القسم الرابع: نظام المعاملات المالية والأحكام

ਚੌਥਾ ਭਾਗ: ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਤੰਤਰ

الباب الأول: البيوع والتجارة والمعاملات والدين

ਪਹਿਲਾ ਬਾਬ: ਵਿਕਰੀਆਂ, ਵਪਾਰ, ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਰਜ਼

قال رسول الله ﷺ «أَدْخَلَ الله الجَنَّةَ رَجُلًا كَانَ سَهْلًا: مُشْتَرِيًا، وَبَائِعًا، وَقَاضِيًا، وَمُقْتَضِيًا».

قال رسول الله ﷺ «ਅੱਲਾਹ ਨੇ ਜੰਨਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸੌਖਾ ਸੀ: ਖਰੀਦਦਾਰ, ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ, ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਸੂਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ».

قال رسول الله ﷺ «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ».

قال رسول الله ﷺ «ਅਸਲ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ: ਲੋਕ ਕਿਸ ਦੇ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਹ ਬੇਕਾਰ ਹੈ، ਭਾਵੇ ਉਹ ਸੌ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ۔ ਅੱਲਾਹ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਬੇਹਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਲਾਇਆ/ਹਕ ਉਹਦੇ ਲਈ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ».

قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أُعْطِيَ وَهُوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللهُ الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ».

قال رسول الله ﷺ «ਤਿੰਨ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅੱਲਾਹ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਵਲ ਤੱਕੇਗਾ: ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਬਾਰੇ ਕਸਮ ਖਾਈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਵੱਧ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਝੂਠਾ ਹੈ؛ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਸ ਨੇ ਝੂਠੀ ਕਸਮ ਖਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦਾ ਦੌਲਤ ਕੱਟਣ ਲਈ ਕਸਮ ਖਾਈ؛ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਸ ਨੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਪਾਣੀ ਰੋਕਿਆ، ਤਾਂ ਅੱਲਾਹ ਕਹੇਗਾ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਫਜ਼ਲ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਉਸ ਫਜ਼ਲ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜੋ ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਉਗਾਈ».

قال رسول الله ﷺ «رَحِمَ الله عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى، سَمْحًا إِذَا قَضَى، سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى».

قال رسول الله ﷺ «ਅੱਲਾਹ ਉਸ ਬੰਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰੇ ਜੋ ਵੇਚਣ ਵੇਲੇ ਦਿਲੋਂ ਸੌਖਾ ਹੋਵੇ، ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਸੌਖਾ ਹੋਵੇ، ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ سੌਖਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਸੂਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ سੌਖਾ ਹੋਵੇ».

قال رسول الله ﷺ «لا تَحَاسَدُوا، وَلا تَنَاجَشُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ، وَلا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا، وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».

قال رسول الله ﷺ «ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਇਰਖਾ ਨਾ ਕਰੋ، ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਬਿਡ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ (تناجش), ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਨਫਰਤ ਨਾ ਕਰੋ، ਇਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਾ ਘੁਮਾਓ، ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਵਿਕਰੀ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੇਚੇ ਨਾ। ਅੱਲਾਹ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਭਰਾ ਬਣੋ۔ ਮੂਸਲਿਮ ਮੂਸਲਿਮ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ، ਨਾ ਉਹ ਉਸ ਤੇ zulm ਕਰੇ، ਨਾ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ، ਨਾ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਘੱਟ ਅਹਮ ਸਮਝੇ। ਤਕਵਾਂ ਇੱਥੇ ਹੈ», ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ، «ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇੰਨੀ ਬੁਰਾਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਮੁਸਲਿਮ ਨੂੰ ਘੱਟ ਸਮਝੇ۔ ਹਰ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਦੂਜੇ ਮੁਸਲਿਮ 'ਤੇ ਹਰਾਮ ਹੈ: ਉਸ ਦਾ ਖ਼ੂਨ، ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ».

قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعُ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأ».

قال رسول الله ﷺ «ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਫ਼ਜ਼ਲ ਪਾਣੀ ਐਸਾ ਨਾ ਰੋਕੇ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ ਚਰਾਈ ਰੁਕ ਜਾ੏».

قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعْ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ».

قال رسول الله ﷺ «ਪੜੋਸੀ ਆਪਣਾ ਪੜੋਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੀ ਇੱਕ ਖੰਭ ਘੁਸਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕੇ ਨਾ».

قال رسول الله ﷺ «مَنْ طَالَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِي عَفَافٍ» وَافٍ، أَوْ غَيْرِ وَافٍ».

قال رسول الله ﷺ «ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਇਜ਼ਤਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੰਗੇ — ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧੂਰਾ».

الباب الثاني: فقه القضاء، نظام القضاء والإمارة في الإسلام

ਦੂਜਾ ਬਾਬ: ਅਦਾਲਤੀ ਫਿਕ਼ਹ, ਅਦਾਲਤੀ ਤੰਤਰ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਹਕੂਮਤ

قال رسول الله ﷺ «إِنِي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلَا أَشُقَّ بُطُونَهُمْ».

ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ «ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਫਾੜਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ۔»

قال رسول الله ﷺ «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّىٰ يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الْمُبْتَلَىٰ حَتَّىٰ يَبْرَأَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّىٰ يَكْبُرَ».

ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ «ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਕਲਮ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾਈ ਗਈ ਹੈ: ਨੀਂਦ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਜਾਗ ਨਾ ਜਾਵੇ؛ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਕਸ਼ਟ/ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ ਤਦ ਤੱਕ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ؛ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਬਾਲਿਗ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ۔»

قال رسول الله ﷺ «كَيْفَ يُقَدِّسُ اللهُ أُمَّةً لا يَأْخُذُ ضَعِيفُهَا حَقَّهُ مِنْ قَوِيِّهَا، وَهُوَ غَيْرُ مُتَعْتَعٍ».

ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ «ਅੱਲਾਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਉਮਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਲੈਣ ਦਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਅੱਲਾਹ ਕੋਈ ਜ਼ਾਲਿਮ ਨਹੀਂ ਹੈ؟»

الباب الثالث: أقضية الرسول صلوات الله وسلامه عليه

ਤੀਜਾ ਬਾਬ: ਰਸੂਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ — ਖੁਦਾ ਦੀਆਂ ਦੁਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸਲਾਮ ਉਸ 'ਤੇ

قال رسول الله ﷺ «مَا تَأْمُرُنِي؟.. تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الفَحْلُ؟ اذْفَعْ يَدَكَ حَتَّى يَعَضَّهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا».

ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: «ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਚੱਬ ਲਏ, ਜਿਵੇਂ ਫਹਲ ਚੱਬਦਾ ਹੈ? ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਧੱਕ ਦੇ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਕੱਟੇ, ਫਿਰ ਖਿੱਚ ਲੈ.»

قال رسول الله ﷺ «مَا عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلًا، وَلا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا».

ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: «ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਾਹਿਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਨ ਹੀ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਵਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੁੱਖਾ ਸੀ.»

قال رسول الله ﷺ «يَا زُبَيْرُ اسْقِ، ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ».

ਰਸੂਲ ਅੱਲਾਹ ﷺ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ: «ਏ ਜ਼ੁਬੈਰ, ਪਾਣੀ ਪਿਆਉ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖ ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਬਰਤਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ.»