Mawu Oyamba a Buku

Kuyamikira konse kuli kwa Allah, Mbuye wa zolengedwa zonse. Mapemphero abwino kwambiri ndi mtendere wathunthu zikhale kwa amene adatumizidwa kukhala chifundo ku zolengedwa zonse, Mbuye wathu Muhammad mwana wa Abd Allah, woona pa lonjezo lake komanso wodalirika, ndi kwa abale ake komanso maswahaba ake olemekezeka ndi odala, ndi onse amene adawatsata mwa ubwino mpaka tsiku la chiweruzo. Ulemerero ukhale kwa Inu Allah, ife tilibe chidziwitso kupatula chomwe Mwatiphunzitsa. Ee Allah, tiphunzitseni zomwe zingatipindulire, ndipo tipindulitseni ndi zomwe Mwatiphunzitsa, ndipo tiwonjezereni chidziwitso, kuleza mtima, ndi nzeru. Ndithudi Inu ndinu Odziwa chilichonse, Oleza mtima, komanso Anzeru. Mbuye wanga, tsegulani chifuwa changa, ndipo masulani mfundo ya lilime langa kuti amvetse mawu anga.

Pambuyo pake, ndili wokondwa kupereka kwa owerenga olemekezeka msonkhaniko wosankhidwa wa mawu achidule koma ozama a Mtumiki ﷺ, omwe ndidawasankha kuchokera m'buku langa lodziwika bwino la "Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa" (Hadith Zosankhika Kwambiri za Mtumiki ﷺ). Izi ndi Hadith zomwe ma Imam angapo a Hadith adagwirizana za kutsimikizika kwake. Izi zikudza pambuyo pa kupambana komwe kudapezeka ndi buku la "al-Safwa", lomwe ndi buku lofotokoza zinthu mozama lomwe Allah adandilemekeza polisonkhanitsa, polikonza, poligaŵa m'mitu, komanso pofotokoza mawu ake ovuta zaka zapitazo. Bukuli, mwa chifundo cha Allah, lidalandiridwa bwino m'magulu a maphunziro a Chiarabu ndi Chisilamu padziko lonse lapansi, chifukwa lili ndi Hadith zofunika kwambiri komanso zamphamvu za Mtumiki ﷺ zomwe palibe kukaikira pa kutsimikizika kwake, chifukwa cha mgwirizano wa ma Imam a Hadith pa kutsimikizika kwake. Izi ndi Hadith zomwe Msilamu amazisowa pa chipembedzo chake komanso pa moyo wake wa dziko. M'buku la "al-Safwa", ndidayika chidwi pa Hadith zokhudzana ndi chikhulupiriro, mapemphero, malamulo, nzeru za Mtumiki ﷺ, zolimbikitsa ndi zochenjeza, ubwino wa zinthu, makhalidwe a Mtumiki ﷺ, makhalidwe abwino, chidziwitso, zamankhwala, matanthauzo a Qur'an, nkhani za mayesero ndi zizindikiro za tsiku la chiweruzo, mafotokozedwe a tsiku la chiweruzo, Paradiso ndi Moto, ndi chilichonse chomwe chingapindulire Msilamu pa chipembedzo chake ndi moyo wake wa dziko, komanso maupangiri ena ndi zinthu zofewetsa mitima. Cholinga chake chinali chakuti likhale buku la Hadith losavuta kulipeza, loyandikira m'manja mwa ofufuza, komanso likhale buku losungira umboni momwe mukuonekera Hadith zomwe ma Imam a Hadith adagwirizana za kutsimikizika kwake, zolembedwa ndi zizindikiro za osonkhanitsa Hadith otchuka, Allah akalola.

