ପୁସ୍ତକର ପରିଚୟ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଶଂସା ବିଶ୍ୱବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପ୍ରଭୁ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ସେହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଉପରେ ବର୍ଷିତ ହେଉ, ଯିଏ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ କରୁଣା ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଆମର ନେତା ମୁହମ୍ମଦ ବିନ ଅବଦୁଲ୍ଲାହ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ପରିବାରବର୍ଗ, ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନିତ ସହଚରଗଣ ଏବଂ ବିଚାର ଦିବସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାର ସହ ତାଙ୍କର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ବର୍ଷିତ ହେଉ। ହେ ଆଲ୍ଲାହ, ଆପଣ ପବିତ୍ର; ଆପଣ ଆମକୁ ଯେତିକି ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି, ତାହା ବ୍ୟତୀତ ଆମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ। ହେ ଆଲ୍ଲାହ, ଆମକୁ ସେହି ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ ଯାହା ଆମର ଉପକାରରେ ଆସିବ ଏବଂ ଆପଣ ଆମକୁ ଯାହା ଶିକ୍ଷା ଦେଇଛନ୍ତି ତାହା ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ଉପକୃତ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆମର ଜ୍ଞାନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତୁ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣ ସର୍ବଜ୍ଞ, ପରମ ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ। ହେ ମୋର ପ୍ରଭୁ, ମୋର ହୃଦୟକୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଦିଅନ୍ତୁ, ମୋର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସହଜ କରିଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋ ଜିହ୍ୱାର ଜଡ଼ତା ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତୁ, ଯେପରି ସେମାନେ ମୋର କଥା ବୁଝିପାରିବେ।
ଏହା ପରେ, ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ପାଠକମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀଗୁଡ଼ିକର ଏକ ମନୋନୀତ ସଂଗ୍ରହ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ମୋର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁସ୍ତକ 'ସଫୱତ ଅଲ-ଅହାଦିସ ଅଲ-ନବୱିୟା ଅଲ-ଶରୀଫା' (ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଦିସଗୁଡ଼ିକ)ରୁ ଚୟନ କରିଛି। ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସେହି ହଦିସ ଯାହାର ପ୍ରାମାଣିକତା ଉପରେ ଅନେକ ହଦିସ ବିଶାରଦ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। 'ଅଲ-ସଫୱା' ପୁସ୍ତକଟିର ସଫଳତା ପରେ ଏହି ସଂକଳନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ସେହି ପୁସ୍ତକଟି ଏକ ବ୍ୟାପକ ବିଶ୍ୱକୋଷ ସଦୃଶ ଆଧାର ଗ୍ରନ୍ଥ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା, ବିଭାଗୀକରଣ କରିବା ଏବଂ ଏହାର ଜଟିଳ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାର ସୌଭାଗ୍ୟ ଆଲ୍ଲାହ ମୋତେ ବହୁ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଦେଇଥିଲେ। ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ସେହି ପୁସ୍ତକଟି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଆରବୀ ଏବଂ ଇସଲାମୀୟ ଶିକ୍ଷାବିତ ମହଲରେ ବହୁଳ ଆଦୃତି ଓ ପ୍ରଶଂସା ଲାଭ କରିଥିଲା। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି, ଏଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୈଗମ୍ବରୀ ବାଣୀଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା, ଯାହାର ପ୍ରାମାଣିକତା ନିଃସନ୍ଦେହ। ଏହି ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ଜଣେ ମୁସଲମାନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଓ ସାଂସାରିକ ଜୀବନ ନିମନ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। 'ଅଲ-ସଫୱା' ପୁସ୍ତକରେ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ, ଉପାସନା, ନିୟମାବଳୀ, ପୈଗମ୍ବରୀ ପ୍ରଜ୍ଞା, ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ସତର୍କତା, ଗୁଣାବଳୀ, ଚରିତ୍ର, ଶିଷ୍ଟାଚାର, ଜ୍ଞାନ, ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ, ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ, ବିଭ୍ରାଟର ସୂଚନା, କିୟାମତର ଲକ୍ଷଣ, ପରକାଳର ବର୍ଣ୍ଣନା, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନର୍କ ଏବଂ ଜଣେ ମୁସଲମାନର ଧର୍ମ ଓ ଦୁନିଆ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ସମସ୍ତ ବିଷୟ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିଥିଲି। ଏହାକୁ ଏକ ସହଜଲଭ୍ୟ ହଦିସ ଆଧାର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଗବେଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜ ହେବ ଏବଂ ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ଦଲିଲ ହୋଇ ରହିବ, ଯେଉଁଥିରେ ହଦିସ ବିଶାରଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ ପ୍ରାମାଣିକ ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ସଂଗ୍ରହକାରୀଙ୍କ ସଙ୍କେତ ସହ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ଯଦି ଆଲ୍ଲାହ ଚାହାଁନ୍ତି।
