بانَتْ سُعاد
قصيدة البُردة الأولى — الصحابي كعب بن زهير رضي الله عنه (ت 26هـ)
أنشدها كعب بن زهير رضي الله عنه بين يدي النبي ﷺ في مسجده معتذرًا، فعفا عنه النبي ﷺ وخلع عليه بردته الشريفة، فسُميت «البردة». وهي أول قصائد المديح النبوي وأصلها.
ବାନାତ୍ ସୁଆଦ୍ — କାବ୍ ଇବ୍ନ ଜୁହେର୍ (ଆଲ୍ଲା ତାଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ)
କାବ୍ ଇବ୍ନ ଜୁହେର୍ (ଆଲ୍ଲା ତାଙ୍କ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ) ପ୍ରଫେଟ୍ ﷺ ଙ୍କ ମସଜିଦରେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି କବିତାଟିକୁ ଆବୃତ୍ତି କରି ନିଜର କ୍ଷମା ମାଗିଥିଲେ। ପ୍ରଫେଟ୍ ﷺ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ମହାନ ଚାଦର ପ୍ରଦାନ କରି ସମ୍ମାନିତ କରିଥିଲେ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏହି କବିତା 'ଅଲ୍-ବୁର୍ଦା' ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ହେଲା। ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରଫେଟିକ୍ ପ୍ରଶଂସାମୂଳକ କବିତା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଏବଂ ମୌଳିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ବିବେଚିତ।
بانَتْ سُعادُ فَقَلْبي اليَوْمَ مَتْبولُ
مُتَيَّمٌ إثْرَها لم يُفَدْ مَكْبولُସୁଆଦ୍ ଚାଲିଯାଇଛି, ଆଉ ଆଜି ମୋ ହୃଦୟ ତା'ରି ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାସିତ, ତା' ପଛରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ରହିଛି, ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ କି ମୁକ୍ତି ପାଇନାହିଁ।
وَمَا سُعَادُ غَداةَ البَيْن إِذْ رَحَلوا
إِلاّ أَغَنُّ غضيضُ الطَّرْفِ مَكْحُولُସେମାନଙ୍କ ବିଦାୟର ସକାଳେ, ସୁଆଦ୍ ଥିଲା ଏକ ସୁନ୍ଦର ହରିଣୀ ପରି, ଯାହାର ଆଖିରେ କଜଳ ଲାଗିଥିଲା ଏବଂ ଯାହା ନମ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
هَيْفاءُ مُقْبِلَةً عَجْزاءُ مُدْبِرَةً
لا يُشْتَكى قِصَرٌ مِنها ولا طُولُସେ ପାଖକୁ ଆସିଲାବେଳେ ପତଳା ଦିଶେ ଏବଂ ଦୂରକୁ ଗଲାବେଳେ ପୃଥୁଳ ନିତମ୍ବ ବିଶିଷ୍ଟା, ତା’ର ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସଂଗଠିତ, ନା ଅଧିକ ଛୋଟ ନା ଅଧିକ ଲମ୍ବା।
تَجْلُو عَوارِضَ ذي ظَلْمٍ إذا ابْتَسَمَتْ
كأنَّهُ مُنْهَلٌ بالرَّاحِ مَعْلُولُଯେତେବେଳେ ସେ ହସେ, ତା’ର ସାମ୍ନା ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ, ଯେପରିକି ମଦ ସହିତ ମିଶିଥିବା ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳର ଏକ ଝରଣା।
شُجَّتْ بِذي شَبَمٍ مِنْ ماءِ مَعْنِيةٍ
صافٍ بأَبْطَحَ أضْحَى وهْوَ مَشْمولُମା'ନିୟାଙ୍କ ଝରଣାରୁ ଆସିଥିବା ଶୀତଳତା ସହିତ ମିଶିଥିବା ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହିଛି, ଯାହା ଉତ୍ତର ପବନରେ ଖୋଲା ଅଛି।
تَنْفِي الرِّياحُ القَذَى عَنْهُ وأفْرَطُهُ
مِنْ صَوْبِ سارِيَةٍ بِيضٌ يَعالِيلُପବନ ଏଥିରୁ ସମସ୍ତ ଅପରିଷ୍କାରତାକୁ ଉଡ଼ାଇ ନିଏ, ଏବଂ ରାତିର ପ୍ରବଳ ବର୍ଷାରୁ ଏହାର ଅତିରିକ୍ତ ଜଳ ଧଳା, ପ୍ରବାହିତ ଝରଣା ସୃଷ୍ଟି କରେ।
أكْرِمْ بِها خُلَّةً لوْ أنَّها صَدَقَتْ
