القسم السادس: الآداب والأخلاق
Kutaa Ja'affaa: Amala Gaarii fi Naamusa
الباب الأول: السيرة النبوية والشمائل والإعجاز
Boqonnaa Tokkoffaa: Seenaa Nabii ﷺ, Amala Isaa fi Dinqisiisummaa Isaa
قال رسول الله ﷺ «يَا أَنْجَشَةُ، رُوَيْدَكَ سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Yaa Anjashaa, dubartoota wajjin suuta deemi."
الباب الثاني: فضائل الأنبياء والصحابة والأعمال
Boqonnaa Lammaffaa: Faayidaa Anbiyootaa, Sahaabotaafi Hojiiwwanii
قال رسول الله ﷺ «أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللهِ الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا، ثُمَّ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ ثُمَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Hojiiwwan Rabbiin jaallatu keessaa salaata yeroo isaa irratti salaatuudha, ergasiis haadhaafi abbaa kabajuudha, ergasiis karaa Rabbii keessatti qabsaayuudha."
قال رسول الله ﷺ «خَيْرُ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ، وَشَرُّ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ، أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Manneen Muslimootaa keessaa manni gaariin mana keessa yatiimni jiruufi gaarummaan itti godhamuudha. Mannen Muslimootaa keessaa manni hamtuun immoo mana keessa yatiimni jiruufi hamtuun itti godhamuudha. Aniifi nama yatiima kunuunsu Jannata keessatti akkana."
قال رسول الله ﷺ «صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ تَقِي مَصَارِعَ السُّوءِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Hojiin gaariin balaa hamaa irraa nama baraarsa."
قال رسول الله ﷺ «مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Namni gara gaariitti nama qajeelcheef mindaa nama hojii sana hojjeteetiif kennamu fakkaatu argata."
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً حَسَنَةً كَانَ لَهُ أَجْرُهَا وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ، وَمَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً سَيِّئَةً كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْءٌ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Namni Islaama keessatti sunnaa gaarii jalqabeef mindaan ishee isaaf jira, akkasumas mindaan nama isa booda isheedhaan hojjeteefis isaaf jira, mindaa isaaniirraa homaa osoo hin hir'isin. Namni Islaama keessatti sunnaa badaa jalqabeef cubbuun ishee isa irra jira, akkasumas cubbuun nama isa booda isheedhaan hojjeteefis isa irra jira, cubbuu isaaniirraa homaa osoo hin hir'isin."
الباب الرابع: الأدب والأخلاق والرقائق
Boqonnaa Afraffaa: Adabaa, Amalaa fi Qalbii Laafisuu
«اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ».
«Kadhaa nama miidhamee eeggadhu, sababiin isaa, gidduu isaa fi Rabbiin gidduu wanti dhorku hin jiru.»
قال رسول الله ﷺ «اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Miidhaa irraa of eegaa, sababiin isaa, miidhaan Guyyaa Qiyaamaa dukkana. Akkasumas doofummaa irraa of eegaa, sababiin isaa, doofummaan warra isin dura turan balleesseera, akka dhiiga isaanii dhangalaasan, akkasumas wantoota Rabbiin dhoorke isaaniif hayyamatan isaan taasise.»
قال رسول الله ﷺ «أَثْقَلُ شَيْءٍ فِي مِيزَانِ الْمُؤْمِنِ خُلُقٌ حَسَنٌ، إِنَّ اللهَ يَبْغَضُ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ البذيء».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Wanti madaallii Mu'uminaa keessatti ulfaatu amala gaarii dha. Dhugumatti, Rabbiin nama jecha hamaa dubbatu, nama hammina baay'isu fi nama arrabsoo qabu ni jibba.»
قال رسول الله ﷺ «أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْمًا مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْمًا مَا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Jaalallee kee xiqqoo jaaladhu, guyyaa tokko diina kee ta'uu danda'a. Diina kee xiqqoo jibbi, guyyaa tokko jaalallee kee ta'uu danda'a.»
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا حَمَاهُ الدُّنْيَا كَمَا يَحْمِي أَحَدُكُمْ سَقِيمَهُ الْمَاءَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yoo Rabbiin gabricha tokko jaalate, Addunyaa irraa isa tiksa, akka isin keessaa tokko dhukkubsataa isaa bishaan irraa eegutti.»
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا نَادَى جِبْرِيلَ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبَّهُ فَيُحِبُّهُ جِبْرِيلُ، فَيُنَادِي جِبْرِيلُ فِي أَهْلِ السَّمَاءِ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبُّوهُ فَيُحِبُّهُ أَهْلُ السَّمَاءِ، ثُمَّ يُوضَعُ لَهُ الْقَبُولُ فِي الأَرْضِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yoo Rabbiin gabricha tokko jaalate, Jibriilitti ni lallaba: 'Dhugumatti, Rabbiin nama kana ni jaalata, atis isa jaaladhu.' Jibriilis isa ni jaalata. Achiis Jibriil jiraattota samii keessatti ni lallaba: 'Dhugumatti, Rabbiin nama kana ni jaalata, isinis isa jaaladhaa.' Jiraattonni samii isaan ni jaalatu. Achiis fudhatamummaan lafa irratti isaaf ni godhama.»