Bukuli lidatamandidwa ndi akatswiri ambiri, akatswiri a Hadith, ndi oganiza bwino, ndipo adaliona ngati buku la Hadith lamakono lokwanira chifukwa lili ndi Hadith zotsimikizika kwambiri komanso zamphamvu pa mndandanda wa osimba (sanad) ndi mawu ake (matn). Ndi buku lomwe palibe amene adanditsogolera kulemba lofanana nalo m'njira yake. Pambuyo pa kusindikizidwa kwake kwanthawi ya khumi ndi zinayi, ndidaona kuti bukuli, ngakhale lili lofunika komanso lili ndi udindo wapamwamba wamaphunziro ngati buku lofotokozera komanso mndandanda wokwanira wa Hadith zotsimikizika za Mtumiki ﷺ kwa amene akufuna kutsimikizira Hadith, komabe limakhudza kwambiri gulu la amaphunziro, oganiza, ophunzira, akatswiri, ndi akatswiri a Hadith. Chifukwa chotsatira chikhumbo cha abale athu ena a chidziwitso ndi ulemu, komanso pempho lawo lofuna kuti ndifupikitse buku la "al-Safwa" chifukwa cha kukhalapo kwa Hadith zina zobwerezabwereza chifukwa cha kusiyana kwa mayambidwe ake, kapena kuwonjezeka kwa mawu amodzi kapena angapo, kapena kusiyana kwa osimba m'mawu a zina mwa izo pomwe tanthauzo lili limodzi kapena loyandikira, izi zidatipangitsa kuti tizichotse m'buku la "Jawami' al-Kalim" (Mawu Achidule koma Ozama a Mtumiki ﷺ). Izi ndicholinga choti likhale losavuta kukhala nalo komanso kuliloweza pamtima kwa amene akufuna kuloweza. Koma kwa amene akufuna mndandanda wa Hadith zomwe palibe kukaikira pa kutsimikizika kwake, ayenera kubwerera ku buku lathunthu la "Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa". Motero, buku la "Jawami' al-Kalim al-Nabawiyya al-Shareef" likhale losavuta kuligwira ndi kukhala nalo kwa ophunzira osiyanasiyana a maphunziro a chipembedzo ndi a dziko, kuti lionetse kukongola kwa Hadith za Mtumiki ﷺ, mawu ake achidule koma ozama, komanso njira zake (Sunnah) zomwe ngati wokhulupirira kapena wosakhulupirira komanso wotsutsa ataziona, zidzamuonekera poyera nzeru zochokera kwa Allah zomwe Allah adampatsa Mtumiki ﷺ amene sadadziwe kuwerenga ndi kulemba. Hadith zimenezi zonse pamodzi zapanga nzeru zozama komanso zokongola kwambiri zomwe sizingatuluke kupatula kwa amene Allah adamusankha kuti akhale chifundo ku zolengedwa zonse, kutsimikizira mawu a Mlengi Wamphamvu: 'Ndipo sitidagakutumize kupatula kukhala chifundo ku zolengedwa zonse.' Ndipo iye mwini ﷺ adati: 'Ndithudi ine ndine chifundo choperekedwa.' Hadith zimenezi zimatsimikizira matanthauzo amenewa ndipo zimagwirizana ndi nzeru, mfundo, makhalidwe a Chisilamu komanso a umunthu olemekezeka ndi odabwitsa, omwe oganiza ndi akatswiri onse a dziko lapansi achilungamo ndi olemekezeka adzawayamikira ndi kuwalemekeza.

Chimodzimodzinso, ndidafuna kupereka nzeru ndi zinthu zodabwitsa za Muhammad ﷺ izi kwa abale athu okhala m'maiko akunja kuti ayesere kuzipereka ngati malemba opatulika a Chisilamu. Ndikupempha aliyense mwa iwo amene ali ndi luso kuti ayesere kumasulira bukuli m'zinenero zomwe zimalankhulidwa m'maiko awo, ngati njira yokonzekera kupereka maganizo amphamvu a Chisilamu ngati uthenga wadziko lonse womwe uli ndi chifundo, chikondi, ndi ubale kwa amene amalimbikitsa kukhalira limodzi kozikidwa pa mtendere, chilungamo, ndi makhalidwe abwino.

