الهمزية في المدائح النبوية
أم القرى في مدح خير الورى — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
من عيون المدائح النبوية، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله في سيرة النبي ﷺ وشمائله ومعجزاته، ومطلعها المشهور: «كيف ترقى رقيك الأنبياء». تُدرَّس وتُنشد في مجالس العلم والذكر شرقًا وغربًا.
Al-Hamziyyaa — Imaam Sharaf ad-Diin al-Buusirii
Walaloo faaruu nabii ﷺ baay'ee bareedoo keessaa tokko kan Imaam al-Buusiriin (Rabbiin rahmata isaaf haa godhu) barreesse kana. Innis seenaa jireenya Nabii ﷺ, amala isaa kabajamaa fi dinqiiwwan isaa ibsa. Sarara jalqabaa isaa beekamaan: 'Nabiyyoonni akkamitti sadarkaa kee ol aanaa ga'uu danda'u?' jedha. Innis waldaa beekumsaa fi zikrii keessatti, bahaa fi dhiha biyyaatti ni qoratama, ni dubbifamas.
كيف ترقَى رُقِيَّك الأَنبياءُ
يا سماءً ما طاوَلَتْها سماءُNabiyyoonni sadarkaa kee ol'aanaa sana akkamitti gahuu danda'u, ya samii samiin biraa tokkollee ol'aantummaadhaan hin qixxaanne?
لَمْ يُساوُوك في عُلاكَ وَقَدْ حا
لَ سناً مِنك دونَهم وسَناءُOl'aantummaa kee keessatti si hin qixxaanne, sababiin isaa ifni fi bareedinni si irraa ba'u isaan gidduu dhaabatee, isaan irraa adda si godheera.
إنّما مَثَّلُوا صِفاتِك للنا
س كما مثَّلَ النجومَ الماءُDhugumatti, isaan amaloota kee namaaf agarsiisan malee, akka bishaan urjii calaqqisuu, fakkeenya qofa agarsiisuu.
أنتَ مِصباحُ كلِّ فضلٍ فما تَص
دُرُ إلا عن ضوئِكَ الأَضواءُAti ibsaa amala gaarii hundaa ti, sababiin isaa ifti biroo hundi ifa kee irraa maddaa fi argama.
لكَ ذاتُ العلومِ من عالِمِ الغَي
بِ ومنها لآدمَ الأَسماءُBeekumsa dhokataa beekaa irraa bu'uura beekumsaa kan qabdu ati dha, Eenyummaa maqootaa Aadamis madda kana irraa argate.
لم تَزَلْ في ضمائرِ الكونِ تُختَا
رُ لك الأُمهاتُ الأَباءُYeroo hundumaa garaa uumamaa keessa turte, achitti haadholii fi abbootiin sanyii qulqulluu irraa siif filatamaniiru.
ما مضتْ فَترةٌ من الرُّسْلِ إِلّا
بَشَّرَتْ قومَها بِكَ الأَنبياءُYeroon ergamoota gidduu darbe tokkollee hin jiru, nabiyyoonni dhufaatii kee saba isaaniitti hin himne.
تتباهَى بِكَ العصورُ وَتَسْمو
بِكَ علْياءٌ بعدَها علياءُBarootni dhufaatii keetiin boonu, siin ol'aantummaan ulfinaa tokko isa biraa booda yeroo hundumaa ol ka'aa deema.
وَبَدا للوُجُودِ منك كريمٌ
من كريمٍ آبَاؤُه كُرماءُSi irraa nama kabajamaa tokko uumamaaf mul'ate, sanyii kabajamaa abbootiin isaa hundi kabajamoo turan irraa dhalate.
نَسَبٌ تَحسِبُ العُلا بِحُلاهُ
قَلَّدَتْهَا نجومهَا الْجَوزاءُSanyii bareedina isaa irraa ulfina dhugaa safaran, urjiileen qubeellaa Jawozaa (Gemini) illee bareedina isaa irraa of miidhagsan.
حبذا عِقْدُ سُؤْدُدٍ وَفَخَارٍ
أنتَ فيه اليتيمةُ العصماءُAkkaataa miidhagina ulfinaa fi boonaa sanaa! Isaan keessatti ati ﷺ luulii addaa fi gati jabeessa dha.
وُمُحَيّاً كالشَّمس منكَ مُضِيءٌ
أسْفَرَت عنه ليلةٌ غَرّاءُFuulli kee akka aduu ifu, halkan ulfina qabeessa fi ifaa tokko irratti mul'ate.
ليلةُ المولدِ الذي كَان للدِّي
نِ سرورٌ بيومِهِ وازْدِهاءُHalkan dhaloota isaa ﷺ ture, guyyaan isaa amantiif gammachuu guddaa fi bareedina fide.
وتوالَتْ بُشْرَى الهواتفِ أن قدْ
وُلِدَ المصطفى وحُقّ الهَناءُOduu gaariin sagalee hin mul'anne irraa wal hordofee, Filatamaan ﷺ dhalateera jedhee labse, kanaaf gammachuun dhugumaan barbaachisaa ture.
وتَدَاعَى إيوانُ كِسْرَى ولَوْلا
آيةٌ مِنكَ ما تَدَاعَى البناءُIwaan Kisraa diigame, yoo mallattoo dinqisiisaa si irraa ﷺ hin taane ta'ee, ijaarsi guddaan sun gonkumaa hin diigamu ture.
وغَدَا كلُّ بيتِ نارٍ وفيهِ
كُرْبَةٌ مِنْ خُمودِها وَبلاءُMana ibiddaa hundi dhaame, waaqeffattoota isaaniif dhiphinaa fi balaa fiduun, sababa dhaamuu isaa tasaatiin.
وعيونٌ لِلْفُرسِ غارَتْ فهل كا
نَ لنِيرانِهِم بها إطفاءُMaddi bishaan Farsi goge; gocha kanaani mitii ibiddi qulqulluun isaanii kan dhaame?
مَوْلِدٌ كان منهُ في طالعِ الكُفْ
رِ وبالٌ عليهِمُ ووباءُDhaloota irraa, qadar kufrii keessatti, badiisaa fi dhibeen hordoftoota isaa irra gahe.
فَهنيئاً به لآمِنَةَ الفَض
لُ الذي شُرِّفَتْ به حوَّاءُKanaaf, Aaminaaf ﷺ baga gammaddan, sababiin isaa isheen ulfina Eewaan illee ittiin kabajamte argatteetti.
مَنْ لِحَوَّاءَ أنها حملَتْ أحْ
مدَ أو أنها به نُفَسَاءُDubartoota gidduudhaa, Eewaan dabalatee, eenyutu kabaja Ahmad ﷺ baachuu yookaan dhaloota isaa booda yeroo ulfina qabeessa dabarsuu danda'a?
يوْمَ نَالت بِوَضْعِهِ ابنَةُ وَهْبٍ
مِنْ فَخَارٍ ما لم تَنَلْهُ النِّساءُGuyyaa intalli Wahb (Aaminaan), dhaloota isaa ﷺ irraa, ulfina dubartii biraa tokkollee hin arganne argatte.
وَأَتَتْ قومَها بأفضلَ مما
حَمَلَتْ قبلُ مريمُ العذراءُIsheenis saba isheetti waan Durboo Maariyaam dura baatte caalu baattee dhufte.
شمَّتته الأَملاكُ إذ وضَعَتْهُ
وشَفَتْنَا بِقَوْلِهَا الشَّفّاءُMalaaykonni dhaloota isaa irratti ishee baga gammaddan jedhan, jechoota isaanii fayyisoo ta'aniin isaan nu boqochiisan.
رافعاً رأسَه وفي ذلك الرف
ع إلى كل سُؤْدُدٍ إيماءُMata isaa ol qabee dhalate ﷺ, gocha sana keessattis ulfinaa fi ol'aantummaa fuulduraa hundaa akeeka ture.
رامقاً طَرْفه السَّماءَ ومَرْمَى
عينِ مَنْ شَأْنُهُ العُلُوُّ العَلاءُIjaan isaa samii irratti dhaabate, kaayyoo nama qabeenya isaa ol'aantummaa fi kabaja guddaa ta'e.
وتَدَلَّتْ زُهْرُ النُّجومِ إليهِ
فأضاءت بِضوئها الأَرجاءُUrjiileen ifaa gara isaa gad bu'an, naannoo hundaa ifa isaaniitiin ifan.
وتراءت قصورُ قَيصَر بالرُّو
مِ يَرَاهَا مَنْ دَارُهُ البطحاءُMasaraawwan Qaysar Roomaa keessa jiran mul'atan, nama mana isaa Sulula Makkaa keessa jiruun mul'atan.
وبَدَتْ فِي رَضَاعِهِ مُعْجِزَاتٌ
لَيْس فيها عنِ العيون خَفَاءُYeroo hoosifamaa isaa, dinqisiisoonni mul'atan, ija hundumaaf ifaa fi hin haalamne.
إذْ أَبَتْهُ لِيُتْمِهِ مُرْضِعاتٌ
قُلْنَ ما في اليتيمِ عنا غَنَاءُSababiin isaa, hoosiftoonni sababa yatiimummaa isaa irraa isa didaniiru, "Yatiimni nuuf bu'aa hin qabu" jedhanii.
فأتتهُ من آلِ سعدٍ فتاةٌ
قد أبَتْهَا لِفَقْرِهَا الرُّضَعاءُErgasii dubartii dargaggoo gosa Sa'd irraa taate tokko gara isaa dhufte, ishee daa'imman biroo sababa hiyyummaa ishee irraa didan.
أرْضَعتْهُ لِبَانَهَا فَسَقَتْهَا
وَبنِيها أَلْبَانَهُنَّ الشَّاءُAannaan ishee isa hoosifte, deebiin isaas, hoolaan ishee ishee fi ijoollee isheef aannaan baay'ee kennite.
أَصْبَحَتْ شُوَّلاً عِجافا وأمْسَتْ
ما بِها شائلٌ ولا عَجْفاءُHoolaan ishee, ganama gogaa fi huqqaa turte, galgala gogaa yookaan huqqaa hin turre.
أخْصَبَ العَيْشُ عِنْدَهَا بعدَ مَحْلٍ
إذ غَدا للنبيِّ منها غِذاءُJireenyi isheef baay'ate, yeroo hongee booda, sababiin isaa Nabiyyiin ﷺ nyaata isaa ishee irraa argate.
يا لَها مِنَّةً لقدْ ضُوعِفَ الأَجْ
رُ عليها من جِنْسِها والجزَاءُYaa eebba akkamii! Mindaa fi deebiin gocha ishee sanaaf baay'inaan, akaakuu isaa fi sanaa ol baay'ifameera.
وإذا سخَّرَ الإِلهُ أُناساً
لسعيدٍ فإِنهم سُعَداءُYeroo Waaqayyo namoota nama eebbifamaa tokkoof ajajaa godhu, namoonni sun ofii isaanii eebbifamoo ta'u.
حَبَّة أَنْبَتَتْ سَنَابِلَ والعَص
فُ لَدَيْهِ يَسْتَشْرِفُ الضُّعَفَاءُInni ﷺ akka midhaan tokkoo kan baala baay'ee baasee ture, isa irraa namoonni dadhaboo ta'an illee qola isaa irraa nyaata barbaadan.
وَأَتَتْ جَدَّهُ وقد فَصَلَتْهُ
وبِهَا مِنْ فِصَالِهِ البُرَحَاءُErgasii inni aannanii irraa kutamee booda gara akaakayyuu isaa dhufte, dhiphina deemu isaa irraa kan ka'e.
إذ أحاطتْ به ملائكةُ الل
هِ فظنَّتْ بأنهم قُرَنَاءُMalaaykonni Waaqayyoo isa marfanii turan, isheenis akka isaan hiriyoota isaa ta'an ishee godhe.
ورأى وَجْدَها به ومِنَ الوَج
دِ لهيبٌ تَصْلَى بهِ الأَحْشاءُInnis ﷺ jaalala ishee guddaa isaa qabdu arge, jaalala cimaa garaa ishee keessa akka ibidda gubuu fakkaatu.
فَارَقَتْهُ كُرْهَاً وكان لَدَيْهَا
ثاوِياً لا يُمَلُّ مِنْهُ الثّواءُFedhii malee isa irraa adda baate, sababiin isaa jiraachuu isaa ishee wajjin jiraachuu ishee irraa hin nuffine.
شُقَّ عَنْ قَلْبِهِ وأُخْرِجَ مِنْهُ
مُضْغَةٌ عِنْدَ غَسْلِهِ سوداءُQalbiin isaa ﷺ yeroo dhiqamu, erga addaan baafamee booda, dhiigni gurraachi tokko keessaa baafame.
خَتَمَتْهُ يُمْنَى الأَمينِ وقد أُو
دِعَ ما لم تُذَع له أَنْبَاءُHarki mirga Ergamaa Amanamaa (Jibriil) onnee isaa ﷺ cufte, achiis iccitiiwwan oduun isaanii hin labsamneen amanamte.
صانَ أَسْرَارَه الخِتَامُ فلا الفَضْ
ضُ مُلِمٌّ بِهِ وَلا الإِفضاءُMallattoon sun iccitiiwwan isaa eegde, kanaafuu, hin cabu, akkasumas wanti keessa jiru hin mul'atu.
أَلِفَ النُّسْكَ والعبادةَ والخَل
وةَ طِفلاً وهكذا النُّجَبَاءُIjoollummaadhaan, inni ﷺ waaqeffannaa, gabbaruu fi kophaa jiraachuutti barate, sababiin isaa namoonni gaggaariin akkasuma.
وإذا حَلَّتِ الْهِدَايَةُ قَلْبَاً
نَشِطَتْ في العبادة الأَعضاءُYeroo qajeelchi onnee keessa buufatu, qaamoleen waaqeffannaa keessatti cimoo fi fedhii qabeeyyii ta'u.
بَعَثَ اللَّهُ عندَ مبعثهِ الشُّه
بَ حِراساً وضاقَ عنها الفضاءُDhufaatii isaa ﷺ irratti, Rabbiin urjiilee bubbuqaa eegduu godhee erge, bal'inni samii guddaan isaanitti dhiphate.
تَطْرُدُ الجِنَّ عن مقاعدَ للسَّمْ
عِ كما تَطْرُدُ الذِّئابَ الرِّعاءُUrjiileen bubbuqaa kunniin jinnii iddoo dhaggeeffannaa isaaniitii ari'an, akkuma tiksoonni yeeyyii ari'an.
فَمَحَتْ آيةُ الكَهَانَةِ آيا
تٌ مِنَ الوحْيِ ما لَهنَّ امِّحاءُKanaafuu, mallattooleen raagaa, keeyyattoota wahyii Rabbiitiin haxaa'aman, isaanis gonkumaa hin haxaa'aman.
ورأَتْهُ خديجةٌ والتُّقَى وال
زُّهْدُ فيه سجيَّةٌ والحياءُKhadiijaan isaa ﷺ ilaale, inni Rabbi sodaachuu, addunyaarraa fagaachuu fi qaanfachuu uumama isaa keessaa akka qabu argite.
وأتاها أن الغمامةَ والسر
حَ أَظَلَّتْهُ منهما أفياءُOduun tokko isheetti dhufe, duumessii fi muka jala isaa ﷺ akka gaaddiseessan.
وأحاديث أنَّ وَعْدَ رسولِ ال
له بالبعثِ حانَ منه الوفاءُOduuwwan tokko tokko akka jedhanitti, waadaan Ergamaa Rabbii ﷺ dhufaatii isaa ilaalchisee raawwatamuuf dhihaateera.
فدَعَتْهُ إلى الزواجِ وما أَحْ
سَنَ ما يبلغُ المُنَى الأَذكياءُKanaafuu, isheen isaa ﷺ fuudhaaf afeerte, akkam gaarii dha namoonni ogeeyyiin hawwii isaanii ogummaa akkasii qabatanii argachuun.
وأتاهُ في بيتها جَبْرَئيلٌ
ولِذي اللُّبِّ في الأُمورِ ارْتياءُJibriil mana ishee keessatti isaa ﷺ dhufe, sababiin isaa nama sammuu qabuuf dhimmoota akkasii keessatti hubannaan ni jira.
فأماطت عنها الخِمَارَ لتَدْري
أهُوَ الوحْيُ أم هو الإِغماءُKanaafuu, isheen wahyii dhugaa moo dadhabbiidha beekuuf uffata mataa ishee ofirraa buufte.