مَوْعودَها أَو ْلَوَ أَنَِّ النُّصْحَ مَقْبولُସେ କେତେ ମହାନ ସାଥୀ ହୋଇଥାନ୍ତା, ଯଦି ସେ ତା’ର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରଖିଥାନ୍ତା, କିମ୍ବା ଯଦି ସେ କେବେ ଉପଦେଶ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତା।
لكِنَّها خُلَّةٌ قَدْ سِيطَ مِنْ دَمِها
فَجْعٌ ووَلَعٌ وإِخْلافٌ وتَبْديلُତଥାପି ସେ ଏପରି ଏକ ସାଥୀ, ଯାହାର ରକ୍ତରେ ଦୁଃଖ, ତୀବ୍ର ଆବେଗ, ଭଙ୍ଗା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଏବଂ ନିରନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ମିଶି ରହିଛି।
فما تَدومُ عَلَى حالٍ تكونُ بِها
كَما تَلَوَّنُ في أثْوابِها الغُولُସେ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ଥିର ରହେ ନାହିଁ, ତା’ର ସ୍ୱଭାବ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ବଦଳାଏ ଯେପରି ଏକ ଘୋଷ୍ଟ ତା’ର ପୋଷାକରେ ରଙ୍ଗ ବଦଳାଏ।
ولا تَمَسَّكُ بالعَهْدِ الذي زَعَمْتْ
إلاَّ كَما يُمْسِكُ الماءَ الغَرابِيلُସେ ଯେଉଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେବାକୁ ଦାବି କରେ, ତାହାକୁ ସେ ଛଣା ଯେପରି ପାଣିକୁ ଧରି ରଖେ, ସେହିପରି ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ ଧରି ରଖେ।
فلا يَغُرَّنْكَ ما مَنَّتْ وما وَعَدَتْ
إنَّ الأمانِيَّ والأحْلامَ تَضْليلُତେଣୁ ସେ ଯାହା ଦେଇଛି ବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ସେଥିରେ ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅ ନାହିଁ, କାରଣ ଇଚ୍ଛା ଓ ସ୍ୱପ୍ନ କେବଳ ମାୟା।
كانَتْ مَواعيدُ عُرْقوبٍ لَها مَثَلا
وما مَواعِيدُها إلاَّ الأباطيلُତା’ର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି 'ଉର୍କୁବ'ର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପରି ଏକ ପ୍ରବାଦ, କାରଣ ତା’ର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କେବଳ ମିଥ୍ୟା।
أرْجو وآمُلُ أنْ تَدْنو مَوَدَّتُها
وما إِخالُ لَدَيْنا مِنْكِ تَنْويلُମୁଁ ଆଶା କରେ ଓ ଇଚ୍ଛା କରେ ଯେ ତା’ର ସ୍ନେହ ନିକଟତର ହେଉ, ତଥାପି ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ ଯେ ଆମେ ତୁମଠାରୁ କୌଣସି ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବୁ।
أمْسَتْ سُعادُ بِأرْضٍ لا يُبَلِّغُها
إلاَّ العِتاقُ النَّجيباتُ المَراسِيلُସୁଆଦ୍ ଏପରି ଏକ ଦେଶରେ ବସବାସ କରିଛି ଯେଉଁଠାକୁ କେବଳ ଉତ୍ତମ, ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓଟମାନେ ପହଞ୍ଚି ପାରିବେ।
ولَنْ يُبَلِّغَها إلاَّ غُذافِرَةٌ
لها عَلَى الأيْنِ إرْقالٌ وتَبْغيلُଏବଂ ତା’ ପାଖରେ କେବଳ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦ୍ରୁତଗାମୀ ଓଟ ପହଞ୍ଚି ପାରିବ, ଯାହା କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ବେଗରେ ଚାଲେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗତି ବଜାୟ ରଖେ।
مِنْ كُلِّ نَضَّاخَةِ الذِّفْرَى إذا عَرِقَتْ
عُرْضَتُها طامِسُ الأعْلامِ مَجْهولُ(ଏହା ଏକ ଓଟ ହେବା ଦରକାର) ଯାହାର କପାଳରୁ ପ୍ରଚୁର ଝାଳ ବାହାରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଝାଳୁଆ ହୁଏ, ଯାହାର ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ହେଉଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାତ ସ୍ଥାନଚିହ୍ନ ଥିବା ଏକ ଭୂମି।