Popeza kuti Sunnah ya Mtumiki wolemekezeka ﷺ ili ndi gawo lake lapadera komanso losiyana pakumanga chitukuko cha Chiarabu ndi Chisilamu, ndipo ili ndi udindo wake waukulu m'malamulo a Chisilamu, ndipo kudabwera lamulo loonekeratu lochokera kwa Allah la kufunika kotsatira maphunziro a Wosankhidwa ﷺ, pomwe Iye Wamphamvu adati m'mawu Ake omveka bwino: 'Ndipo chilichonse chomwe Mtumiki wakupatsani, chilandireni; ndipo chilichonse chomwe wakuletsani, chipeweni.' Ndipo Allah Wamphamvu adamupatsa ulemu pomunena kuti: 'Ndipo ndithudi iwe ukutsogolera ku njira yowongoka.' Komanso powauza okhulupirira kuti: 'Ndithudi muli nalo kwa Mtumiki wa Allah chitsanzo chabwino kwa amene akuyembekezera Allah ndi Tsiku la Chimaliziro ndipo akutchula Allah kwambiri.'

Allah Mlengi adamulamula Mtumiki Wake wolemekezeka ﷺ kuti afikitse zomwe zidavumbulutsidwa kwa iye ponena kuti: 'E iwe Mtumiki, fikitsa zomwe zavumbulutsidwa kwa iwe kuchokera kwa Mbuye wako.' Ndipo m'mavesi ena, Allah Woona akufotokoza kuti adavumbulutsa Chikumbutso chanzeru (Qur'an) kwa Mtumiki Wake wolemekezeka kuti achifotokoze ndi kuchimveketsa kwa anthu ponena kuti: 'Ndipo tavumbulutsa kwa iwe Chikumbutso kuti uwafotokozere anthu zomwe zavumbulutsidwa kwa iwo, ndipo kuti mwina angaganize.' Allah Wodalitsika ndi Wamphamvu akugonjetsa kuti chimodzi mwa zizindikiro zazikulu za wokhulupirira ndicho kutsatira zomwe Allah ndi Mtumiki Wake adalamula, ponena m'mawu Ake omveka bwino: 'Sikuli koyenera kwa wokhulupirira wamwamuna kapena wokhulupirira wamkazi, pamene Allah ndi Mtumiki Wake agamula nkhani, kuti akhale ndi chisankho pa nkhani yawo; ndipo amene amusamvira Allah ndi Mtumiki Wake, ndithudi wasokera kusokera koonekeratu.' Ndipo Iye Wamphamvu akugonjetsa kuti Mtumiki wolemekezeka ﷺ salankhula mwa chikhumbo chake, koma mwa chitsogozo cha vumbulutso la Allah ponena kuti: 'Ndipo salankhula mwa chikhumbo chake.' Chimodzimodzinso adalamula okhulupirira kuti amumvere, ndipo adalumikiza kumvera Mtumiki ﷺ ndi kumvera Allah Wamphamvu pomwe adati: 'Ndipo amene amumvera Allah ndi Mtumiki, amenewo ali pamodzi ndi amene Allah adawapatsa chisomo mwa aneneri, oona mtima, ophedwa pa njira ya Allah, ndi olungama; ndipo amenewo ndi abwenzi abwino kwambiri.' Ndipo pali mavesi ena ambiri omwe amalimbikitsa Msilamu kutsatira maphunziro a Mtumiki ﷺ, kupewa zomwe adaletsa, komanso kugwira mwamphamvu Sunnah yake.