فاختفى عند كشفِها الرأْسَ جِبْري
لُ فما عادَ أو أُعيدَ الغِطاءُJibriil yeroo isheen mataa ishee saaxiltu bade, hamma uffanni deebifamutti hin deebine.
فاستبانت خديجةٌ أنه الكنْ
زُ الذي حَاوَلَتْهُ والكِيميَاءُKhadiijaan ergasii inni ﷺ qabeenya isheen barbaaddaa turte fi jijjiirama dhugaa akka ta'e mirkaneeffatte.
ثم قام النبيُّ يدعو إلى الل
هِ وفي الكُفرِ نَجْدَةٌ وإباءُErgasii Nabiyyiin ﷺ ka'ee gara Rabbiitti waame, yeroo sanatti kufriin jabaa fi diddaa qabeessa ta'us.
أُمَمَاً أُشرِبَتُ قلوبُهُم الكُف
رَ فَدَاءُ الضَّلالِ فيهم عَيَاءُInni saba onneen isaanii kufriidhaan guutame waame, kanaafuu dogoggora isaanii fayyisuun rakkisaa ture.
ورأينا آياتِه فاهتدَيْنَا
وإذا الحقُّ جاء زالَ المِراءُMallattoolee isaa ﷺ argine, kanaafuu qajeelle, dhugaan yeroo dhufu shakkiin hunduu ni bada.
رَبِّ إِنَّ الهُدى هُداك وَآيا
تُكَ نورٌ تَهْدِي بها من تشاءُGooftaa koo, dhugumatti qajeelchi qajeelcha keeti, mallattooleen keetis ifa ati nama feete ittiin qajeelchitu dha.
كم رأَيْنَا ما ليس يَعْقِلُ قد أُلْ
هم ما ليْس يُلْهَمُ العُقلاءُMee hammam si'a hedduu argine, wanti sammuu hin qabne hubannoo namoota sammuu qabeeyyii irraa dhoorkame argachuu isaa.
إذ أبى الفيلُ ما أتى صاحبُ الفي
لِ ولم ينفعِ الحِجا والذكاءُKun yeroo arbi abbaa isaa, abbaa arbaa, dhaga'uu dide ifa ture, ogummaan isaa yookiin hubannaan isaa homaa hin fayyanne.
والجماداتُ أفصحت بالذي أُخ
رِسَ عنه لأَحمدَ الفُصحاءُWantoonni lubbuu hin qabne illee dhugaa Ahmad ﷺ tiif dubbatan, kan dubbattoonni beekamoon waa'ee isaa dubbachuu dadhaban.
ويْحَ قومٍ جَفَوا نَبِيَّاً بأرضٍ
أَلِفَتْهُ ضِبَابُها والظِّبَاءُWayyoo saba Nabiyyii ﷺ lafa keessatti tuffateef, lafa sanatti booyyeen isaa fi gaazeelonni isaa illee isa ﷺ baratan.
وَسَلَوْهُ وَحَنَّ جِذعٌ إِليه
وَقَلَوْهُ وَوَدَّهٌ الغُرَباءُIsaa dhiisan, garuu muka jirmaan isaaf hawwite; isaa jibban, garuu namoonni alagoonni isa jaallatan.
أخرَجوه منها وآوَاهُ غارٌ
وَحَمَتْهُ حَمامَةٌ وَرقاءُMana isaa irraa isa ari'an, garuu holqaan isa qubsiise, gugeen halluu daalattii tokkos isa eegde.
وَكَفَتْهُ بِنَسْجِها عنكبوتٌ
ما كَفَتْهُ الحمامةُ الحَصْداءُSaroonni, funyoo ishee laafaa ta'een, eegumsa gugee jabaan illee kennuu hin dandeenye isaaf kennite.
وَاختفى منهمُ على قُرْبٍ مَرْآ
هُ ومن شِدَّةِ الظهورِ الخَفَاءُIsaan irraa dhokatee ture, yeroo isaan isa arguuf dhihoo turanitti illee, dhokannaan kun mul'ina isaa guddaa irraa kan dhufe ture.
وَنَحا المصطفى المدينةَ وَاشتا
قتْ إليه من مكةَ الأَنحاءُFilatamaan ﷺ ergasii gara Madiinaatti deeme, yeroo naannoon Makkaa isaaf hawwaa turan.
وَتغنّتْ بِمَدْحِهِ الْجِنُّ حتَّى
أطرَبَ الإِنسَ منه ذاك الغِناءُJinniiwwan isa ﷺ faarsuudhaan sirban, sirboonni isaanii miidhagoo waan turaniif, namaaf illee gammachuu fidan.
وَاقتفى إثْرَهُ سُراقَةُ فاستَهْ
وَتهُ في الأَرْضِ صافنٌ جَرْداءُSuraaqaan faana isaa hordofe, garuu fardaan isaa saffisaa fi jabaan lafa keessa lixe, isa qabe.
ثم ناداهُ بعدَما سِيمَتِ الخَس
فَ العُلا وَقَد يُنْجِدُ الغريقَ النِّداءُErgasii Suraaqaan erga fardaan isaa kabajamaan salphatee booda isa ﷺ waame, dhugumatti, iyyannoon nama liqimfame oolchuu danda'a.
فطوى الأَرضَ سائرا وَالسموا
تِ العُلا فوقَها له إِسراءُInni lafa miilaan deeme, garuu samiileen olka'oonis bakka inni imala halkanii dinqisiisaa sana keessatti ga'e turan.
فصِفِ الليلةَ التي كان للمُخ
تارِ فيها على البُراقِ استواءُKanaafuu, halkan dinqisiisaa sana ibsi, yeroo Filatamaan ﷺ Buraaqarra taa'e.
وترقى به إلى قابِ قَوْسَيْ
نِ وَتِلكَ السيادةُ القَعْساءُIsa wajjin fageenya gaadii lamaa ol ba'e, kunis mootummaa isaa ol'aanaa fi hin cabneef ragaa dha.
رُتَبٌ تَسْقُط الأَمانيُّ حَسْرَى
دونَها ما وراءهن وَرَاءُKun sadarkaa ol'aanaa dha, hawwiin hunduu isaaniin dura gaddaan kufa, sababiin isaa isaan booda ol ba'uun biraa hin jiru.
ثم وافَى يحدِّثُ الناسَ شُكْرَاً
إذ أتته من ربِّه النَّعْماءُErgasii deebi'ee, namootatti galataan odeesse, qananii guddaa Gooftaan isaa isaaf kenne.
وتَحَدَّى فارتابَ كلُّ مُريبٍ
أَوَ يَبْقَى مع السُّيُولِ الغُثاءُInni qormaata isaa dhiheesse, shakkii qabeessa hunda raase, sababiin isaa akkamitti xuriin bishaan lolaa guddaa keessa turuu danda'a?
وَهْوَ يدعو إلى الإِلهِ وَإن شق
قَ عليه كفرٌ به وَازدِراءُInni ﷺ nama gara Rabbiitti waamuu itti fufe, yeroo kufriin isaanii fi tuffiin isaanii isaaf rakkina guddaa fidanitti illee.
وَيَدُلُّ الورَى على اللَّهِ بالتَّوْ
حيدِ وَهْوَ المَحَجَّةُ البَيْضاءُInni ﷺ uumama hunda gara Rabbiitti qajeelcha, tokkummaa Rabbiitiin, inni dhugumatti karaa ifaa fi qulqulluu dha.
فَبِمَا رحمةٍ مِنَ اللَّهِ لانَتْ
صَخْرةٌ مِنْ إبائِهم صَمَّاءُRahmatni Rabbiitii, dhagaan jabaan diddaa isaanii dhaga'uu didu sun ni laafe.
وَاستجابَتْ له بنصرٍ وَفَتْحٍ
بعد ذاكَ الخضراء والغبراءُSana booda, lafti magariisaafi awwaara qabdu sun injifannoofi mo'annoodhaan isaaf deebii kennite.
وَأَطاعَتْ لأَمْرِهِ العَرَبُ العَرْ
باء وَالْجَاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُArraboonni qulqulluunfi ummanni Jahiliyyaa wallaalaa guddaa keessa ture ajaja isaa ﷺ fudhatan.
وَتَوالَتْ للمصطفى الآيةُ الكبْ
رَى عليهمْ وَالغارةُ الشَّعْواءُErgamaa Filatamaa ﷺf, mallattooleen gurguddoonfi haleellaan bittinnaa'aan isaan irratti walitti aananii dhufan.
فإذا ما تلا كتابا من الل
هِ تَلَتْهُ كَتِيبَةٌ خضراءُYeroo inni kitaaba Rabbii irraa dubbisu, loltoonni magariisni isa duukaa bu'an.
وَكفاهُ المستهزئينَ وَكم سا
ءَ نبِيَّاً من قومِه استهزاءُRabbiin warra isa qoosu jalaa isa gahaa godhe; qoosuun saba isaa irraa nabiyyoota meeqa miidheera.
وَرَماهم بِدَعْوَةٍ من فِناءِ ال
بَيتِ فيهَا للظالمين فَنَاءُInni ﷺ dirree Ka'abaa irraa kadhannaa warra miidhaa raawwatuuf balleessaa qabdu isaan irratti darbate.
خمسةٌ كُلُّهم أُصيبوا بداءٍ
والرَّدَى من جنودِهِ الأَدوَاءُNamoonni shan hundi isaanii dhukkubaan qabaman; dhukkuboonni loltoota du'aa keessaa tokko waan ta'aniif.
فدَهَى الأَسودَ بنَ مُطَّلِبٍ أَي
يُ عمىً مَيِّتٌ به الأَحياءُAswad bin Al-Muttalib jaamummaa akkasii isa qabe, kan lubbu qabeeyyiinilleen akka du'aatti ittiin lakkaa'aman.
وَدَهَى الأَسودَ بنَ عبدِ يغوثٍ
أن سَقَاهُ كأسَ الرَّدَى اسْتِسْقَاءُAswad bin Abd Yaghuth immoo akka inni dheebuu ba'uutti, kubbaayyaa du'aa dhuguun isa qabe.
وأَصابَ الوليدَ خَدْشَةُ سَهْمٍ
قَصَّرَتْ عنها الْحَيَّةُ الرَّقْطاءُWalid immoo madaa xiyyaa xiqqoo qabame, garuu summiin isaa hamma sanaa waan ta'eef, summiin bofaa halluu adda addaa qabuus isa hin ga'u.
وَقَضَتْ شَوْكَةٌ على مَهْجَةِ العا
صِي فللّهِ النَّقْمَة الشَّوْكاءُQoree tokko lubbuu nama ajaja didaa sanaa fixxe; Rabbiif immoo haaloo qoree fakkaattuutu jira.
وَعَلا الحارثَ القُيُوحُ وَقد سا
لَ بِها رأسُه وَساء الوِعاءُHaaris immoo malaan guutame, mataa isaa irraa dhangala'ee, mataan isaa iddoo xuraa'aa ta'e.
خمسةٌ طُهِّرَتْ بِقَطْعِهِم الأَر
ضُ فَكَفُّ الأَذى بهم شَلَّاءُShananiin kunniin du'a isaaniitiin lafa qulqulleessan, harki miidhaa raawwatu isaan irraa laafe.
فُدِيَتْ خمسةُ الصَّحيفةِ بالخَم
سةِ إن كان بالكرام فِدَاءُWarri waraqaa mallatteessan shanan, yoo lubbuun kabajamtuu furii ta'uu dandeessetti, shanan kanaan furaman.
فِتْيَةٌ بَيَّتُوا على فِعلِ خَيْرٍ
حَمِد الصبحُ أمرَهم وَالمَساءُIsaan dargaggoota toltuu hojjechuuf murteessan turan, ganamaafi galgala hojii isaanii dinqisiifatan.
يَا لأَمر أَتاهُ بعدَ هِشامٍ
زَمْعَةٌ إنه الفتَى الأَتَّاءُYaa dhimma Hishaam booda Zam'aatti dhufe! Inni dargaggeessa dhufe ture.
وَزُهَيْرٌ وَالْمُطْعِمُ بنُ عَدِيٍّ
وَأبو البَخْتَرِيِّ مِنْ حيث شاؤواZuhayriifi Al-Mut'im bin Adiyy, akkasumas Abu Al-Bakhtari bakka barbaadan irraa isaanitti makaman.
نَقَضُوا مُبْرَمَ الصَّحيفةِ إذ شد
دَت عليهم من العِدا الأَنداءُYeroo rakkina diinotaa isaan irratti jabaatu, waraqaa mallatteeffame sana diigan.
أذْكَرَتْنَا بِأَكْلِهَا أكلَ مِنْسَا
ةِ سُلَيْمانَ الأَرْضَةُ الخَرساءُGoongoon callisaan nyaachuudhaan, ulee Sulaymaan nyaachuu ishee nu yaadachiifte.
وَبهَا أخبَر النبيُّ وكم أخ
رَجَ خَبْئاً له الغُيُوبُ خِبَاءُKanaaf, Nabiyyiin ﷺ oduu gaarii kenne, dhugaa dhoksaa baay'ee kan addunyaan fagoo haguuggiin isaa ture ifa godhe.
لا تَخَلْ جانِبَ النبيِّ مُضَاماً
حينَ مَسَّتْهُ منهمُ الأَسْواءُYeroo hammeenyi diinota isaa irraa isa tuqu, Nabiyyiin ﷺ miidhame jedhii hin yaadin.
كلُّ أمرٍ نَابَ النبيِّينَ فالشد
دَةُ فيه محمودةٌ وَالرّخاءُDhimmi hundi kan Nabiyyoota irra gahe, rakkina yookiin salphina haa ta'u, faarfamaadha.
لو يَمسُّ النُّضَارَ هُونٌ مِنَ النا
رِ لما اختيرَ للنُّضَارِ الصِّلاءُYoo warqiin ibidda irraa salphina tuqamee ta'ee, ibiddi qulqulleessuuf hin filatamu ture.
كم يَدٍ عن نَبِيِّهِ كَفَّهَا الل
هُ وَفي الخَلْقِ كَثْرَةٌ وَاجتراءُRabbiin harka meeqa Nabiyyii isaa ﷺ irraa dhoowwe, uumamni baay'ee ta'uufi ija jabina qabaatus.
إذ دعا وَحْدَهُ العبادَ وَأَمْسَتْ
مِنه في كلِّ مُقلَةٍ أَقْذاءُYeroo inni ﷺ kophaa isaa nama gara Rabbiitti waamu, garuu ija hunduma keessa jibbi isaa ture.
هَمَّ قومٌ بِقَتْلِهِ فأَبى السَّيْ
فُ وَفاءً وَفاءتِ الصَّفْواءُUummanni tokko isa ﷺ ajjeesuuf yaade, garuu billaan amanamummaa irraa didde, dhagaan qulqulluun immoo laafe.
وَأبو جهلٍ إذ رأى عُنُقَ الفح
لِ إليه كأنه العنقَاءُAbu Jahl immoo yeroo morma farda guddaa gara isaatti dhufu argu, akka 'Anqaa jedhamtu sana ture.
وَاقتضَاهُ النبيُّ دَيْنُ الإِراشي
يِ وَقد سَاء بيعُهُ وَالشِّرَاءُNabiyyiin ﷺ liqaa nama Iraashii sanaa kaffale, osoo daldalli isaa hammaatee tureyyuu.
وَرأى المصطفى أَتَاهُ بما لَمْ
يُنْجِ منه دونَ الوفاء النَّجَاءُErgamaan Filatamaan ﷺ nama gaaffii tokkoon dhufe arge, kan waadaa guutuu malee jalaa ba'uun hin danda'amne.
هوَ ما قد رآهُ مِن قبلُ لكنْ
ما عَلَى مِثْلِهِ يُعَدُّ الخَطَاءُKun waan inni ﷺ dura arge ture, garuu nama akka isaa irratti dogoggorri hin lakkaa'amu.
وَأَعَدَّتْ حَمَّالَةُ الحَطَبِ الفِه
رَ وَجَاءَتْ كأَنها الوَرْقاءُBaattuun qoraanii dhagaa qopheessitee, akka gugeetti dallantee dhufe.