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدٍ خَيْرًا عَسَّلَهُ، قِيلَ: كَيْفَ يُعَسِلُهُ؟ قال: يَفْتَحُ لَهُ عَمَلًا صَالِحًا قَبْلَ مَوْتِهِ ثُمَّ يَقْبِضُهُ عليه».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yoo Rabbiin gabricha tokkoof gaarii fedhe, isaaf mi'eessa.» Ni jedhame: «Akkamitti isaaf mi'eessa?» Ni jedhan: «Du'a isaa dura hojii gaarii isaaf bana, achiis isarratti isa fuudha.»
قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الْخَيْرَ عَجَّلَ لَهُ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا، وَإِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الشَّرَّ أَمْسَكَ عَنْهُ بِذَنْبِهِ، حَتَّى يُوَافِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yoo Rabbiin gabricha isaatiif gaarii fedhe, adabbii isaa addunyaa irratti isaaf ariifachiisa. Yoo Rabbiin gabricha isaatiif hammina fedhe, cubbuu isaa irraa isa qaba, hanga Guyyaa Qiyaamaa isaaf guututti.»
قال رسول الله ﷺ «أَرْبَعٌ إِذَا كُنَّ فِيكَ فَلَا عَلَيْكَ مَا فَاتَكَ مِنَ الدُّنْيَا: صِدْقُ الحَدِيثِ، وحِفْظُ الأمانَةِ، وَحُسْنُ الخُلُقِ، وَعِفَّةُ مَطْعَمٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Wantoonni afur yoo si keessa jiraatan, wanti addunyaa irraa si dhabe si hin miidhu: Dubbii dhugaa, Amana eeguu, Amala gaarii, fi Nyaata keessatti qulqullummaa.»
قال رسول الله ﷺ «ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُحِبَّكَ الله، وَازْهَدْ فِيمَا فِي أَيْدِي النَّاسِ يُحِبَّكَ النَّاسُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Addunyaa hin jaalatin, Rabbiin si jaalata. Wanta harka namaa keessa jiru irraa fagaadhu, namoonni si jaalatu.»
قال رسول الله ﷺ «أَفْشِ السَّلامَ، وَأَطْعِمِ الطَّعَامَ، وَصِلِ الأَرْحَامَ، وَقُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ، وَادْخُلِ الجَنَّةَ بِسَلامٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Nagaa facaasi, Nyaata kenni, Fira kee gargaari, Halkan dhaabadhu yeroo namoonni rafan, fi Jannata nagaan seeni.»
قال رسول الله ﷺ «أَلا أُخْبِرُكُمْ بِأَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصِّيَامِ وَالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ؟ إِصْلَاحُ ذَاتِ البَيْنِ، فَإِنَّ فَسَادَ ذَاتِ البَيْنِ هِيَ الْحَالِقَةُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Sila isinitti hin himuu wanta sadarkaa soomaa, salaataa fi sadaqaa irra caalu? Walitti dhufeenya gidduu namaa tolchuu dha. Sababiin isaa, walitti dhufeenya gidduu namaa balleessuun wanta balleessaa dha.»
قال رسول الله ﷺ «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِكُمْ مِنْ شَرِّكُمْ؟ خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤْمَنُ شَرُّهُ، وَشَرُّكُمْ مَنْ لَا يُرْجَى خَيْرُهُ وَلَا يُؤْمَنُ شَرُّهُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Sila isinitti hin himuu nama keessan keessaa gaarii fi hamaa? Nama keessan keessaa gaariin nama gaarummaan isaa abdatamu fi hamminni isaa amanamaadha. Nama keessan keessaa hamaan nama gaarummaan isaa hin abdatamne fi hamminni isaa hin amananne dha.»
قال رسول الله ﷺ «الْبِرُّ حُسْنُ الْخُلُقِ، وَالإِثْمُ مَا حَاكَ فِي صَدْرِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Gaarummaan amala gaarii dha. Cubbuun immoo wanta qoma kee keessatti si shakkisiisu fi namoonni akka isa beekan jibbitu dha.»
قال رسول الله ﷺ «الْحَيَاءُ خَيْرٌ كُلُّهُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Qaanummaan guutummaatti gaarii dha.»
قال رسول الله ﷺ «الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى، ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Warra rahmata godhan, Rahmaan (Rabbiin) ol ta'e isaanitti rahmata godha. Warra lafa irra jiranitti rahmata godhaa, Wanti samii irra jiru isinitti rahmata godha.»
قال رسول الله ﷺ «الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Nama gorsa gaafatan amanamaadha».
قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Mu'minni mu'minaaf akka ijaarsaati, tokko isa kaan jabeessa».
قال رسول الله ﷺ «الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يُسْلمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ القِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللهُ يَوْمَ القِيَامَةِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Muslimni obboleessa Muslimaati; isa hin miidhu, isa hin gatu. Namni haajaa obboleessa isaa keessa jiru, Rabbiin haajaa isaa keessa jiraata. Namni Muslima tokko rakkoo irraa baase, Rabbiin rakkoo Guyyaa Qiyaamaa irraa isa baasa. Namni Muslima tokko dhokse, Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa isa dhoksa».
قال رسول الله ﷺ «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Muslimni nama Muslimoonni arraba isaa fi harka isaa irraa nagaa ta'aniidha».