Ndipo palibe kukaikira kuti Qur'an yolemekezeka ndiyo gwero loyamba la malamulo a Chisilamu, ndipo Sunnah ya Mtumiki ﷺ ya mawu ndi zochita ndiyo gwero lachiwiri. Iyo ndiyo imafotokoza malamulo a Qur'an yolemekezeka, kufotokoza zinthu zomwe zili zambiri, kuchepetsa zomwe zili zomasuka, kapena kufotokoza zomwe zili zachidule. Ndithudi, iyo ikhoza kukhala yokha popereka malamulo pa zinthu zomwe sizidabwere m'Qur'an yolemekezeka nkomwe. Chifukwa cha udindo umenewu, akatswiri a Ummah ndi ma Imam awo adawonetsa chidwi chachikulu, ndipo adagwiritsa ntchito zinthu zamtengo wapatali komanso nthawi yawo polisonkhanitsa ndi kulikonza. Adachita luso posonkhanitsa Hadith za Mtumiki ndi kuzilinganiza malinga ndi zolinga zawo, ndipo adayenda maulendo chifukwa cha izo ndipo adatanganidwa ndi kuzilemba komanso kuzigaŵa m'mitu.

Izi zidayamba pamene maswahaba olemekezeka adasunga Hadith yolemekezeka m'zifuwa zawo ndipo adaiyika m'mitima yawo. Iwo amapikisana kuisunga ndi kuitsimikizira, chifukwa Mtumiki wolemekezeka ﷺ adawaletsa poyamba kuilemba m'masiku oyamba a kuitanira ku Chisilamu, kuopa kuti ingakasokonezeke ndi Qur'an yolemekezeka. Pambuyo pake, mapemphero a Allah akhale kwa iye, adalola kulemba kwa maswahaba ena, monga Ali mwana wa Abi Talib, Abu Shah, ndi Jabir mwana wa Abd Allah, Allah asangalale nawo, ndipo pambuyo pake kwa Abd Allah mwana wa Amr mwana wa al-Aas, Allah asangalale nawo onse awiri, pambuyo poti maswahaba ena adamuuza pamene adamuona akulemba chilichonse chochokera kwa Mtumiki ﷺ: 'Kodi ukulemba chilichonse chomwe ukuchimva kwa Mtumiki wa Allah pomwe Mtumiki wa Allah ndi munthu amene amalankhula pa nthawi ya mkwiyo komanso pa nthawi ya chisangalalo?' Iye adafotokoza zimenezi kwa Mtumiki ﷺ ndipo iye adati: 'Lemba, chifukwa ndikumbira mwa Amene moyo wanga uli m'manja Mwake, palibe chomwe chimatuluka muno — ndipo adaloza kukamwa kwake — kupatula choona.' Abu Hurayrah adatsimikizira zimenezi ponena kuti: 'Palibe aliyense mwa maswahaba a Mtumiki amene ali ndi Hadith zambiri kumuposa ine kupatula Abd Allah mwana wa Amr, chifukwa iye amalemba pomwe ine sindimalemba.' Kulemba kwa Abd Allah mwana wa Amr mwana wa al-Aas kudadziwika pakati pa maswahaba ndipo adakutcha kuti 'al-Sahifa al-Sadiqa' (Tsamba Loona). Zonsezi zinali umboni wa chidwi cha maswahaba olemekezeka, Allah asangalale nawo, ndi kufunitsitsa kwawo kusunga mawu a Mtumiki wolemekezeka ﷺ ndi zochita zake pamtima, mpaka adazipanga kukhala njira yochitira zinthu ndi Sunnah yawo pa chilichonse chaching'ono ndi chachikulu. Zomwe zidawathandiza pa izi ndi kukumbukira kwawo kwamphamvu, mitima yawo yoyera, kuwonjezera pa kulemba kwa ena mwa iwo Hadith zambiri, kotero kuti gulu la maswahaba ku Madina lidapanga chithunzi chokwanira cha gulu loyamba la Chisilamu, lomwe lidagwira mwamphamvu Sunnah yolemekezeka. Zonsezi zidapita ndi maswahaba, Allah asangalale nawo, kupita ku magulu a Tabi'in (otsatira maswahaba), komwe osimba akuluakulu a Tabi'in adafikitsa chuma chachikulu chimenechi ndi zinthu zamtengo wapatali izi ku mibadwo yomwe idadzabwera pambuyo pawo.

