القسم الخامس: نظام الحياة الاجتماعية في الإسلام

Kutaa Shanaffaa: Sirna Jireenya Hawaasummaa Islaama Keessatti

الباب الأول: اللباس والزينة والسكن

Boqonnaa Tokkoffaa: Uffata, Miidhagina fi Mana Jireenyaa

قال رسول الله ﷺ «لا تَتْرُكُوا النَّارَ فِي بُيُوتِكُمْ حِينَ تَنَامُونَ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yeroo raftan ibidda manneen keessan keessa hin dhiisinaa.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَنْظُرُ اللهُ إِلَى مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاءَ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Rabbiin nama uffata isaa boonaan harkisu hin ilaalu.»

قال رسول الله ﷺ «يَا عَائِشَةُ، أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا عِنْدَ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ الَّذِينَ يُضَاهُونَ بِخَلْقِ الله».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: «Yaa A'ishaa, namoota adabbii cimaa Rabbii biratti qaban Guyyaa Qiyaamaa isaan uumama Rabbii fakkeessanidha.»

الباب الثاني: الطعام والشراب

Boqonnaa Lammaffaa: Nyaataa fi Dhugaatii

قال رسول الله ﷺ «اجْتَمِعُوا عَلَى طَعَامِكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللهِ عَلَيْهِ يُبَارَكْ لَكُمْ فِيهِ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Nyaata keessan irratti walitti qabamaa, maqaa Rabbii irratti dubbadhaa, isiniif eebbifama."

قال رسول الله ﷺ «بَيْتٌ لا تَمْرَ فِيهِ جِيَاعٌ أَهْلُهُ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Mana keessa timirri hin jirre, namoonni isaa beela'oodha."

قال رسول الله ﷺ «غَطُّوا الإِنَاءَ، وأَوْكُوا السِّقَاءَ، وَأَغْلِقُوا الأَبْوَابَ، وَأَطْفِئُوا السِّرَاجَ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لَا يَحُلُّ سِقَاءً، وَلَا يَفْتَحُ بَابًا، وَلَا يَكْشِفُ إِنَاءً، فَإِنْ لَمْ يَجِدْ أَحَدُكُمْ إِلَّا أَنْ يَعْرُضَ عَلَى إِنَائِهِ عُودًا وَيَذْكُرَ اسْمَ اللهِ فَلْيَفْعَلْ، فَإِنَّ الْفُوَيْسِقَةَ تُضْرِمُ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ بَيْتَهُمْ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Meeshaa (nyaataa) haguugaa, qadaada bishaan hidhaa, balbaloota cufaa, ifaa dhaamsaa. Sababiin isaa Sheyxaanni qadaada bishaan hin hiiku, balbala hin banu, meeshaa hin saaqu. Yoo tokkoon keessan meeshaa isaa irratti ulee ciibsuu fi maqaa Rabbii dubbachuu malee homaa hin arganne, haa godhu. Sababiin isaa, hantuutni (ykn bineensi xiqqaan) mana namoota mana sanaa irratti ibidda qabsiisti."

قال رسول الله ﷺ «مَا مَلأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرًّا مِنْ بَطْنِهِ بِحَسْبِ ابْنِ آدَمَ أُكُلاتٌ يُقِمْنَ صُلْبَهُ فَإِنْ كَانَ لا مَحَالَةَ، فَثُلُثٌ لِطَعَامِهِ، وَثُلُثٌ لِشَرَابِهِ، وَثُلُثٌ لِنَفَسِهِ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Ilmi namaa wanta garaa isaa caalaa hamaa ta'e tokkollee hin guunne. Ilma namaatiif nyaata dugda isaa qajeelchuuf gahaa ta'etu jira. Yoo dirqama ta'e, sadaffaan tokko nyaataaf, sadaffaan tokko dhugaatiif, sadaffaan tokko immoo qilleensaaf (ykn hafuuraaf)."

قال رسول الله ﷺ «يَا عَائِشَةُ، أَكْرِمِي كَرِيمَكِ، فَإِنَّهَا مَا نَفَرَتْ عَنْ قَوْمٍ قَطُّ فَعَادَتْ إِلَيْهِمْ».

Ergamaan Rabbii ﷺ akkana jedhan: "Yaa A'ishaa, kabajamaa kee kabaji, sababiin isaa isheen ummata irraa takkaa hin baane, deebitee isaan bira hin deebine."

«نَهَى النَّبِيُّ ﷺ أَنْ يُتَنَفَّسَ فِي الإِنَاءِ، أَوْ يُنْفَخَ فِيهِ».

Nabiyyiin ﷺ meeshaa keessatti hafuura baafachuu yookiin itti afuufuu dhoorgan.

الباب الثالث: الصيد والذبائح والأضاحي

Boqonnaa Sadaffaa: Adamsa, Qalmaa fi Aarsaa

«نَهَى النَّبِيُّ ﷺ أَنْ يُقْتَلَ شَيْءٌ مِنَ الدَّوَابِ صَبْرًا».

"Nabiyyiin ﷺ bineensa tokko illee hidhanii akka hin ajjeefamne dhoorgan."