بانَتْ سُعاد
قصيدة البُردة الأولى — الصحابي كعب بن زهير رضي الله عنه (ت 26هـ)
أنشدها كعب بن زهير رضي الله عنه بين يدي النبي ﷺ في مسجده معتذرًا، فعفا عنه النبي ﷺ وخلع عليه بردته الشريفة، فسُميت «البردة». وهي أول قصائد المديح النبوي وأصلها.
Banat Su'ad — Ka'b ibn Zuhayr (Allah amukondwere)
Ka'b ibn Zuhayr, Allah amukondwere, anawerenga ndakatuloyi pamaso pa Mtumiki ﷺ mu mzikiti wake, akupereka chipepeso chake. Mtumiki ﷺ anamukhululukira ndikumulemekeza pomupatsa mwinjiro wake waulemu. Chifukwa chake, ndakatuloyi inadzadziwika kuti 'Al-Burdah'. Imaonedwa ngati ntchito yoyamba komanso yofunika kwambiri pakati pa ndakatulo zonse zoyamika Mtumiki ﷺ.
بانَتْ سُعادُ فَقَلْبي اليَوْمَ مَتْبولُ
مُتَيَّمٌ إثْرَها لم يُفَدْ مَكْبولُSu'ad wapita, ndipo mtima wanga lero wadyedwa naye, ndamangidwa chifukwa chake, wosamasulidwa ndi womangidwa.
وَمَا سُعَادُ غَداةَ البَيْن إِذْ رَحَلوا
إِلاّ أَغَنُّ غضيضُ الطَّرْفِ مَكْحُولُM'mawa wa kuchoka kwawo, Su'ad anali ngati nswala wokongola, ndi maso odekha, okokedwa ndi utoto wamaso.
هَيْفاءُ مُقْبِلَةً عَجْزاءُ مُدْبِرَةً
لا يُشْتَكى قِصَرٌ مِنها ولا طُولُWopyapyala akabwera, ndipo wokhala ndi m'chiuno chachikulu akatembenuka, thupi lake ndi loyenera bwino, osati wamfupi kwambiri kapena wamtali kwambiri.
تَجْلُو عَوارِضَ ذي ظَلْمٍ إذا ابْتَسَمَتْ
كأنَّهُ مُنْهَلٌ بالرَّاحِ مَعْلُولُAkamwetulira, amaonetsa mano akutsogolo okongola kwambiri, ali ngati kasupe wa madzi oyera osakaniza ndi vinyo.
شُجَّتْ بِذي شَبَمٍ مِنْ ماءِ مَعْنِيةٍ
صافٍ بأَبْطَحَ أضْحَى وهْوَ مَشْمولُMadzi oyera awa, osakaniza ndi kuzizira kochokera ku kasupe wa Ma'niya, ali m'chigwa chachikulu, chotsegukira mphepo yakumpoto.
تَنْفِي الرِّياحُ القَذَى عَنْهُ وأفْرَطُهُ
مِنْ صَوْبِ سارِيَةٍ بِيضٌ يَعالِيلُMphepo imasesa zonyansa zonse kuchokera pamenepo, ndipo madzi ake ochuluka, ochokera ku mvula yamphamvu ya usiku, amapanga mitsinje yoyera, yoyenda.
أكْرِمْ بِها خُلَّةً لوْ أنَّها صَدَقَتْ
مَوْعودَها أَو ْلَوَ أَنَِّ النُّصْحَ مَقْبولُAkanakhala bwenzi labwino bwanji, akanangokwaniritsa malonjezo ake, kapena akanangolandira uphungu.
لكِنَّها خُلَّةٌ قَدْ سِيطَ مِنْ دَمِها
فَجْعٌ ووَلَعٌ وإِخْلافٌ وتَبْديلُKoma iye ndi bwenzi amene magazi ake asakanizidwa ndi chisoni, chilakolako champhamvu, malonjezo osakwaniritsidwa, ndi kusintha kosalekeza.
فما تَدومُ عَلَى حالٍ تكونُ بِها
كَما تَلَوَّنُ في أثْوابِها الغُولُSasinthasintha nthawi zonse, akusintha khalidwe lake mofulumira ngati chiwanda chikusintha mitundu ya zovala zake.
ولا تَمَسَّكُ بالعَهْدِ الذي زَعَمْتْ
إلاَّ كَما يُمْسِكُ الماءَ الغَرابِيلُAmagwira malonjezo amene amati apanga osati molimba kuposa momwe zisefa zimagwirira madzi.