Pamene Chisilamu chidafalikira, ndipo dziko la Chisilamu lidakula ndipo maswahaba adabalalika m'mizinda, kudakhala kufunika kolemba Hadith m'mabuku olinganizidwa bwino. Mmodzi mwa oyamba kukhala ndi chidwi ndi nkhaniyi anali Khalifa Umar mwana wa Abd al-Aziz, ndipo adapereka lamulo kwa olamulira ake ndi akatswiri a m'mizinda kuti alembe Hadith ndi kuzisonkhanitsa. Woyamba kuchita zimenezi anali Ibn Shihab al-Zuhri (124 Hijri), Ibn Ishaq (wamwalira 151), ndi Sufyan al-Thawri (wamwalira 161). Mwa mabuku otchuka kwambiri omwe adatifikira kuchokera munthawi imeneyo ndi "al-Muwatta" wa Imam Malik (93-179), kenako "al-Musannaf" wa Abd al-Razzaq (wamwalira 211), ndi "al-Musannaf" wa Ibn Abi Shaybah (wamwalira 235) ndi ena. Kenako kudaloŵa gawo latsopano la kulinganiza Hadith yolemekezeka, ndipo ena mwa iwo amasonkhanitsa chilichonse chomwe chasimbidwa kuchokera kwa Mtumiki ﷺ, motero adalemba ma "Musnad", omwe ndi mabuku omwe ali ndi Hadith za Mtumiki ndi mndandanda wa osimba ake popanda kusiyanitsa pakati pa zotsimikizika ndi zina. Mwa oyamba kulemba ma Musnad anali Imam Ahmad (wobadwa 164 ndipo wamwalira 241), Uthman mwana wa Abi Shaybah (156-239) ndi ena. Ena mwa iwo adapatula zotsimikizika (Sahih) pokha posonkhanitsa popanda zofooka (Da'if), ndipo woyamba kulinganiza mwa njira imeneyi anali Imam al-Bukhari (256), kenako Imam Muslim (261), ndipo ma Imam otchuka angapo adatsata njira yawo. Kenako mabuku a Hadith adafalikira m'mitundu ndi mawonekedwe onse, motero kudakhala ma Musnad, ma Sahih, ma Sunan, ma Mustadrak, ma Mustakhraj, kenako ma Jami' ndi mabuku ena a Hadith ndi malamulo ake (Mustalah) pa mitundu ndi madigiri awo osiyanasiyana. Zonsezi pambuyo pake zidakhala maziko a sayansi ya Hadith ya kasimbidwe (Riwaya) ndi kafukufuku (Diraya).

Ndipo sizidatifikire kuti chidziwitso chilichonse m'mbiri chidakhala ndi kulumikizana kwa mndandanda wa osimba (asanad) kudzera mwa anthu odalirika, achilungamo, komanso osunga bwino zinthu, kufika pa udindo waukulu umene Sunnah ya Mtumiki idakhala nawo. Akatswiri a Ummah ndi ma Imam awo adawonetsa chidwi chachikulu, mpaka adatha kupanga laibulale yaikulu yomwe ilibe chofananira nacho m'mbiri. Adachita luso posonkhanitsa Hadith za Mtumiki ndi kuzilinganiza, ndipo izi zidayamba kuyambira masiku oyamba a kuitanira kwa Mtumiki. Mabuku a Hadith mazana ambiri adatifikira, ndipo mabuku ambiriwa ali ndi zotsimikizika (Sahih), zabwino (Hasan), zofooka (Da'if), ndi zina zopeka (Mawdu').