ଏହି ପୁସ୍ତକଟିକୁ ଅନେକ ବିଦ୍ୱାନ, ହଦିସ ବିଶାରଦ ଏବଂ ଚିନ୍ତକ ପ୍ରଶଂସା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମସାମୟିକ ହଦିସ ଆଧାର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, କାରଣ ଏଥିରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାମାଣିକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୂତ୍ର ଥିବା ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ନିବେଶିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଧରଣର କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କେହି କରିନଥିଲେ। ଏହାର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସଂସ୍କରଣ ପରେ, ମୁଁ ଅନୁଭବ କଲି ଯେ ଯଦିଓ ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ପ୍ରାମାଣିକ ହଦିସ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚୀ ଓ ଆଧାର ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ, ତଥାପି ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ, ବିଦ୍ୱାନ ଓ ହଦିସ ବିଶାରଦମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ ଉପଯୋଗୀ। କିଛି ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗୁଣୀ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧ କ୍ରମେ, ମୁଁ 'ଅଲ-ସଫୱା' ପୁସ୍ତକର ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ରୂପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କଲି। ଏଥିରେ କିଛି ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥିବା ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ବାଦ୍ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ମୂଳ ପୁସ୍ତକରେ ଶବ୍ଦର ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ସ୍ଥାନ ପାଇଥିଲା। ଏହି ନୂତନ ସଂକଳନ 'ଜୱାମି ଅଲ-କଲିମ ଅଲ-ନବୱି' (ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣୀ ସଂଗ୍ରହ)କୁ ସହଜରେ ପଢ଼ିବା ଓ ମନେ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାମାଣିକ ହଦିସ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ମୂଳ 'ସଫୱତ ଅଲ-ଅହାଦିସ' ପୁସ୍ତକ ଦେଖିପାରିବେ। ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସଂକଳନଟି ସବୁ ଶ୍ରେଣୀର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଧାରଣ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କ ପାଇଁ ସହଜଲଭ୍ୟ ହେବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ବାଣୀର ଚମତ୍କାରିତା ଓ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ନତ ପ୍ରକଟିତ ହେବ। ଜଣେ ବିଶ୍ୱାସୀ ହେଉ ବା ଅବିଶ୍ୱାସୀ କିମ୍ବା ସମାଲୋଚକ, ଯିଏ ବି ଏହାକୁ ପଢ଼ିବ, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରିବ ଯେ ଆଲ୍ଲାହ ତାଙ୍କର ନିରକ୍ଷର ରସୁଲ ﷺଙ୍କୁ କିପରି ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଜ୍ଞାପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଣୀଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ଆସିପାରେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଆଲ୍ଲାହ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ କରୁଣା ସ୍ୱରୂପ ମନୋନୀତ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସେହି ବାଣୀକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରେ: 'ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପାଇଁ କେବଳ କରୁଣା ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରେରଣ କରିଛୁ।' ଏବଂ ପୈଗମ୍ବର ﷺ ନିଜ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି: 'ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ ଜଣେ ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଦତ୍ତ କରୁଣା।' ଏହି ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ଇସଲାମୀୟ ତଥା ମାନବୀୟ ମୂଲ୍ୟବୋଧ, ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ମହାନ ନୈତିକତାକୁ ପ୍ରତିପାଦିତ କରେ, ଯାହାକୁ ବିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ନିରପେକ୍ଷ ଚିନ୍ତକ ଓ ବିଦ୍ୱାନ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବେ।
ସେହିପରି, ମୁଁ ଏହି ମୁହମ୍ମଦୀୟ ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ଚମତ୍କାର ବାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦେଶରେ ରହୁଥିବା ଆମର ପ୍ରବାସୀ ଭ୍ରାତାମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଯେପରି ସେମାନେ ଏହାକୁ ପବିତ୍ର ଇସଲାମୀୟ ପାଠ୍ୟ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିବେ। ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି ଯେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ନିଜ ନିଜ ଦେଶର ପ୍ରଚଳିତ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ କରନ୍ତୁ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଇସଲାମର ମହାନ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସନ୍ଦେଶ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଇପାରିବ, ଯେଉଁଥିରେ ଶାନ୍ତି, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନୈତିକତା ଉପରେ ଆଧାରିତ ସହବସ୍ଥାନ ପାଇଁ କରୁଣା, ପ୍ରେମ ଓ ଭ୍ରାତୃଭାବ ରହିଛି।
ଯେହେତୁ ପବିତ୍ର ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ସୁନ୍ନତ ଆରବୀ ଓ ଇସଲାମୀୟ ସଭ୍ୟତା ଗଠନରେ ଏକ ଅନନ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି ଏବଂ ଇସଲାମୀୟ ଆଇନ ପ୍ରଣୟନରେ ଏହାର ମୌଳିକ ସ୍ଥାନ ରହିଛି, ତେଣୁ ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ପାଳନ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଆଦେଶ ରହିଛି। ଆଲ୍ଲାହ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥରେ କହିଛନ୍ତି: 'ଏବଂ ରସୁଲ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଅନ୍ତି ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସେ ଯେଉଁଥିରୁ ବାରଣ କରନ୍ତି ସେଥିରୁ ନିବୃତ୍ତ ରୁହନ୍ତୁ।' ଆଲ୍ଲାହ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆହୁରି କହିଛନ୍ତି: 'ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆପଣ ସରଳ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି।' ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସୀମାନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଛି: 'ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ତୁମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଦର୍ଶ ରହିଛି, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଯିଏ ଆଲ୍ଲାହ ଓ ପରକାଳ ଉପରେ ଆଶା ରଖେ ଏବଂ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କୁ ଅଧିକ ସ୍ମରଣ କରେ।'
