القسم الرابع: نظام المعاملات المالية والأحكام
ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ: ଆର୍ଥିକ କାରବାର ଏବଂ ବିଧିବିଧାନ
الباب الأول: البيوع والتجارة والمعاملات والدين
ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ, ବ୍ୟବସାୟ, କାରବାର ଏବଂ ଋଣ
قال رسول الله ﷺ «أَدْخَلَ الله الجَنَّةَ رَجُلًا كَانَ سَهْلًا: مُشْتَرِيًا، وَبَائِعًا، وَقَاضِيًا، وَمُقْتَضِيًا».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ଆଲ୍ଲାହ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଜନ୍ନତରେ ପ୍ରବେଶ କରାଇଲେ ଯିଏ କିଣିବା, ବିକିବା, ଋଣ ପରିଶୋଧ କରିବା ଏବଂ ଋଣ ମାଗିବା ସମୟରେ ସରଳ ଥିଲେ।»
قال رسول الله ﷺ «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ଏହାପରେ, ଲୋକମାନଙ୍କର କ’ଣ ହୋଇଛି ଯେଉଁମାନେ ଏପରି ସର୍ତ୍ତ ରଖନ୍ତି ଯାହା ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ କିତାବରେ ନାହିଁ? ଯେକୌଣସି ସର୍ତ୍ତ ଯାହା ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ କିତାବରେ ନାହିଁ, ତାହା ଅମାନ୍ୟ, ଯଦିଓ ତାହା ଶହେଟି ସର୍ତ୍ତ ହୋଇଥାଉ ନା କାହିଁକି। ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତି ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଯଥାର୍ଥ ଏବଂ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ସର୍ତ୍ତ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦୃଢ଼। ଏବଂ ‘ୱଲା’ (ଉତ୍ତରାଧିକାର ଏବଂ ଅନୁଗତ୍ୟ)ର ଅଧିକାର କେବଳ ତାଙ୍କୁ ମିଳିବ ଯିଏ (ଦାସକୁ) ମୁକ୍ତ କରେ।»
قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أُعْطِيَ وَهُوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللهُ الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ତିନି ପ୍ରକାରର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସହିତ ଆଲ୍ଲାହ କିୟାମତ ଦିନ କଥା ହେବେ ନାହିଁ କି ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁବେ ନାହିଁ: ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ନିଜ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ମିଛ ଶପଥ କରି କହେ ଯେ ତାକୁ ଯେତିକି ମୂଲ୍ୟ ମିଳିଛି ତା'ଠାରୁ ଅଧିକ ମିଳିଥିଲା; ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ଜଣେ ମୁସଲମାନର ସମ୍ପତ୍ତି ହଡ଼ପ କରିବା ପାଇଁ ମିଛ ଶପଥ କରେ; ଏବଂ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ନିଜର ବଳକା ପାଣି ଅନ୍ୟକୁ ଦେବାକୁ ମନା କରେ। ଆଲ୍ଲାହ କହିବେ, ‘ଆଜି ମୁଁ ତୋତେ ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରୁ ବଞ୍ଚିତ କରୁଛି, ଯେପରି ତୁ ସେହି ବଳକା ଜିନିଷକୁ (ଅନ୍ୟକୁ ଦେବାରୁ) ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲୁ ଯାହାକୁ ତୋର ହାତ ତିଆରି କରିନଥିଲା।’»
قال رسول الله ﷺ «رَحِمَ الله عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى، سَمْحًا إِذَا قَضَى، سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ଆଲ୍ଲାହ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ ଯିଏ ବିକିବା ସମୟରେ ଉଦାର, କିଣିବା ସମୟରେ ଉଦାର, ଋଣ ପରିଶୋଧ କରିବା ସମୟରେ ଉଦାର ଏବଂ ଋଣ ମାଗିବା ସମୟରେ ଉଦାର।»
قال رسول الله ﷺ «لا تَحَاسَدُوا، وَلا تَنَاجَشُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ، وَلا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا، وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ପରସ୍ପରକୁ ଈର୍ଷା କର ନାହିଁ, ପରସ୍ପର ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ାଅ ନାହିଁ, ପରସ୍ପରକୁ ଘୃଣା କର ନାହିଁ, ପରସ୍ପରଠାରୁ ମୁହଁ ଫେରାଅ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସୌଦା ଉପରେ ସୌଦା କର ନାହିଁ। ହେ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ଦାସଗଣ, ଭାଇ ଭାଇ ହୋଇ ରୁହ। ଜଣେ ମୁସଲମାନ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମୁସଲମାନର ଭାଇ। ସେ ତା’ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରେ ନାହିଁ, ନା ତାକୁ ଅସହାୟ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ନା ତାକୁ ଘୃଣା କରେ। ତକ୍ୱା (ଧର୍ମପରାୟଣତା) ଏଠାରେ ଅଛି, ଏବଂ ସେ ନିଜ ଛାତି ଆଡ଼କୁ ଇଶାରା କଲେ। ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଏତିକି ମନ୍ଦ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ଯେ ସେ ନିଜ ମୁସଲମାନ ଭାଇକୁ ଘୃଣା କରେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁସଲମାନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ମୁସଲମାନର ସବୁକିଛି ହରାମ (ନିଷିଦ୍ଧ) ଅଟେ: ତା’ର ରକ୍ତ, ତା’ର ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ତା’ର ସମ୍ମାନ।»