فلا يَغُرَّنْكَ ما مَنَّتْ وما وَعَدَتْ
إنَّ الأمانِيَّ والأحْلامَ تَضْليلُChoncho musanyengedwe ndi zimene anapereka kapena kulonjeza, chifukwa zokhumba ndi maloto ndi chinyengo chabe.
كانَتْ مَواعيدُ عُرْقوبٍ لَها مَثَلا
وما مَواعِيدُها إلاَّ الأباطيلُMalonjezo ake ali ngati mwambi wa 'Urqub, chifukwa malonjezo ake ndi mabodza chabe.
أرْجو وآمُلُ أنْ تَدْنو مَوَدَّتُها
وما إِخالُ لَدَيْنا مِنْكِ تَنْويلُNdikuyembekeza kuti chikondi chake chidzayandikira, koma sindikhulupirira kuti tidzalandira chilichonse kuchokera kwa iwe.
أمْسَتْ سُعادُ بِأرْضٍ لا يُبَلِّغُها
إلاَّ العِتاقُ النَّجيباتُ المَراسِيلُSu'ad wakhazikika m'dziko limene lingafikidwe ndi ngamila zabwino, zachangu, ndi zapamwamba zokha.
ولَنْ يُبَلِّغَها إلاَّ غُذافِرَةٌ
لها عَلَى الأيْنِ إرْقالٌ وتَبْغيلُNdipo palibe chomwe chidzamufikire kupatula ngamila yamphamvu, yachangu, yomwe, ngakhale kutopa, imayenda mofulumira ndi mphamvu.
مِنْ كُلِّ نَضَّاخَةِ الذِّفْرَى إذا عَرِقَتْ
عُرْضَتُها طامِسُ الأعْلامِ مَجْهولُNgamila yomwe akachita thukuta, mbali za mutu wake zimatuluka thukuta kwambiri, komwe ikupita ndi dziko la zizindikiro zofafanizidwa ndi zosadziwika.
تَرْمِي الغُيوبَ بِعَيْنَيْ مُفْرَدٍ لَهِقٍ
إذا تَوَقَّدَتِ الحَزَّازُ والمِيلُImaona kutali kwambiri ndi maso akuthwa a nswala woyera wosungulumwa, ngakhale chithunzi cha madzi chikawala ndipo kutentha kukakulirakulira.
ضَخْمٌ مُقَلَّدُها فَعْمٌ مُقَيَّدُها
في خَلْقِها عَنْ بَناتِ الفَحْلِ تَفْضيلُKhosi lake ndi lalikulu ndipo bondo lake ndi lalikulu, chilengedwe chomwe chikuonetsa kupambana pa ngamila zina zazikazi.
غَلْباءُ وَجْناءُ عَلْكومٌ مُذَكَّرْةٌ
في دَفْها سَعَةٌ قُدَّامَها مِيلُNdi yamphamvu, yokhala ndi nkhope yayikulu, yokhwima, ndipo yolimba ngati yamphongo, ndi mbali zake zotakata, ndipo makilomita ambiri ali patsogolo pake.
وجِلْدُها مِنْ أُطومٍ لا يُؤَيِّسُهُ
طَلْحٌ بضاحِيَةِ المَتْنَيْنِ مَهْزولُKhungu lake ndi lolimba, losawonongeka ndi mitengo ya mthethe m'dera lotseguka la msana wake, ngakhale itaoneka yochepa thupi.
حَرْفٌ أخوها أبوها مِن مُهَجَّنَةٍ
وعَمُّها خالُها قَوْداءُ شْمِليلُNdi ngamila yopyapyala, yachangu, yomwe abambo ake ali ngati mchimwene wake, ndipo amalume ake ali ngati azakhali ake, zomwe zimapangitsa kuti ikhale ndi msana wautali komanso yachangu kwambiri.
يَمْشي القُرادُ عَليْها ثُمَّ يُزْلِقُهُ
مِنْها لِبانٌ وأقْرابٌ زَهالِيلُChifuwa chake ndi mbali zake ndi zosalala komanso zowala kwambiri, moti ngakhale nkhupakupa ikayesa kuyenda pa iye, imaterera ndikugwa.