يومَ جاءَت غَضْبَى تقولُ أفي مِث
لِيَ مِنْ أحمدٍ يُقالُ الهِجَاءُGuyyaa isheen dallantee dhufee, "Nama akka koo irratti Ahmad ﷺ irraa arrabsoon ni dubbatamaa?" jette.
وَتَولَّتْ وَمَا رأته وَمِنْ أَيْ
نَ تَرَى الشمسَ مُقْلَةٌ عمياءُInnis ﷺ osoo isa hin argin deebite; iji jaamaan aduu akkamitti arguu dandeessi?
ثم سَمّتْ له اليهوديَّةُ الشَا
ةَ وَكم سَامَ الشِّقْوَةَ الأَشقِيَاءُErgasii dubartiin Yahuudii hoolaa isa ﷺf summeessite; warri hamoon rakkina meeqa nama irratti fidu?
فأَذاعَ الذِّراعُ مَا فيه مَن شر
رٍ بِنُطْقٍ إخفاؤُهُ إبداءُKanaaf, irreen hoolaa sun hammina keessa isaa jiru dubbii dhoksaan isaa ifoomsa ta'een mul'ise.
وَبِخُلقٍ مِنَ النبيِّ كريمٍ
لَمْ تُقَاصَصْ بِجرحهَا العَجْماءُAmala Nabiyyii ﷺ kabajamaa ta'een, kan madaa geessise sun deebiin hin kennamneef.
مَنَّ فَضْلاً عَلَى هَوَازِنَ إذْ كا
نَ له قبلَ ذَاكَ فيهِمِ رِبَاءُInni ﷺ Hawazin irratti tola oole, osoo duraan isaan keessatti hidhata dhiigaa qabaatee jiru.
وَأتى السَّبيُ فيه أُختُ رَضَاعٍ
وَضَعَ الكُفْرُ قَدْرَهَا وَالسِّبَاءُBooji'amtoota keessa obboleettiin aannanii tokko dhufte, kan sadarkaan ishee kufriifi booji'amuudhaan gadi bu'e.
فَحَبَاهَا بِرّاً تَوَهَّمَتِ النَّا
سُ به أنَّما السِّبَاء هِداءُKanaaf, inni ﷺ tola akkasii isheef kenne, hanga namoonni booji'amuun mataan isaa kennaa fakkaateef.
بَسَطَ المصطفى لها مِن رِداءٍ
أيُّ فضل حَوَاهُ ذاكَ الرِّداءُFilatamaan ﷺ uffata isaa isheef diriirse, uffanni sun ulfina akkam guddaa of keessaa qaba ture!
فَغَدَتْ فيه وَهْيَ سيِّدةُ النِّسْ
وَةِ وَالسيِّدَاتُ فيه إمَاءُKanaafuu, isheen keessa isaa jiraattee, dubartoota hundaaf gooftittii taate, dubartoonni ulfaatoo kaan hundi garuu ishee biratti garboottii turan.
فتَنَزَّهْ في ذاتِه وَمَعَانيهِ
استماعاً إنْ عَزَّ مِنهَا اجتِلاءُKanaafuu, yoo arguu danda'uun rakkisaa ta'e, dhaggeeffachuudhaan jireenya isaa fi hiika isaa keessa seenaa.
وَاملأ السّمْعَ مِن محَاسِنَ يُمْلِي
هَا عليك الإنشَادُ وَالإِنْشَاءُGurra kee amaloota gaggaarii sirbaa fi barreeffamni siif himan guuti.
كلُّ وَصْفٍ له ابْتَدَأتَ به استَوْ
عَبَ أخبَارَ الفضلِ مِنه ابتداءُIbsi isaa kamiyyuu kan ati jalqabdu, seenaa gaarummaa hundaa jalqaba isaarraa kaasee of keessatti qabata.
سَيِّدٌ ضِحْكُهُ التَّبَسُّمُ وَالْمَش
يُ الهَوَيْنَا وَنَومُهُ الإِغفاءُInni gooftaa kolfi isaa seeqa qofa ta'e, deemni isaa laafaa ta'e, fi hirribni isaa rafaa xiqqoo ta'e dha.
مَا سِوَى خُلْقِهِ النسيمُ وَلا غَيْ
رَ مُحَيَّاهُ الرَّوْضَةُ الغَنَّاءُAmala isaa malee qilleensi laafaan hin jiru, fuula isaa malee iddoon magariisaa hin jiru.
رحمةٌ كلُّهُ وَحَزْمٌ وَعَزْمٌ
وَوَقَارٌ وَعِصْمَةٌ وَحَيَاءُInni guutummaatti rahmata, cimaa, murannoo, ulfina, cubbuu irraa qulqulluu fi qaanqee dha.
لا تَحُلُّ البأْسَاء مِنه عُرَا الصَّبْ
رِ وَلا تَسْتَخِفُّهُ السَّرَّاءُRakkoon hidhaa obsaa isaa keessa hin hiiku, akkasumas badhaadhummaan isa hin salphisu.
كَرُمَتْ نَفْسُهُ فما يخْطُرُ السُّو
ء عَلَى قَلْبِهِ وَلا الفحشَاءُLubbuun isaa akkaan kabajamtuu waan taateef, hamminni yookiin fokkinni gonkumaa onnee isaa hin qaxxaamuru.
عَظُمَتْ نِعْمَةُ الإِله عليه
فاستَقَلَّتْ لِذِكْرِهِ العُظَمَاءُQananiin Waaqayyoo isarratti guddaa ture, kanaaf yaadannoo isaa keessatti, namoonni gurguddoon hundi xiqqaatoo fakkaatan.
جَهِلَتْ قومُهُ عليه فأَغْضَى
وَأخو الحِلْم دَأبُهُ الإِغْضَاءُUmmanni isaa isa irratti wallaalummaan hojjetan, inni garuu dhiiseef, sababiin isaas obsaan dhiisuun amala warra obsa qabanii ti.
وَسِعَ العَالَمِين عِلْمَاً وَحِلْمَاً
فهْوَ بحرٌ لم تُعْيِهِ الأَعبَاءُInni addunyaa hunda beekumsaa fi obsaan of keessatti qabate, inni galaana ba'aan isa hin dadhabsne waan ta'eef.
مُسْتَقِلٌّ دُنْيَاكَ أن يُنْسَبَ الإِم
ساكُ منها إليه والإِعطاءُQabeenyi kee addunyaa kanaa isaaf xiqqaa dha, waan irraa dhoorkuu yookiin kennuu isaaf hin ta'u.
شمسُ فضلٍ تَحَقَّقَ الظنُّ فيه
أنه الشمسُ رِفْعَةً والضِّياءُInni aduu gaarummaa ti, kan tilmaamni isaa olka'iinsaa fi ifa keessatti aduu ta'uu isaa mirkaneesse.
فإذا ما ضحا محا نورُه الظِّل
لَ وقد أثْبَتَ الظِّلالَ الضَّحَاءُKanaafuu, yeroo inni ifu, ifti isaa gaaddidduu haqe, osoo ifti ganamaa yeroo baay'ee gaaddidduu uumu.
فكأنَّ الغمامةَ استَوْدَعَتْهُ
مَنْ أظَلَّتْ مَنْ ظِلِّهِ الدُّفَفَاءُAkkuma duumessi qilleensa qorraa gaaddidduu isaa isaaf kenne, gaaddidduun sunis kan isaarraa dhufe fakkaata.
خَفِيَتْ عِنْدَهُ الفضائلُ وانجا
بَتْ به عن عقولِنَا الأهواءُFuula isaa duratti amaloonni gaggaariin kaan hundi dhokatan, isaaniinis fedhii fi hawwiin sammuu keenyarraa fagaatan.
أمَعَ الصُّبحِ للنجومِ تَجَلٍّ
أمْ مع الشمسِ للظلامِ بَقاءُUrjiileen ganama waliin ifuu danda'uu, yookiin dukkanni aduu waliin turuu danda'aa?
مُعجزُ القَوْلِ والفِعَالِ كريمُ ال
خلقِ وَالخُلْقِ مُقْسِطٌ مِعْطاءُInni dubbii fi hojii keessatti dinqisiisaa dha, qaamaa fi amalaan kabajamaa, qajeelaa fi arjaa dha.
لا تَقِسْ بالنبيِّ في الفضل خَلْقَاً
فهو البحر والأنامُ إضاءُUumama kamiyyuu Ergamaa ﷺ wajjin gaarummaa keessatti hin madaalin, inni galaana waan ta'eef, uumamni kaan hundi garuu calaqqee isaa qofa.
كلُّ فضل في العالَمين فمن فَض
لِ النبيِّ استعارَهُ الفُضَلاءُGaarummaan addunyaa hunda keessatti argamu hundi, warra gaarii ta'aniin gaarummaa Ergamaa ﷺ irraa liqeeffame.
شُقَّ عَنْ صَدْرِهِ وشُقَّ لَهُ البَدْ
رُ وَمِنْ شَرْطِ كلِّ شَرْطٍ جَزاءُQomni isaa baname, jiini guutuunis isaaf qoodame, mallattoo akkasii hundumaaf murtiin Waaqayyoo jira.
ورَمَى بالحَصَى فأَقْصَدَ جَيشاً
ما العَصَا عِنْدَه وَمَا الإِلقاءُDhagaa xixiqqaa darbate, waraana cabsee, ulee Musee fi darbatamuu isaa isa biratti xiqqaa godhe.
ودعا للأنامِ إذ دَهَمَتْهُم
سَنَةٌ مِنْ مُحولِها شَهْباءُUmmataaf kadhate yeroo waggaa hongee cimaa fi gogaan isaan mudate.
فاسْتَهَلّتْ بالغَيْثِ سَبْعَةَ أَيَّا
مٍ عليهم سحابةٌ وَطْفاءُKanaafuu, duumessi gurraachi guddaan tokko guyyaa torba isaan irratti roobe.
تَتَحَرّى مَواضِعَ الرَّعْيِ وَالسَّقْ
يِ وحيث العِطاشُ تُوهَى السِّقاءُBakkeewwan dheedichaa fi bishaan obaafatan barbaada ture, bakka dheebotanitti bishaan baay'inaan dhangalaase.
وأتى الناسُ يَشْتَكُونَ أذاها
وَرَخَاءٌ يُؤْذِي الأنام غلاءُNamoonni miidhaa isaa himachuuf dhufan, sababiin isaas badhaadhummaan illee baay'ina isaan nama miidhuu danda'a.
فدعا فانجلى الغمام فقلت في
وصف غيث إِقْلاعَه استسقاءُKanaafuu, inni kadhate, duumessis qulqullaa'e, akkan jedhu na taasise: roobni akkasii dhaabachuun isaa mataan isaa kadhannaa roobaa ti.
ثم أَثْرى الثَّرَى فقرَّتْ عُيونٌ
بقُراهَا وَأُحْيِيَتْ أَحْيَاءُSana booda lafti gabbate, ija qubsuma isaa badhaadhaa ta'een gammachiise, lubbu qabeeyyiinis deebi'anii jiraatan.
فترى الأرضَ غِبَّهُ كسماءٍ
أشْرَقَتْ مِنْ نُجومِهَا الظَّلْمَاءُKanaafuu, lafa booda isaa akka samii dukkanni isaa urjiilee isaan ifu argita.
تُخْجِلُ الدُّرَّ واليواقيتَ من نَوْ
رِ رُباها البَيْضَاءُ والحَمراءُDaraaroonni isaa adii fi diimaan gaarreen isaa luulii fi yaaqutii qaanessan.
لَيْتَهُ خَصَّنِي بِرُؤْيَةِ وَجْهٍ
زَالَ عن كلِّ من رآه الشّقاءُOsoo inni ﷺ fuula isaa kan namni arge hundi rakkoo irraa fagaate na agarsiisee!
مُسْفِرٌ يَلْتَقِي الكَتِيبَةَ بَسَّا
ماً إذا أسْهَمَ الوُجُوهَ اللِّقاءُIfaa ta'ee, inni ﷺ waraana seeqaan simata, yeroo walqunnamtiin fuula warra kaanii gaddisiisu illee.
جُعِلَتْ مَسْجِدَاً له الأرضُ فاهْتز
زَ به للصلاةِ فيها حِرَاءُLafti isaaf ﷺ masjida godhame, kanaaf Hiiraan mataan ishee kadhannaaf gammachuudhaan raafamte.
مُظْهِرٍ شَجّةَ الْجَبِينِ عَلَى البُرْ
ءِ كما أَظهرَ الهلالَ البَرَاءُInni ﷺ madaa adda isaa irra jiru fayyee booda illee ni agarsiise, akkuma jiini haaraan bifa isaa qallaa agarsiisu.
سُتِرَ الحُسْنُ منه بالحسنِ فاعجَبْ
لِجَمِالٍ له الْجَمالُ وِقاءُBareedinni isaa ﷺ bareedinnaan dhokfame, kanaaf bareedinnaaf bareedinni mataan isaa gaachana ta'u dinqisiifadhu.
فهْوَ كالزّهْرِ لاحَ من سَجَفِ الأك
مام والعودِ شُقَّ عنه اللّحاءُInni ﷺ akka daraaraa baala isaa keessaa mul'atuu ti, akkasumas akka damee irraa qolli isaa irraa buqqifamee ti.
كَادَ أَنْ يُغشِيَ العُيونَ سناً مِنْ
هُ لِسِرٍّ فيه حَكَتْهُ ذُكاءُIfni isaa ﷺ ija jaamsuu ga'e, sababa iccitii isaa keessa jiruuf kan aduun mataan ishee himte.
صانَهُ الحُسْنُ وَالسّكِينَةُ أَنْ تُظ
هِرَ فيه آثارها البأساءُBareedinni fi tasgabbiin isaa ﷺ rakkoon isarratti mallattoo isaa akka hin agarsiifne isa eegan.
وتَخَالُ الوجوهَ إنْ قابَلَتْه
أَلْبَسَتْهَا ألوانَهَا الحِرْبَاءُFuulli namaa yoo isa ﷺ arge, akka qamaleen bifa ishee ergisteetti, bifa isaa jijjiirrata jedhanii tilmaamuun ni danda'ama.
فإذا شِمْتَ بِشْرَهُ وَنَدَاهُ
أذْهَلَتْكَ الأنوارُ والأنواءُGammachuu fi arjummaa isaa ﷺ yoo ilaaltu, ifni fi kennaan sun si ajaa'ibsiisuun guutummaatti si dinqisiisu.
أَوْ بتقبيلِ راحةٍ كانَ لل
هِ وباللَّه أخذها والعطاءُYookaan harka isaa ﷺ kan fudhannaa fi kenni isaa hundi Rabbiif fi fedha Isaa qofa ture dhungachuun.
تَتَّقِي بأْسَها الملوكُ وَتحْظَى
بالغِنَى من نَوَالِهَا الفُقَراءُMootonni humna harka isaa ﷺ sanaa sodaatu, hiyyeeyyiin immoo kennaa isaarraa qabeenya argatu.
لا تَسَلْ سَيْلَ جُودِها إنما يَك
فِيك مِنْ وكْفِ سُحْبها الأنداءُLaga arjummaa isaa ﷺ hin gaafatin, sababiin isaa fixeensi duumessa isaarraa bu'u qofti siif ga'aadha.
دَرَّتِ الشاةُ حينَ مرَّتْ عَلَيها
فلها ثَرْوَةٌ بها وَنَماءُHoolaan yeroo inni ﷺ ishee bira darbu aannan kennite, sanaan qabeenya fi guddaattis argatte.
نَبَعَ الماءُ أَثْمَرَ النخلُ في عا
مٍ بها سَبَّحَتْ بها الحصباءُBishaan burqee, meexiin waggaa tokkotti isaan ﷺ oomisha kenne, dhagaan xixiqqaanillee isaan ﷺ Rabbiin faarse.
أحْيَتِ المُرْمِلِينَ مِنْ مِوْتِ جَهْدٍ
أَعْوَزَ القَوْمَ فيه زادٌ وماءُHiyyeeyyii rakkoo du'aa irraa ﷺ jiraachise, rakkoo sana keessatti ummanni nyaata fi bishaan dhabe ture.
فتغَدَّى بالصَّاعِ أَلْفٌ جِياعٌ
وتَرَوَّى بالصَّاعِ ألفٌ ظِمَاءُAkka kanaan, namoonni kuma tokko kan beela'an Sa'a tokkoon quufan, namoonni kuma tokko kan dheebotan Sa'a tokkoon dheebuu ba'an.