تَرْمِي الغُيوبَ بِعَيْنَيْ مُفْرَدٍ لَهِقٍ
إذا تَوَقَّدَتِ الحَزَّازُ والمِيلُସେ ଏକାକୀ ଧଳା ହରିଣୀର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଖିରେ ଦୂର ଦିଗନ୍ତକୁ ଭେଦ କରେ, ଯେତେବେଳେ ମରୀଚିକା ଝଟକେ ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ବଢ଼େ।
ضَخْمٌ مُقَلَّدُها فَعْمٌ مُقَيَّدُها
في خَلْقِها عَنْ بَناتِ الفَحْلِ تَفْضيلُତା’ର ବେକ ମୋଟା ଏବଂ ତା’ର ଗଣ୍ଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏକ ସୃଷ୍ଟି ଯାହା ଅନ୍ୟ ମାଈ ଓଟମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଦର୍ଶାଏ।
غَلْباءُ وَجْناءُ عَلْكومٌ مُذَكَّرْةٌ
في دَفْها سَعَةٌ قُدَّامَها مِيلُସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପ୍ରଶସ୍ତ ମୁହଁ ବିଶିଷ୍ଟ, ପରିପକ୍ୱ ଏବଂ ପୁରୁଷ ପରି ଶକ୍ତ, ତା’ର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରଚୁର ପ୍ରଶସ୍ତତା ଅଛି, ଏବଂ ମାଇଲ୍ ମାଇଲ୍ ରାସ୍ତା ତା’ ଆଗରେ ଲମ୍ବିଛି।
وجِلْدُها مِنْ أُطومٍ لا يُؤَيِّسُهُ
طَلْحٌ بضاحِيَةِ المَتْنَيْنِ مَهْزولُତା’ର ଚମଡ଼ା କଠିନ ଚମଡ଼ାର, ତା’ର ପିଠିର ଖୋଲା ଅଞ୍ଚଳରେ ବାବୁଲ ଗଛ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ ହୋଇନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେ ଦୁର୍ବଳ ଦେଖାଯାଏ।
حَرْفٌ أخوها أبوها مِن مُهَجَّنَةٍ
وعَمُّها خالُها قَوْداءُ شْمِليلُସେ ଏକ ପତଳା, ଦ୍ରୁତଗାମୀ ମାଈ ଓଟ, ଯାହାର ପିତା ତା’ର ଭାଇ ପରି ଏବଂ ଯାହାର ପିତୃବ୍ୟ ତା’ର ମାତୃବ୍ୟ, ଯାହା ତାକୁ ଲମ୍ବା ପିଠି ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ କରିଥାଏ।
يَمْشي القُرادُ عَليْها ثُمَّ يُزْلِقُهُ
مِنْها لِبانٌ وأقْرابٌ زَهالِيلُତା’ର ଛାତି ଏବଂ ପାର୍ଶ୍ୱ ଏତେ ଚିକ୍କଣ ଓ ମସୃଣ ଯେ, ଏକ ଟିଙ୍କ ମଧ୍ୟ ତା’ ଉପରେ ଚାଲିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଖସିପଡ଼ିବ।
عَيْرانَةٌ قُذِفَتْ بالنَّحْضِ عَنْ عُرُضٍ
مِرْفَقُها عَنْ بَناتِ الزُّورِ مَفْتولُସେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦ୍ରୁତଗାମୀ ମାଈ ଓଟ, ଯାହାର ମାଂସପେଶୀ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଯାହାର କହୁଣୀ ତା’ର ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଦୂରରେ ରହିଛି, ଯାହା ଏକ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଦକ୍ଷେପକୁ ସୂଚାଏ।
كأنَّما فاتَ عَيْنَيْها ومَذْبَحَها
مِنْ خَطْمِها ومِن الَّلحْيَيْنِ بِرْطيلُଏହା ଏପରି ଯେପରି ତା’ର ମୁହଁ ଏବଂ ହନୁରୁ ଏକ ଲମ୍ବା, ଝୁଲୁଥିବା ଓଠ ବାହାରିଛି, ଯାହା ତା’ର ଆଖି ଏବଂ ଗଳାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ଯାହା ତା’ର ବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଜାତିର ଏକ ଚିହ୍ନ।
تَمُرُّ مِثْلَ عَسيبِ النَّخْلِ ذا خُصَلٍ