Sindikukubisirani kuti kuyambira pachiyambi cha moyo wanga wamaganizo, chokondweretsa changa chachikulu chinali kuwerenga ndi kuphunzira mabuku a Sunnah ndi Hadith. Nthawi zambiri ndimadzipeza ndili mu chisangalalo chachikulu pamene ndikuphunzira Hadith za Wosankhidwa, kuzitsimikizira ndi kuzisanthula. Koma chomwe chinkasokoneza chisangalalo changa chinali kukhalapo kwa Hadith zina zovuta kumva zomwe sizigwirizana ndi zolinga za Sharia yowala. Nthawi zambiri ndimafunsa akatswiri ndi akatswiri a Hadith kuti atipatse buku limodzi lomwe lili ndi Hadith zotsimikizika zofunika kwambiri komanso zamphamvu zomwe Msilamu amazisowa pa chipembedzo chake ndi moyo wake wa dziko. Izi ndicholinga choti wophunzira amene akufufuza Hadith inayake m'mabuku osiyanasiyana a Hadith, nthawi zambiri amadzipeza ali pamaso pa mndandanda waukulu kwambiri wa Hadith womwe umaposa Hadith zikwi zana limodzi, zomwe maganizo a ma Imam amasiyana pa digiri ya kutsimikizika kwa iliyonse kapena kufooka kwake. Ndimadzifunsa kuti; kodi Msilamu angathe bwanji kuona gwero lachiwiri lofunika kwambiri la malamulo ake pakati pa Hadith zikwi makumi ambiri zomwe akatswiri eniake amasokonezeka m'nyanja zake...?!

Izi zidandipangitsa kuti ndiphunzirenso mabuku otchuka kwambiri a Hadith pa kasimbidwe ndi kafukufuku, ndipo ndidapitiriza kafukufuku wanga wodzichepetsa mpaka ndidazindikira kuti ndi akatswiri ochepa a Hadith omwe adakhazikitsa chikhalidwe cha kutsimikizika (Sahih) m'mabuku awo ndipo adayika zikhalidwe ndi malamulo olandirira Hadith. Ofunika kwambiri mwa iwo ndi omwe Imam al-Suyuti adawatchula m'mawu oyamba a buku lake la "al-Jami' al-Kabir" ndipo adaloza kuti mabuku awo 'ali ndi chizindikiro cha kutsimikizika'. Agogo anga, Imam, katswiri wa Hadith Muhammad mwana wa Ja'far al-Kattani adatsimikizira tanthauzo limeneli m'buku lawo la "al-Risala al-Mustatrafa" pofotokoza mabuku a Sunnah odziwika bwino, pomwe adati: 'Ndipo mwa iwo muli mabuku omwe eni ake adalonjeza kutsimikizika mwa iwo'. Ma Imam amenewa adagwiritsa ntchito zinthu zamtengo wapatali za nthawi yawo, chuma chawo, ndi khama lawo kuti atsimikizire kutsimikizika kwa chilichonse chaching'ono ndi chachikulu chochokera kwa Mtumiki ﷺ. Ma Imam ambiri a Hadith adagwirizana kugaŵa Hadith ya Mtumiki m'mitundu ikuluikulu itatu, yomwe ndi:

Yotsimikizika (Sahih), Yabwino (Hasan), ndi Yofooka (Da'if). Ndipo nawa mafotokozedwe ake:

Choyamba: Hadith Yotsimikizika (Sahih) ndi yomwe yasimbidwa ndi munthu wachilungamo komanso wosunga bwino zinthu kuchokera kwa munthu wachilungamo komanso wosunga bwino zinthu mpaka kumapeto kwake, ndipo ili m'mitundu itatu:

Hadith ya Mutawatir: Ndi yomwe yasimbidwa ndi gulu la anthu kuchokera ku gulu la anthu omwe n'kosatheka kuti onse agwirizane kunama.

Hadith ya Mashhur: Ndi yomwe yasimbidwa ndi osimba odalirika osachepera atatu.

Hadith ya Ahad: Ndi Hadith yotsimikizika yomwe yasimbidwa ndi munthu mmodzi wodalirika.

Chachiwiri: Hadith Yabwino (Hasan): Ndi yomwe ili ndi mikhalidwe yolandirika koma pa mlingo wotsikirapo pang'ono.