ଆଲ୍ଲାହ ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପ୍ରେରିତ ସନ୍ଦେଶ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ କହିଛନ୍ତି: 'ହେ ରସୁଲ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାହା ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି, ତାହା ପହଞ୍ଚାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।' ଅନ୍ୟ ଆୟାତଗୁଡ଼ିକରେ ଆଲ୍ଲାହ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ରସୁଲଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ପବିତ୍ର ବାଣୀ (କୁରାନ) ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି ଯେପରି ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟୀକରଣ କରିପାରିବେ; ସେ କହିଛନ୍ତି: 'ଏବଂ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏହି ସ୍ମାରକୀ (କୁରାନ) ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛୁ, ଯେପରି ଆପଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ସନ୍ଦେଶକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେବେ ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଯାଇଛି ଏବଂ ଯେପରି ସେମାନେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବେ।' ଆଲ୍ଲାହ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଛନ୍ତି ଯେ ଜଣେ ବିଶ୍ୱାସୀର ପ୍ରମୁଖ ଗୁଣ ହେଉଛି ଆଲ୍ଲାହ ଓ ତାଙ୍କ ରସୁଲଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମାନିନେବା; ସେ କହିଛନ୍ତି: 'ଯେତେବେଳେ ଆଲ୍ଲାହ ଓ ତାଙ୍କ ରସୁଲ କୌଣସି ବିଷୟରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କୌଣସି ବିଶ୍ୱାସୀ ପୁରୁଷ ବା ନାରୀ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ବିଷୟରେ କୌଣସି ପସନ୍ଦ ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯିଏ ଆଲ୍ଲାହ ଓ ତାଙ୍କ ରସୁଲଙ୍କୁ ଅମାନ୍ୟ କରେ, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପଥଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।' ଆଲ୍ଲାହ ଏହା ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛନ୍ତି ଯେ ପୈଗମ୍ବର ﷺ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କୁହନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ତାହା ଦିବ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାଦେଶ ବା ଓହୀ ଅଟେ; ସେ କହିଛନ୍ତି: 'ଏବଂ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କିଛି କୁହନ୍ତି ନାହିଁ।' ସେ ବିଶ୍ୱାସୀମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞାବହ ହେବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ରସୁଲ ﷺଙ୍କ ଆଜ୍ଞାବହତାକୁ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ଆଜ୍ଞାବହତା ସହ ଯୋଡ଼ି କହିଛନ୍ତି: 'ଏବଂ ଯିଏ ଆଲ୍ଲାହ ଓ ରସୁଲଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରେ, ସେମାନେ ସେହିମାନଙ୍କ ସହ ରହିବେ ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଆଲ୍ଲାହ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି—ଅର୍ଥାତ୍ ପୈଗମ୍ବରଗଣ, ସତ୍ୟବାଦୀଗଣ, ଶହୀଦଗଣ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାଗଣ; ଏବଂ ସେମାନେ କେତେ ଉତ୍ତମ ସାଥୀ!' ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନେକ ଆୟାତ ରହିଛି ଯାହା ଜଣେ ମୁସଲମାନକୁ ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ, ତାଙ୍କର ନିଷେଧାଦେଶରୁ ଦୂରେଇ ରହିବାକୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସୁନ୍ନତକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଧରି ରଖିବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ଯେ ପବିତ୍ର କୁରାନ ହେଉଛି ଇସଲାମୀୟ ଆଇନର ପ୍ରଥମ ଉତ୍ସ ଏବଂ ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ସୁନ୍ନତ (ବାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ) ହେଉଛି ଦ୍ୱିତୀୟ ଉତ୍ସ। ସୁନ୍ନତ ହିଁ କୁରାନର ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ଏହାର ସାଧାରଣ ନିୟମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରେ, ଏହାର ଅସୀମିତ ବିଷୟକୁ ସୀମିତ କରେ ଏବଂ ଏହାର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିଷୟର ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରେ। ଏପରିକି ସୁନ୍ନତ ଏପରି କିଛି ନିୟମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ଯାହା କୁରାନରେ ମୂଳତଃ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ। ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ମୁସଲିମ ସମାଜର ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଇମାମମାନେ ଏହା ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ହଦିସ ସଂଗ୍ରହ ଓ ଏହାର ସଠିକତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ନିଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ସମୟ ଓ ସମ୍ପଦ ବ୍ୟୟ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ପୈଗମ୍ବରୀ ବାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଏବଂ ନିଜ ନିଜର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଜାଇବାରେ ନିପୁଣତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ହଦିସ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତକୁ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହାର ଲିପିବଦ୍ଧକରଣ ଓ ବିଭାଗୀକରଣରେ ନିଜକୁ ନିୟୋଜିତ କରିଛନ୍ତି।