في غارِزٍ لَمْ تُخَوِّنْهُ الأحاليلُସେ ତା’ର ତନ୍ତୁ ସହିତ ତାଳପତ୍ରର ପ୍ରବାହିତ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଗତି କରେ, ନରମ, ଗଭୀର ବାଲିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ ଯାହାକୁ ବର୍ଷା କଠିନ କରିନାହିଁ କିମ୍ବା ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କରିନାହିଁ।
قَنْواءُ في حَرَّتَيْها لِلْبَصيرِ بِها
عَتَقٌ مُبينٌ وفي الخَدَّيْنِ تَسْهيلُତା’ର ଏକ ଉନ୍ନତ ନାକପୋଲ ଅଛି, ଏବଂ ବିବେକୀ ଆଖି ପାଇଁ, ତା’ର କପାଳ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ମହାନତା ପ୍ରକାଶ କରେ, ଯେତେବେଳେ ତା’ର ଗାଲ ମସୃଣ ଏବଂ ସମତଳ।
تُخْدِي عَلَى يَسَراتٍ وهي لاحِقَةٌ
ذَوابِلٌ مَسُّهُنَّ الأرضَ تَحْليلُସେ ତା’ର ଆଗ ଗୋଡ଼ରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲେ, ତା’ର ପତଳା ଗୋଡ଼ ଭୂମିକୁ କ୍ୱଚିତ୍ ଛୁଏଁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରେ।
سُمْرُ العَجاياتِ يَتْرُكْنَ الحَصَى زِيماً
لم يَقِهِنَّ رُؤوسَ الأُكْمِ تَنْعيلُତା’ର ଗାଢ଼ ଖୁରା ଗତି କଲାବେଳେ ପଥର ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ବିଛାଡ଼ି ଦିଏ, ଏବଂ କୌଣସି ଜୋତା ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ପଥର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଚାଲନ୍ତି, ଯାହା ତା’ର କଠୋରତାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରେ।
كأنَّ أَوْبَ ذِراعَيْها إذا عَرِقَتْ
وقد تَلَفَّعَ بالكورِ العَساقيلُତା’ର ଆଗ ଗୋଡ଼ର ଗତି, ଯେତେବେଳେ ସେ ଝାଳୁଆ ହୁଏ ଏବଂ ମରୀଚିକା ଜିନିଷ ଚାରିପଟେ ଝଟକେ, ତା’ର ସ୍ଥାୟୀ ଶକ୍ତିର ଏକ ପ୍ରମାଣ।
يَوْماً يَظَلُّ به الحِرْباءُ مُصْطَخِداً
كأنَّ ضاحِيَهُ بالشَّمْسِ مَمْلولُଏହା ଏପରି ଏକ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗରମ ଦିନରେ ଘଟେ ଯେ, ବହୁରୂପୀ ସ୍ଥିର ଓ ନୀରବ ରହେ, ତା’ର ଖୋଲା ପିଠି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୋଡ଼ିଯାଇଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
وقالَ لِلْقوْمِ حادِيهِمْ وقدْ جَعَلَتْ
وُرْقَ الجَنادِبِ يَرْكُضْنَ الحَصَى قِيلُواସେମାନଙ୍କ ଓଟ ଚାଳକ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଉତ୍ତାପରେ ଧୂସର ଝିଣ୍ଟିକାମାନେ ପଥର ଖଣ୍ଡ ବିଛାଡ଼ୁଥିବାର ଦେଖି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବିଶ୍ରାମ ନେବାକୁ କହିଲା।
شَدَّ النَّهارِ ذِراعا عَيْطَلٍ نَصِفٍ
قامَتْ فَجاوَبَها نُكْدٌ مَثاكِيلُଏକ ଉଚ୍ଚ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଧ୍ୟବୟସ୍କ ମାଈ ଓଟର ଆଗ ଗୋଡ଼, ଦିନର କଷ୍ଟ ସହ୍ୟ କରି, ଏପରି ଏକ ଶବ୍ଦରେ ଗତି କରେ ଯାହା ବନ୍ଧ୍ୟା, ଶୋକସନ୍ତପ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କର କ୍ରନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତର ଦିଆଯାଏ।
نَوَّاحَةٌ رِخْوَةُ الضَّبْعَيْنِ لَيْسَ لَها
لَمَّا نَعَى بِكْرَها النَّاعونَ مَعْقولُସେ ଏକ କ୍ରନ୍ଦନରତ ନାରୀ ପରି, ଶୋକରେ ତା’ର ଉପର ବାହୁ ଶିଥିଳ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁର ଘୋଷଣାକାରୀମାନେ ତା’ର ପ୍ରଥମ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ବିଳାପ କଲାବେଳେ ସମସ୍ତ ବିବେକ ହରାଇ ବସେ।