قال رسول الله ﷺ «المُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ المُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يُخَالِطُ النَّاسَ وَلاَ يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Mu'minni nama waliin jiraatuu fi miidhaa isaanii irratti obsu, mu'mina nama waliin hin jiraanne fi miidhaa isaanii irratti hin obsin caalaa mindaa guddaa qaba».
قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ يَأْلَفُ وَيُؤْلَفُ وَلَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَأْلَفُ وَلَا يُؤْلَفُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Mu'minni nama jaalatuu fi jaalatamuudha; nama hin jaalanne fi hin jaalatamin keessa wanti gaariin hin jiru».
قال رسول الله ﷺ «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبُوكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبُ فَالْأَقْرَبُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Haadha kee, sana booda haadha kee, sana booda haadha kee, sana booda abbaa kee, sana booda firoota dhihoo».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الرَّجُلَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ قَائِمِ اللَّيْلِ صَائِمِ النَّهَارِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, namni tokko amala gaarii isaatiin sadarkaa nama halkanii dhaabatuu fi guyyaa soomuutti ga'uu danda'a».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ هْدِي إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ كَذَّابًا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, dhugaan gara toltutti geessa, toltuun immoo gara Jannataatti geessi. Namni tokko dhugaa dubbachuu itti fufa, hanga Rabbiin biratti dhugaa dubbataa jedhamee barreefamuutti. Dhugumatti, sobaan gara cubbuutti geessa, cubbuun immoo gara Ibiddaatti geessi. Namni tokko sobuu itti fufa, hanga Rabbiin biratti sobaa jedhamee barreefamuutti».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا الله تَعَالَى الْحِلْمُ وَالْأَنَاةُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, sitti amalli lama jira, Rabbiin Olta'aan isaan jaalata: obsa (hifannaa dhabuu) fi suuta jedhuu».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنْ أَحَبِّكُمْ إِلَيَّ أَحْسَنَكُمْ أَخْلَاقًا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, isin keessaa kan naaf jaalatamaa ta'e, kan amala gaarii qabuudha».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, dubbii haala gaariin ibsuun falfala».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حِكْمَةً».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, walaloo keessa ogummaan jira».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ، وَلَكِنْ لِيَسَعْهُمْ مِنْكُمْ بَسْطُ الْوَجْهِ وَحُسْنُ الْخُلُقِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, isin qabeenya keessaniin nama hunda bira ga'uu hin dandeessan, garuu fuula ifaa fi amala gaarii keessaniin isaan bira ga'aa».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا النَّاسُ كَالإِبِلِ المِائَةِ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, namoonni akka gaala dhibbaati, isaan keessaa gaala yaabbii taatu tokko argachuun ni ulfaata».
قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا بُعِثْتُ لأُتَمِمَ مَكَارِمَ الأَخْلَاقِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, ani kan ergamte amala gaarii guutuu gochuufi».
قال رسول الله ﷺ «إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلَا تَحَسَّسُوا، وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَنَافَسُوا، وَلَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللهِ إِخْوَانًا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Shakkii irraa of eegaa, sababiin isaa, shakkii soba dubbii hunda caaluudha. Hin basaasinaa, hin qoratinaa, wal hin dorgominaa, wal hin hinaafinaa, wal hin jibinaa, walitti hin duubattinaa. Garbicha Rabbii obboleewwan ta'aa."
قال رسول الله ﷺ «تَجِدُونَ النَّاسَ مَعَادِنَ خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلَامِ إِذَا فَقُهُوا، وَتَجِدُونَ خَيْرَ النَّاسِ فِي هَذَا الشَّأْنِ أَشَدَّهُمْ لَهُ كَرَاهِيَةً قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ فِيهِ، وَتَجِدُونَ شَرَّ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ اللهِ ذَا الْوَجْهَيْنِ الَّذِي يَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ وَيَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Namoota akka albuudaa argattu. Isaan keessaa warri Jahiliyyaa keessa gaarii turan, yoo hubannoo argatan, Islaama keessattis isaanuma gaarii dha. Namoota keessaa warra gaarii ta'an dhimma kana keessatti, kan dhimma kana duraan jibban isaan argattu. Guyyaa Qiyaamaa Rabbii biratti namoota keessaa warra hamaa ta'an, nama fuula lama qabu, kan garee tokkoon fuula tokkoon, garee biraatiin fuula biraatiin dhufu argattu."
قال رسول الله ﷺ «تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Nyaata nyaachisuu fi nama beektuufis ta'ee nama hin beekneef salaamtaa kennuu."
قال رسول الله ﷺ «رُبَّ أَشْعَثَ أَغْبَرَ، مَدْفُوعٍ بِالْأَبْوَابِ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللهِ لأَبَرَّهُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Baay'ee namni rifeensa faca'e, daaraa qabu, kan balbala irraa deebifamu, yoo Rabbiin kakate, Rabbiin kakata isaa ni dhugoomsa."
قال رسول الله ﷺ «عِفُوا تَعِفُّ نِسَاؤُكُمْ، وبَرُّوا آبَاءَكُمْ تَبَرُّكُمْ أَبْنَاؤُكُمْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Of eegaa, dubartoonni keessan isin irraa ni of eegu. Abbootii keessan kabajaa, ijoolleen keessan isin ni kabaju."