ଏହାର ଆରମ୍ଭ ସମ୍ମାନିତ ସାଥୀମାନଙ୍କ (ସହାବା) ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ପବିତ୍ର ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ସ୍ମୃତିରେ ସାଇତି ରଖିଥିଲେ ଏବଂ ନିଜ ହୃଦୟର ଗଭୀରତାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହାକୁ ମୁଖସ୍ଥ କରିବା ଏବଂ ଏହାର ସତ୍ୟତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ, କାରଣ ପବିତ୍ର ପୈଗମ୍ବର ﷺ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ଏହାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ବାରଣ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଏହା ପବିତ୍ର କୁରାନ ସହିତ ମିଶି ନଯାଏ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ସେ ﷺ କିଛି ସାଥୀଙ୍କୁ ଲେଖିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରିକି ଅଲି ବିନ ଅବି ତାଲିବ, ଅବୁ ଶାହ ଏବଂ ଜାବିର ବିନ ଅବଦୁଲ୍ଲାହ (ଆଲ୍ଲାହ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ)। ଏହାପରେ ଅବଦୁଲ୍ଲାହ ବିନ ଅମ୍ର ବିନ ଅଲ-ଆସ (ଆଲ୍ଲାହ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ମିଳିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ କିଛି ସାଥୀ ତାଙ୍କୁ ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଥା ଲେଖୁଥିବାର ଦେଖି କହିଥିଲେ: 'ତୁମେ କ’ଣ ପୈଗମ୍ବରଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣୁଥିବା ସବୁକିଛି ଲେଖୁଛ, ଯେତେବେଳେ କି ସେ ଜଣେ ମଣିଷ ଏବଂ କ୍ରୋଧ ତଥା ପ୍ରସନ୍ନତା ଉଭୟ ସମୟରେ କଥା କୁହନ୍ତି?' ସେ ଏହି କଥା ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ, ଯାହା ପରେ ସେ ﷺ କହିଲେ: 'ଲେଖ, ସେହି ସତ୍ତାଙ୍କ ଶପଥ ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ମୋର ପ୍ରାଣ ଅଛି, ଏଥିରୁ (ନିଜ ପାଟିକୁ ଇସାରା କରି) କେବଳ ସତ୍ୟ ହିଁ ବାହାରିଥାଏ।' ଅବୁ ହୁରୈରା ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି କହିଛନ୍ତି: 'ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ସାଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବଦୁଲ୍ଲାହ ବିନ ଅମ୍ରଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ମୋ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ହଦିସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଲେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ମୁଁ ଲେଖୁନଥିଲି।' ଅବଦୁଲ୍ଲାହ ବିନ ଅମ୍ର ବିନ ଅଲ-ଆସଙ୍କ ଏହି ଲେଖା ସାଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଏହାକୁ 'ଅଲ-ସହିଫା ଅଲ-ସାଦିକା' (ସତ୍ୟ ପତ୍ରିକା) ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ଏସବୁ ସମ୍ମାନିତ ସାଥୀମାନଙ୍କର ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ବାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଖସ୍ଥ କରି ରଖିବାର ଆଗ୍ରହ ଓ ନିଷ୍ଠାର ପ୍ରମାଣ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ନିଜ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ପଦ୍ଧତି ଓ ଜୀବନ୍ତ ପରମ୍ପରା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଖର ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି, ନିର୍ମଳ ହୃଦୟ ଏବଂ ଅନେକ ସାଥୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହଦିସ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବା ଏଥିରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମଦିନା ମୁନାୱାରାର ସାଥୀ ସମାଜ ପ୍ରଥମ ଇସଲାମୀୟ ସମାଜର ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲା ଯାହା ସମ୍ମାନିତ ସୁନ୍ନତ (ପରମ୍ପରା)କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସାଥୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ (ତାବିଇନ) ନିକଟକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରମୁଖ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀମାନେ ଏହି ମହାନ ସମ୍ପଦ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭଣ୍ଡାରକୁ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ହସ୍ତାନ୍ତର କଲେ।
ଯେତେବେଳେ ଇସଲାମର ପ୍ରସାର ଘଟିଲା, ଇସଲାମୀୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାରିତ ହେଲା ଏବଂ ସାଥୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସହରରେ ବିଛେଇ ହୋଇଗଲେ, ସେତେବେଳେ ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ସୁସଜ୍ଜିତ ପୁସ୍ତକ ଆକାରରେ ସଂକଳନ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ଦେଖାଦେଲା। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖଲିଫା ଉମର ବିନ ଅବଦ ଅଲ-ଅଜିଜ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜର ପ୍ରଶାସକ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସହରର ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କୁ ହଦିସ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂକଳନ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ଇବନ ଶିହାବ ଅଲ-ଜୁହରି (ମୃତ୍ୟୁ ୧୨୪ ହିଜରୀ), ଇବନ ଇସହାକ (ମୃତ୍ୟୁ ୧୫୧ ହିଜରୀ) ଏବଂ ସୁଫିୟାନ ଅଲ-ସୌରି (ମୃତ୍ୟୁ ୧୬୧ ହିଜରୀ)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଇମାମ ମାଲିକ (୯୩-୧୭୯ ହିଜରୀ)ଙ୍କ 'ମୁୱତ୍ତା', ଏହାପରେ ଅବଦ ଅଲ-ରଜାକ (ମୃତ୍ୟୁ ୨୧୧ ହିଜରୀ)ଙ୍କ 'ମୁସନ୍ନଫ' ଏବଂ ଇବନ ଅବି ଶୈବା (ମୃତ୍ୟୁ ୨୩୫ ହିଜରୀ)ଙ୍କ 'ମୁସନ୍ନଫ' ଆଦି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ଏହାପରେ ପବିତ୍ର ହଦିସ ସଂକଳନର ଏକ ନୂତନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ କିଛି ବିଦ୍ୱାନ ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ସମସ୍ତ ବିଷୟକୁ ଏକତ୍ର କଲେ ଏବଂ 'ମୁସନଦ' ପୁସ୍ତକମାନ ରଚନା କଲେ। ଏହି ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକରେ ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କ ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ ଶୃଙ୍ଖଳା ସହିତ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ସଠିକ (ସହି) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହଦିସ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କରାଯାଇନଥିଲା। ମୁସନଦ ରଚନା କରିଥିବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇମାମ ଅହମଦ (ଜନ୍ମ ୧୬୪ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ୨୪୧ ହିଜରୀ) ଏବଂ ଉସମାନ ବିନ ଅବି ଶୈବା (୧୫୬-୨୩୯ ହିଜରୀ) ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟ କିଛି ବିଦ୍ୱାନ କେବଳ ସଠିକ (ସହି) ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ଦୁର୍ବଳ (ଜଇଫ) ହଦିସଠାରୁ ପୃଥକ କରି ସଂକଳନ କଲେ। ଏହି ପଦ୍ଧତିରେ ପ୍ରଥମେ ଇମାମ ବୁଖାରୀ (୨୫୬ ହିଜରୀ) ଏବଂ ପରେ ଇମାମ ମୁସଲିମ (୨୬୧ ହିଜରୀ) ପୁସ୍ତକ ରଚନା କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପଦ୍ଧତିକୁ ଅନେକ ବିଶିଷ୍ଟ ଇମାମ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏବଂ ପରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ହଦିସ ପୁସ୍ତକରେ ଜଗତ ଭରିଗଲା। ଏଥିରେ ମୁସନଦ, ସହି, ସୁନାନ, ମୁସ୍ତଦରକ, ମୁସ୍ତଖରଜ, ଜାମି ଏବଂ ହଦିସ ବିଜ୍ଞାନର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁସ୍ତକ ସେମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁସାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ଏହି ସବୁ ପୁସ୍ତକ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ହଦିସ ବିଜ୍ଞାନର ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ଗବେଷଣାର ମୂଳଦୁଆ ପାଲଟିଲା।
ଇତିହାସର କୌଣସି ବିଜ୍ଞାନରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଏବଂ ସଠିକ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀଙ୍କ ଶୃଙ୍ଖଳା (ଇସନାଦ) ଦ୍ୱାରା ସଂଯୁକ୍ତ ହେବାର ଏପରି ଗୌରବମୟ ସ୍ଥାନ ମିଳିନାହିଁ, ଯାହା ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ସୁନ୍ନତକୁ ମିଳିଛି। ଏହି ଉମ୍ମତର ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଇମାମମାନେ ଏଥିପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନଶୀଳ ଥିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ପାଠାଗାର ଗଠନ କରିବାରେ ସଫଳ ହେଲେ ଯାହାର ଉଦାହରଣ ଇତିହାସରେ ବିରଳ। ସେମାନେ ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ହଦିସ ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଜାଇବାରେ ନିଜର କଳାତ୍ମକ ନୈପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହା ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ପ୍ରଚାରର ପ୍ରଥମ ଦିନରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଆଜି ଆମ ପାଖରେ ଶହ ଶହ ହଦିସ ପୁସ୍ତକ ଉପଲବ୍ଧ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସଠିକ (ସହି), ଉତ୍ତମ (ହସନ), ଦୁର୍ବଳ (ଜଇଫ) ଏବଂ କିଛି ମନଗଢ଼ା (ମୌଦୁ) ହଦିସ ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହା ଲୁଚାଇବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ ଯେ, ମୋର ବୌଦ୍ଧିକ ଜୀବନର ଆରମ୍ଭରୁ ହିଁ ସୁନ୍ନତ ଓ ହଦିସ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକର ଅଧ୍ୟୟନ ମୋର ପ୍ରିୟ ସଉକ ଥିଲା। ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ, ଯାଞ୍ଚ ଓ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିବା ସମୟରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲି। କିନ୍ତୁ କିଛି ଜଟିଳ ହଦିସର ଉପସ୍ଥିତି ମୋର ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା, ଯାହା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶରିୟତର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସହିତ ମେଳ ଖାଉନଥିଲା। ମୁଁ ପ୍ରାୟତଃ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ହଦିସ ବିଶାରଦମାନଙ୍କୁ ଏପରି ଏକ ପୁସ୍ତକ ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଠିକ (ସହି) ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିବ, ଯାହା ଜଣେ ମୁସଲମାନର ଧର୍ମ ଓ ସାଂସାରିକ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ। କାରଣ ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ୱେଷଣକାରୀ ଯେତେବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ହଦିସ ପୁସ୍ତକରେ କୌଣସି ହଦିସ ଖୋଜେ, ସେ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ହଦିସର ଏକ ବିଶାଳ ସମୁଦ୍ର ସାମ୍ନାରେ ନିଜକୁ ପାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଦିସର ସଠିକତା ବା ଦୁର୍ବଳତା ଉପରେ ଇମାମମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ଥାଏ। ମୁଁ ନିଜକୁ ପଚାରୁଥିଲି; ଜଣେ ସାଧାରଣ ମୁସଲମାନ ନିଜ ଶରିୟତର ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସକୁ ସେହି ହଜାର ହଜାର ହଦିସ ମଧ୍ୟରୁ କିପରି ଜାଣିପାରିବ, ଯାହାର ଗଭୀରତାରେ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ ହଜିଯାଆନ୍ତି......?!