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعُ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ବଳକା ପାଣିକୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଘାସ ବଢ଼ିବାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେବ।»
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعْ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «କୌଣସି ପଡ଼ୋଶୀ ନିଜ ପଡ଼ୋଶୀକୁ ତା’ର କାନ୍ଥରେ କାଠ ଖଣ୍ଡେ ରଖିବାରୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।»
قال رسول الله ﷺ «مَنْ طَالَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِي عَفَافٍ» وَافٍ، أَوْ غَيْرِ وَافٍ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ଯିଏ ନିଜର ଅଧିକାର ଦାବି କରେ, ସେ ଏହାକୁ ସଂଯମ ଓ ଭଦ୍ରତାର ସହିତ ଦାବି କରୁ, ତାହା ପୂରଣ ହେଉ ବା ନ ହେଉ।»
الباب الثاني: فقه القضاء، نظام القضاء والإمارة في الإسلام
ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ନ୍ୟାୟପାଳିକାର ଫିକ୍ହ, ଇସଲାମରେ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଏବଂ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା
قال رسول الله ﷺ «إِنِي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلَا أَشُقَّ بُطُونَهُمْ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲ ﷺ କହିଲେ, «ମୋତେ ଲୋକମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଖୋଳି ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ପେଟ ଚିରି ଦେଖିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଆଯାଇନାହିଁ।»
قال رسول الله ﷺ «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّىٰ يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الْمُبْتَلَىٰ حَتَّىٰ يَبْرَأَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّىٰ يَكْبُرَ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲ ﷺ କହିଲେ, «ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକଙ୍କ ଉପରୁ (କର୍ମ ଲିପିବଦ୍ଧ କରୁଥିବା) କଲମ ଉଠାଇ ଦିଆଯାଇଛି: ଶୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଦରୁ ନ ଉଠିଛି; ମାନସିକ ରୋଗୀଠାରୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସୁସ୍ଥ ନ ହୋଇଛି; ଏବଂ ପିଲାଟିଠାରୁ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବୟସ୍କ ନ ହୋଇଛି।»
قال رسول الله ﷺ «كَيْفَ يُقَدِّسُ اللهُ أُمَّةً لا يَأْخُذُ ضَعِيفُهَا حَقَّهُ مِنْ قَوِيِّهَا، وَهُوَ غَيْرُ مُتَعْتَعٍ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲ ﷺ କହିଲେ, «ଆଲ୍ଲାହ୍ ସେହି ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ କିପରି ପବିତ୍ର କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ୟକ୍ତି ବିନା କୌଣସି ବାଧାବିଘ୍ନରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ନିଜର ଅଧିକାର ପାଇପାରେ ନାହିଁ?»
الباب الثالث: أقضية الرسول صلوات الله وسلامه عليه
ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ରସୂଲ ﷺ ଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ
قال رسول الله ﷺ «مَا تَأْمُرُنِي؟.. تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الفَحْلُ؟ اذْفَعْ يَدَكَ حَتَّى يَعَضَّهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ତୁମେ ମୋତେ କ’ଣ ଆଦେଶ ଦେଉଛ? ତୁମେ ଚାହୁଁଛ କି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେବି ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ହାତ ତୁମ ପାଟିରେ ରଖିବେ ଏବଂ ତୁମେ ତାକୁ ଏକ ଓଟ ପରି ଚୋବାଇବ? ତୁମେ ତୁମ ହାତ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଅ ଯେପରି ସେ ତାକୁ କାମୁଡ଼ିବେ, ଏବଂ ତା’ପରେ ତୁମେ ତାକୁ ଟାଣିନିଅ।»
قال رسول الله ﷺ «مَا عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلًا، وَلا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଜ୍ଞ ଥିଲା, ତୁମେ ତାକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇନାହଁ, କିମ୍ବା ଯେତେବେଳେ ସେ ଭୋକିଲା ଥିଲା, ତୁମେ ତାକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇନାହଁ।»
قال رسول الله ﷺ «يَا زُبَيْرُ اسْقِ، ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ».
ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୂଲ ﷺ କହିଲେ, «ହେ ଜୁବୈର! ଜଳସେଚନ କର, ତା’ପରେ ପାଣିକୁ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟକାଇ ରଖ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା କିଆରୀର ମୂଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରି ନ ଆସିଛି।»