قال رسول الله ﷺ «كَفَى بِالمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سَمِعَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Namaaf soba ta'uuf gahaadha, waan dhaga'e hunda dubbachuun."
قال رسول الله ﷺ «لا بَأْسَ بِالْغِنَى لِمَنِ اتَّقَى، وَالصِّحَّةُ لِمَنِ اتَّقَى، خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى، وَطِيبُ النَّفْسِ مِنَ النَّعِيمِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Nama Rabbiin sodaateef qabeenyi rakkoo hin qabu. Fayyaan nama Rabbiin sodaateef, qabeenya caala. Lubbuun qulqulluun (boqonnaan) qananii irraayyi."
قال رسول الله ﷺ «لا تَبَاغَضُوا وَلا تَقَاطَعُوا وَلا تَحَاسَدُوا وَلا تَدَابَرُوا وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمُ الله، وَلا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاثِ لَيَالٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Wal hin jibinaa, wal hin murinaa, wal hin hinaafinaa, walitti hin duubattinaa. Akka Rabbiin isin ajaje, garbicha Rabbii obboleewwan ta'aa. Muslimni tokko obboleessa isaa guyyaa sadii ol dhiisuun isaaf hin hayyamamu."
قال رسول الله ﷺ «لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهِ طَلْقٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Gaarummaa irraa homaa hin tuffatinaa, osoo obboleessa kee fuula ifaatiin argatteellee."
قال رسول الله ﷺ «لا تضربوا إماء الله».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Garbittiwwan Rabbii hin rukutinaa."
قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Nama hamii deddeebisu Jannata hin seenu."
قال رسول الله ﷺ «لا تَغْضَبْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Hin dallaninaa."
قال رسول الله ﷺ «لا تَكُونُوا عَوْنًا لِلشَّيْطَانِ عَلَى أَخِيكُمْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Obboleessa keessan irratti Shayxaanaaf gargaartuu hin ta'inaa."
قال رسول الله ﷺ «لا تُنْزَعُ الرَّحْمَةُ إِلَّا مِنْ شَقِيٍّ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Rahmanni nama hamaan malee hin buqqifamu."
قال رسول الله ﷺ «لا حَلِيمَ إِلا ذُو عَثْرَةٍ، وَلا حَكِيمَ إِلا ذُو تَجْرِبَةٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Nama dogoggora hin qabne obsaa hin jiru, nama muuxannoo hin qabne ogeessi hin jiru."
قال رسول الله ﷺ «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ يَلْتَقِيَانِ، فَيَصُدُّ هَذَا وَيَصُدُّ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Muslimni tokko obboleessa isaa guyyaa sadii ol dhiisuun isaaf hin hayyamamu. Wal argan, kunis deebi'a, sunis deebi'a, isaan lamaan keessaa inni gaariin kan salaamtaa jalqabuudha."
قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ، قِيلَ: إِنَّ الرَّجُلَ يُحِبُّ أَنْ يَكُونَ ثَوْبُهُ حَسَنًا وَنَعْلُهُ حَسَنًا، قَالَ: إِنَّ اللهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ، الْكِبْرُ بَطَرُ الْحَقِّ وَغَمْطُ النَّاسِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Namni qalbii isaa keessa ulfaatina atoomii tokkoo qixxee boonaa qabu Jannata hin seenu.» Ni jedhame: «Namni uffata isaa bareedaa fi kophee isaa bareedaa ta'uu jaallata.» (Ergamaan Rabbii ﷺ) jedhan: «Dhugumatti, Rabbiin bareedaa dha, bareedina jaallata. Booni dhugaa diduu fi namoota tuffachuu dha.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَرْحَمُ اللهُ مَنْ لا يَرْحَمُ النَّاسَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Rabbiin nama namootaaf hin mararfanneef hin mararfatu.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالْفُسُوقِ، وَلا يَرْمِيهِ بِالْكُفْرِ إلا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Namni tokko nama biraa badii (fusuuqaa) hin himatin, akkasumas kufrii hin himatin, yoo inni akkas hin taane malee, (himannaan sun) isa irratti deebi'a.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَزَالُ قَلْبُ الْكَبِيرِ شَابًَّا فِي اثْنَتَيْنِ: فِي حُبِّ الدُّنْيَا، وَطُولِ الأَمَلِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Qalbiin jaarsa umurii lamaan keessatti dargaggeessa ta'ee jiraata: jaalala addunyaa fi abjuu dheeraa keessatti.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ الله عَلَى عَبْدٍ فِي الدُّنْيَا، إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Rabbiin gabricha tokko addunyaa irratti yoo haguuge, Guyyaa Qiyaamaa isa haguuga.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ عَبْدٌ عَبْدًا فِي الدُّنْيَا إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Gabrichi tokko gabricha biraa addunyaa irratti yoo haguuge, Rabbiin Guyyaa Qiyaamaa isa haguuga.»