وَوَفَى قدرُ بَيْضَةٍ مِنْ نُضَارٍ
دَيْنَ سَلْمَانَ حِينَ حانَ الوفاءُYeroo Salman deebisuun ga'u, ulfaatina hanqaaquu warqee qulqulluu kan qabu deebii isaa guute.
كانَ يُدْعَى قِنّاً فأُعْتِقَ لَمَّا
أيْنَعَتْ مِنْ نَخيلِه الأَقْنَاءُInni (Salman) gabra jedhamee waamamaa ture, garuu yeroo firii meexii isaa bilchaatu bilisa ba'e.
أفلا تَعْذُرُونَ سَلْمَانَ لَمَّا
أَنْ عَرَتْهُ مِنْ ذِكْرِهِ العُروَاءُKanaafuu, yeroo maqaan isaa ﷺ dhahamu Salman gariin isaa raafamuun isa qabeef isa hin dhiistanuu?
وَأَزالَت بِلَمْسِهَا كلَّ دَاءٍ
أكْبَرَتْهُ أطِبَّةٌ وَإِسَاءُTuqaa isaan ﷺ dhukkuba hundaa kan ogeeyyiin fayyaa fi namoonni yaalan hin dandeenye hundaa balleesse.
وعُيُونٌ مَرَّتْ بها وَهْي رُمْدٌ
فأَرَتْهَا مَا لَمْ تَرَ الزَّرْقَاءُIji dhukkubsataa isaan ﷺ bira darbe, garuu inni ﷺ kan iji qara qabu hin argine isaan argisiise.
وأَعادَتْ عَلَى قَتَادَةَ عَيْنَاً
فَهْيَ حتى مماتِه النَّجْلاءُIja Qataadaa deebise, inni du'a isaatti ija bal'aa fi bareedaa ta'ee ture.
أَوْ بِلَثْمِ التُّرَابِ مِنْ قَدَمٍ لا
نَتْ حَياءً من مَشْيِهَا الصَّفْواءُYookaan biyyee miila isaa ﷺ dhungachuun, kan deema isaarraa dhagaan jabaanillee qaana'ee laafe.
مَوْطِئُ الأخمَصِ الَّذِي منه للقل
لبِ إذا مَضْجَعي أَقَضَّ وِطاءُIddoon miilli isaa ﷺ irra ejjete, yeroo sireen koo na jibbisiisu, onneef iddoo boqonnaa laafaa kenna.
حَظيَ المسجدُ الحرامُ بمَمْشا
ها ولم يَنْس حَظه إِيلِيَاءُMasjiidni Al-Haram deema isaan ﷺ eebbifame, Yerusaalemillee qooda eebba isaa hin daganne.
وَرَمَتْ إذْ رَمَى بها ظُلَمَ اللي
لِ إلى اللَّه خوفُه والرَّجاءُMiilli isaa ﷺ dukkana halkanii balleesse, inni ﷺ sodaa fi abdii isaa gara Rabbiitti qajeelchee.
دَمِيَتْ في الوَغَى لِتَكْسِبَ طِيباً
ما أراقتْ من الدَّمِ الشُّهداءُMiilli isaa ﷺ lola keessatti dhiige, urgaa dhiiga wareegamtootaa hin arganne argachuuf.
فَهْيَ قُطْبُ المحرابِ وَالْحَرْبِ كم دا
رت عليها في طاعة أَرحاءُInni utubaa mihraabaa fi lolaati, kan daaraawwan hedduun ajaja isaa jalatti naanna'an.
وَأُرَاهُ لو لم يُسَكِّنْ بها قب
لُ حِراءً ماجَتْ بِهِ الدَّأْمَاءُAni nan amana, yoo inni ﷺ duraan Hiraa keessa hin jiraanne ta'ee, bal'inni jiraachuu ni raafama ture.
عَجَباً للكُفّارِ زادوا ضلالاً
بالذي فيه للعقول اهتداءُKafartootaaf ajaa'iba! Kan sammuudhaaf qajeelfama qabuun dogoggora isaanii dabalan.
والذي يسألون منه كتابٌ
مُنْزَلٌ قد أتاهم وارتقاءُWanti isaan gaafatan kitaaba bu'eessa kan isaan bira ga'e, ol ka'iinsa fi ol ba'iinsa kennuudha.
أَوَ لم يَكْفِهِمْ من اللَّهِ ذِكْرٌ
فيه للناس رحمةٌ وشفاءُRabbiirraa yaadannoon, kan keessa isaa namootaaf rahmata fi fayyina qabu, isaanif hin ga'u turee?
أَعجزَ الإِنسَ آية منه والجن
نَ فَهَلَّا يأتي بها البُلَغاءُKeeyyatni tokko namoota fi jinnoota dandeettii dhabsiiseera, kanaafuu, warri dubbii bareedan maaliif kan isaa fakkaatu hin fidan?
كلّ يومٍ تُهدَى إلى سامِعِيه
مُعجِزاتٍ من لفظِه القُرَّاءُGuyyaa hundaa, warri dubbisan jechoota isaarraa ajaa'iboota dhaggeeffattootaaf dhiheessu.
تَتَحَلَّى به المسامِعُ والأف
واه فَهْو الحُلِيُّ وَالحَلْوَاءُGurri fi afaan isaan miidhagu, inni miidhagina fi mi'aawaa waan ta'eef.
رَقَّ لَفْظاً وراق معنىً فجاءَتْ
في حُلاها وحَلْيِها الخَنْسَاءُJechi isaa laafaa, hiikni isaa ol aanaa, akka kanaan bareedina isaa fi miidhagina isaa keessatti akka Al-Khansaa dhufe.
وأرَتْنَا فيه غوامضَ فضلٍ
رِقَّةٌ مِنْ زُلالِهَا وَصَفاءُKeessa isaa keessatti gaarummaa gadi fagoo, laafina bishaan qulqulluu isaarraa fi qulqullina nu argisiise.
إنما تُجْتَلَى الوُجُوهُ إذَا ما
جُلِيَتْ عِنْ مِرْآتِهَا الأصْداءُFuulli dhugumaan mul'ata yeroo xurii daawwitii isaarraa qulqullaa'u qofa.
سُوَرٌ منه أشْبَهَتْ صُوَراً مِن
نَا ومِثْلُ النَّظَائِر النُّظَراءُBoqonnaawwan isaarraa kan nu'iirraa fakkaatan turan, akkasumas wal fakkaatonni wal fakkaatotaan wal bira qabamu.
والأقاويل عندَهمْ كالتماثي
لِ فلا يُوهِمَنَّكَ الخطباءُDubbiin isaanii akka fakkeenya jireenya hin qabneeti, kanaafuu, dubbattoonni si hin gowwoomsin.
كم أبانَتْ آياتُهُ من علومٍ
عن حُروفٍ أبانَ عنها الهجاءُKeeyyattoonni isaa saayinsii meeqa ibsan, kan qubeewwan qoftirraa kan dubbiin ifa godhe.
فهْي كالحَبِّ والنَّوَى أعجبَ الزُّر
راعَ منهُ سنابلٌ وَزَكاءُInni akka midhaanii fi buqqee meexiiti, kan irraa midhaan fi guddaan baay'een qonnaan bultoota ajaa'ibsiise.
فأطالوا فيه التردُّدَ وَالرَّي
بَ فقالوا سِحْرٌ وقالوا افتراءُKanaafuu, isarratti shakkii fi dogoggora isaanii dheereffatan, "falfala" jedhan, "soba" jedhan.
وإذا البيِّنَاتُ لَمْ تُغْنِ شيئاً
فَالتماسُ الهُدَى بِهِنَّ عَناءُYoo ragaaleen ifa ta'an homaa hin fayyadin, sana booda isaanin qajeelfama barbaaduun dadhabbiidha.
وإذا ضلَّتِ العُقول على عِلْ
مٍ فماذا تقوله الفُّصَحاءُYoo sammuun beekumsa qabaatee dogoggore, sana booda warri dubbii bareedan maal jedhu?
قومَ عيسى عاملْتم قومَ موسى
بالذي عامَلَتْكُم الحُنفاءُYaa ummata Iisaa, ummata Muusaa akka warri monotheistoonni dhugaan isinitti godhanitti isinitti gootan.
صَدَّقوا كُتْبَكُمُ وكذَبْتُمْ
كُتبَهُمُ إنّ ذا لَبِئْسَ البَواءُIsaan (monotheistoonni dhugaan) kitaabota keessan amanan, isin garuu kitaabota isaanii hin amanne; dhugumaan, kun deebii hamaadha.
لو جحدنا جُحُودَكم لاستويْنَا
أوَ للحقِّ بالضَّلالِ استواءُYoo akka isin diddan nutis didnee, wal qixxaannee turre, garuu dhugaa fi dogoggora gidduu qixxummaan jiraachuu ni danda'aa?
مَا لَكُم إِخْوَةَ الكِتابِ أُناساً
ليس يُرْعَى للحقِّ منكم إخاءُYaa Warra Kitaabaa, maaltu isin mudate, isin saba dhugaa jechaaf hidhata obbolummaa hin eegamne taatanii?
يَحْسُدُ الأولُ الأخيرَ وما زا
لَ كذا المُحْدَثُونَ وَالقُدَمَاءُInni jalqabaa isa dhumaa hinaafa, akkasumas dhaloota haaraa fi durii gidduutti yeroo hundumaa akkas ture.
قد عَلِمْتُم بِظلمِ قابيل هابي
لَ ومظلومُ الإِخْوَةِ الأَتْقِيَاءُDhugumatti, Caayin Haabeeliif balleessaa hojjetee fi obboloota amantii qabeeyyii gidduutti kan miidhaman beektu.
وسمِعْتم بكَيْدِ أَبناءِ يعقو
بَ أَخَاهم وكلُّهم صُلَحَاءُAkka ilmaan Ya'iqoob obboleessa isaanii irratti shirri xaxame dhageessaniittu, odoo isaan hundi qajeeloo turanii iyyuu.
حِينَ أَلْقَوْهُ في غَيابَةِ جُبٍّ
وَرَمَوْهُ بالإفْكِ وَهْوَ بَراءُYeroo isa boolla gadi fagoo keessatti gatan, akkasumas odoo inni qulqulluu ta'ee iyyuu, sobaan isa himatan.
فتأَسَّوْا بِمَن مَضَى إذْ ظَلَمتمْ
فالتَّأَسِّي لِلنَّفْسِ فيه عَزَاءُKanaaf, isin balleessaa hojjettaniittu waan ta'eef, warra duraan turan irraa jajjabina argadhaa, sababiin isaa jajjabina akkasii keessatti lubbuun boqonnaa argatti.
أتُرَاكُم وَفَّيْتُم حينَ خَانُوا
أم تُرَاكُمْ أَحْسَنْتُمُ إذْ أساؤُواYeroo isaan ganaan isin amanamoo turtan jettanii yaaddanii, yookiin yeroo isaan hammeenya hojjetan isin qajeeloo turtan jettanii?
بَلْ تَمَادَتْ عَلَى التَّجَاهُلِ آبَا
ءٌ تَقَفَّتْ آثَارِهَا الأَبناءُKanaa mannaa, abbootiin wallaalummaa keessa turan, ijoolleen isaaniis faana isaanii bu'an.
بَيَّنَتْهُ تَوْراتُهُمْ وَالأَناجِي
لُ وَهم في جُحُودِهِ شُرَكاءُTawraatonni isaanii fi Injiilonni isa ﷺ ifa godhan, garuu isaan isa diduu keessatti hirmaatoo dha.
إنْ تقولوا ما بَيَّنَتْهُ فما زَا
لَتْ بها عن عيونهم غشوَاءُYoo isaan isa ﷺ ifa hin goone jettan, eegaa haguuggiin yeroo hundumaa ija isaanii irraa isa dhoksaa tureera.
أو تقولوا قد بَيَّنَتْهُ فما لِلْ
أُذْنِ عما تقوله صَمَّاءُYookiin yoo isaan isa ﷺ ifa godhan jettan, eegaa maaliif gurri waan inni labsuuf duudaa ta'e?
عَرَفُوهُ وَأنْكَرَوهُ وَظُلمَاً
كَتَمَتْهُ الشَّهَادَةَ الشُّهَدَاءُIsa ﷺ beekan, achiis isa didan, akkasumas ragaa dhoksuun ragaa baatonni balleessaa hojjetan.
أوَ نُورُ الإِلهِ تُطْفِئُهُ الأَفْ
واهُ وَهْوَ الذي به يُسْتَضاءُIfni Waaqayyoo afaan qofaan dhaamuu danda'aa, odoo ifa kanaan hundumtuu ifu?
أوَلا يُنْكِرُونَ مَن طَحَنَتْهُم
بِرَحاها عِنْ أمْرِهِ الْهَيجاءُIsa ﷺ kan ajaja isaatiin waraanaan isaan caccabse hin didanii?
وَكَساهم ثَوْبَ الصَّغارِ وقد
طُلَّت دِماً منهم وصِينَتْ دِمَاءُAkka isaan uffata salphinaa uffatan godhe, odoo dhiigni isaanii irraa dhangala'ee fi dhiigni biraa immoo hambifame.
كيف يَهدِي الإِله منهم قلوباً
حَشْوُها من حَبِيبِهِ الْبَغْضاءُWaaqayyo akkamitti onnee isaanii keessaa kan jaallatamaa Isaa ﷺ jibbaan guutame qajeelchuu danda'a?
خَبِّرونَا أهلَ الكِتَابَيْنِ من أَيْ
نَ أَتَاكُم تَثْليثكم والبَداءُYaa Warra Kitaaba Lamaan, Sadummaa keessanii fi yaada 'Bada'' (fedhii Waaqayyoo jijjiiruu) eessaa isinitti dhufe?
مَا أتى بالعقِيدَتَيْنِ كتابٌ
واعتقادٌ لا نَصَّ فيه ادِّعاءُKitaabni Waaqayyoo tokkollee barumsa lamaan kana hin fidne, amantiin barreeffama qulqulluu hin qabne immoo himannaa qofa.
والدَّعاوَى ما لم تُقيموا عليها
بَيِّنَاتٍ أبناؤُها أَدْعِياءُHimannaan, yoo ragaa ifa ta'een hin mirkaneessine, ijoolleen isaa seeraan alaa dha.
ليت شعري ذِكرُ الثلاثةِ وَالوا
حِدِ نَقْصٌ في عَدِّكم أمْ نَماءُSadanii fi tokkicha dubbachuun lakkoofsa keessan keessatti hir'ina moo dabala ta'uu isaa nan ajaa'iba.
كيف وَحَّدْتُم إِلهاً نَفَى التَّو
حِيدَ عنه الآباءُ والأَبناءُWaaqa tokkichummaa isaa abbootiin fi ijoolleen lamaanuu didan akkamitti tokko gootan?
أإِلهٌ مُرَكَّبٌ ما سَمِعْنَا
بإِلهٍ لذاتِهِ أَجْزَاءُInni Waaqa walitti makamee dhaa? Nuti Waaqa uumama isaa keessatti kutaa adda addaa qabu hin dhageenye.
أَلِكُلٍّ منهم نَصِيبٌ مِنَ المُل
كِ فَهَلَّا تَمَيَّزُ الأَنْصِبَاءُTokkoon tokkoon isaanii mootummaa keessatti qooda qabuu, yoo akkas ta'e, maaliif qoodni kun ifatti adda hin baafamne?
أم هُمُ حَلّلوُا بها شِرْكَةَ الأب
دَانِ أمْ هُمْ لبعضِهم كُفَلاءُYookiin isaan kanaan walitti makamuu qaamaa heyyaman, yookiin isaan walii isaaniif wabii dha?
أتراهم لحاجةٍ واضطرارٍ
خَلَطُوهَا ومَا بَغَى الخُلَطَاءُIsaan fedhii fi dirqamaan walitti makanii, akkasumas warri walitti makanii balleessaa hin hojjenne jettanii yaaddanii?
أهُوَ الرَّاكِبُ الحمارَ فيا عَجْ
زَ إِلهٍ يَمَسُّهُ الإِعْيَاءُInni harree yaabbatee dhaa? Waaqa dadhabbiin tuquuf dadhabbiin akkamii jira?
