القصيدة المُضَرِيَّة
في الصلاة على خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
قصيدة في الصلاة والسلام على النبي ﷺ، مطلعها «يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ»، جمع فيها البوصيري ألوانًا من التعداد البديع في الصلاة على النبي ﷺ بعدد الحصى والثرى وقطر الماء وورق الأشجار، وختمها بالدعاء والترضي عن الخلفاء الراشدين. وقد تلقّتها الأمة بالقبول وحُفظت في مجالس الذكر شرقًا وغربًا.
Al-Qasiidaa al-Mudariyyaa — Imaam Sharaf ad-Diin al-Buusirii
Walaloo Nabii ﷺ irratti salaata buusuu, kan 'Yaa Gooftaa koo, filatamaa Mudarii irratti salaata kee buusi' jedhuun jalqabu. Keessatti al-Buusiriin lakkoofsa dinqisiisoo — salaata akka dhagaa, biyyee, bishaan roobaa fi baala mukaatti baay'ee ta'e — walitti hidha, akkasumas du'aa'ii fi faaruu khaliifota qajeeloo ta'aniin xumura. Innis addunyaa Islaamaa guutuu keessatti waldaa zikrii keessatti jaalalaan dubbifameera.
يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ
وَالأَنْبِيا وَجَميعِ الرُّسْلِ مَا ذُكِرُواYaa Gooftaa, filatamaa Muudar irraa dhufeef, akkasumas Anbiyootaafi Ergamaa hundumaaf yeroo isaan yaadatamaniif eebba kee buusi ﷺ.
وَصَلِّ رَبِّ عَلَى الهَادِي وَشِيْمَتِهِ
وَصَحْبِهِ مِنْ لِطَيِّ الدِّينِ قدْ نَشَرُواYaa Gooftaa, qajeelchaafi amala isaa gaariidhaaf, akkasumas sahaabota isaa amantii qulqulluu babal’isuuf cimanii hojjetaniif eebba kee buusi.
وَجاهَدُوا مَعَهُ في اللهِ وَاجْتَهَدُوا
وهاجَرُوا ولَهُ آوَوْا وَقَدْ نَصَرُواIsaanis Rabbiif jecha isa wajjin qabsaa’an, of kennan, godaanan, iddoo jireenyaa isaaf kennan, akkasumas dhugaan isa gargaaran.
وبَيَّنُوا الْفَرْضَ وَالمَسْنُونَ وَاعْتَصَبُوا
للهِ وَاعْتَصِمُوا باللهِ وَانْتَصَرُواIsaanis dirqamaafi sunnaa ifa godhan, Rabbiif tokko ta’an, isa qabatanii, injifannoo argatan.
أزْكَى صَلاَةٍ وأتماها وَأَشْرَفَها
يُعِطِّرُ الكَوْنُ رَيَّا نَشْرها العَطِرُEebbi qulqulluun, guutuun, ulfaataan isaan irratti haa jiraatu, urgaan isaa addunyaa guutuu kan urgeessu.
مَفْتُوقَةً بِعَبِيرِ الْمِسْكِ زَاكِيةً
مِنْ طِيبها أَرَجُ الرَّضْوَانِ يَنْتَشِرُUrgaa miskii qulqulluudhaan kan guutame, mi’aa isaa irraa urgaan jaalala Rabbii bal’inaan kan tamsa’u.
عَدَّ الْحَصَى وَالثَّرَى والرَّمْلِ يَتْبَعُهَا
نَجْمُ السَّماءِ وَنَبْتُ الأَرْضِ والمَدَرُEebbi lakkoofsa dhagaa xixiqqaa, biyyee, cirrachaatiin wal qixaa, kanneen booda urjiilee samii, biqiltoota lafaafi dhagaa lafaa hordofan.
وَعَدَّ ما حَوَتِ الأُشْجَارُ منْ وَرَقٍ
وكُلِّ حَرْفٍ غَدَا يُتْلَى وَيُستَطَرُAkkasumas lakkoofsa baala muka hundaa, akkasumas qubee dubbifamuufi barreeffamu hundaan wal qixaa.