عَيْرانَةٌ قُذِفَتْ بالنَّحْضِ عَنْ عُرُضٍ
مِرْفَقُها عَنْ بَناتِ الزُّورِ مَفْتولُNdi ngamila yamphamvu, yachangu, yokhala ndi minofu yamphamvu, yomwe chigongono chake chili kutali ndi nthiti zake, kusonyeza kuyenda kwakukulu ndi kwamphamvu.
كأنَّما فاتَ عَيْنَيْها ومَذْبَحَها
مِنْ خَطْمِها ومِن الَّلحْيَيْنِ بِرْطيلُZikuoneka ngati mlomo wautali, wopachikika, umachokera pa mphuno ndi nsagwada zake, kudutsa maso ake ndi pakhosi pake, chizindikiro cha mtundu wake wapadera.
تَمُرُّ مِثْلَ عَسيبِ النَّخْلِ ذا خُصَلٍ
في غارِزٍ لَمْ تُخَوِّنْهُ الأحاليلُImayenda mofatsa ngati tsamba la kanjedza ndi ulusi wake, ikudutsa mchenga wofewa, wakuya, umene mvula sinawulimbitse kapena kuupangitsa kukhala woopsa.
قَنْواءُ في حَرَّتَيْها لِلْبَصيرِ بِها
عَتَقٌ مُبينٌ وفي الخَدَّيْنِ تَسْهيلُIli ndi mlatho wa mphuno wotuluka, ndipo kwa diso lowona, mbali za mutu wake zikuonetsa ulemu wosatsutsika, pamene masaya ake ali osalala ndi ofanana.
تُخْدِي عَلَى يَسَراتٍ وهي لاحِقَةٌ
ذَوابِلٌ مَسُّهُنَّ الأرضَ تَحْليلُImayenda mofulumira ndi miyendo yake yakutsogolo, miyendo yake yopyapyala ikungokhudza pansi pang'ono, pamene ikuyenda mofulumira.
سُمْرُ العَجاياتِ يَتْرُكْنَ الحَصَى زِيماً
لم يَقِهِنَّ رُؤوسَ الأُكْمِ تَنْعيلُZiboda zake zakuda zimabalalitsa miyala ikamayenda, ndipo palibe nsapato zoziteteza pamene zikudutsa pamwamba pa mapiri amiyala, kusonyeza kulimba kwake.
كأنَّ أَوْبَ ذِراعَيْها إذا عَرِقَتْ
وقد تَلَفَّعَ بالكورِ العَساقيلُKuyenda kwa miyendo yake yakutsogolo, akachita thukuta ndipo chithunzi cha madzi chikawala mozungulira chishalo, ndi umboni wa mphamvu zake zosatha.
يَوْماً يَظَلُّ به الحِرْباءُ مُصْطَخِداً
كأنَّ ضاحِيَهُ بالشَّمْسِ مَمْلولُIzi zimachitika pa tsiku lotentha kwambiri, moti chameleon imakhala chete, msana wake wotseguka ukuoneka ngati wapsa ndi dzuwa.
وقالَ لِلْقوْمِ حادِيهِمْ وقدْ جَعَلَتْ
وُرْقَ الجَنادِبِ يَرْكُضْنَ الحَصَى قِيلُواWoyendetsa ngamila zawo, ataona dzombe labuluu likubalalitsa miyala mu kutentha kwakukulu, anauza anthu kuti apumule masana.
شَدَّ النَّهارِ ذِراعا عَيْطَلٍ نَصِفٍ
قامَتْ فَجاوَبَها نُكْدٌ مَثاكِيلُMiyendo yakutsogolo ya ngamila yayitali, yamphamvu, yokhwima, ikupirira zovuta za tsiku, imayenda ndi phokoso lomwe limayankhidwa ndi kulira kwa akazi osabereka, olira.
نَوَّاحَةٌ رِخْوَةُ الضَّبْعَيْنِ لَيْسَ لَها
لَمَّا نَعَى بِكْرَها النَّاعونَ مَعْقولُIye ali ngati mkazi wolira, mikono yake yakumtunda yomasuka ndi chisoni, amene amataya nzeru zonse pamene olengeza za imfa akulira mwana wake woyamba kubadwa.
تَفْرِي الُّلبانَ بِكَفَّيْها ومَدْرَعُها
مُشَقَّقٌ عَنْ تَراقيها رَعابيلُAmang'amba pachifuwa pake ndi manja ake, chovala chake chang'ambika kuchokera pa mafupa a khosi ndipo chikupachikidwa chong'ambika, mu chisoni chake chachikulu.