أمْ جميعٌ عَلَى الحمار لقد جَل
لَ حِمَارٌ بِجَمْعِهِم مَشَّاءُYookiin isaan hundi harree irra jiru? Dhugumatti, harreen isaan hunda baattee deemtu dhuguma humna qabeettii dha!
أم سِواهم هُو الإِلهُ فما نِسْ
بَةُ عيسى إليه والإِنْتِمَاءُYookiin Waaqni dhugaan isaanii irraa adda dhaa? Yoo akkas ta'e, eegaa Yesuus isaaf maaliin hidhata qaba, akkasumas akkamitti isaaf ta'a?
أم أردتُم بها الصفاتِ فلمْ خُص
صَتْ ثُلاثٌ بِوصفِه وَثُناءُYookiin isin kanaan amaloota Waaqayyoo jechuu barbaaddanii? Yoo akkas ta'e, maaliif sadii qofatu ibsa Isaa fi faarfannaa Isaatiif adda baafame?
أم هُو ابنٌ للَّه ما شاركته
في معاني النُّبُوَّةِ الأَنبياءُYookiin Inni Ilma Waaqayyoo dhaa, kan raajonni hiika gadi fagoo raajummaa keessatti isa waliin hin qoodanne?
قتلَتْهُ اليهودُ فيما زَعَمْتُم
وَلأَمْواتِكم به إحياءُYihuudoonni isa ajjeesan, akka isin jettanitti, garuu isa irraan kan ka'e, du'oota keessaniif du'aa ka'uun jira.
إنَّ قَوْلاً أَطْلَقْتُمُوهُ عَلَى الل
هِ تعالى ذِكْرا لقَوْلٌ هُراءُDhugumatti, jechi isin Waaqayyoo ilaalchisee dubbattan, maqaan Isaa ol ta'e, dubbii qullaa qofa.
مِثْلَ مَا قَالَت اليهودُ وكلٌّ
لَزِمَتْهُ مقالَةٌ شَنعاءُKun akka waan Yihuudoonni jedhanitti, tokkoon tokkoon isaaniis dubbii jibbisiisaa tokkoon hidhamaniiru.
إذْ همُ اسْتَقْرَؤُوا البَداءَ وكم سا
قَ وَبَالاً إِليهم اسْتِقْرَاءُIsaan fedhii Waaqayyoo keessatti jijjiirama tilmaaman, akkasumas tilmaamni akkasii balaa hammamii isaanitti fide!
وَأَرَاهم لم يجعلُوا الواحِدَ القَه
هارَ في الخَلْقِ فاعلاً ما يشاءُAni immoo isaan Tokkicha, Injifataa, uumama keessatti waan inni fedhe hojjetu hin goone.
جَوَّزُوا النَّسْخَ مِثْلَما جوَّزُوا المس
خَ عَلَيْهِم لو أنهم فُقهاءُIsaan haquu heyyaman, akkuma isaan jijjiirama ofii isaanii irratti heyyaman, odoo isaan hayyoota dhugaa ta'anii.
هُوَ إِلَّا أَن يُرْفَعَ الحكمُ بالحك
مِ وخَلْقٌ فيه وأمرٌ سَواءُKun waan murtiin tokko murtii biraatiin kaafamu qofa, kana keessattis uumamaa fi ajajni fedhii Isaa jala jiru.
ولحُكمٍ من الزمانِ انتهاءٌ
ولحُكم من الزمانِ ابتداءُMurtii yeroo tokkoof dhuma jira, akkasumas murtii yeroo tokkoof jalqaba jira.
فَسَلُوهم أكان في مسخِهِم نَسْ
خٌ لآيات اللَّه أم إنشاءُKanaaf isaan gaafadhaa: jijjiiramni isaanii keessatti keeyyata Waaqayyoo haquu ture moo uumama haaraa ture?
وَبَدَاءٌ في قَوْلِهمْ نَدِمَ الل
هُ عَلَى خَلْقِ آدمٍ أمْ خَطاءُJechi isaanii Waaqayyo uumama Addaamitti gaabbe jedhu kun jijjiirama yaadaa moo dogoggora qofaadha?
أم مَحَا اللَّهُ آية الليل ذكراً
بعدَ سَهْوٍ ليوجَدَ الإِمْساءُMoo Waaqayyo mallattoo halkanii dagannaa booda yaada irraa haqe, akkasumas galgalli akka jiraatu godhe?
أم بدا للإِلهِ في ذَبْحِ إِسْحَا
قَ وقد كان الأمر فيه مَضاءُMoo Waaqayyoof aarsaa Isahaaq ilaalchisee, ajajni isaa duraan murtaa'ee ture, booda ifa ta'e?
أوَ ما حَرَّمَ الإِلهُ نِكَاحَ ال
أُختِ بعدَ التحليلِ فَهْوَ الزِّناءُMoo Waaqayyo fuudha obboleettii erga hayyamee booda dhoorge, akkasumas ejja taasise?
لا تُكَذِّبْ إنَّ اليَهُودَ وقد زا
غُوا عن الحقِّ مَعْشَرٌ لُؤَماءُHin shakkinaa, Yihudoonni dhugaa irraa jallatanii, dhuguma saba jibbisiisoo dha.
جَحَدُوا المصطفى وآمن بالطا
غُوتِ قومٌ همْ عندهمْ شُرَفاءُIsaan Filatamaa ﷺ gananii, taabota amanan; saba isaan ofii isaaniitiif ulfina qabeessa godhan.
قتَلوا الأَنبياءَ وَاتَّخَذُوا العِج
لَ أَلا إنهم هم السُّفَهاءُIsaan raajota ajjeesanii, jabbii (waaqeffachuuf) fudhatan; dhuguma, isaan warra dhugumaan gowwoota.
وسَفيهٌ من ساءَه المنُّ والسَّلْ
وَى وأَرضاهُ الفُومُ وَالقِثَّاءُGowwaadha inni mannaa fi allaattii irraa hin gammadin, garuu qullubbii adii fi qursaatti gammade.
مُلِئَتْ بالخبيثِ منهم بُطُونٌ
فَهْيَ نَارٌ طِباقُها الأمعاءُGaraa isaanii hammeenyaa guutame, kanaaf isaan ibidda, haguuggiin isaa mar'ummaan isaanii ti.
لو أُرِيدُوا في حال سَبْتٍ بخيرٍ
كان سَبْتَاً لديهمُ الأَربِعاءُYoo guyyaa Sanbataa gaariidhaaf karoorfaman, Sanbatni isaanii Roobii ta'a ture.
هُوَ يومٌ مُبارَكٌ قيلَ للتص
ريفِ فيه من اليهود اعتداءُGuyyaa eebbifamaadha, garuu Yihudoonni kabaja isaa keessatti cubbuu hojjetan jedhame.
فَبِظُلْمٍ منهمُ وكفْرٍ عَدَتْهُم
طَيِّبَاتٌ في تَرْكِهنَّ ابْتِلاءُKanaaf, sababa jal'inaa fi kafarummaa isaaniitiin, wantoonni gaggaariin isaan irraa dhoorkaman, dhiisuun isaanii immoo qormaata cimaa ture.
خُدِعوا بالمنافقين وهل يَنْ
فُقُ إلَّا على السفيهِ الشَّقاءُWarra munaafiqaan gowwoomfaman, sababiin isaa, rakkoon nama gowwaa malee nama biraa irra bu'aa?
واطمأنوا بقَوْلِ الَاحزاب إِخوا
نِهِمُ إِننا لكم أولياءُJecha obboleewwan isaanii, warra walitti qabaman, "Dhuguma, nuti michoota keessan," jedhanitti nagaa argatan.
حالَفوهم وخالفوهم ولمْ أَدْ
رِ لماذا تخالَفَ الحُلفاءُIsaan waliin michoomanii, achiis isaan morman, maaliif michoonni ofii isaanii wal dhaban hin beeku.
أسلَمُوهم لأَوَّلِ الحَشْرِ لا مِي
عادُهم صادقٌ ولا الإِيلاءُWalitti qabama jalqabaatti isaan dhiisan, waadaan isaanii dhugaa hin turre, kakuun isaaniis hin hidhu.
سكَنَ الرُّعْبُ والخَرابُ قلوباً
وبُيُوتاً منهمُ نعاها الجَلاءُSodaa fi badiisni garaa fi mana isaanii keessa buufate, ari'atamuun isaanii immoo gadda isaanitti fide.
وَبِيَوْمِ الأحزابِ إِذْ زاغتِ الأَب
صَارُ فيهم وضلتِ الآراءُGuyyaa Ahzaab, yeroo iji isaanii jallate, yaadonni hundis jallatan.
وتَعَدَّوْا إلى النبيّ حدوداً
كان فيها عليهم العُدَوَاءُRaajicha ﷺ irratti daangaa dabran, daangaa isaan irratti diinummaa fide.
وَنَهَتْهُم وما انتهت عنه قوم
فأُبيدَ الأَمَّارُ والنَّهاءُInni isaan dhoorge, garuu sabni tokko irraa hin deebine, kanaaf ajajaa fi ajajamaan lamaanuu guutummaatti balleeffaman.
وتعاطَوْا في أحمدٍ مُنْكَرَ القَوْ
لِ وَنُطقُ الأَراذِلِ العَوْراءُAhmad ﷺ irratti dubbii hamaa dubbatan, sababiin isaa, dubbiin warra jibbisiisoo ofumaan jallataa fi jaamaadha.
كلُّ رِجْسٍ يَزِيدُه الخُلُقُ السُّو
ءُ سِفاهاً والمِلَّةُ العَوْجاءُNamni jibbisiisaan hundinuu amala hamaa fi amantii jallaa isaatiin gowwummaa qofaan dabala.
فانظروا كيف كان عاقبة القوْ
مِ وَما ساق لِلْبَذِيِّ البَذَاءُKanaaf, saba sana maaltu mudate, akkasumas dubbiin isaanii hamaan warra afaan-hamaa gara maaliitti geesse ilaalaa.
وجَد السَّبَّ فيه سُمَّاً وَلم يَدْ
رِ إِذْ المِيمُ في مواضِعَ بَاءُInni arrabsoo isaa ﷺ summii ta'uu arge, garuu 'miim' jecha 'summun' (summii) keessa jiru bakka tokko tokkotti 'baa' (jecha 'sabbun' - arrabsoo) ta'uu isaa hin beekne, kanaaf arrabsoon sun ofuma isaatiif summii ta'e.
كانَ مِن فيه قتلُه بِيَدَيْهِ
فهو في سوء فِعله الزَّبَّاءُAfaan isaa ofii isaa harka isaatiin ajjeesaa isaa ture, kanaaf hojii isaa hamaa keessatti akka Az-Zabbaa ta'e.
أوْ هُوَ النحلُ قَرْصُهَا يَجْلُبُ الحَت
فَ إليها وما له إنْكَاءُYookiin inni akka kanniisaa, qoree isaa ofitti du'a fida, garuu nama inni qoretti miidhaa hin geessisu.
صَرَعَتْ قومَهُ حبائِلُ بَغْيٍ
مَدَّها المكرُ منهم والدَّهاءُKichuun jal'inaa, kan malaa fi gowwummaa isaaniitiin diriirfame, saba isaa kuffise.
فأتتهم خيلٌ إلى الحرب تختا
لُ وللخيْلِ في الوغَى خُيَلاءُAchiis fardeen lolaaf isaanitti dhufan, boonaan deeman, sababiin isaa fardeen lola keessatti of tuulummaa uumamaa qabu.
قَصَدَتْ فيهم القنا فقَوافِي ال
طعْنِ منها ما شأنها الإيطاءُEeboon isaan irratti xiyyeeffate, "walaloo" waraansa isaaniis irra deddeebii hin yaanne, murannoon waraanan.
وأثَارَتْ بأرضِ مكةَ نَقْعَاً
ظُنَّ أن الغُدُوَّ منها عِشاءُLafaa Makkaa keessatti awwaara guddaa kaasan, akkasumas ganama galgala fakkeessan.
أحْجَمَتْ عندهُ الحجُون وأكْدى
عِنْد إعطائه القليلَ كَدَاءُDura isaa ﷺ, gaarreen jajjaboonillee duubatti deebi'uu fakkaatan, akkasumas lafti onaanillee yeroo inni ﷺ xiqqoo kenne firii kennite.
وَدَهَتْ أَوْجُهاً بها وبيوتاً
مُلّ منها الإكفاءُ والإقواءُFuulaa fi manneen achi jiran rukute, akkasumas ciminaan, dogoggorri walaloo 'ikfa' fi 'iqwa' jedhamanillee ibsa isaatiin dadhabu.
فَدَعَوْا أحْلَمَ البريَّةِ والعفْ
وُ جوابُ الحليمِ والإغْضاءُKanaaf, uumama hunda irra obsa qabeessa ﷺ waammatan, dhiifamaa fi dhiisuun deebii uumamaa warra dhugumaan obsa qabeessaa ti.
ناشدوه القُرْبَى التي من قُرَيْش
قطعَتْهَا التِّراتُ والشَّحْناءُHidhaa dhiigaa Qureesh, kan lolaa fi diinummaan yeroo dheeraaf cite, isa ﷺ kadhatan.
فعَفا عَفْوَ قَادرٍ لم يُنَغِّصْ
هُ عليهم بما مضى إغراءُKanaaf, inni ﷺ dhiifama nama humna qabuun dhiise, dhiifama kan komii darbe irraa ka'e kajeellaan hin xureeffamne.
وإذا كان القطْع وَالوصلُ لل
هِ تَسَاوَى التَّقْرِيبُ وَالإِقْصاءُYeroo walitti dhiyeenyaa fi fageessuun lamaanuu Waaqayyoof qofa hojjetamu, achiis walitti dhiyeenyaa fi fageessuun wal qixa ta'u.
وسواءٌ عليه فيما أتاهُ
مِنْ سِواهُ المَلامُ وَالإطْراءُNama biraa irraa kan isa ﷺ ga'e, komii yookiin faarfannaa ta'us, isa ﷺ biratti tokkuma ture.
وَلَو انَّ انتقامَهُ لِهَوَى النَّف
سِ لَدَامَتْ قطيعةٌ وَجَفَاءُYoo haaloo ba'uun isaa ﷺ fedhii dhuunfaa irraa kan ka'e ta'eera ta'e, achiis addaan cituu fi jibbisiisummaan bara baraan turu ture.
قام للَّه في الأُمورِ فأَرْضَى ال
لهَ منه تَبايُنٌ وَوَفاءُInni ﷺ dhimma hundumaa keessatti Waaqayyoof dhaabate, kanaaf Waaqayyo adda ta'uu isaa ﷺ fi amanamummaa isaa hin jijjiiramneen gammade.
فِعْلُهُ كلُّهُ جَمِيلٌ وَهل يَنْ
صَحُ إلّا بمَا حَوَاهُ الإناءُHojiin isaa ﷺ hundinuu bareedaadha, sababiin isaa, meeshaan tokko waan of keessaa qabu malee waan biraa dhangalaasaa?
أطْربَ السامعينَ ذِكْرُ عُلاهُ
يا لَرَاحٍ مَالَتْ بهَا النُّدَماءُYaadannoon ol aantummaa isaa ﷺ dhaggeeffattoota ni booji'a, akkuma gammachuu nama machiisuu hiriyoota raasu sanaa.
النبيُّ الأميُّ أعلمُ مَنْ أس
نَدَ عنه الرُّوَاةُ وَالحكَماءُNabiyyiin ﷺ barreeffama hin beekne sun, nama beektoonniifi hayyoonni hundarraa beekumsa dabarsan keessaa isa beekumsa guddaa qabuudha.
وَعَدَتْنِي ازْدِيَارَهُ العامَ وَجْنا
ءٌ وَمَنَّتْ بِوَعْدِها الوجْناءُGaalli dubartii saffisaan deemtu tokko waggaa kana isa ﷺ daawwachuuf naaf waadaa seente, gaalli cimaan sunis waadaa ishee guutte.
أفلا أنْطَوِي لها في اقْتضائِي
ه لِتُطْوَى ما بَيْنَنا الأَفْلاءُKanaaf, ani imala sana xumuruuf isheef hin ariifadhuu laata, akkan gammoojjii bal'aa gidduu keenya jiru saffisaan dabarsuuf?
بألُوفِ البَطْحاءِ يُجْفِلُهَا النِّي
لُ وقد شَفَّ جَوْفَهَا الإِظْماءُGaalota kumaatamaan lakkaa'aman, kanneen laga Naayiliin oofaman, dheebuu irraa garaa isaanii huqqisan.