وَعَدَّ وَزْنَ مَثاقِيلِ الْجِبالِ كَذَا
يلِيهِ قَطْرُ جَمِيعِ الماءِ والمَطَرُAkkasumas ulfaatina gaarreeniitiin wal qixaa, kanneen booda bishaan hundaaafi rooba hantuuta hordofan.
وَالطَّيْرِ وَالوَحْشِ وَالأسْماكِ مَعْ نَعَمٍ
يَتْلُوهُمُ الجِنُّ وَالأمْلاكُ وَالبَشَرُAkkasumas lakkoofsa allaattii, bineensa bosonaa, qurxummii, horiitiin wal qixaa, kanneen booda jinnii, malaa’ikaafi nama hordofan.
والذَّرُّ والنَّمْلُ معَ جَمْعِ الحُبُوبِ كَذَا
والشَّعْرُ والصُّوفُ والأَرْياشُ والوَبَرُAkkasumas lakkoofsa atoomii, mixiitiin wal qixaa, akkasumas midhaan hundaa, rifeensa, suufii, baalleefi rifeensa gaalaa.
وما أحاطَ بهِ العِلْمُ المُحِيطُ وَما
جَرَى بهِ القَلَمُ المَأمُونُ وَالقَدَرُAkkasumas beekumsi bal’aan waan hunda qabate, akkasumas qalamni amanamaan waan barreesse hundaa, akkasumas qadaraan waan murteesse hundaan wal qixaa.
وعَدَّ نَعْمَائِكَ اللاتِي مَنَنْتَ بِهَا
عَلَى الخلائِقِ مُذْ كانُوا وَمُذْ حُشِرُواAkkasumas lakkoofsa qananii keetii kan uumama hundarratti kennite, yeroo isaan jiraatan irraa kaasee hanga isaan kaafamanitti.
وعَدَّ مِقْدَارِهِ السَّامِي الَّذي شَرُفَتْ
بهِ النَّبِيُّونَ والأمْلاكُ وافْتَخَرُواAkkasumas sadarkaa isaa ol’aanaa kan Anbiyoonniifi malaa’ikoonni ittiin kabajamanii boonan.
وعَدَّ ما كانَ في الأكْوانِ يا سَنَدِي
وما يَكُونُ إلَى أنْ تُبْعَثَ الصُّوَرُAkkasumas waan addunyaa keessa ture hundaan wal qixaa, yaa deeggaraa koo, akkasumas waan hanga ka’umsa uumama hundaa jiraatu hundaan wal qixaa.
في كُلِّ طَرْفَةِ عَيْنٍ يَطْرِفُونَ بِها
أهْلُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ أوْ يَذَرُIja banuu yookiin cufuu samiiwwaniifi lafa keessa jiraatootaa hundatti.
مِلْءُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ مَعْ جَبَلٍ
والْفَرْشِ والعَرْشِ والكُرْسِي وَما حَصَرُواSamiiwwaniifi lafa, akkasumas gaarreen, bal’ina lafaa, Arshii, Kursii, akkasumas waan isaan qabatan hundaa guutuu.
ما أَعْدَمَ اللهُ مَوْجُوداً وَأَوْجَدَ
مَعْدُوماً صَلاَة دَوَاماً لَيْسَ تَنْحَصِرُRabbiin waan jiru hanga hin balleessineefi waan hin turre hanga hin uumneetti, eebbi kun itti fufaa, daangaa hin qabaatin.
تَسْتَغْرِقُ العدَّ مَعْ جَمعِ الدُّهورِ كَمَا
يُحِيطُ بالحَدِّ لا تُبْقِي ولا تَذَرُEebbi kun lakkoofsa yeroo hundaa ni hammata, akkuma daangaa hundaa marsee, homaa hin dhiisne.
لا غايَةً وَانتِهَاءً يَا عَظِيمُ لَها
ولا لَهُم أمَدٌ يُقْضَى وَيُنْتَظَرُYaa Guddicha, eebbi kun daangaa yookiin dhuma hin qabu, akkasumas yeroo raawwatamu yookiin eegamu hin qabu.