تَفْرِي الُّلبانَ بِكَفَّيْها ومَدْرَعُها
مُشَقَّقٌ عَنْ تَراقيها رَعابيلُସେ ତା’ର ହାତରେ ଛାତିକୁ ଚିରି ପକାଏ, ତା’ର ପୋଷାକ ତା’ର କଲାରବୋନରୁ ଚିରିଯାଇ ଛିଣ୍ଡା ଛିଣ୍ଡା ହୋଇ ଝୁଲୁଥାଏ, ତା’ର ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ।
تَسْعَى الوُشاةُ جَنابَيْها وقَوْلُهُمُ
إنَّك يا ابْنَ أبي سُلْمَى لَمَقْتولُନିନ୍ଦୁକମାନେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କଥା ଫୁସ୍ଫୁସ୍ କରି କହନ୍ତି, "ହେ ଆବୁ ସୁଲମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନିହତ ହେବାକୁ ଯାଉଛ!"
وقالَ كُلُّ خَليلٍ كُنْتُ آمُلُهُ
لا أُلْهِيَنَّكَ إنِّي عَنْكَ مَشْغولُମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଉପରେ ଆଶା ରଖିଥିଲି, ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତ କରିପାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛି ଏବଂ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ।"
فَقُلْتُ خَلُّوا سَبيلِي لاَ أبالَكُمُ
فَكُلُّ ما قَدَّرَ الرَّحْمنُ مَفْعولُତେଣୁ ମୁଁ ଘୋଷଣା କଲି, "ମୋ ବାଟ ଛାଡ଼, ତୁମର କେହି ନ ରୁହନ୍ତୁ, କାରଣ ପରମ ଦୟାଳୁ ଯାହା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଘଟିବ!"
كُلُّ ابْنِ أُنْثَى وإنْ طالَتْ سَلامَتُهُ
يَوْماً على آلَةٍ حَدْباءَ مَحْمولُପ୍ରତ୍ୟେକ ମନୁଷ୍ୟ, ତା’ର ଜୀବନ ଯେତେ ଲମ୍ବା ହେଉନା କାହିଁକି, ଦିନେ ଏକ ବଙ୍କା ଶବବାହକ ଉପରେ ବୁହା ହେବ।
أُنْبِئْتُ أنَّ رَسُولَ اللهِ أَوْعَدَني
والعَفْوُ عَنْدَ رَسُولِ اللهِ مَأْمُولُମୋତେ ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି ଯେ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲ ﷺ ମୋତେ ଧମକ ଦେଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲ ﷺ ଙ୍କ ଠାରୁ କ୍ଷମା ପାଇଁ ଆନ୍ତରିକ ଭାବରେ ଆଶା କରାଯାଉଛି।
وقَدْ أَتَيْتُ رَسُولَ اللهِ مُعْتَذِراً
والعُذْرُ عِنْدَ رَسُولِ اللهِ مَقْبولُମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲ ﷺ ଙ୍କ ନିକଟକୁ କ୍ଷମା ମାଗିବାକୁ ଆସିଛି, କାରଣ ଆଲ୍ଲାହଙ୍କ ରସୁଲ ﷺ ସର୍ବଦା କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
مَهْلاً هَداكَ الذي أَعْطاكَ نافِلَةَ
الْقُرْآنِ فيها مَواعيظٌ وتَفُصيلُଧୀର ହୁଅ, ଯିଏ ତୁମକୁ କୁରାନର ଅତିରିକ୍ତ ଉପହାର ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ତୁମକୁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ଗଭୀର ଉପଦେଶ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ରହିଛି।
لا تَأْخُذَنِّي بِأَقْوالِ الوُشاةِ ولَمْ
أُذْنِبْ وقَدْ كَثُرَتْ فِيَّ الأقاويلُନିନ୍ଦୁକମାନଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ମୋତେ ଦାୟୀ କର ନାହିଁ, କାରଣ ମୁଁ କୌଣସି ପାପ କରିନାହିଁ, ଯଦିଓ ମୋ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥା ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଛି।
لَقَدْ أقْومُ مَقاماً لو يَقومُ بِه