أنْكَرَتْ مِصْرَ فَهيَ تَنْفِرُ ما لا
حَ بِنَاءٌ لِعَيْنِهَا أوْ خَلاءُIsheen (gaalli dubartii) Misira didde, waan ija isheetti mul'ate hunda, ijaarsa yookiin iddoo duwwaa irraa fagaatte.
فأَقَضّتْ عَلَى مبَارِكها بِرْ
كَتهَا فالبُّوَيْبُ فالخَضْراءُAkkasiin, iddoowwan boqonnaa ishee Birket, sana booda Buwayb, achiis Al-Khadra' dabarte.
فالقِبَابُ التي تَلِيها فبِئْرُ ال
نخْلِ وَالرَّكْبُ قائِلُونَ رِوَاءُAchiis qubaabota itti aanan, sana booda Bir al-Nakhl, bakka warri imaltootaa boqotan, dheebuu isaanii ba'atanii.
وَغَدَتْ أَيْلَةُ وَحِقْلٌ وَقُرٌّ
خَلْفَها فَالمَغَارَةُ الفَيْحَاءُAyla, Hiql, fi Qurr ishee duubatti hafan, sana booda holqa bal'aan hordofe.
فعيونُ الأَقْصَابِ يَتبعُها النَّب
كُ وَيتْلو كُفَافَةَ العَوْجاءُAchiis burqituuwwan Al-Aqsab, kanneen Al-Nabkiin hordofaman, sana booda Kafafat al-Awja'.
حاوَرَتْهَا الحوراءُ شَوْقاً فينبو
عٌ فَرَقَّ اليَنْبُوعُ وَالْحَوْراءُIsheen ija bareedduun sun hawwiidhaan ishee (gaala) waliin haasofte, achiis Yanbu'tti, burqituuniifi isheen ija bareedduun lamaanuu laafan.
لاحَ بالدَّهْنَوَيْنِ بَدْرٌ لها بَع
دَ حُنَيْنٍ وَحَنَّتِ الصَّفْرَاءُJi'i guutuun Al-Dahna'aynitti, Hunayn booda isheef mul'ate, Al-Safra'nis hawwite.
ونَضَتْ بَزْوَةٌ فرابغُ فالجُحْ
فَةُ عنها ما حاكه الإِنضاءُBazwa, sana booda Rabigh, achiis Al-Juhfa ishee duubatti hafan, dadhabbii ishee mudatee ture waliin.
وأرَتْهَا الخَلاصَ بئْرُ عَليٍّ
فَعِقَابُ السَّوِيقِ فالخَلصاءُBir Ali xumura imala isheef agarsiise, sana booda Iqab al-Sawīq, achiis Al-Khalsa'.
فهْيَ من ماء بئْرِ عُسفَانَ أو مِنْ
بَطْنِ مَرٍّ ظمآنةٌ خَمْصَاءُKanaaf, isheen bishaan Bir Usfan irraa, yookiin sulula Marr irraa, ammas dheebotteefi huqqatteetti.
قَرَّبَ الزَّاهِرَ المساجِدُ منها
بخُطاها فالبُطءُ منها وَحاءُMasjiidonni Al-Zahir tarkaanfii isheetiin isheetti dhiheessan, suuta deemuu ishee kamiyyuu ba'aa godhan.
هذه عِدَّةُ المنازلِ لا ما
عدَّ فيه السّماكُ وَالعَوَّاءُKun lakkoofsa dhugaa iddoowwan imalaati, kanneen Al-Simakiifi Al-Awwa' (qaamolee samii) lakkaa'an miti.
فكأَني بها أُرَحِّلُ منْ مَك
كَةَ شمساً سماؤُها البَيْداءُAkkuma ishee waliin Makkaa irraa deemu, aduu samiin ishee gammoojjii bal'aa ta'e.
مَوْضِعُ البَيْتِ مَهْبِطُ الوَحْي مأْوى ال
رسلِ حيثُ الأنوارُ حيثُ البَهاءُInnis iddoo Manaa, bu'iinsa wahyii, iddoo ergamtoonni itti boqotan, bakka ifiifi bareedinni itti baay'atuudha.
حيثُ فرضُ الطَّوَافِ والسَّعْيُ وَالحل
قُ وَرَمْيُ الجِمار وَالإِهداءُBakka daawwannaan, fiigichi aadaa, rifeensa haaddachuun, dhagaa darbachuun,fi aarsaa dhiheessuun hundi dirqama ta'an.
حَبَّذا حَبَّذَا معاهِدُ منها
لم يُغَيِّرْ آياتِهِنَّ البِلاءُAkkam gaarii, akkam gaarii dha iddoowwan qulqulluu sun, mallattoowwan isaanii balaan hin jijjiirre.
حَرَمٌ آمِن وَبَيْتٌ حَرامٌ
وَمَقَامٌ فيه المُقامُ تَلاءُInnis iddoo nagaa qulqulluu, mana qulqulluu,fi iddoo jiraachuun isaa kabaja ta'e.
فَقَضَيْنَا بها مَناسِكَ لا يُح
مَدُ إلّا في فِعْلِهِنَّ القضاءُKanaaf, achitti aadaawwan kanneen murtiin Waaqayyoo hojii isaanii dhugaa qofaan faarfamu raawwanne.
وَرَمَيْنَا بها الفِجَاجَ إلَى طَيْ
بَةَ والسَّيْرُ بالمطايا رِماءُIsaan waliin karaa bal'aa gara Taybah geessu dabarsine, imalli keenya fardeen xiyya darbatame fakkaata.
فأصَبْنا عَنْ قَوْسِها غَرضَ القُر
بِ وَنِعْمَ الخَبِيئَةُ الكَوْمَاءُKanaaf, utaalloo isaa irraa kaanee kaayyoo dhiheenyaa rukkuunee, gaalli furdaan sun, qabeenyi keenya dhoksaan imalaaf baay'ee gaarii ture.
فرأينا أرضَ الحَبيبِ يَغُضُّ ال
طرفَ منها الضياءُ وَالْلأْلاءُAchiis biyya Jaalallee ﷺ argine, bakka ifiifi calaqqisni mataan isaanii ulfinaan ija gadi qaban.
فكأنَّ البَيْدَاءَ مِنْ حيثُما قا
بَلَتِ العَينَ رَوْضَة غَنَّاءُKanaaf, gammoojjiin, bakka iji itti argametti, akka iddoo magariisaafi jiraataa ta'eetti jijjiirame.
وكأَنَّ البِقاعَ زَرَّتْ عليها
طَرَفَيْها مُلاءَةٌ حَمْرَاءُAkka naannoleen miidhagfaman, cinaacha lamaan isaanii uffata diimaan hidhame.
وكأَنَّ الأَرجاء تَنشُر نَشْر ال
مِسْكِ فيها الجَنُوبُ وَالجِرْبِياءُAkka naannoon, qilleensa kibbaafi dhiha-kaabaatiin, urgaa miskii guutummaa isaa keessa facaase.
فإذا شِمتَ أو شَمِمْتَ رُبَاها
لاحَ منها برقٌ وفاحَ كِباءُKanaaf, yoo iddoowwan ol ka'oo isaa ilaaltu yookiin urgaa isaa fuutu, bakakkaan irraa calaqqisa, urgaan mi'aawaanis ni faca'a.
أيَّ نُورٍ وَأيَّ نَوْرٍ شَهِدْنا
يَوْمَ أَبْدَت لَنا القِبَابَ قُباءُIfiifi daraaraa akkamii argine, guyyaa Qubaan qubaabota ishee nuuf mul'ifte!
قَرَّ منها دَمْعِي وفَرَّ اصْطبَارِي
فدُمُوعي سَيْلٌ وصَبْرِي جُفاءُImimmaan koo irraa bilisaan dhangala'e, obsi koos baqate, kanaaf imimmaan koo lolaa ta'e, obsi koos akka huursaa bade.
فترى الرَّكْبَ طائرِينَ من الشَّوْ
قِ إِلى طَيْبَةٍ لَهُمْ ضَوْضاءُKanaaf, warra imaltootaa hawwiidhaan gara Taybahatti balali'an, sagalee guddaa kaasanii argita.
وكأَنَّ الزُّوَّارَ مَا مَسَّتِ البَأْ
ساءُ منهم خَلْقاً ولا الضَّرَّاءُAkka waan rakkina yookiin balaan tokkollee lubbuu daawwattootaa hin tuqneetti ture.
كلُّ نفسٍ منها ابتهال وسؤْلٌ
ودُعاءٌ وَرَغْبَة وَابْتِغَاءُLubbuun hunduu kadhannaa, gaaffii, du'aa'ii, hawwii,fi barbaacha cimaadhaan guutame.
وَزَفيرٌ تَظُنُّ منه صُدوراً
صادحاتٍ يَعْتادُهُنَّ زُقاءُAkka huursuu irraa qoma simbirroota faarfatan kan sagaleen isaanii barame fakkeessitu.
وَبُكَاءٌ يُغْرِيِهِ بالعين مَدّ
وَنجيبٌ يَحُثُّه اسْتِعلاءُBoo'icha ija dhangalaasuuf kakaasu,fi gadda kabajamaa ol ka'iinsa hafuuraatiin kakaafame.
وجُسومٌ كَأَنَّمَا رَحَضَتْهَا
منْ عظيم المَهَابَةِ الرُّحَضاءُQaamolee akka waan dafqa sodaa guddaa irraa dhiqaman.
وَوجُوهٌ كأَنَّما ألْبَسَتْها
منْ حياءٍ ألوانَها الحرْباءُFuulawwan akka waan raachi qaama isaa jijjiiru, qaana'umsa irraa, bifa isaa uffise.
ودموعٌ كأنّما أرسلتها
من جفونٍ سحابةٌ وطفاءُImimmaan akka waan duumessa bishaan baatee jiruun ija irraa ergame.
فَحَطَطْنا الرِّحالَ حيثُ يحَطُّ ال
وِزْرُ عنّا وترفع الحوجاءُKanaafuu, ba'aa keenya bakka cubbuun keenya nurraa kaafamtee fi fedhiin keenya guutamutti buufanne.
وَقَرَأْنا السلامَ أكْرَمَ خلق ال
لَه مِنْ حيثُ يُسمَعُ الإقْراءُNagaa gaafannaa uumama Rabbiitii keessaa isa kabajamaadhaaf, bakka dubbifamni akkasii dhaga'amuu fi fudhatamutti dubbisne.
وذهلنا عند اللقاء وكم أَذْ
هَلَ صَبَّاً من الحَبيبِ لِقاءُWalqunnamtii sanaan dinqifanne, jaalalleen jaalallee ishee yoo argatte hammam akka dinqisiifattu!
وَوَجمنَا مِنَ المَهَابَةِ حتَّى
لا كلامٌ منا ولا إيماءُUlfina sanaan dubbachuu dadhabne, hanga dubbiin yookiin mallattoon tokkollee nurraa hin baaneetti.
وَرَجَعْنا وَللقلُوبِ التفاتا
تٌ إليه وللجُسوم انْثِناءُDeebine, garuu onneen keenya hawwiidhaan gara isaatti deebi'aa turte, qaamni keenyas gara isaatti dabarfame.
وَسَمحْنا بما نُحِبُّ وقد يَس
مَحُ عند الضرورةِ البُخلاءُWantoota jaallannu irraa arjoomne, sababiin isaa, yeroo dirqama ta'etti, warri qabeenya jaallatanillee ni kennu.
يا أبا القاسمِ الذي ضِمنَ إِقسا
مِي عليه مَدْحٌ لهُ وَثَنَاءُYaa Abul Qaasim ﷺ, kakuun koo si faarsuu fi si jajachuudhaaf kennameera.
بالعلومِ التي عَليكَ مِن الل
هِ بلا كاتِبٍ لها إِمْلاءُBeekumsa Rabbiin siif kenneen, kan barreessaa tokko malee siif barreeffame.
ومسير الصَّبا بنصْرِك شَهْرا
فكأَنَّ الصَّبا لَدَيكَ رُخاءُQilleensa bahaa ji'a tokko si gargaaruuf deeme sanaan, akka waan qilleensi sun ajaja keetiin laafaa fi tole jedhaa ta'eetti.
وَعَلِيٍّ لمَّا تَفَلْتَ بِعَيْنَيْ
هِ وكلتاهما مَعاً رمْداءُAliidhaan, yeroo ati ﷺ ija isaa lamaanuu dhukkuba ijaan qabaman irratti afuufte.
فَغَدا ناظراً بِعَيْنَيْ عُقَابٍ
في غَزاةٍ لها العُقَابُ لِواءُKanaafuu, ija risaa fakkaatuun arguu danda'e, lolarratti, bakka risaan mataan isaa alaabaa injifannoo ta'etti.
وَبِرَيْحانَتَيْنِ طيبُهُما مِن
كَ الذي أودعتهُما الزَّهْراءُBiqiltuu riihaanaa lamaan sanaan, kan urgaan isaanii sirraa ba'e, kan Az-Zahraan eegumsa kee jaalala qabeessaaf si harka keesse.
كُنْتَ تُؤْوِيهِمَا إليك كما آ
وَتْ من الخَطِّ نُقْطَتَيْهَا اليَاءُIsaan gara keetti hammachaa turte, akkuma qubeen 'yaa' tuqaawwan ishee lamaan jala ishee jalatti hambiftu.
مِنْ شهيدَيْنِ ليس يُنْسِيَني الطَّف
فُ مُصابَيْهِما وَلا كَرْبَلاءُGoottan lamaan irraa, kan balaa isaanii lafti At-Taff yookiin Karbalaa na dagachiisuu hin dandeenye.
مَا رَعَى فيهما ذِمامَك مرؤو
سٌ وَقد خانَ عَهْدَكَ الرُّؤساءُHogganaan tokkollee amanaa kee isaan irratti hin kabajne, dhugumatti, mootonni kakuu si waliin godhan cabsan.
أبْدَلوا الودَّ وَالحَفيظَةَ في القُرْ
بَى وَأَبدَتْ ضِبَابها النَّافِقاءُJaalalaa fi eegumsa firaa diinummaatti jijjiiran, hammeenyi dhokataa munaafiqummaa bifa dhugaa isaa mul'ise.
وَقَسَتْ منهم قلوبٌ عَلَى مَنْ
بَكَتِ الأرضُ فقدَهم والسماءُOnneen isaanii warra dhabamuu isaaniitiif lafti fi samiin imimmaan buusan irratti jabaatte.
فابْكِهِمْ ما اسْتَطَعْتَ إنَّ قليلاً
في عَظيمٍ مِن المُصابِ البُكاءُKanaafuu, hanga dandeessuuf isaan booyi, sababiin isaa, booyicha xiqqaanillee balaa guddaa akkasii duratti homaa miti.
كلَّ يوْمٍ وَكلُّ أَرْضٍ لِكَرْبي
منهمُ كَرْبَلا وَعاشورَاءُGadda koo isaan irratti, guyyaan hunduu akka Ashuraatti natti dhaga'ama, lafti hunduu Karbalaa taati.
آلَ بَيْتِ النبيِّ إِنَّ فُؤادِي
ليسَ يُسْلِيهِ عَنْكم التَّأْسَاءُYaa maatii Ergamaa ﷺ, dhugumatti, onneen koo rakkoo keessan irratti tasgabbii yookiin boqonnaa hin arganne.
غيرَ أَنِّي فَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَى الل
هِ وَتَفْوِيضِيَ الأُمورَ بَراءُHojii koo Rabbiitti kenne malee, hojii koo hunda kennuun koo balaa hunda irraa bilisa na baasa.
رُبَّ يومٍ بِكَربَلاءَ مُسيئٍ
خَفَّفَتْ بعض وِزْرِهِ الزَّوْراءُGuyyaa Karbalaa meeqatu, nama balleesseef, Zawraa' ba'aa cubbuu isaa irraa muraasa laaffise.
وَالأَعادِي كَأَنَّ كلَّ طَرِيحٍ
منهمُ الزَّقُّ حُلَّ عَنْه الوِكاءُDiinonni, akka waan namni isaanii keessaa kufe hunduu okkotee daadhii qabdu, kan duuchaan ishee irraa kaafameetti, jireenya guutummaatti dhabe.
