قصيدة البُردة
الكواكب الدرية في مدح خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
أشهر قصائد المديح النبوي على الإطلاق، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله بعد أن أصابه الفالج، فرأى النبي ﷺ في المنام يمسح على وجهه ويلقي عليه بردته، فقام وقد شُفي. سارت بها الركبان وشُرحت مئات الشروح وتُرجمت إلى لغات العالم.
ਕਸੀਦਤ ਅਲ-ਬੁਰਦਾ — ਇਮਾਮ ਸ਼ਰਫ਼ ਅਦ-ਦੀਨ ਅਲ-ਬੂਸੀਰੀ
ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਮਾਮ ਅਲ-ਬੂਸੀਰੀ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰੇ, ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਨਬੀ ﷺ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਸਹਿਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਚਾਦਰ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
أمِنْ تذَكُّرِ جيرانٍ بذي سلمِ
مزجتَ دمعاً جرى من مقلةٍ بدمِਕੀ ਇਹ ਧਿ ਸਲਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਅੱਖੋਂ ਵਗਦੇ ਹੰਝੂ ਖੂਨ ਨਾਲ ਰਲ ਗਏ ਹਨ?
أمْ هبَّتِ الريحُ من تلقاءِ كاظمةٍ
وأوْمَضَ البَرْقُ في الظلْماءِ مِنْ إضَمِਜਾਂ ਕੀ ਕਾਜ਼ਿਮਾਹ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਇਧਮ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੀ?
فما لعينيكَ إن قلتَ اكففا هَمَتا
ومَا لِقَلْبِك إنْ قُلْتَ اسْتَفِقْ يَهِمِਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੁਕਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵਗਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਜਾਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਉਹ ਤਰਸਦਾ ਹੈ?
أَيَحْسَبُ الصَّبُّ أنَّ الحُبَّ مُنْكتِمٌ
ما بَيْنَ مُنْسَجِم منهُ ومضطَرِمِਕੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਛੁਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਅੱਗ ਬਲਦੀ ਹੈ?
لولاَ الهَوَى لَمْ تُرِقْ دَمْعاً عَلَى طَلَلٍ
ولا أرقتَ لذكرِ البانِ والعَلمِਜੇ ਪਿਆਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਜਾੜ ਖੰਡਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੰਝੂ ਨਾ ਵਹਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਬਾਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ 'ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਹੁੰਦਾ।
فكيفَ تُنْكِرُ حُبَّا بعدَ ما شَهِدَتْ
بهِ عليكَ عدولُ الدَّمْعِ والسَّقَمਫਿਰ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਹੰਝੂਆਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਗਵਾਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਵਾਹੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?
وَأثْبَتَ الوجْدُ خَطَّيْ عَبْرَةٍ وضَنًى
مِثْلَ البَهارِ عَلَى خَدَّيْكَ والعَنَمِਅਤੇ ਜਨੂੰਨ ਨੇ ਤੇਰੇ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲਕੀਰਾਂ ਉੱਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪੀਲੇ ਬਹਾਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਲਾਲ ਅਨਮ ਬੇਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।
نعمْ سرى طيفُ من أهوى فأرقني
والحُبُّ يَعْتَرِضُ اللَّذاتِ بالأَلَمِਬੇਸ਼ੱਕ, ਮੇਰੇ ਮਹਿਬੂਬ ਦਾ ਭੂਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਰੱਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਆਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਾਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
يا لائِمِي في الهَوَى العُذْرِيِّ مَعْذِرَةً
منِّي إليكَ ولو أنصفتَ لم تلُمِਹੇ ਮੇਰੇ ਪਾਕ ਪਿਆਰ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਨਾ ਕੱਢਦਾ।
عَدَتْكَ حالِيَ لا سِرِّي بمُسْتَتِرٍ
عن الوُشاةِ ولادائي بمنحسمِਮੇਰੀ ਹਾਲਤ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਰਾਜ਼ ਚੁਗਲਖੋਰਾਂ ਤੋਂ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਹੈ।
مَحَّضَتْنِي النُّصْحَ لكِنْ لَسْتُ أَسْمَعُهُ
إنَّ المُحِبَّ عَن العُذَّالِ في صَمَمِਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ, ਪ੍ਰੇਮੀ ਆਪਣੇ ਨਿੰਦਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬੋਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
إني اتهمتُ نصيحَ الشيبِ في عذلٍ
والشَّيْبُ أَبْعَدُ في نُصْحٍ عَنِ التُّهَمਮੈਂ ਤਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਝਿੜਕਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਬੁਢਾਪਾ ਆਪਣੀ ਸਲਾਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
فإنَّ أمَّارَتي بالسوءِ مااتعظتْ
من جهلها بنذيرِ الشيبِ والهرمِਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਦੀ ਹੈ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਸੁਧਰੀ ਨਹੀਂ।
ولا أَعَدَّتْ مِنَ الفِعْلِ الجَمِيلِ قِرَى
ضيفٍ المَّ برأسي غير محتشمِਨਾ ਹੀ ਇਸਨੇ ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮਹਿਮਾਨਨਿਵਾਜ਼ੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਬੇਸ਼ਰਮੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਆਇਆ।
لو كنت أعلم أني ما أوقره
كتمت سرا بدا لي منه بالكتمਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜ਼ਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
من لي بِرَدِّ جماحٍ من غوايتها
كما يُرَدُّ جماحُ الخيلِ باللجمِਕੌਣ ਮੇਰੀ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸਦੀ ਜੰਗਲੀਪਨ ਅਤੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀਪਨ ਨੂੰ ਲਗਾਮਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
فلا تَرُمْ بالمعاصِي كَسْرَ شَهْوَتِها