أرَى وأَسْمَعُ ما لم يَسْمَعِ الفيلُବାସ୍ତବରେ, ମୁଁ ଏପରି ଏକ ଭୟାନକ ଉପସ୍ଥିତିରେ ଠିଆ ହୋଇଛି ଯେ ଯଦି ଏକ ହାତୀ ସେଠାରେ ଠିଆ ହୁଅନ୍ତା, ତେବେ ସେ ଏପରି କିଛି ଅନୁଭବ ଓ ଶୁଣିଥାନ୍ତା ଯାହା ସେ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖି ନଥିଲା କି ଶୁଣି ନଥିଲା।
لَظَلَّ يِرْعُدُ إلاَّ أنْ يكونَ لَهُ
مِنَ الَّرسُولِ بِإِذْنِ اللهِ تَنْويلُଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଥରି ଉଠିଥାନ୍ତା, ଯଦି ନବୀ ﷺ ଙ୍କ ଠାରୁ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଏକ ଶାନ୍ତକାରୀ ଆଶ୍ୱାସନା ନ ମିଳିଥାନ୍ତା।
حَتَّى وَضَعْتُ يَميني لا أُنازِعُهُ
في كَفِّ ذِي نَغَماتٍ قِيلُهُ القِيلُଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋର ଡାହାଣ ହାତକୁ, ବିନା ବିବାଦରେ, ଜଣଙ୍କର ପାପୁଲିରେ ରଖିଲି, ଯାହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ମଧୁର ଏବଂ ଯାହାର ବାକ୍ୟ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ।
لَذاكَ أَهْيَبُ عِنْدي إذْ أُكَلِّمُهُ
وقيلَ إنَّكَ مَنْسوبٌ ومَسْئُولُତେଣୁ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରେ, ସେ ମୋ ପାଇଁ ଅଧିକ ଭୟାନକ ମନେହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ତୁମେ (କବି) ଦାୟୀ ଏବଂ ତୁମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବ।
مِنْ خادِرٍ مِنْ لُيوثِ الأُسْدِ مَسْكَنُهُ
مِنْ بَطْنِ عَثَّرَ غِيلٌ دونَهُ غيلُସେ ଏକ ଲୁଚି ରହିଥିବା ସିଂହରୁ ବାହାରନ୍ତି, ଯିଏ ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ଭୟଙ୍କର ପଶୁ, ଯାହାର ବାସସ୍ଥାନ ଅଥ୍ଥରର ଗଭୀର ଭିତରେ, ଏକ ଘଞ୍ଚ ବୁଦା ଯାହା ପରେ ଆଉ ଏକ ବୁଦା ରହିଛି।
يَغْدو فَيُلْحِمُ ضِرْغامَيْنِ عَيْشُهُما
لَحْمٌ مَنَ القَوْمِ مَعْفورٌ خَراديلُସେ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସିଂହଙ୍କୁ ଖୁଆଇବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯାହାର ଖାଦ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଧୂଳିରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଥିବା, ଛିଣ୍ଡା ମାଂସରେ ଗଠିତ।
إِذا يُساوِرُ قِرْناً لا يَحِلُّ لَهُ
أنْ يَتْرُكَ القِرْنَ إلاَّ وهَوَ مَغْلُولُଯେତେବେଳେ ସେ ଜଣେ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେହି ଶତ୍ରୁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପରାସ୍ତ ଓ ବନ୍ଧା ନ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛାଡ଼ିବା ତାଙ୍କର ଅଭ୍ୟାସ ନୁହେଁ।
مِنْهُ تَظَلُّ سَباعُ الجَوِّ ضامِزَةً
ولا تَمَشَّى بَوادِيهِ الأراجِيلُତାଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଆକାଶର ପଶୁମାନେ ନୀରବ ରୁହନ୍ତି, ଏବଂ କୌଣସି ଭୀରୁ ବା କାପୁରୁଷ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କ ଉପତ୍ୟକା ଦେଇ ଯିବାକୁ ସାହସ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ولا يَزالُ بِواديهِ أخُو ثِقَةٍ
مُطَرَّحَ البَزِّ والدَّرْسانِ مَأْكولُଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପତ୍ୟକାରେ, ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସାଥୀ (ସିଂହ) ସର୍ବଦା ତା'ର ଖାଇଥିବା ଶିକାରର ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ପୁରୁଣା ପୋଷାକ ଛାଡ଼ିଯାଏ।