آلَ بيتِ النبيِّ طبتُم فطابَ الْ
مَدْحُ لِي فيكُمُ وَطابَ الرّثاءُYaa maatii Ergamaa ﷺ, isin qulqulluu fi gaarii dha, kanaafuu, faaruun koo isiniif fi booyichi koo isiniif lamaanuu gaarii fi sirrii dha.
أنا حَسَّانُ مَدْحِكم فإذَا نُحْ
تُ عليكمْ فإنَّنِي الخنساءُAni Haassan faaruu keessanii ti, yoo isiniif booye, egaa ani Al-Khansaa dha.
سُدْتُمُ النّاسَ بالتُّقَى وَسِواكم
سَوَّدَتْهُ البَيْضاءُ والصَّفْراءُNama sodaa Rabbiitiin hogganne, warri kaan ammoo meetii fi warqeedhaan hogganaa ta'an.
وَبِأصحابك الذين همُ بَعْ
دَكَ فينا الهُداةُ وَالأوْصِياءُSahaabota keetiin, warri si booda nu gidduutti qajeelchaa fi bakka bu'aa ta'an.
أَحْسَنُوا بعدكَ الخِلافَةَ فِي الدي
نِ وَكلٌّ لِما تَوَلَّى إزَاءُSi booda Islaamummaa keessatti khilaafaa gaariitti bulchan, tokkoon tokkoon isaaniis hojii fudhatan sanaaf guutummaatti kan ta'an turan.
أَغْنياءٌ نزاهَةً فُقَرَاء
عُلَمَاءٌ أَئمَّةٌ أُمَرَاءُQulqullummaan dureeyyii turan, garuu qabeenya addunyaatiin hiyyeeyyii turan; beektoota, hogganoota, fi ajajoota turan.
زَهِدُوا في الدُّنَا فما عُرِفَ المَي
لُ إلَيْهَا منهم وَلا الرَّغْبَاءُJireenya addunyaa dhiisan, kanaafuu, fedhiin yookiin hawwiin guddaan ishee irratti isaan irraa hin beekamne.
أَرْخَصُوا في الوغَى نُفُوسَ مُلُوكٍ
حارَبُوها أسلابُها إغْلاءُLola keessatti, lubbuu mootota isaan lolan sanaa salphisaniiru, osoo booji'aan isaanii gatii guddaa qabu.
كلُّهُمْ في أحكامه ذو اجتهادٍ
وَصَوابٍ وَكُلُّهمْ أَكفاءُHundi isaanii, murtee isaanii keessatti, ciminaa fi sirrummaa qabu turan, hundi isaaniis dandeettii walqixa qabu turan.
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمُ وَرَضُوا عَنْ
هُ فأنَّى يَخطو إليهم خَطَاءُRabbiin isaan irraa jaalate, isaanis Isa irraa jaalatan, kanaafuu, dogoggorri akkamitti isaanitti dhiyaachuu danda'a?
جاء قَوْمٌ مِنْ بَعْدِ قَوْمٍ بحَقٍّ
وَعَلَى المَنْهَجِ الحَنِيفِيِّ جاؤواDhaloonni dhaloota booda dhufan, dhugaa qabatanii, karaa Ibraahim isa sirrii hordofan.
ما لموسى وَلا لعِيسى حَوارِي
يُونَ في فَضْلِهم وَلا نُقَبَاءُMuseenis ta'e Iisaan bartoota yookiin hogganoota gaarummaan isaanii kan Sahaabotaa wajjin wal gitu hin qaban.
بأَبي بَكْرٍ اِلذي صَحَّ لِلنَّا
سِ به في حياتك الإِقتِداءُAbuu Bakriin, kan namoonni yeroo jireenya kee ﷺ keessa sirriitti hordofan.
والمُهَدِّي يَوْمَ السَّقِيفَةِ لَما
أرْجَفَ الناسُ أنه الدَّأْدَاءُGuyyaa Saqifaa irratti kan qajeelche, yeroo namoonni akka inni balaa guddaa ta'e odeessan.
أَنقذَ الدينَ بعدَ ما كان للد
دينِ عَلَى كلِّ كُرْبَةٍ إشْفَاءُAmantii baraarse, erga rakkoo hundumaa cinaa ga'ee booda.
أَنْفَقَ المالَ في رِضَاكَ وَلا مَن
نٌ وَأَعْطَى جَمَّاً وَلا إكْداءُQabeenya jaalala keetiif baase, arjummaa isaa hin dhaadanne, baay'inaan kenne, gonkumaa hin qusanne.
وأبي حَفْصٍ الذي أظهر الل
هُ به الدينَ فارعَوى الرُّقباءُAbuu Hafsiin (Umar), kan Rabbiin amantii isaan mul'ise, kanaafuu, diinota eegduu ta'an dhoorke.
والذي تَقْرُبُ الأباعِدُ في الل
هِ إليه وَتَبْعُدُ القُرَباءُInni nama Waaqayyoon fagoolee dhiheessuuf, dhihoolee ammoo fageessuudha.
عُمَر بن الخطابِ مَنْ قَوْلُهُ الفَص
لُ ومَنْ حُكْمُهُ السَّوِيُّ السّواءُUmar ibn Al-Khattab, kan dubbiin isaa murteessaa ta'eefi murtii isaa sirrii fi qajeelaa ta'e.
فَرَّ منه الشيطانُ إذْ كانَ فارو
قاً فلِلنَّارِ مِنْ سَنَاهُ انْبِراءُSheyxaanni isa jalaa baqate, sababiin isaa inni Al-Faruuq ture; ifa isaa irraas ibidda jahannam ni dhiita.
وَابْن عفَّانَ ذِي الأيادي التي طا
لَ إلى المصطفى بها الإِسْدَاءُIbn Affaan, kan tola isaa Rasuula ﷺ biratti yeroo dheeraaf turu qabu.
حَفَر البِئْرَ جَهَّزَ الجَيْشَ أهْدَى الْ
هَدْيَ لما أنْ صَدَّهُ الأعْداءُInni boolla qote, waraana qopheesse, yeroo diinni isa dhoorketti horii aarsaa kenne.
وَأبَى أنْ يَطُوفَ بالبيتِ إذْ لمْ
يَدْنُ منه إلى النبيِّ فِناءُInni Ka'abaa naannawuu dide, yeroo namni tokkollee garee Ergamaa ﷺ irraa isatti dhihoo hin turre.
فَجَزَتْهُ عنها بِبِيعَةِ رِضْوا
نٍ يَدٌ مِنْ نَبِيِّهِ بَيْضَاءُKanaaf, harki Ergamaa isaa ﷺ eebbifamaan, kakuu Ridwaanatiin isaaf mindaa kenne.
أدَبٌ عنده تَضَاعَفَتِ الأع
مالُ بالترْكِ حَبَّذَا الأُدَباءُAmalli isaa akkas ture, kan hojiin isaa dhiisuudhaan dachaa ta'e; akkam gaarii dha warri amala gaarii qaban!
وَعَلِيٍّ صِنْوِ النبيّ وَمَنْ دِي
نُ فُؤادِي وِدادُهُ وَالوَلاءُAlii, fira Ergamaa ﷺ, kan jaalalliifi amanamummaan isaa amantii onnee koo ta'e.
وَوَزيرِ ابن عَمِّه في المعالي
ومِنَ الأهلِ تُسْعَدُ الوُزَراءُMinisteera ilma adeera isaa hojii gaggaarii keessatti, maatii irraa kan dhufan ministeeronni ni eebbifamu.
لم يَزِدْهُ كَشْفُ الغِطاءِ يَقِيناً
بَل هُوَ الشمْسُ ما عليه غِطاءُHaguuggiin ka'uun amantii isaa hin daballe, inni akka aduu kan haguuggii hin qabneeti.
وبباقِي أصحابِكَ المُظْهِرِ التَّرْ
تيبِ فينا تَفْضِيلُهم والولاءُAkkaataa sahaabota kee warra hafan, kan sadarkaa isaaniitiin ol'aantummaanifi amanamummaan isaanii nu gidduutti mul'atu.
طَلْحَةِ الخَيْرِ المُرْتَضِيهِ رَفيقاً
وَاحداً يومَ فَرَّت الرُّفَقَاءُTalhaa Gaarii, kan inni ﷺ guyyaa sahaabonni biroo baqatetti hiriyyaa tokkicha godhatee filate.
وَحَوارِيِّكَ الزُّبَيْرِ أبي القَرْ
مِ الذي أَنْجَبَتْ بِهِ أسماءُAkkaataa duuka bu'aa kee Al-Zubayr, abbaa nama kabajamaa, kan Asmaan deesse.
وَالصَّفِيَّيْنِ تَوْأَمِ الفضل سَعْدٍ
وسَعِيدٍ إنْ عُدَّتِ الأصْفياءُAkkaataa filatamoo lamaan, lakkuu gaarummaa, Sa'adifi Sa'iid, yoo warri qulqulluun lakkaa'aman.
وابْنِ عَوْفٍ مَنْ هَوَّنَتْ نفسُه الدُّن
يَا بِبَذْلٍ يُمِدُّهُ إثْراءُAkkaataa Ibn Awf, kan lubbuun isaa addunyaa kana tola kennuudhaan xiqqeessite, kan qabeenyi isaa deeggare.
والمُكَنَّى أبا عُبيْدَةَ إذْ يَعْ
زِي إليه الأمانةَ الأُمَناءُAkkaataa nama Abuu Ubaydaa jedhamu, kan amanamaan amanamummaa isatti qabu.
وَبِعَمَّيْكَ نَيِّرَي فَلَكِ المَج
دِ وكلٌّ أتَاهُ منك إتاءُAkkaataa adeeroo kee lamaan, iftoota ulfinaa lamaan, hundumti isaaniis si irraa kennaa argatan.
وبأمِّ السِّبْطَيْنِ زَوْجِ عَلِيٍّ
وَبَنِيها وَمَنْ حَوَتْهُ العَبَاءُAkkaataa haadha ilmaan ilmaanii lamaanii, haadha warraa Alii, ilmaan ishee, akkasumas hunda kan uffanni haguuge.
وَبِأَزواجكَ اللَّواتي تَشَرَّفْ
ن بأنْ صانَهُنَّ منك بِناءُAkkaataa haadha warraa kee, kan ijaarsi si irraa dhufe isaan eeguudhaan kabajaman.
الأمانَ الأمانَ إنَّ فُؤادِي
من ذُنوبٍ أَتَيْتُهُنَّ هَواءُNagaa, nagaa! Onneen koo cubbuu hojjedhe irraa guutummaatti saaxilamtee fi raafamteetti.
قد تَمَسَّكْتُ مِنْ وِدَادِكَ بالحَب
لِ الذي اسْتَمْسَكَتْ به الشفَعاءُAni jaalala kee irraa funyoo, kan warri araarsitoonni hundi itti qabatan, qabadheera.
وَأبى اللَّهُ أنْ يَمَسَّنِيَ السُّو
ءُ بحالٍ وَلِي إليك الْتِجاءُWaaqayyo miidhaan tokkollee akka na hin tuqne dideera, sababiin isaa ani si bira kooluu galeera.
قد رَجَوْناكَ للأُمورِ الّتي أب
رَدُها فِي فُؤَادِنا رَمْضاءُNuti dhimmoota hundaaf si irraa abdii qabna, kan isaan keessaa xiqqaatu illee onnee keenya keessatti akka cirracha gubaa nutti dhaga'amu.
وَأَتَيْنا إليكَ أَنْضاءَ فَقْرٍ
حَمَلَتْنا إلى الغِنَى أَنْضاءُNuti hiyyummaadhaan dadhabnee si bira dhufneerra, sababiin isaa dadhabbiin kun gara qabeenya dhugaatti nu geesseera.
وانْطَوَتْ في الصُّدُورِ حاجاتُ نفسٍ
ما لها عَنْ نَدَى يَدَيْكَ انْطِوَاءُOnnee keenya keessa fedhiin lubbuu dhokatee jira, kan arjummaa harka keetii malee hiikamuu yookaan guutamuu hin dandeenye.
فأَغِثْنَا يَا مَنْ هُوَ الغَوثُ والغَيْ
ثُ إذا أَجْهَدَ الورَى اللّأْوَاءُKanaaf nu gargaari, yaa ati kan gargaarsaafi rooba boqonnaa taate, yeroo ilmoon namaa rakkinaadhaan dadhabu ﷺ.
وَالجَوَادُ الذِي به تُفْرَجُ الغُم
مَةُ عَنا وتُكْشَفُ الحَوْباءُAkkaataa nama arjaa, kan isaan rakkoon nurraa hiikamuufi balaan mul'atu.
يا رحيماً بالمؤمنين إذا ما
ذَهِلَت عن أبنائها الرُّحَماءُYaa ati kan mu'umintootaaf rahmata qabdu, yeroo warri nama keessaa rahmata qaban ilmaan isaanii irraanfatan illee.
يا شفيعاً في المُذنبين إذا أش
فقَ مِنْ خَوفِ ذَنْبِهِ البُرَآءُYaa araarsituu cubbamootaaf, yeroo warri qulqulluun cubbuu isaanii sodaatanii raafaman illee.
جُدْ لعاصٍ ومَا سِوايَ هُوَ العا
صِي وَلكنْ تَنَكُّرِي اسْتِحْياءُCubbamtootaaf arjaa ta'i, ani cubbamaa ta'us, diddaan koo garuu haguuggii saalfii qofaadha.
وتَدَارَكْهُ بالعناية ما دا
مَ له بالذِّمامِ منك ذماءُEegumsa keetiin isa bira ga'i, yoo inni eegumsaafi kakuu kee irraa waan hafe qabaate.
أخَّرَتْهُ الأعمالُ والمالُ عَمَّا
قدَّمَ الصَّالحُونَ والأغنياءُHojiinifi qabeenyi isaa waan gaarii warri qajeeltoonifi warri dureeyyiin dhiheessan irraa isa duubatti harkiseera.
كل يومٍ ذُنُوبُهُ صاعداتٌ
وعليها أنفاسُهُ صُعَدَاءُGuyyaa hundumaa cubbuun isaa ol ba'aa jira, hafuurri isaas ulfaatina isaanii jalaan gaddaan ba'aa jira.
أَلِفَ البِطْنَةَ المُبَطِّئَة السَّيْ
رِ بدار بها البِطانُ بِطَاءُInni nyaata baay'isuutti barate, kan deemuu suuta qabsiisu, mana keessatti kan warri nyaata baay'isan suuta jedhan.
فَبَكَى ذَنْبَهُ بِقَسْوَةِ قَلْبٍ
نَهَتِ الدَّمْعَ فالبُكاءُ مُكاءُKanaaf cubbuu isaa onnee jabaatteefi imimmaan dhoorkatteedhaan booye, booyichi isaas sagalee duwwaa ta'e.
وغَدَا يَعْتِبُ القَضَاءُ ولا عذ
ر لعاص فيما يسوق القضاءُInni murtii Waaqayyoo ceepha'uu jalqabe, garuu cubbamaadhaaf waan qadarri fidu keessatti sababni hin jiru.
أوثقته من الذنوب دُيُونٌ
شَدَّدَتْ فِي اقْتِضائِها الغُرَماءُLiqiin cubbuu isa hidheera, warri liqii qabanis kaffaltii isaanii jabeessanii gaafachaa jiru.
ما لَهُ حِيلَةٌ سِوَى حِيلَةِ المُو
ثَقِ إِمَّا تَوَسُّلٌ أَوْ دُعَاءُTooftaa nama hidhamee malee tooftaan biraa isaaf hin jiru: yookaan araarsifachuu yookaan kadhachuu.
رَاجِياً أَنْ تعودَ أعمالُه السُّو
ءُ بِغُفْرَانِ اللَّهِ وَهْيَ هَباءُHojiin isaa hamaan dhiifama Waaqayyootiin gara homaa dhabuutti jijjiiramuuf abdata.
أَوْ تُرَى سَيِّئاتُهُ حَسَناتٍ
فيقَالُ اسْتحالتِ الصَّهْباءُCubbuun isaa hojii gaarii fakkaatee, daadhiin diimaanillee jijjiirame jedhamee labsamuufii?
كلُّ أمْرٍ تُعنَى به تُقْلَبُ الأعْ
يانُ فيه وتَعْجَبُ البُصَراءُDhimmi ati xiyyeeffattu hundinuu bu'uurri isaa jijjiiramee, warra hubannaa qaban ajaa'ibsiisa.