قال رسول الله ﷺ «لا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلاحِ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Tokkoon keessan obboleessa isaa irratti meeshaa waraanaa hin qajeelchin, sababiin isaa inni hin beeku, sheyxaanni harka isaa keessa seenuun boolla ibiddaa keessa isa buusuu danda'a.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ عَبْدِي وَأَمَتِي، كُلُّكُمْ عَبِيدُ الله، وَكُلُّ نِسَائِكُمْ إِمَاءُ الله، وَلَكِنْ لِيَقُلْ غُلامِي وَجَارِيَتِي، وَفَتَايَ وَفَتَاتِي».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Tokkoon keessan "gabricha koo" fi "garbitti koo" hin jedhin. Hundi keessan gabroota Rabbii ti, dubartoonni keessan hundi garbittii Rabbii ti. Garuu "gurbaa koo" fi "intala koo", akkasumas "dargaggeessa koo" fi "dargaggeettii koo" haa jedhu.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَكُونُ اللَّعَّانُونَ شُفَعَاءَ وَلا شُهَدَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Abaartoonni Guyyaa Qiyaamaa warra araara buusuu yookiin ragaa hin ta'an.»
قال رسول الله ﷺ «لا يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Mu'umini tokko boolla tokko irraa yeroo lama hin ciniinamu.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِصِدِّيقٍ أَنْ يَكُونَ لَعَّانًا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Nama dhugaa (siddiiqii) ta'eef abaartuu ta'uun hin ta'u.»
قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِمُؤْمِنٍ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ قِيلَ وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟ قَالَ (يَتَعَرَّضُ مِنَ الْبَلَاءِ لِمَا لا يُطِيقُ)».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Mu'uminaaf of salphisuun hin ta'u.» Ni jedhame: «Akkamitti of salphisa?» (Ergamaan Rabbii ﷺ) jedhan: «Rakkoo danda'uu hin dandeenyeef of saaxila.»
«لَقَلْبُ ابْنِ آدَمَ أَشَدُّ انْقِلابًا مِنَ الْقِدْرِ إِذَا اسْتَجْمَعَتْ غَلْيًا».
«Dhugumatti, qalbiin ilma namaa okkotee yeroo inni danfuu cimaa ta'u irra jijjiiramaa dha.»
قال رسول الله ﷺ «لَوْ أَنَّ لِابْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ ذَهَبٍ، أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَادِيَانِ، وَلَنْ يَمْلأَ فَاهُ إِلَّا التُّرَابُ، وَيَتُوبُ الله عَلَى مَنْ تَابَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yoo ilma namaaf sulula warqii tokko jiraate, sulula lama qabaachuu jaallata. Afaan isaa biyyee malee hin guutu. Rabbiin nama tawbateef tawbaa isaa qeebala.»
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الغَضَبِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Jabaan nama nama kuffisu miti. Dhugumatti, jabaan nama yeroo dallanu of to'atu dha.»
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الغِنَى عَنْ كَثْرَةِ العَرَضِ وَلَكِنَّ الغِنَى غِنَى النَّفْسِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Duroomuun qabeenya baay'ee qabaachuu miti, garuu duroomuun durooma lubbuuti.»
قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ المُؤْمِنُ بالَّذِي يَشْبَعُ وَجَارُهُ جَائِعٌ إلى جَنْبِهِ وهو يَعْلَمُ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Mu'minni nama of quufee, ollaan isaa cinaa beela'aa ta'ee, innis beekuu miti».
قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ القَائِمِ عَلَى حُدُودِ الله وَالوَاقِعِ فِيهَا، كَمَثَلِ قَوْمِ اسْتَهَمُوا عَلَى سَفِينَةٍ فَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَعْلَاهَا وَبَعْضُهُمْ أَسْفَلَهَا، فَكَانَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا إِذَا اسْتَقَوْا مِنَ المَاءِ مَرُّوا عَلَى مَنْ فَوْقَهُمْ فَقَالُوا لَوْ أَنَّا خَرَقْنَا فِي نَصِيبِنَا خَرْقًا وَلَمْ نُؤْذِ مَنْ فَوْقَنَا، فَإِنْ يَتْرُكُوهُمْ وَمَا أَرَادُوا هَلَكُوا جَمِيعًا، وَإِنْ أَخَذُوا عَلَى أَيْدِيهِمْ نَجَوْا وَنَجَوْا جَمِيعًا».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Fakkeenyi nama daangaa Rabbiitti ﷺ dhaabbatuu fi nama daangaa sana cabsuu, fakkeenya namoota doonii tokkorratti bakka qabachuuf carraa buufataniiti. Isaan keessaa tokko tokko gubbaa argatan, tokko tokko immoo jalaa argatan. Warri jalaa jiran yeroo bishaan barbaadan, warra gubbaa jiran bira darbu turan. Kanaaf, "Osoo nuti kutaa keenya keessa boolla tolchinee, warra gubbaa jiran hin rakkisne ta'ee" jedhan. Yoo isaan waan barbaadan sana akka godhan dhiisan, hundi isaanii ni badu. Yoo isaan harkaan qaban (dhoorgan) garuu, hundi isaanii ni baraaramu».
قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ مُصِيبَةٍ تُصِيبُ الْمُسْلِمَ إِلَّا كَفَّرَ اللهُ بِهَا عَنْهُ، حَتَّى الشَّوْكَةَ يُشَاكُهَا».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Balaan Muslima tokkorra ga'u tokkollee hin jiru, Rabbiin ﷺ isaaf dhiifama isaan hin goone, hanga qoree isa waraantutti illee».
قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Fakkeenyi mu'minootaa jaalala, rahmata fi gara laafina walii isaaniitiin, fakkeenya qaama tokkoo ti. Yoo qaama sana keessaa miseensi tokko dhukkubsate, qaamni hundi hirriba dhabuu fi ho'a qaamaan isaaf deebii kenna».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ آمِنًا فِي سِرْبِهِ، مُعَافًى فِي جَسَدِهِ، عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ، فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيرِهَا».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni isin keessaa nagaadhaan bulu, qaamaan fayyaa ta'ee, nyaata guyyaa isaa qabu, akka waan addunyaan guutuun isaaf walitti qabamteetti».
قال رسول الله ﷺ «مِنَ الكَبَائِرِ شَتْمُ الرَّجُلِ وَالِدَيْهِ، قَالُوا: يَا رَسُولَ الله، وَهَل يَشْتُمُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ؟ قَالَ: نَعَمْ، يَسُبُّ أَبَا الرَّجُلِ فَيَسُبُّ أَبَاهُ، وَيَسُبُّ أُمَّهُ فَيَسُبُّ أُمَّهُ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Cubbuu gurguddoo keessaa inni tokko, namni haadha fi abbaa isaa arrabsuudha». Sahaabonni ni jedhan: «Yaa Ergamaa Rabbii ﷺ, namni haadha fi abbaa isaa ni arrabsaa?» Inni ni jedhe: «Eeyyee, abbaa nama biraa arrabsa, sana booda inni abbaa isaa arrabsa, haadha nama biraa arrabsa, sana booda inni haadha isaa arrabsa»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ ذَبَّ عَنْ لَحْمِ أَخِيهِ بِالغَيْبَةِ كَانَ حَقًّا عَلَى اللهِ أَنْ يُعْتِقَهُ مِنَ النَّارِ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni obboleessa isaa hamii irraa eegu, Rabbiin ﷺ ibidda irraa isa bilisa baasuun dirqama isaa irra jira».
قال رسول الله ﷺ «مِنْ رَأَى عَوْرَةً فَسَتَرَهَا كَانَ كَمَنْ أَحْيَا مَوْءُودَةً مِنْ قَبْرِهَا».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni dogoggora (nama biraa) argee dhokse, akka nama intala awwaalamte (yeroo durii jireenyaaf) deebiseeti».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ وَأَنْ يُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni rizqii isaa keessatti bal'ifamuu fi umuriin isaa dheerachuu barbaade, fira isaa haa tiksu».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَانَ سَهْلًا هَيِّنًا لَيِّنًا، حَرَّمَهُ الله عَلَى النَّارِ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni salphaa, laafaa fi gara laafessa ta'e, Rabbiin ﷺ ibidda irraa isa dhoorka».
قال رسول الله ﷺ «(مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ قال: وما جائزته يا رسول الله؟ (يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ، وَالضِّيَافَةُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ، فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ)».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni Rabbiitti ﷺ fi Guyyaa Dhumaatti amanu, keessummaa isaa haa kabaju. Sahaabonni ni jedhan: "Yaa Ergamaa Rabbii ﷺ, kabajni isaa maali?" Inni ni jedhe: "Guyyaa tokkoo fi halkan tokko. Keessummeessuun guyyaa sadii dha; sana booda kan ta'e hundi isaaf sadaqaa dha. Namni Rabbiitti ﷺ fi Guyyaa Dhumaatti amanu immoo, gaarii haa dubbatu yookiin haa callisu"».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ لَا يَرْحَمِ النَّاسَ لَا يَرْحَمُهُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni namootaaf hin mararfanne, Rabbiin ﷺ jabaan fi kabajamaan isaaf hin mararfatu».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَظَمَ غَيْظًا وَهُوَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُنْفِذَهُ دَعَاهُ اللهُ عَلَى رُؤُوسِ الْخَلَائِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُخَيِّرَهُ فِي أَيِّ الْحُورِ شَاءَ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni dallansuu isaa liqimse, osoo raawwachuuf danda'uu, Rabbiin ﷺ Guyyaa Qiyaamaa uumama hunda duratti isa waama, hanga fuur (dubartoota jannataa) keessaa kan fedhe akka filatu isaaf kennutti».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ وَقَاهُ اللهُ شَرَّ مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَشَرَّ مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni Rabbiin ﷺ hamaa waan arraba isaa gidduu jiru irraa fi hamaa waan miila isaa gidduu jiru irraa isa ege, Jannata seena».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُحْرَمِ الرِّفْقَ يُحْرَمِ الْخَيْرَ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni laafina irraa dhoorkame, gaarummaa hunda irraa dhoorkame».
قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُردِ الله بِهِ خَيْرًا يُصِبْ مِنْهُ».
Rasulullah ﷺ akkana jedhan: «Namni Rabbiin ﷺ isaaf gaarii barbaade, isa qora (rakkoon isa mudda)».
قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا عَائِشَةُ، عَلَيْكِ بِالرِّفْقِ، وَإِيَّاكِ وَالْعُنْفَ وَالْفُحْشَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa A'ishaa, suuta jedhi, garraamummaa qabaadhu, jabeenyaa fi arraba irraa of eegi.»
قال رسول الله ﷺ «هَلْ مَعَكَ مِنْ شِعْرِ أُمَيَّةَ بْنِ الصَّلْتِ» شَيْئًا؟».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Walaloo Umayyaa ibn Abii Salt irraa wanti tokko si bira jiraa?»
قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، الَّذِي لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Wallaahi hin amanu, wallaahi hin amanu, wallaahi hin amanu, inni ollaan isaa hamtuu isaa irraa hin nagaa taane.»
قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَلدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللهِ مِنْ هَذَا عَلَيْكُمْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Wallaahi addunyaan Rabbii biratti kana isiniif caalaa xiqqoodha.»
قال رسول الله ﷺ «يا أبا ذر، أَتَرَى أَنَّ كَثْرَةَ المَالِ هُوَ الغِنَى؟ إِنَّمَا الغِنَى غِنَى القَلْبِ، والفقر فَقْرُ القَلْبِ مَنْ كَانَ الغِنَى فِي قَلْبِهِ، فَلَا يَضُرُّهُ مَا لَقِيَ مِنَ الدُّنْيَا، وَمَنْ كَانَ الفَقْرُ فِي قَلْبِهِ، فَلَا يُغْنِيهِ مَا أَكْثَرَ لَهُ مِنَ الدُّنْيَا، وَإِنَّمَا يَضُرُّ نَفْسَهُ شُحُّهَا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa Abaa Dharr, baay'inni qabeenyaa dureessa nama godha jettee yaaddaa? Dureessi dureessa qalbii ti, hiyyummaan hiyyummaa qalbii ti. Namni dureessi qalbii isaa keessa jiru, wanti addunyaa irraa isa mudatu isa hin miidhu. Namni hiyyummaan qalbii isaa keessa jiru, wanti addunyaa irraa isaaf baay'ate isa hin dureessu. Wanti isa miidhu doofummaa (qabeenya jaalala) isaa ti.»
قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ، إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ، إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ، جَعَلَهُمُ اللهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلِيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa Abaa Dharr, haadha isaa irraa isa arrabsitee? Ati nama jaahilummaa qabduudha. Obboleewwan keessan hojjettoota keessani, Rabbiin isaan harka keessan jala isaan godheera. Namni obboleessi isaa harka isaa jala jiru, waan inni nyaatu irraa haa nyaachisu, waan inni uffatu irraa haa uffisu. Waan isaan dandeettii hin qabne isaan hin dirqisiisinaa, yoo isaan dirqisiiftan immoo isaan gargaaraa.»
قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، انْظُرْ أَرْفَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ فِي عَيْنِكَ قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ حُلَّةٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ لِي: انْظُرْ أَوْضَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ، قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ أَخْلَاقٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ: وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ هَذَا عِنْدَ اللهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خَيْرٌ مِنْ مِلْءِ الْأَرْضِ مِنْ مِثْلِ هَذَا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa Abaa Dharr, nama masjida keessa jiru keessaa isa ati ol aanaa jettee ilaaltu ilaali.» Abaa Dharr jedhe: «Ani ilaale, namni tokko uffata bareedaa uffatee jira. Ani jedhe: kunoo.» Ergamaan Rabbii ﷺ naan jedhan: «Nama masjida keessa jiru keessaa isa ati gad aanaa jettee ilaaltu ilaali.» Abaa Dharr jedhe: «Ani ilaale, namni tokko uffata moofaa uffatee jira. Ani jedhe: kunoo.» Ergamaan Rabbii ﷺ jedhan: «Isa lubbuun koo harka Isaa jirtuun kakadhee, kun nama akkanaa (isa duraa) guutuu addunyaa irra caala, Rabbiin biratti Guyyaa Qiyaamaa.»
قال رسول الله ﷺ «يَا حَنْظَلَةُ! سَاعَةً وَسَاعَةً وَلَوْ كَانَتْ تَكُونُ قُلُوبُكُمْ كَمَا تَكُونُ عِنْدَ الذِّكْرِ لَصَافَحَتْكُمُ الْمَلائِكَةُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa Hanzalaa! Sa'aa tokko (Rabbiin yaadachuuf), sa'aa tokko (addunyaaf). Odoo qalbiiwwan keessan akkuma yeroo zikrii (Rabbiin yaadattan) jiran ta'anii, Malaykonni isin harka fuudhu turan.»
قال رسول الله ﷺ «يَا عَائِشَةُ، مَتَى عَهْدُتِنِي فَحَّاشًا، إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ اتِّقَاءَ شَرِّهِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa A'ishaa, yoom na argaa turte nama arraba hamaa qabu? Dhugumatti, nama irra hamaa Rabbiin biratti Guyyaa Qiyaamaa sadarkaa isaa irra jiru, nama namoonni hamtuu isaa sodaatanii isa dhiisanidha.»
قال رسول الله ﷺ «يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لَا تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa dubartoota Muslimaa, ollaan tokko ollaa ishee hin tuffatin, odoo miilla re'ee ta'ellee.»
قال رسول الله ﷺ «يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَبَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Laaffisaa malee hin jabeessinaa, gammachiisaa malee hin jibbiisinaa.»
قال رسول الله ﷺ «يُسَلِّمُ الرَّاكِبُ عَلَى الْمَاشِي وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Namni yaabbatu nama deemuuf salaamtaa buusa, namni deemu nama taa'eef, namni muraasni nama baay'eef.»
