Filannoo Isaa ﷺ fi Ifa Isaa Barabaraa

Uumama Isaa ﷺ Ifa Irraa

Imaam Ahmad irraa, Al-Irbaad ibn Saariyaa irraa, Rabbiin isa haa jaallatu, Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Ani Rabbiin biratti Ummul Kitaab keessatti Ergamaa xumuraati, yeroo Aadam dhoqqee isaa keessa ture. Jalqaba kana isinitti hima: Du'aa'ii abbaa koo Ibraahim, gammachiisa obboleessa koo Iisaa natti kenname, fi abjuu haati koo argite.» Odeeffannoo biraa keessatti: «Ani Aadam uumamuu isaa waggaa kuma kudha afur dura ifa Rabbiin duratti ture.» Akka jedhanitti ﷺ: «Wanti Rabbiin jalqaba uume ifa koo ture, ifa koo irraas wanti hundi uumame.» Rabbiin ol ta'e gosa kabajamoo fi qulqulluu irraa isa filate. Akka jedhanitti ﷺ: «Dhugumatti, Rabbiin Ilmaan Ismaa'il irraa Kinaanaa filate, Kinaanaa irraas Qureesh filate, Qureesh irraas Bani Haashim filate, Bani Haashim irraas ana filate.» — Muslimtu gabaase.

• Rabbiin isa Ergamaa xumuraa godhee barreesse yeroo Aadam dhoqqee isaa keessa ture — Ahmadtu gabaase.
• Ifni Isaa ﷺ Aadam uumamuu isaa waggaa kuma kudha afur dura ture — Hadiisota beekamoo irraa.
• Rabbiin sanyii Arabaa kabajamoo irraa isa filate — Kinaanaa, sana booda Qureesh, sana booda Bani Haashim — Muslimtu gabaase.
• Ibraahim du'aa'ii isaa keessatti isa gammachiise: ﴿Yaa Gooftaa keenya, isaan keessaa ergamaa tokko isaanitti ergi.﴾ [Al-Baqara:129]
• Iisaan isa gammachiise: ﴿Ergamaa tokko kan na booda dhufu, maqaan isaa Ahmad jedhamuun gammachiisaa.﴾ [As-Saff:6]

Dhaloota Isaa ﷺ Kabajamaa fi Gammachiisota Isaa

Inni ﷺ guyyaa Wiixataa, Rabii'ul Awwal kudha lammaffaa, waggaa Arba (571M), Makkaa Al-Mukarramaa keessatti dhalate. Haati isaa Aaminaan ulfa isaa keessatti ulfaatina yookaan dhukkuba hin arganne. Inni ﷺ qulqulluu fi gammadaa ta'ee dhalate, qubbiin harka isaa walitti qabamee, quba shahaadaatiin akka tasbiihaa godhuutti agarsiisaa ture. Aaminaan abjuu ishee keessatti nama tokko akkana jedhu argite: «Ati gooftaa ummata kanaa fi isa irra caalaa ulfoofte. Yoo isa deesse, akkana jedhi: 'Isa tokkicha Rabbiitti tiiksa, hammina nama hinaafaa hunda irraa,' sana booda maqaa isaa Muhammad ﷺ jedhi.» Ifni Isaa ﷺ halkan dhaloota isaa ife, hanga masaraawwan Shaam isaaf ifanitti.

• Guyyaa dhaloota Isaa ﷺ sanatti, sanamoonni fuula isaanii irratti kufanii, jigan.
• Yeroo inni ﷺ dhalate, ifni isaa masaraawwan Shaam ife, hanga haati isaa Aaminaan isaan argitetti.
• Iwaan Kisraa ni raafame, ni cabee, balbaloota kudha afur irraa jigan.
• Ibidda Faaris qulqulluun ni dhaame, waggaa kuma tokko dura hin dhaamne ture.
• Haroon Saawaa kan waaqeffamaa ture ni goge.
• Urjii ilaaltotaan walitti dhufeenya urjii keessatti wanta Ergamaan tokko ka'uu isaa ittiin labsan argan.