رُبَّ عَيْنٍ تَفَلْتَ في مائها المِلْ
حِ فأضْحَى وَهْوَ الفُراتُ الرَّوَاءُMadda bishaan soogiddoo qabu meeqa keessatti ati ﷺ tufte, sana booda bishaan Efraaxis mi'aawaa dhangala'u ta'e.
آهِ مِما جَنَيْتُ إنْ كانَ يُغْنِي
ألِفٌ مِنْ عَظيمِ ذنْبٍ وهاءُYaa waan ani hojjedhe irraa! Cubbuu guddaa irraa muraasni qofti gahaa yoo ta'e!
أرْتَجِي التَّوْبَةَ النَّصُوحَ وفِي القَلْ
بِ نفَاقٌ وفي اللسانِ رِياءُTawbaa dhugaa nan hawwa, garuu onnee koo keessa munaafiqummaatu jira, arraba koo irras of-agarsiisaatu jira.
ومتى يَسْتَقيمُ قَلْبِي ولِلْجِسْ
مِ اعْوِجَاجٌ مِنْ كَبْرتي وانْحِناءُOnneen koo yoom qajeela, yeroo qaamni koo dulloomaafi dadhabina irraa jallatee dabareetti?
كُنْتُ في نَوْمَةِ الشَّبابِ فما اسْتَيْ
قَظْتُ إِلَّا ولِمَّتي شَمْطاءُHirriba dargaggummaa keessa ture, hanga rifeensi fuula koo boorawutti hin dammaqne.
وتمادَيْتُ أَقْتَفي أَثَرَ القَوْ
مِ فطالَتْ مَسَافَةٌ واقْتِفَاءُFaana warra kaanii duuka bu'uu itti fufe, kanaaf imalliifi duuka bu'uun baay'ee dheerate.
فوَرا السائرينَ وهْوَ أمامِي
سُبُلٌ وَعْرَةٌ وأرضٌ عَراءُImaltoota qajeelota duuba, garuu fuuldura koo, daandii qoree qabuufi lafa onaa duwwaatu jira.
حَمِدَ المُدلِجونَ غِبَّ سُرَاهُم
وكَفَى مَنْ تَخَلَّف الإِبْطاءُWarri halkan keessa ciminaan deeman imala isaanii booda galata argatan, warra duubatti hafan immoo harkifannaan sunuma adabbii isaanii gahaa ture.
رِحلةٌ لَمْ يَزَلْ يُفنِّدني الصَّي
فُ إِذَا مَا نَوَيْتُها والشِّتاءُImala yeroo ani yaade hundaa bonaan na dhoorka, akkasumas gannas.
يَتَّقِي حُرُّ وجْهِي الحَرَّ والبَرْ
دَ وَقَدْ عَزَّ مِنْ لَظى الاتِّقاءُFuulli koo kabajamaan ho'aafi qorra lamaanuu irraa fagaachuu barbaada, garuu ibidda boba'aa irraa of eeguun baay'ee ulfaataa ta'eera.
ضِقْتُ ذَرْعاً مِمَّا جَنَيْتُ فَيوْمِي
قَمْطَرِيرٌ وليلَتي دَرْعاءُWaan ani hojjedheef baay'ee dhiphadheera, kanaaf guyyaan koo dukkanaa'eera, halkan koos dukkanaa'aa dha.
وَتَذَكَّرْتُ رَحْمَةَ اللَّهِ فالبِش
رُ لِوَجْهِي أنّى انْتَحَى تِلْقاءُSana booda rahmata Rabbii yaadadhe, gammachuunis gara kamitti illee yoo garagale fuula koo ife.
فألحَّ الرَّجاء والخوفُ بالقَلْ
بِ ولِلْخَوفِ والرَّجا إِخْفاءُKanaafuu, abdii fi sodaan onnee koo keessa turan, sodaa fi abdiin lamaanuu dhoksaa xiqqoo qabuutii.
صَاحِ لا تأسَ إنْ ضَعُفْتَ عَنِ الطَّا
عةِ واسْتَأْثَرَتْ بها الأقوياءُYa michuu koo, ajajamuutti yoo dadhabdeefi jajjaboon qofa fudhatan hin abdii kutatin.
إنَّ للَّهِ رَحمةً وأحَقُّ ال
ناسِ منه بالرَّحمةِ الضُّعَفَاءُDhugumatti, Rabbiin rahmata qaba, rahmata Isaa irraa kan caalaa qabanis dadhaboota.
فابقَ في العُرْجِ عندَ مُنْقَلَبِ الذَّوْ
دِ ففِي العَوْدِ تَسْبِقُ العَرْجاءُKanaafuu, bakka horiin deebi'u sanatti warra naafa keessa turi, deebii irratti naafni dura deemuun ni danda'amaatii.
لا تَقُلْ حاسداً لِغَيْرِك هذَا
أثْمَرَتْ نَخْلَهُ ونَخْلِي عَفاءُHinaaffaan nama biraatiif, "Muki meexxaa isaa firii godhate, kan koo garuu onaa dha" hin jedhin.
وائْتِ بالمَسْتَطاع مِنْ عَمَل البر
ر فقدْ يُسْقِطُ الثِّمارَ الإِتاءُHojii gaarii dandeessu hojjedhu, firii baay'eenillee tokko tokko akka bu'an godhuu danda'aatii.
وبِحُبِّ النبيِّ فابْغِ رِضَى الل
هِ فَفِي حُبِّهِ الرِّضا والحِبَاءُKanaafuu, jaalala Ergamaa ﷺ tiin jaalala Rabbii barbaadi, jaalala isaa keessatti gammachuufi mindaa guddaatu argamaatii.
يا نبيَّ الهُدَى اسْتِغَاثَةَ مَلْهو
فٍ أَضَرَّتْ بحالِه الحوْبَاءُYaa Ergamaa Qajeelchaa ﷺ, kun kadhaa cimaa nama dhiphatee, haalli isaa cubbuun baay'ee miidhameeti.
يَدَّعِي الحُبَّ وهْوَ يأْمُرُ بالسُّو
ءِ ومَنْ لِي أنْ تَصْدُقَ الرَّغْبَاءُJaalala jedha, garuu hamaa ajaja, fedhiin koo dhugaa ta'uu akkamitti eega?
أَيُّ حُبٍّ يَصِحُّ منه وطَرْفِي
لِلْكَرَى واصِلٌ وطَيْفُكَ رَاءُJaalalli dhugaan akkamii nama iji isaa yeroo hundaa hirribatti harkifamu irraa ba'a, yeroo bifa kee ﷺ eebbifamaan yeroo hundaa mul'atu?
ليت شِعرِي أَذَاكَ مِنْ عُظمِ ذَنْبٍ
أمْ حُظُوظُ المُتَيَّمِينَ حُظَاءُOsoo beekee, haalli kun cubbuu koo guddaa irraa dhufe moo, qooda warra jaalalaan gubatan murtaa'e dha?
إنْ يكُنْ عُظْمُ زَلَّتي حَجْبَ رُؤْيَا
كَ فقدْ عَزَّ داءَ قلبي الدَّواءُCubbuu koo guddaan arguu kee ﷺ na dhokseera yoo ta'e, qorichi dhukkuba onnee koo gonkumaa hin argamne.
كيف يَصدا بالذَّنْبِ قلبُ مُحِبٍّ
وله ذِكْرُكَ الجميلُ جِلاءُOnneen jaalalaa cubbuun akkamitti xuraa'a, yeroo yaadannoon kee ﷺ bareedaan akka qulqulleessaa isaa ifaa ta'utti tajaajilu?
هذه عِلَّتي وأنت طبيبي
ليسَ يَخفَى عليك في القلبِ داءُKun dhukkuba koo ti, ati ﷺ ogeessa fayyaa koo ti, dhukkubni onnee tokkollee beekumsa kee irraa hin dhokatuutii.
ومِنَ الفَوْزِ أنْ أبُثَّكَ شكوَى
هِيَ شكوَى إليكَ وهْيَ اقْتضاءُDhugumatti injifannoo dha, komii koo sitti ﷺ dhangalaasuu danda'uun, komii sitti qajeelfameefi gaaffii sirrii ta'e.
ضُمِّنتها مَدَائح مُستطابٌ
فيك منها المَديحُ والإصغاءُFaarfannaa keessa kaa'eera, isa irraa faarfannaafi dhaggeeffannaan xiyyeeffannoo qabu lamaanuu yoo sitti ﷺ qajeelfame ni gammachiisa.
قلما حاوَلتْ مَدِيحكَ إِلّا
سَاعَدَتْهَا مِيمٌ ودالٌ وحَاءُFaarfannaa kee ﷺ barreessuuf yeroo baay'ee hin yaalle, osoo qubeewwan Miim, Daal, Ha'n salphaatti na hin gargaarin.
حقَّ لِي فيكَ أنْ أُسَاحِلَ قوْماً
سَلَّمَتْ منهم لَدَلْوِي الدِّلاءُSi ﷺ ilaalchisee, warra okkoteen isaanii dandeettii walaloo keessatti kan koo jala buute waliin dorgomuun mirga koo ti.
إنَّ لِي غيرةً وقد زَاحَمَتْني
في معاني مَديحِكَ الشُّعراءُDhugumatti, hinaaffaa cimaa qaba, walaleessitoonni biroon hiika gadi fagoo faarfannaa kee ﷺ qabachuuf na waliin dorgomanitii.
ولقلبي فيك الغُلوُّ وأنَّى
لِلِساني في مَدْحِكَ الغُلواءُOnneen koo jaalala guddaa siif ﷺ qaba, garuu arrabni koo faarfannaa kee ibsuu keessatti akkamitti hanga sana ga'a?
فأَثِبْ خاطِراً يَلَذُّ له مَدْ
حُك عِلْماً بأَنه اللَّأْلاءُKanaafuu, sammuu faarfannaa kee ﷺ keessatti gammachuu argatu mindeessi, faarfannaan akkasii ifa guddaa ta'uu isaa guutummaatti beekee.
حاكَ مِنْ صَنْعَةِ القَرِيض بُرُوداً
لَكَ لم تحْكِ وشْيَها صَنْعَاءُOgummaa walaloo irraa uffata bareedaa siif ﷺ hojjeteera, hojii suufii isaa walxaxaa hojjettoonni Sana'aa beekamoonillee fakkeessuu hin dandeenye.
أعجزَ الدُّرَّ نَظمُهُ فاستوتْ في
هِ اليَدَانِ الصَّناعُ والخَرْقَاءُQindaa'inni isaa luuliiwwanillee gahaa hin taasisne, harka ogummaa qabuufi harka wallaalaa uumuu isaa keessatti wal qixxeesse.
فَارْضَهُ أفْصَحَ امرئٍ نطقَ الضَّا
دَ فقامتْ تَغَارُ منها الظاءُKanaaf fudhadhu, yaa nama dubbii caalaa ﷺ, kan qubee Daad guutummaatti dubbate, hanga qubeen Zhaa hinaaffaan ka'utti.
أبِذِكْرِ الآياتِ أُوفِيكَ مَدْحَاً
أيْنَ مِنى وأَيْنَ منها الوفَاءُFaarfannaa kee ﷺ dhugumatti guutuu danda'aa, aayatoota Rabbii dubbachuudhaan qofaa, yeroo dandeettiin koo baay'ee daangeffameefi guutummaan dhugaan isaanii eessa jiru?
أمْ أُمَارِي بهِنَّ قَوْمَ نَبِيٍّ
ساءَ ما ظَنَّهُ بِيَ الأغبياءُMoo aayatoota kanaan ummata Ergamaa ﷺ waliin dorgoma, wallaaloonni akkamitti na madaalan!
ولَكَ الأُمَّةُ التي غَبَطَتْهَا
بكَ لَمَّا أتيْتَها الأنبياءُUmmanni kee inni ati itti dhufte, nabiyyoonni illee isa hawwanii fi dinqisiifatan siif ta'e.
لَمْ نَخَفْ بَعْدَكَ الضَّلالَ وفينا
وَارِثُوا نُورِ هَدْيِكَ العُلَماءُErga ati deemtee booda jallina hin sodaannu, sababiin isaa, nu gidduu beektonni ifa qajeelfama keetii dhaalan jiru.
فانْقَضَتْ آيُ الَانبياءُ وَآيا
تُكَ في الناس ما لَهُنَّ انْقضاءُMallattooleen nabiyyoota kaanii darban, garuu mallattooleen kee ummata gidduutti dhuma hin qaban.
والكراماتَ منهمُ مُعجزاتٌ
حازَهَا مِنْ نَوَالِكَ الأولياءُKaraamaawwan (dinqisiisoonni) isaan irraa mul'atan, awliyaanonni arjooma kee irraa argatanidha.
إنَّ مِنْ مُعجزاتِكَ العَجزَ عَنْ وص
فِكَ إذْ لا يَحُدُّهُ الإحصاءُDhugumatti, dinqisiisota kee keessaa tokko si ibsuu dadhabuudha, lakkoofsi tokkollee waan kee guutuu hin danda'u.
كيفَ يَسْتَوعِبُ الكلامُ سَجَايا
كَ وَهَلْ تَنْزِحُ البحار الرِّكَاءُJechoonni qofti amala kee gaarii akkamitti guutuu danda'u? Galaanni gadi fagoo hin taane hoo ni gogaa?
ليسَ مِنْ غايَةٍ لِوَصْفِكَ أَبغي
ها وللْقَوْلِ غايَةٌ وانتهاءُIbsa keetiif daangaa hin barbaadu, haa ta'u malee dubbiin mataan isaa daangaa fi dhuma qaba.
إنما فضلُكَ الزَّمَانُ وآيا
تُكَ فيما نَعُدُّهُ الآناءُDhugumatti, gaarummaan kee yeroo mataa isaa ti, mallattooleen kee ammoo yeroo nuti lakkoofnuudha.
لَمْ أُطِلْ في تَعْدادِ مَدْحِكَ نُطْقي
ومُرادِي بذلك استقصاءُFaaruu kee lakkaa'uuf dubbii koo hin dheeressine, haa ta'u malee kaayyoon koo guutuu gochuudha.
غير إنيَ ظمآنُ وَجْدٍ ومَا لي
بِقَليلٍ مِنَ الورودِ ارْتِواءُHaa ta'u malee, jaalala cimaadhaan dheebodheera, dhugaatii xinnoon tokkollee dheebuu koo hin baasu.
فسلامٌ عليك تَتْرَى مِنَ الل
هِ وَتَبْقَى به لَكَ البَأواءُNagaan siif haa ta'u ﷺ, Rabbiin irraa yeroo hunda, akkasumas kanaan ulfinni kee haa jiraatu.
وسلامٌ عليك منكَ فما غَي
رُك منه لكَ السلام كِفاءُNagaan siif haa ta'u ﷺ, ofii kee irraa, sababiin isaa, nagaa sanaaf si malee kan biraa madaala hin ta'u.
وَسَلامٌ مِنْ كلِّ ما خَلَقَ الل
هُ لِتحْيا بِذِكْرِكَ الأملاءُNagaan waan Rabbiin uume hundaa irraa siif haa ta'u, akkasumas dhaloonni yaadannoo keetiin akka jiraatuuf.
وَصلاةٌ كالمِسْكِ تَحْمِله مِن
ني شمَالٌ إليكَ أَو نكْباءُSalaanni akka miskii, qilleensa kaabaa yookaan qilleensa cinaatiin narraa gara keetti ﷺ haa geessu.
وَسَلامٌ عَلَى ضَرِيحِكَ تخْضَل
لُ به منه تُرْبَةٌ وَعْساءُNagaan qabrii kee irratti haa ta'u ﷺ, kan kanaan biyyoon isaa laafaa fi cirracha qabu jiidhu.
وَثَنَاءٌ قَدَّمْتَ بينَ يَدَيْ نَجْ
وَايَ إذْ لم يكن لَديَّ ثَراءُFaaruu ani kadhaa koo dura dhiheesse, yeroo ani qabeenya hin qabne.
ما أَقَامَ الصلاةَ مَنْ عَبَدَ الل
هِ وقامتْ بِربِّهَا الأشياءُNamni Rabbiin gabbaruu akkamitti salaata guutuu godhe, yeroo wantoonni hundinuu Gooftaa isaaniitiin dhaabatan!