قال رسول الله ﷺ «يَهْرَمُ ابْنُ آدَمَ وَيَشِبُّ فِيْهِ اثْنَتَانِ: الْحِرْصُ عَلَى الْعُمْرِ، وَالْحِرْصُ عَلَى الْمَالِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Ilmi namaa ni dullooma, garuu wantoonni lama isa keessa ni dargagoomu: jireenya dheeressuuf fedhii guddaa qabaachuu fi qabeenyaaf fedhii guddaa qabaachuu.»
قال رسول الله ﷺ «اغْتَنِمْ خَمْسًا قَبْلَ خَمْسٍ: حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ، وَصِحَّتَكَ قَبْلَ سَقَمِكَ، وَفَرَاغَكَ قَبْلَ شُغْلِكَ، وَشَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ، وَغِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Waan shan, waan shaniin dura fayyadami: jireenya kee du'a kee dura, fayyaa kee dhukkuba kee dura, boqonnaa kee hojii kee dura, dargaggummaa kee dullooma kee dura, fi dureettummaa kee hiyyummaa kee dura.»
الباب الخامس: التوبة والمغفرة
Boqonnaa Shanaffaa: Tawbaa fi Dhiifama
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Dhugumatti, Rabbiin ol ta'e harka Isaa halkaniin diriirsa, akka namni guyyaa cubbuu hojjete qalbii deebisuuf, akkasumas harka Isaa guyyaan diriirsa, akka namni halkaniin cubbuu hojjete qalbii deebisuuf, hanga aduun dhihaa baatuutti."
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Dhugumatti, Rabbiin ol ta'e qalbii deebii gabrichaa ni fudhata, yoo lubbuun isaa qoonqoo hin geenye."
قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يُمْهِلُ حَتَّى إِذَا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ نَزَلَ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا فَنَادَى: هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ، هَلْ مِنْ تَائِبٍ، هَلْ مِنْ سَائِلٍ، هَلْ مِنْ دَاعٍ، حَتَّى يَنْفَجِرَ الْفَجْرُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Dhugumatti, Rabbiin ol ta'e yeroo kenna, hanga harki sadaffaan dhuma halkanii ga'utti, sana booda gara samii addunyaa gadi bu'ee ni lallaba: 'Nama araarama kadhatu jiraa? Nama qalbii deebisu jiraa? Nama gaafatu jiraa? Nama kadhatu jiraa?' hanga fajriin baatuutti."
قال رسول الله ﷺ «كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ، وَخَيْرُ الخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Ilmi namaa hundi dogoggoraa dha, irra caalaan dogoggortootaa immoo warra qalbii deebisaniidha."
قال رسول الله ﷺ «كُلُّ أُمَّتِي مُعَافَى إِلاَّ الْمُجَاهِرِينَ، وَإِنَّ مِنَ الْمُجَاهَرَةِ أَنْ يَعْمَلَ الرَّجُلُ بِاللَّيْلِ عَمَلًا، ثُمَّ يُصْبِحَ وَقَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَيَقُولَ: يَا فُلَانُ، عَمِلْتُ البَارِحَةَ كَذَا وَكَذَا، وَقَدْ بَاتَ يَسْتُرُهُ رَبُّهُ، وَيُصْبِحُ يَكْشِفُ سِتْرَ اللَّهِ عَنْهُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Ummanni koo hundi dhiifama argata, warra cubbuu isaanii ifatti mul'isan malee. Ifatti mul'isuu keessaa immoo namni tokko halkaniin hojii (cubbuu) hojjetee, yeroo Rabbiin isaaf dhoksee bule, ganama ka'ee, 'Yaa nama kanaa, eda akkanaa fi akkana hojjedhe' jedhuudha. Rabbiin isaa isaaf dhoksee bulee, inni immoo ganama ka'ee dhoksaa Rabbii irraa ofirraa mul'isa."
قال رسول الله ﷺ «للهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ أَنْ يَسْقُطَ عَلَى بَعِيرِهِ وَقَدْ أَضَلَّهُ بِأَرْضِ فَلَاةٍ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Rabbiin qalbii deebii gabrichaa isaatiin baay'ee ni gammada, isin keessaa namni tokko gaala isaa lafa onaa keessatti dhabee, erga dhabee booda yoo argate caalaa."
قال رسول الله ﷺ «لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Ummata koo irraa nama isheedhaan hojjeteef."
قال رسول الله ﷺ «مَنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا تَابَ الله عَلَيْهِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Namni aduun dhihaa baatuun dura qalbii deebise, Rabbiin qalbii deebii isaa ni fudhata."
قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا خَالِدُ فَوَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Yaa Khaalid, suuta jedhi! Isa lubbuun koo harka Isaatiin jirtuun kakadhee, isheen qalbii deebii akkasii deebisteetti, odoo abbaan maksii (gibira seeraan alaa) ishee deebisee silaa isaaf dhiifama godhama ture."
«هَلَّا تَرَكْتُمُوهُ؟ لَعَلَّهُ أَنْ يَتُوبَ فَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَيْهِ».
"Maaliif isa hin dhiisne? Tarii inni qalbii deebisee, Rabbiinis qalbii deebii isaa fudhata ture."
قال رسول الله ﷺ «وَيْحَكِ ارْجِعِي فَاسْتَغْفِرِي الله وَتُوبِي إِلَيْهِ».
Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Yaa si, deebi'i, Rabbiin araarama kadhu, gara Isaattis qalbii deebisi."