إنَّ الطعامَ يُقَوِّي شهوةَ النهمِਇਸ ਲਈ, ਪਾਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ, ਭੋਜਨ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲਚੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
والنفسُ كالطفلِ إن تهملهُ شَبَّ على
حُبِّ الرَّضاعِ وإنْ تَفْطِمْهُ يَنْفَطِمਅਤੇ ਆਤਮਾ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਰਗੀ ਹੈ: ਜੇ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ ਇਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਛੁਡਾ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੁੱਧ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।
فاصرفْ هواها وحاذرْ أنْ تُوَلِّيَهُ
إنَّ الهوى ما تولَّى يُصمِ أوْ يَصمِਇਸ ਲਈ, ਇਸਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋੜੋ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਸ਼ੱਕ, ਇੱਛਾ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੋਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ ਜਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
وَراعِها وهيَ في الأعمالِ سائِمةٌ
وإنْ هِيَ اسْتَحْلَتِ المَرْعَى فلا تُسِمਅਤੇ ਇਸਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ ਜਦੋਂ ਇਹ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਚਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਸਨੂੰ ਚਰਾਗਾਹ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਚਰਨ ਨਾ ਦਿਓ।
كَمْ حَسَّنَتْ لَذَّةٍ لِلْمَرءِ قاتِلَةً
من حيثُ لم يدرِ أنَّ السُّمَّ في الدَّسَمِਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਘਾਤਕ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਹਿਰ ਇਸਦੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
وَاخْشَ الدَّسائِسَ مِن جُوعٍ وَمِنْ شِبَع
فَرُبَّ مَخْمَصَةٍ شَرٌّ مِنَ التُّخَمِਭੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਸਰ ਵਾਂਝੇਪਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
واسْتَفْرِغ الدَّمْعَ مِنْ عَيْنٍ قد امْتَلأتْ
مِنَ المَحارِمِ وَالْزَمْ حِمْيَةَ النَّدَمِਉਸ ਅੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਾਓ ਜੋ ਵਰਜਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਪਛਤਾਵੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੰਜਮ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਪਾਲੋ।
وخالفِ النفسَّ والشيطانَ واعصهما
وإنْ هُما مَحَّضاكَ النُّصحَ فاتهمਆਪਣੀ ਨੀਵੀਂ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰੋ, ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੱਚੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।
وَلا تُطِعْ منهما خَصْماً وَلا حَكمَاً
فأنْتَ تَعْرِفُ كيْدَ الخَصْمِ والحَكمِਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਨਾ ਵਿਰੋਧੀ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਵਜੋਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਹੈਂ।
أسْتَغْفِرُ الله مِنْ قَوْلٍ بِلاَ عَمَلٍ
لقد نسبتُ به نسلاً لذي عقمِਮੈਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਲਈ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਾਂਝ ਨੂੰ ਔਲਾਦ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
أمرتكَ الخيرَ لكنْ ماائتمرتُ بهِ
وما استقمتُ فماقولي لك استقمِਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗਿਆਈ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਿੱਧਾ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?
ولا تَزَوَّدْتُ قبلَ المَوْتِ نافِلةً
ولَمْ أُصَلِّ سِوَى فَرْضٍ ولَمْ أَصُمِਮੈਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਫਰਜ਼ੀ ਨਮਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹੀ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਰੋਜ਼ੇ ਰੱਖੇ।
ظلمتُ سُنَّةَ منْ أحيا الظلامَ إلى
أنِ اشْتَكَتْ قَدَماهُ الضُّرَّ مِنْ وَرَمਮੈਂ ਉਸ ﷺ ਦੀ ਸੁਨੱਤ ਨਾਲ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਇਬਾਦਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਤ ਰੱਖਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੇ ਸੋਜ ਕਾਰਨ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ।
وشدَّ مِنْ سَغَبٍ أحشاءهُ وَطَوَى
تحتَ الحجارةِ كشحاً مترفَ الأدمِਅਤੇ ਉਸ ﷺ ਨੇ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਕੱਸ ਲਈਆਂ, ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਉਸ ﷺ ਨੇ ਨਰਮ ਚਮੜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਜੋ ਆਰਾਮ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ।
وراودتهُ الجبالُ الُشُّمُّ من ذهبٍ
عن نفسهِ فأراها أيما شممِਸੋਨੇ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਉਸ ﷺ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਲਲਚਾਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ﷺ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਵੀ ਦੌਲਤ ਪ੍ਰਤੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।
وأكَّدَتْ زُهْدَهُ فيها ضرورتهُ
إنَّ الضرورةَ لاتعدو على العصمِਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਤਿਆਗ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚੀ ਲੋੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਜੋ ਰੱਬੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।
وَكَيفَ تَدْعُو إلَى الدُّنيا ضَرُورَةُ مَنْ
لولاهُ لم تخرجِ الدنيا من العدمِਅਤੇ ਉਸ ﷺ ਦੀ ਲੋੜ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਝੁਕਾ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਖੁਦ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਉਂਦੀ?