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହଦିସ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନର୍ବାର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଗବେଷଣା କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ ହେଲି। ମୋର ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲି ଯେ, କିଛି ହଦିସ ବିଶାରଦ ନିଜ ପୁସ୍ତକରେ କେବଳ ସଠିକ (ସହି) ହଦିସ ରଖିବା ପାଇଁ କଠୋର ସର୍ତ୍ତ ଓ ନିୟମାବଳୀ ପ୍ରଣୟନ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଇମାମ ସୁୟୁତି ନିଜ ପୁସ୍ତକ 'ଅଲ-ଜାମି ଅଲ-କବୀର'ର ପ୍ରସ୍ତାବନାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସୂଚାଇଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନଙ୍କ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ 'ସଠିକତା ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ'। ମୋର ପିତାମହ, ଇମାମ ଓ ହଦିସ ବିଶାରଦ ମୁହମ୍ମଦ ବିନ ଜାଫର ଅଲ-କତ୍ତାନି ମଧ୍ୟ ନିଜ ପୁସ୍ତକ 'ଅଲ-ରିସାଲା ଅଲ-ମୁସ୍ତତରଫା'ରେ ଏହି କଥାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରି କହିଛନ୍ତି: 'ସେଥିମଧ୍ୟରେ ଏପରି କିଛି ପୁସ୍ତକ ଅଛି ଯାହାର ଲେଖକମାନେ କେବଳ ସଠିକ (ସହି) ହଦିସ ସଂକଳନ କରିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧ ଥିଲେ।' ଏହି ଇମାମମାନେ ପୈଗମ୍ବର ﷺଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଛୋଟବଡ଼ ବିଷୟର ସଠିକତା ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ନିଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ସମୟ, ସମ୍ପତ୍ତି ଓ ପରିଶ୍ରମକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ଅଧିକାଂଶ ହଦିସ ଇମାମ ପୈଗମ୍ବରଙ୍କ ହଦିସକୁ ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାକୁ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହା ହେଉଛି:
ସହି (ସଠିକ), ହସନ (ଉତ୍ତମ), ଏବଂ ଜଇଫ (ଦୁର୍ବଳ)। ଏହାର ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ନିମ୍ନରେ ଦିଆଗଲା:
ପ୍ରଥମତଃ: ସହି ହଦିସ ହେଉଛି ସେହି ହଦିସ ଯାହାକୁ ଜଣେ ନ୍ୟାୟପରାୟଣ ଓ ସଠିକ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସମାନ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏହା ତିନି ପ୍ରକାରର:
ମୁତାୱାତିର ହଦିସ: ଏହା ହେଉଛି ସେହି ହଦିସ ଯାହାକୁ ଏକ ବଡ଼ ଜନସମୂହ ଅନ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ଜନସମୂହଠାରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ମିଥ୍ୟା କହିବା ପାଇଁ ଏକଜୁଟ ହେବା ଅସମ୍ଭବ।
ମଶହୁର ହଦିସ: ଏହା ହେଉଛି ସେହି ହଦିସ ଯାହାକୁ ଅତିକମରେ ତିନିଜଣ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନାକାରୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଆହାଦ ହଦିସ: ଏହା ହେଉଛି ସେହି ସଠିକ୍ ବା ସହିହ ହଦିସ ଯାହାକୁ କେବଳ ଜଣେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।
ଦ୍ୱିତୀୟତଃ: ହସନ ହଦିସ; ଏହା ହେଉଛି ସେହି ହଦିସ ଯେଉଁଥିରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହେବାର ସର୍ବନିମ୍ନ ଗୁଣାବଳୀ ବିଦ୍ୟମାନ ଥାଏ।
ତୃତୀୟତଃ: ଜଇଫ ବା ଦୁର୍ବଳ ହଦିସ; ଏହା ହେଉଛି ସେହି ହଦିସ ଯେଉଁଥିରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହେବାର କୌଣସି ଗୁଣ ନଥାଏ ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ ପ୍ରକାର ରହିଛି।
କୁଦସି ହଦିସ ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଗଲେ, ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ସେହି ହଦିସ ଯାହାକୁ ରସୁଲ ﷺ ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ମହାନ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କଠାରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୈଗମ୍ବରୀୟ ବାଣୀ ପରି ଏହି ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସହିହ, ହସନ, ଜଇଫ ଏବଂ କିଛି ମନଗଢ଼ା ବା ମୌଜୁ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ଏହି