Chachitatu: Hadith Yofooka (Da'if): Ndi yomwe ilibe chilichonse mwa mikhalidwe yolandirika, ndipo ili m'mitundu yambiri.

Koma Hadith za Qudsi: Ndi Hadith zomwe Mtumiki ﷺ amazisimba kuchokera kwa Mlengi Wamphamvu. Hadith zimenezi, monga Hadith zina za Mtumiki, muli zotsimikizika, zabwino, zofooka, ndi zina zopeka.

Motsatira maphunziro a Hadith ozama amenewa, ndidayika chidwi m'buku langa loyamba la "Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya" pa Hadith zomwe ma Imam angapo a Sahih adagwirizana za kutsimikizika kwake. Pamene Hadith ili ndi chizindikiro cha kusonkhanitsidwa ndi ma Imam angapo a Hadith yotsimikizika ngakhale ali ndi maganizo, malo, ndi nthawi zosiyana, izi zikutanthauza kuti aliyense wa iwo adachita chilichonse chomwe angathe kuti atsimikizire kutsimikizika kwa kunenedwa kwake kwa Mtumiki wolemekezeka, mtendere ndi mapembedzo zikhale kwa iye. Izi zimapereka mbali ya maganizo, malo, ndi mbiri pakutsimikizira kwake. Choncho, zimakweza Hadith za m'buku la "Safwat al-Ahadith" kufika pa udindo wa chitsimikizo chenicheni cha kutsimikizika kwa kunenedwa kwake kwa Mtumiki wolemekezeka ﷺ, chifukwa n'kosatheka kuti onse agwirizane pa kulakwitsa kapena kulekerera kapena kunyengedwa onse pamodzi. Mwachitsanzo, tikadziwa kuti Hadith yolemekezeka yakuti: 'Gwirani ntchito, chifukwa aliyense wathandizidwa ku chinthu chomwe adalengedwera' yafotokozedwa ndi ma Imam akuluakulu a Hadith yotsimikizika oposa khumi, izi zimatipangitsa kutsimikiza kuti ili m'gulu la Hadith zotsimikizika kwambiri.

Kuchokera pamenepa, ndidati kukhulupirira kwathu kutsimikizika kwa Hadith inayake kumawonjezeka ndi kuwonjezeka kwa chiwerengero cha osonkhanitsa Hadith mwa ma Imam a Hadith yotsimikizika. Motero kudakhala kusankha kodabwitsa kumeneku kwa Hadith zomwe ma Imam angapo a Sahih adagwirizana za kutsimikizika kwake, ndipo zili pafupifupi Hadith zikwi zinayi zomwe zaphimba nthambi za Sharia yowala kuyambira pa chikhulupiriro, mapemphero, malonda, zilango, makhalidwe abwino, ulamuliro, ndi zina. Zonsezi sizigwirizana mosiyana ndi Qur'an yolemekezeka kapena zolinga ndi mfundo zokhazikika za Sharia yowala kapena chidziwitso chotsimikizika.