مَعَ السَّلامِ كَمَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
رَبَا وضاعَفَها والفَضْلُ مُنْتَشِرُNageenyi isarratti haa jiraatu, lakkoofsa kamirraayyuu baay’atee dabalee, tolaan Isaa daangaa hin qabne bal’inaan tamsa’aa waan ta’eef.
وَعَدَّ أَضْعَافِ مَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
مَعْ ضِعْفِ أَضْعافِهِ يَا مَنْ لَهُ الْقَدَرُAkkasumas nageenyi kun lakkoofsa baay’ee irra deddeebi’amee haa baay’atu, sana booda dachaa dachaan haa dabalu, yaa ati humnaafi qadaraa hunda qabdu.
كَمَا تُحِبُّ وَتَرْضَى سَيِّدِي وكَمَا
أمَرْتَنا أنْ نُصَلِّي أنْتَ مُقْتَدِرُYaa Gooftaa koo, akkuma ati jaallattuufi gammaddutti, akkasumas akkuma ati eebba nuuf buusuuf nu ajajje, kana nuuf kenni, ati dhuguma Hunda Danda’aadha.
وَكُلُّ ذلِكَ مَضْرُوبٌ بِحَقِّكَ في
أنْفاسِ خَلْقِكَ إنْ قَلُّوا وَإنْ كَثُرُواKun hunduu mirga keetiin, lakkoofsa hafuura uumama keetii, xinnoo yookiin baay’ee haa baay’atu.
يَارَبِّ واغْفِرْ لِتَالِيها وسامِعِها
وَالمُرْسَلِينَ جَمِيعاً أَيْنَمَا حَضَرُواYaa Gooftaa, nama walaloo kana dubbisuufi nama dhaggeeffatuuf, akkasumas ergamtoota hundumaaf bakka isaan jiranitti dhiifama godhi.
وَوَالِدينَا وأَهْلِينا وَجِيرَانِنَا
وَكُلُّنا سَيِّدِي لِلْعَفْوِ مُفْتَقِرُAkkasumas maatii keenya, firoota keenyaafi ollaa keenyaaf dhiifama godhi, yaa Gooftaa koo, nuti hundumti keenya dhiifama kee baay’ee barbaanna.
وقَدْ أَتَتْ بِذُنُوبٍ لاَ عِدَادَ لَها
لكِنْ عَفْوَكَ لا يُبْقى ولا يَذَرُCubbuu lakkoofsa hin qabneen dhufnee jirra, garuu dhiifamni kee daangaa hin qabne homaa hin dhiisu, dogoggora tokkollee hin hambisu.
والهَمُّ عَنْ كُلِّ ما أَبْغِيهِ أَشْمَلَنِي
وقَدْ أَتَى خاضِعاً وَالقَلْبُ مُنْكَسِرٌWanti ani barbaadu hunduu na yaaddesseera, aniis gara keetti gadi jedhee, onnee cabdeedhaan dhufeera.
أَرْجُوكَ يَا رَبِّ في الدَّارَيْنِ تَرْحَمُنا
بِجَاهِ مَنْ فِي يَدَيْهِ سَبَّحَ الحَجَرُYaa Gooftaa, addunyaafi Aakhiraatti nuuf araarami, kabaja nama harka isaa keessatti dhagaan Rabbiin faarseetiin.
يَا رَبِّ أَعْظِمْ لَنا أجْراً وَمَغْفِرَةً
لأَنَّ جُودَكَ بَحْرٌ لَيْسَ يَنْحَصِرُYaa Gooftaa, mindaa guddaafi dhiifama nuuf kenni, arjummaan kee galaana daangaa hin qabne waan ta’eef.
وكُنْ لَطِيفاً بِنَا في كلِّ نَازِلَةٍ
لُطْفاً جَمِيلاً بهِ الأهْوَالُ تَنْحَسِرُAkkasumas balaa hundatti nuuf laafaa, laafina bareedaadhaan kan sodaafi rakkoon hunduu ittiin fagaatu.
