القسم الثالث: نظام الأسرة أو (الأحوال الشخصية)

Kutaa Sadaffaa: Sirna Maatii yookaan (Haalota Dhuunfaa)

الباب الأول: النكاح والطلاق والعدة والرضاع وما يتعلق بها

Boqonnaa Tokkoffaa: Nikaha, Hiikkaa, Iddaa, Hoosisuu fi wantoota isaan waliin walqabatan

قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَتَاكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ خُلُقَهُ وَدِينَهُ فَزَوِّجُوهُ، إِنْ لَا تَفْعَلُوا تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ وَفَسَادٌ عَرِيضٌ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yoo nama amala isaa fi diinii isaa jaallattan isinitti dhufe, isa fuusisaa. Yoo kana hin goone, fitnaan lafa irratti ni uumama, badii guddaanis ni babal'ata.»

قال رسول الله ﷺ «أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا وَخِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسَائِهِ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Mu'umintoota keessaa kan iimaana guutuu qabu, kan amala gaarii qabuudha. Isin keessaa irra gaariin keessan, kan dubartoota isaatiif irra gaarii ta'eedha.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الْوَلَدَ مَبْخَلَةٌ مَجْبَنَةٌ، مَجْهَلَةٌ، مَحْزَنَةٌ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhugumatti, ilmi nama doqna godha, nama sodaachisa, nama wallaalchisa, nama gaddisiisa.»

قال رسول الله ﷺ «كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَهِيَ مَسْؤُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي مَالِ أَبِيهِ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Hundi keessan tiksaa dha, tiksee isaa irrattis gaafatamaadha. Imaamni tiksaa dha, tiksee isaa irrattis gaafatamaadha. Dhiirri maatii isaa keessatti tiksaa dha, tiksee isaa irrattis gaafatamaadha. Haati manaa mana abbaa manaa ishee keessatti tiksituu dha, tiksee ishee irrattis gaafatamaadha. Tajaajilaan qabeenya gooftaa isaa keessatti tiksaa dha, tiksee isaa irrattis gaafatamaadha. Dhiirri qabeenya abbaa isaa keessatti tiksaa dha, tiksee isaa irrattis gaafatamaadha. Hundi keessan tiksaa dha, hundi keessanis tiksee isaa irratti gaafatamaadha.»

قال رسول الله ﷺ «لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلَّا وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Dhiirri tokko dubartii wajjiin kophaa isaa hin taa'in, yoo mahramni ishee ishee wajjiin jiraate malee.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلْ هَؤُلَاءِ عَلَيْكُمْ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Isaan kun isinitti hin seenin.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَإِذَا شَهِدَ أَمْرًا فَلْيَتَكَلَّمْ بِخَيْرٍ أَوْ لِيَسْكُتْ، وَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ، فَإِنَّ الْمَرْأَةَ خُلِقَتْ مِنْ ضِلَعٍ، وَإِنَّ أَعْوَجَ شَيْءٍ فِي الضِّلَعِ أَعْلَاهُ، إِنْ ذَهَبْتَ تُقِيمُهُ كَسَرْتَهُ، وَإِنْ تَرَكْتَهُ لَمْ يَزَلْ أَعْوَجَ، اسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Namni Rabbiitti fi Guyyaa Aakhiraatti amanu, yoo dhimma tokko arge, gaarii haa dubbatu yookaan haa callisu. Dubartootaaf gaarii hojjechuudhaaf wal gorsaatii. Dhugumatti, dubartiin cinaacha irraa uumamte. Wantoota cinaacha keessaa irra jallataan gubbee isheeti. Yoo sirreessuuf deemte, ni cabsite. Yoo dhiiste immoo, jallataa ta'ee jiraata. Dubartootaaf gaarii hojjechuudhaaf wal gorsaatii.»

قال رسول الله ﷺ «نَعَمْ صِلي أُمَّكِ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Eeyyen, haadha kee wal qunnamsiisi.»

الباب الثاني: المواريث والوصايا والهبة

Boqonnaa Lammaffaa: Dhaala, Dhaamsa fi Kennaa

قال رسول الله ﷺ «اتَّقُوا اللهَ وَاعْدِلُوا فِي أَوْلادِكُمْ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: “Rabbiin sodaadhaa, ilmaan keessan gidduuttis haqa qabaa.”