تَسْعَى الوُشاةُ جَنابَيْها وقَوْلُهُمُ
إنَّك يا ابْنَ أبي سُلْمَى لَمَقْتولُOnyoza amayenda pafupi naye, akunong'oneza mawu awo, "Ndithudi, iwe mwana wa Abu Sulma, udzaphedwa!"
وقالَ كُلُّ خَليلٍ كُنْتُ آمُلُهُ
لا أُلْهِيَنَّكَ إنِّي عَنْكَ مَشْغولُBwenzi lililonse limene ndinali nditaliyika chiyembekezo changa linati, "Sindingathe kukusokoneza, chifukwa ndine wotanganidwa ndipo sindingathe kukuthandiza."
فَقُلْتُ خَلُّوا سَبيلِي لاَ أبالَكُمُ
فَكُلُّ ما قَدَّرَ الرَّحْمنُ مَفْعولُChoncho ndinalengeza, "Chokani panjira yanga, mulibe chithandizo, chifukwa chilichonse chimene Wachifundo Chambiri walongosola chidzachitikadi!"
كُلُّ ابْنِ أُنْثَى وإنْ طالَتْ سَلامَتُهُ
يَوْماً على آلَةٍ حَدْباءَ مَحْمولُMunthu aliyense, ngakhale moyo wake utakhala wautali bwanji, tsiku lina adzanyamulidwa pa chonyamulira chakufa chopindika.
أُنْبِئْتُ أنَّ رَسُولَ اللهِ أَوْعَدَني
والعَفْوُ عَنْدَ رَسُولِ اللهِ مَأْمُولُNdadziwitsidwa kuti Mtumiki wa Allah ﷺ wandiopseza, koma chikhululukiro kuchokera kwa Mtumiki wa Allah ﷺ chikuyembekezeredwa kwambiri.
وقَدْ أَتَيْتُ رَسُولَ اللهِ مُعْتَذِراً
والعُذْرُ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ مَقْبولُNdabweradi kwa Mtumiki wa Allah ﷺ kudzafuna chikhululukiro, chifukwa kupepesa kumalandiridwa nthawi zonse ndi Mtumiki wa Allah ﷺ.
مَهْلاً هَداكَ الذي أَعْطاكَ نافِلَةَ
الْقُرْآنِ فيها مَواعيظٌ وتَفُصيلُModekha, Mulungu akutsogolereni, Iye amene anakupatsani mphatso yapadera ya Qur'an, momwe muli malangizo akuya ndi mafotokozedwe atsatanetsatane.
لا تَأْخُذَنِّي بِأَقْوالِ الوُشاةِ ولَمْ
أُذْنِبْ وقَدْ كَثُرَتْ فِيَّ الأقاويلُMusandipezere mlandu chifukwa cha mawu a anthu onyenga, pakuti sindinachimwe, ngakhale nkhani zambiri zafalikira za ine.
لَقَدْ أقْومُ مَقاماً لو يَقومُ بِه
أرَى وأَسْمَعُ ما لم يَسْمَعِ الفيلُNdithudi, ndimaima pamaso pa malo olemekezeka kwambiri, ngati njovu ingaimepo, ikanawona ndi kumva zimene sizinawonepo kapena kumvapo kale.
لَظَلَّ يِرْعُدُ إلاَّ أنْ يكونَ لَهُ
مِنَ الَّرسُولِ بِإِذْنِ اللهِ تَنْويلُIkanangogwedezeka ndi mantha, pokhapokha italandira kuchokera kwa Mtumiki ﷺ, ndi chilolezo cha Mulungu, chitonthozo.
حَتَّى وَضَعْتُ يَميني لا أُنازِعُهُ
في كَفِّ ذِي نَغَماتٍ قِيلُهُ القِيلُMpaka ndinaika dzanja langa lamanja, popanda kukangana, m'manja mwa munthu amene mawu ake ndi okoma ndipo mawu ake ndi lamulo lomaliza.
لَذاكَ أَهْيَبُ عِنْدي إذْ أُكَلِّمُهُ
وقيلَ إنَّكَ مَنْسوبٌ ومَسْئُولُChoncho, iye amandiopa kwambiri pamene ndikulankhula naye, ndipo kwatiika kuti iwe udzaimbidwa mlandu ndipo udzafunsidwa.