بالمُصْطَفَى المُجْتَبَى خَيْرِ الأنامِ ومَنْ
جَلاَلَةً نَزَلَتْ في مَدْحِهِ السُّوَرُKana kabaja Al-Mustafaa, Filatamaa, nama hundarra caalaa, kan ulfina isaatiif suuraawwan Qur’aanaa guutuun isa faarsuuf bu’aniin nuuf kenni.
ثُمَّ الصَّلاَةُ عَلَى المُخَتارِ ما طَلَعَتْ
شَمْسُ النَّهارِ وما قَدْ شَعْشَعَ الْقَمَرُSana booda, hanga aduun guyyaa hundaa baatuufi jiini ifuutti, eebbi Filatamaa irratti haa jiraatu.
ثُمَّ الرِّضَا عَنْ أبي بَكْرٍ خَلِيفَتِهِ
مَنْ قَامَ مِنْ بَعْدِهِ لِلدِّينِ يَنْتَصِرُSana booda, Rabbiin Abuu Bakriin, bakka bu’aa isaa, kan isa booda ka’ee amantii deeggareefi jabeesse irraa haa jaalatu.
وَعَنْ أَبِي حَفْصٍ الفَارُوقِ صاحِبِهِ
مَنْ قَوْلُهُ الْفَصْلُ في أحْكامِهِ عُمَرُAkkasumas Rabbiin Abuu Hafs Al-Faaruuq, sahaabaa isaa Umar, kan jechi isaa murtiiwwan isaa keessatti murteessaa ture irraa haa jaalatu.
وَجُدْ لِعُثْمَانَ ذِي النورَيْنِ مَنْ كَمُلَتْ
لَهُ المَحَاسِنُ في الدَّارَيْنِ والظَّفَرُAkkasumas Usmaan Dhun-Nurayn, kan guutummaan isaa addunyaa lamaan keessatti guutameefi injifannoo argateef arjaa ta’i.
كَذَا عَلِيٌّ مَعَ ابْنَيْهِ، وَأُمِّهِمَا
أَهْلِ العَبَاءِ، كَمَا قَدْ جَاءَنَا الخَبَرُAkkasumas Alii, ilmaan isaa lamaaniifi haadha isaanii wajjin, Ahlul Kisaa’i, akkuma odeeffannoon nu gahe.
كَذَا خَدِيجَةُ الكُبْرَى الَّتِي بَذَلَتْ
أَمْوَالَهَا لِرَسُولِ اللهِ يَنْتَصِرُAkkasumas Khadiijaa Guddittii, ishee akka Ergamaan Rabbii deeggaramuufi injifatuuf qabeenya ishee kennite.
وَالطَّاهِرَاتُ نِسَاءُ المُصْطَفَى، وَكَذَا
بَنَاتُهُ، وَبَنُوهُ، كُلَّمَا ذُكِرُواHaadholii manaa Nabiyyii filatamaa qulqulloota ta'an; akkasumas shamarran isaatiifi ilmaan isaa, yeroo isaan dubbataman hundatti.
سَعدٌ سَعِيدُ بنُ عَوْفٍ طَلْحَةٌ وَأَبُو
عُبَيْدَةَ وَزُبَيْرٌ سادَةٌ غُرَرٌAkkasumas Sa’ad, Sa’iid ibnu Awf, Xalhaa, Abuu Ubaydaa, akkasumas Zubayr, hundi isaanii hogganoota kabajamoo, beekamoodha.
وَالآلِ وَالصَّحْبِ والاتْبَاعِ فاطِمَةٌ
ما حَنَّ لَيْلُ الدَّيَاجِي أَوْ بَدَا السَّحَرُAkkasumas maatii, sahaabotaafi hordoftoota irratti, Faaximaa dabalatee, hanga halkan dukkanaa’aan bari’uu hawwu yookiin ifti bari’uu duraa mul’atutti.