ବ୍ୟାପକ ହଦିସ ଅଧ୍ୟୟନ ଆଧାରରେ, ମୁଁ ମୋର ପ୍ରଥମ ପୁସ୍ତକ 'ସଫୱତ ଅଲ-ଅହାଦିସ ଅଲ-ନବୱିୟା'ରେ ସେହି ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରିଛି ଯାହାର ସଠିକତା ଉପରେ ଅନେକ ସହିହ ହଦିସ ବିଶାରଦ ବା ଇମାମମାନେ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏକ ହଦିସ ବିଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରା, ସ୍ଥାନ ଏବଂ ସମୟର ଅନେକ ହଦିସ ବିଶାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାମାଣିକ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ, ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହାକୁ ସମ୍ମାନନୀୟ ରସୁଲ ﷺଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ କରିବା ପାଇଁ ଯଥାସମ୍ଭବ ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଏହାର ପ୍ରାମାଣିକତାକୁ ଏକ ବୌଦ୍ଧିକ, ଭୌଗୋଳିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ଦିଗ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏହା 'ସଫୱତ ଅଲ-ଅହାଦିସ'ର ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନନୀୟ ରସୁଲ ﷺଙ୍କ ବାଣୀ ଭାବରେ ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟର ସ୍ତରକୁ ଉନ୍ନୀତ କରେ; କାରଣ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଳିତ ଭାବେ ଭୁଲ କରିବା, କୋହଳ ମନୋଭାବ ପୋଷଣ କରିବା କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତାରିତ କରାଯିବା ଅସମ୍ଭବ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ପବିତ୍ର ହଦିସ 'ତୁମେମାନେ କର୍ମ କର, କାରଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜ କରିଦିଆଯାଇଛି ଯେଉଁଥିପାଇଁ ତାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି'କୁ ଦଶରୁ ଅଧିକ ପ୍ରମୁଖ ସହିହ ହଦିସ ବିଶାରଦ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଆମକୁ ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ସଠିକ୍ ହଦିସଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ବୋଲି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ।
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ କହିଛି ଯେ, କୌଣସି ହଦିସର ସଠିକତା ଉପରେ ଆମର ବିଶ୍ୱାସ ସେତିକି ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଯେତିକି ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟକ ହଦିସ ବିଶାରଦ ତାହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଦିସଗୁଡ଼ିକର ସଂକଳନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି, ଯାହାର ପ୍ରାମାଣିକତା ଉପରେ ଅନେକ ପ୍ରମୁଖ ହଦିସ ବିଶାରଦ ସହମତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ଚାରି ହଜାର ହଦିସ ରହିଛି ଯାହା ମହିମାମୟ ଶରିୟତର ବିଭିନ୍ନ ଶାଖା ଯଥା: ବିଶ୍ୱାସ, ଉପାସନା, କାରବାର, ଦଣ୍ଡବିଧି, ଶିଷ୍ଟାଚାର, ନୈତିକତା, ପ୍ରଶାସନ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ହଦିସ ପବିତ୍ର କୁରାନ, ଶରିୟତର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ କିମ୍ବା ସୁନିଶ୍ଚିତ ବୈଜ୍ଞାନିକ ତଥ୍ୟର ବିରୋଧାଚରଣ କରେ ନାହିଁ।
ମୁଁ ମୋର ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଇମାମମାନଙ୍କର ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର କାଳକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି। ହଦିସ ବିଶାରଦମାନଙ୍କ (ଆଲ୍ଲାହ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ) ପାଇଁ ମୁଁ ଚୟନ କରିଥିବା ପ୍ରମୁଖ ସାଙ୍କେତିକ ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦାନ କରାଗଲା, ଯାହା ଉପରେ ଅଧିକାଂଶ ହଦିସ ବିଶାରଦ ସହମତ ଅଟନ୍ତି:
(ଖ) ବୁଖାରୀଙ୍କ ପାଇଁ, (ମ) ମୁସଲିମଙ୍କ ପାଇଁ, (କ) ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସହମତ ହୋଇଥିବା ହଦିସ ପାଇଁ, (ଦ) ଆବୁ ଦାଉଦଙ୍କ ପାଇଁ, (ତ) ତିରମିଜିଙ୍କ ପାଇଁ, (ନ) ନସାଈଙ୍କ ପାଇଁ, (ହ) ଇବନ ମାଜାଙ୍କ ପାଇଁ, (ଅଲ-ଅରବାଆ) ଏହି ଚାରିଜଣଙ୍କ ପାଇଁ, (ଅଲ-ସଲାସା) ଇବନ ମାଜାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣଙ୍କ ପାଇଁ, (ହମ) ଅହମ୍ମଦ ବିନ ହନବଲଙ୍କ ମୁସନଦ ପାଇଁ, (ଅମ) ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅବଦୁଲ୍ଲାଙ୍କ ଅତିରିକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା ପାଇଁ, (କ) ହାକିମଙ୍କ ମୁସ୍ତଦରକ ପାଇଁ, (ହବ) ଇବନ ହିବ୍ବାନଙ୍କ ସହିହ ପାଇଁ, (ଖଜ) ଇବନ ଖୁଜାଇମାଙ୍କ ସହିହ ପାଇଁ, (ତବ), (ତସ), (ତସ) ତବରାନୀଙ୍କ କବୀର, ଅୱସତ ଓ ସଗୀର ପାଇଁ, (ସ) ସଇଦ ବିନ ମନସୁରଙ୍କ ସୁନନ ପାଇଁ, (ଖଦ) ବୁଖାରୀଙ୍କ ଅଲ-ଅଦବ ପାଇଁ, (ତଖ) ବୁଖାରୀଙ୍କ ତାରିଖ ପାଇଁ, (ଦ) ଜିୟା ଅଲ-ମକଦିସୀଙ୍କ ଅଲ-ମୁଖତାରା ପାଇଁ, (ଫଇ) ଶାଫିଈଙ୍କ ମୁସନଦ ପାଇଁ, (ଶ) ଇବନ ଅବି ଶାଇବାଙ୍କ ମୁସନଦ ଓ ମୁସନ୍ନଫ ପାଇଁ, (ଅବ) ଅବଦୁର ରଜାକଙ୍କ ଜାମି ଓ ମୁସନ୍ନଫ ପାଇଁ, (ଅ) ଆବୁ ୟାଲାଙ୍କ ମୁସନଦ ପାଇଁ, (କତ) ଦାରକୁତନୀଙ୍କ ସୁନନ ଓ ଅଫରାଦ ପାଇଁ, (ଫର) ଦୈଲମୀଙ୍କ ଫିରଦୌସ ପାଇଁ, (ହଲ) ଆବୁ ନୁଆଇମଙ୍କ ହିଲୟା ପାଇଁ, (ହବ, ହକ) ବାଇହକିଙ୍କ ଶୁଅବୁଲ ଇମାନ, ସୁନନ, ମାରିଫା, ଦଲାଇଲୁନ ନୁବୁୱତ ଏବଂ ଅଲ-ଅସମା ୱାସ ସିଫାତ ପାଇଁ, (ଅଦ) ଇବନ ଅଦିଙ୍କ ଅଲ-କାମିଲ ପାଇଁ, (ଅକ) ଉକାଇଲିଙ୍କ ଅଲ-ଜୁଆଫା ପାଇଁ, (ଖତ) ଖତିବଙ୍କ ଜାମି ଓ ତାରିଖ ପାଇଁ, (ମି) ଦାରିମୀଙ୍କ ସୁନନ ପାଇଁ, (ତ) ତୟାଲିସୀଙ୍କ ମୁସନଦ ପାଇଁ, (କର) ଇବନ ଅସାକିରଙ୍କ ତାରିଖ ପାଇଁ, (ବଜ) ବଜ୍ଜାରଙ୍କ ସୁନନ ପାଇଁ।
ମୁଁ ମୋର ପୁସ୍ତକ 'ସଫୱତ ଅଲ-ଅହାଦିସ ଅଲ-ନବୱିୟା ଅଲ-ଶରୀଫା'ରୁ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଦିସଗୁଡ଼ିକୁ ଚୟନ କରିଛି ଏବଂ ଏହାର ନାମ 'ଜୱାମି ଅଲ-କଲିମ ଅଲ-ନବୱି ଅଲ-ଶରୀଫ' ରଖିଛି। ଏଥିରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହଦିସଗୁଡ଼ିକର ସାରାଂଶ ରହିଛି ଯାହା ମହାନ ପୈଗମ୍ବର ﷺ ଙ୍କ ମହାନତା, ଜ୍ଞାନ, ବିଶ୍ୱଜନୀନତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସାହସ, ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ସଂଗ୍ରାମ, ସତ୍ୟର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ଅସତ୍ୟର ବିନାଶକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରେ, ଯାହାଫଳରେ ଏହା ଆମର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏବଂ ସମଗ୍ର ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ଆଲୋକବର୍ତ୍ତିକା ହୋଇ ରହିବ।
ମୁଁ ଆନ୍ତରିକତାର ସହ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି ଯେ ମୁଁ ସାଧାରଣ ଭାବେ ମହାନ ଇସଲାମ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବେ ପବିତ୍ର ସୁନ୍ନତ ପାଇଁ ଏପରି ଏକ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିଛି, ଯାହା ଆଲ୍ଲାହ ଚାହିଁଲେ ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ଏବଂ ପୃଥିବୀର ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ଓ ମନକୁ ଇସଲାମର ଶାଶ୍ୱତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ସହ ଯୋଡ଼ିବ। ଆଲ୍ଲାହ ସତ୍ୟ କହନ୍ତି ଏବଂ ସେ ହିଁ ସଠିକ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରଶଂସା ସେହି ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ପାଇଁ ଯିଏ କହିଛନ୍ତି: 'ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ଜଣେ ମହାଜ୍ଞାନୀ ଅଛନ୍ତି।' ଆପଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ଶାନ୍ତି, ଦୟା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ବର୍ଷିତ ହେଉ।
ପ୍ରଫେସର ଡକ୍ଟର ଅବଦ ଅଲ-କାଦିର ଅଲ-ମକ୍କି ଅଲ-କତ୍ତାନି
ଉପଦେଷ୍ଟା ଏବଂ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ତଥା ଉଚ୍ଚତର ଇସଲାମିକ ଅଧ୍ୟୟନର ପ୍ରଫେସର
ପୈଗମ୍ବର ﷺ କହିଲେ: 'ଆଲ୍ଲାହ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିର ଚେହେରାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତୁ ଯିଏ ଆମଠାରୁ କିଛି ଶୁଣେ ଏବଂ ଯେପରି ଶୁଣିଛି ସେହିପରି ତାହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚାଏ; କାରଣ ଅନେକ ସମୟରେ ଯାହାକୁ ସୂଚନା ଦିଆଯାଏ, ସେ ଶୁଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ବୁଝିପାରେ।'