Ndipo ndidayika zizindikiro za ma Imam malinga ndi nthawi yawo, m'buku langa lino. Ndipo ndikupereka m'munsimu zizindikiro zofunika kwambiri zomwe ndidazisankha za ma Imam a Hadith, Allah asangalale nawo, zomwe ma Imam ambiri a Hadith adagwirizana nazo, zomwe ndi: (Kh) kwa al-Bukhari, (M) kwa Muslim, (Q) kwa zomwe adagwirizana onse awiri, (D) kwa Abu Dawud, (T) kwa al-Tirmidhi, (N) kwa al-Nasa'i, (H) kwa Ibn Majah, (Anayiwo) kwa anayi amenewa, (Atatuwo) kwa iwo kupatula Ibn Majah, (Hm) kwa Ahmad mwana wa Hanbal m'Musnad wake, (Am) kwa zowonjezera za mwana wake Abd Allah, (K) kwa al-Hakim m'Mustadrak wake, (Hb) kwa Ibn Hibban m'Sahih wake, (Khz) kwa Ibn Khuzaymah m'Sahih wake, (Tb), (Ts), (Tsw) kwa al-Tabarani m'mabuku ake a al-Kabir, al-Awsat, ndi al-Saghir, (S) kwa Sa'id mwana wa Mansur m'Sunan wake, (Kh d) kwa al-Bukhari m'buku la al-Adab, (T kh) kwa al-Bukhari m'buku la al-Tarikh, (Dw) kwa al-Diya' al-Maqdisi m'buku la al-Mukhtara, (F'i) kwa al-Shafi'i m'Musnad wake, (Sh) kwa Ibn Abi Shaybah m'Musnad al-Musannaf, (Ab) kwa Abd al-Razzaq m'buku la al-Jami' ndi al-Musannaf, (A) kwa Abu Ya'la m'Musnad wake, (Qt) kwa al-Daraqutni m'buku la al-Sunan ndi al-Afrad, (Fr) kwa al-Daylami m'buku la al-Firdaws, (Hl) kwa Abu Nu'aym m'buku la al-Hilya, (Hb, Hq) kwa al-Bayhaqi m'mabuku a Shu'ab al-Iman, al-Sunan, al-Ma'rifa, Dala'il al-Nubuwwa, ndi al-Asma' wa al-Sifat, (Ad) kwa Ibn Adi m'buku la al-Kamil, (Aq) kwa al-Uqayli m'buku la al-Du'afa', (Kht) kwa al-Khatib m'buku la al-Jami' ndi al-Tarikh, (Mi) kwa al-Darimi m'Sunan wake, (T) kwa al-Tayalisi m'Musnad wake, (Kr) kwa Ibn Asakir m'mbiri yake, (Bz) kwa al-Bazzar m'Sunan wake.

Ndidasankha zinthu zodabwitsa izi za Hadith za Mtumiki kuchokera m'buku langa la "Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa" ndipo ndidalitcha "Jawami' al-Kalim al-Nabawiyya al-Shareef". Muli zosankhika kwambiri komanso nsonga ya zinthu zodabwitsa za Hadith zomwe zimatsimikizira ukulu wa Mtumiki wolemekezeka ﷺ, nzeru zake, chidziwitso chake, uthenga wake wadziko lonse, kuleza mtima kwake, kulimba mtima kwake, kulimbana kwake ndi chitsenderezo ndi opondereza, komanso kukhazikitsa kwake choona ndi kufafaniza kwake bodza, kuti likhale nyali kwa ana athu komanso kwa Ummah wonse.

Ndipo ndikupempha Allah moona mtima kuti ndikhale ndapereka kwa Chisilamu chachikulu mwachisawawa komanso kwa Sunnah ya Mtumiki yolemekezeka makamaka; ntchito yaikulu yomwe ithandize, Allah akalola, pakugwirizanitsa Asilamu, ndipo iyandikitse Chisilamu ndi mzimu wake wosatha ku mitima ya ophunzira ndi m'maganizo mwa oganiza olemekezeka kum'mawa ndi kumadzulo kwa dziko lapansi. Ndipo Allah amalankhula choona ndipo Iye amatsogolera ku njira yowongoka. Kuyamikira konse kuli kwa Allah amene adati: 'Ndipo pamwamba pa aliyense wa chidziwitso pali Odziwa kwambiri.' Mtendere, chifundo cha Allah, ndi madalitso Ake zikhale nanu.

Pulofesa Dr. Abd al-Qadir al-Makki al-Kattani

Professor Dr. Abd al-Qadir al-Makki al-Kattani
Mlangizi ndi Pulofesa wa Uinjiniya ndi Maphunziro a Chisilamu apamwamba

Mtumiki ﷺ adati: 'Allah awunikire nkhope ya munthu amene amva china chake kuchokera kwa ife ndikuchifotokoza momwe adachimvera; chifukwa nthawi zambiri amene afotokozedwa amamvetsa bwino kuposa amene adamva.'