مِنْ خادِرٍ مِنْ لُيوثِ الأُسْدِ مَسْكَنُهُ
مِنْ بَطْنِ عَثَّرَ غِيلٌ دونَهُ غيلُAmatuluka ngati mkango wobisalira, umodzi mwa nyama zowopsa za m'nkhalango, amene nyumba yake ili mkati mwa Aththar, chitsamba chokhuthala chomwe kuseri kwake kuli china.
يَغْدو فَيُلْحِمُ ضِرْغامَيْنِ عَيْشُهُما
لَحْمٌ مَنَ القَوْمِ مَعْفورٌ خَراديلُAmapita kukadyetsa mikango iwiri yamphamvu, amene chakudya chawo ndi nyama yophimbidwa ndi fumbi, yong'ambika ya adani awo.
إِذا يُساوِرُ قِرْناً لا يَحِلُّ لَهُ
أنْ يَتْرُكَ القِرْنَ إلاَّ وهَوَ مَغْلُولُAkamenyana ndi mdani, si chizolowezi chake kusiya mdaniyo pokhapokha atagonjetsedwa kwathunthu ndi kumangidwa.
مِنْهُ تَظَلُّ سَباعُ الجَوِّ ضامِزَةً
ولا تَمَشَّى بَوادِيهِ الأراجِيلُChifukwa cha iye, nyama zakumwamba zimakhala chete, ndipo palibe munthu wamantha kapena wamanyazi amene angayerekeze kudutsa m'zigwa zake.
ولا يَزالُ بِواديهِ أخُو ثِقَةٍ
مُطَرَّحَ البَزِّ والدَّرْسانِ مَأْكولُNdipo m'chigwa chake, bwenzi lodalirika nthawi zonse limasiya zovala zotayidwa ndi zovala zakale za nyama zomwe wadya.
إنَّ الرَّسُولَ لَسَيْفٌ يُسْتَضاءُ بِهِ
مُهَنَّدٌ مِنْ سُيوفِ اللهِ مَسْلُولُNdithudi, Mtumiki ﷺ ndi lupanga lowala lomwe kuwala kumafunidwa kuchokera pamenepo, lupanga la ku India lopangidwa bwino lochotsedwa m'malupanga a Mulungu.
في فِتْيَةٍ مِنْ قُريْشٍ قالَ قائِلُهُمْ
بِبَطْنِ مَكَّةَ لَمَّا أسْلَمُوا زُولُواIye ali pakati pa achinyamata ochokera ku Quraish, amene mtsogoleri wawo pakati pa Mecca anawalamula, atavomereza Chisilamu, "Chokani!"
زالُوا فمَا زالَ أَنْكاسٌ ولا كُشُفٌ
عِنْدَ الِّلقاءِ ولا مِيلٌ مَعازيلُAnachoka, koma sanali ofooka kapena oonekera poyera, ndipo sanagwedezeke kapena kuthawa akakumana ndi mdani.
شُمُّ العَرانِينِ أبْطالٌ لُبوسُهُمْ
مِنْ نَسْجِ دَاوُدَ في الهَيْجَا سَرابيلُIwo ndi ngwazi zolemekezeka, amene zovala zawo zankhondo ndi zishango zachitsulo zolukidwa ngati za Davide.
بِيضٌ سَوَابِغُ قد شُكَّتْ لَهَا حَلَقٌ
كأنَّها حَلَقُ القَفْعاءِ مَجْدولُIzi ndi zoyera ndi zazikulu, ndi mphete zolumikizana kwambiri moti zimafanana ndi mphete zopotana za chomera cha Qaf'a.
يَمْشونَ مَشْيَ الجِمالِ الزُّهْرِ يَعْصِمُهُمْ
ضَرْبٌ إذا عَرَّدَ السُّودُ التَّنابِيلُAmayenda ndi mayendedwe a ngamila zolemekezeka, otetezedwa ndi mphamvu yawo yomenya pamene adani akuda, onyozeka atembenuka ndi kuthawa.
لا يَفْرَحونَ إذا نَالتْ رِماحُهُمُ
قَوْماً ولَيْسوا مَجازِيعاً إذا نِيلُواSasangalala pamene mikondo yawo igwetsa anthu, ndipo sakhumudwa pamene iwo eni ake akuzunzidwa.
لا يَقَعُ الطَّعْنُ إلاَّ في نُحورِهِمُ
وما لَهُمْ عَنْ حِياضِ الموتِ تَهْليلُMikondo yankhondo imagwera pachifuwa chawo chokha, ndipo sasonyeza kukayika kuchokera ku madzi a imfa.