إنَّ الرَّسُولَ لَسَيْفٌ يُسْتَضاءُ بِهِ
مُهَنَّدٌ مِنْ سُيوفِ اللهِ مَسْلُولُବାସ୍ତବରେ, ନବୀ ﷺ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଖଣ୍ଡା ଯାହାଠାରୁ ଆଲୋକ ଖୋଜାଯାଏ, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଖଣ୍ଡାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାହାରିଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ନିର୍ମିତ ଭାରତୀୟ ଖଣ୍ଡା।
في فِتْيَةٍ مِنْ قُريْشٍ قالَ قائِلُهُمْ
بِبَطْنِ مَكَّةَ لَمَّا أسْلَمُوا زُولُواସେ କୁରେଶର ଯୁବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନେତା ମକ୍କାର ହୃଦୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଇସଲାମ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ ଆଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, "ଚାଲିଯାଅ!"
زالُوا فمَا زالَ أَنْكاسٌ ولا كُشُفٌ
عِنْدَ الِّلقاءِ ولا مِيلٌ مَعازيلُସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ନା ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ନା ଅସୁରକ୍ଷିତ, ନା ସେମାନେ ଶତ୍ରୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାବେଳେ କେବେ ବିଚଳିତ ହେଲେ କିମ୍ବା ପଳାୟନ କଲେ।
شُمُّ العَرانِينِ أبْطالٌ لُبوسُهُمْ
مِنْ نَسْجِ دَاوُدَ في الهَيْجَا سَرابيلُସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ନାସିକା ବିଶିଷ୍ଟ ବୀର, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ପୋଷାକ ଦାଉଦଙ୍କ ପରି ବୁଣାଯାଇଥିବା ଲୁହା କବଚରେ ଗଠିତ।
بِيضٌ سَوَابِغُ قد شُكَّتْ لَهَا حَلَقٌ
كأنَّها حَلَقُ القَفْعاءِ مَجْدولُଏଗୁଡ଼ିକ ଧଳା ଏବଂ ପ୍ରଚୁର, ଯାହାର ବଳୟଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଯେ ସେମାନେ କାଫା ଗଛର ବଙ୍କା ବଳୟ ପରି ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
يَمْشونَ مَشْيَ الجِمالِ الزُّهْرِ يَعْصِمُهُمْ
ضَرْبٌ إذا عَرَّدَ السُّودُ التَّنابِيلُସେମାନେ ଉଚ୍ଚ କୁଳର ଓଟମାନଙ୍କର ଗମ୍ଭୀର ଚାଲିରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ କଳା, ଘୃଣ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ଫେରି ପଳାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଆକ୍ରମଣ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହନ୍ତି।
لا يَفْرَحونَ إذا نَالتْ رِماحُهُمُ
قَوْماً ولَيْسوا مَجازِيعاً إذا نِيلُواସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ବର୍ଚ୍ଛା କୌଣସି ଲୋକଙ୍କୁ ଆଘାତ କରେ, ନା ସେମାନେ ନିଜେ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତି।
لا يَقَعُ الطَّعْنُ إلاَّ في نُحورِهِمُ
وما لَهُمْ عَنْ حِياضِ الموتِ تَهْليلُଯୁଦ୍ଧର ଆଘାତ କେବଳ ସେମାନଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ ପଡ଼େ, ଏବଂ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ପୁଷ୍କରିଣୀରୁ କୌଣସି ଦ୍ୱିଧା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।