محمدٌ سيدُّ الكونينِ والثَّقَلَيْنِ
والفريقينِ من عُربٍ ومن عجمِਮੁਹੰਮਦ ﷺ ਦੋਵਾਂ ਜਹਾਨਾਂ, ਜਿੰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਕੌਮਾਂ, ਅਰਬਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਅਰਬਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਹਨ।
نبينَّا الآمرُ الناهي فلا أحدٌ
أبَرَّ في قَوْلِ «لا» مِنْهُ وَلا «نَعَمِ»ਸਾਡੇ ਪੈਗੰਬਰ ﷺ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ﷺ ਨਾਲੋਂ "ਨਹੀਂ" ਜਾਂ "ਹਾਂ" ਕਹਿਣ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।
هُوَ الحَبيبُ الذي تُرْجَى شَفَاعَتُهُ
لِكلِّ هَوْلٍ مِنَ الأهوالِ مُقْتَحَمِਉਹ ﷺ ਉਹ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਹਰ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸੀਬਤ ਲਈ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
دعا إلى اللهِ فالمستمسكونَ بهِ
مستمسكونَ بحبلٍ غيرِ منفصمِਉਸ ﷺ ਨੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ﷺ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੇਸ਼ੱਕ ਇੱਕ ਅਟੁੱਟ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
فاقَ النبيينَ في خلْقٍ وفي خُلُقٍ
ولمْ يدانوهُ في علمٍ ولا كَرَمِਉਸ ﷺ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਨੇਕ ਚਰਿੱਤਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਉਦਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ﷺ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਿਆ।
وكلهمْ من رسول اللهِ ملتمسٌ
غَرْفاً مِنَ البَحْرِ أوْ رَشْفاً مِنَ الدِّيَمِਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਪੈਗੰਬਰ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਮਚਾ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਭਰਪੂਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ।
وواقفونَ لديهِ عندَ حَدِّهمِ
من نقطةِ العلمِ أومنْ شكلةِ الحكمِਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ﷺ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ, ਉਸ ﷺ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ ਜਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਵਿਆਕਰਨਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
فهْوَ الذي تَمَّ معناهُ وصُورَتُه
ثمَّ اصطفاهُ حبيباً بارىءُ النَّسمِਉਹ ﷺ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਅਤੇ ਰੂਪ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਚੁਣਿਆ।
مُنَّزَّهٌ عن شريكٍ في محاسنهِ
فَجَوْهَرُ الحُسْنِ فيهِ غيرُ مُنْقَسِمَਉਹ ﷺ ਆਪਣੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਰੀਕ ਤੋਂ ਪਾਕ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਅਟੁੱਟ ਹੈ।
دَعْ ما ادَّعَتْهُ النَّصارَى في نَبيِّهِمِ
وَاحكُمْ بما شِئْتَ مَدْحاً فيهِ واحْتَكِمِਈਸਾਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਬੀ ਬਾਰੇ ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚਾਹੋ ਫੈਸਲਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੋ।
وانْسُبْ إلى ذاتِهِ ما شِئْتَ مِنْ شَرَفٍ
وَانْسُبْ إلى قَدْرِهِ ما شِئْتَ منْ عِظَمِਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਜੂਦ ﷺ ਨੂੰ ਜੋ ਇੱਜ਼ਤ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਚਾਹੋ, ਉਹ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
فإن فضلَ رسولِ اللهِ ليسَ لهُ
حَدٌّ فيُعْرِبَ عنه ناطِقٌ بفَمِਕਿਉਂਕਿ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕੇ।
لو ناسبتْ قدرهُ آياتهُ عظماً
أحيا اسمهُ حينَ يُدعى دارسَ الرِّممِਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੁਤਬੇ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ, ਜਦੋਂ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੀਵਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।
لَمْ يَمْتَحِنَّا بما تعْمل العُقولُ بِهِ
حِرْصاً علينا فلمْ ولَمْ نَهَمِਸਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਚਿੰਤਾ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪਰਖਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਮਾਗ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਉਲਝੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ।
أعيا الورى فهمُ معانهُ فليس يُرى
في القُرْبِ والبعدِ فيهِ غير منفحِمِਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਥੱਕ ਗਈ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ, ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਦੂਰ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।
كالشمسِ تظهرُ للعينينِ من بُعُدٍ
صَغِيرَةٍ وَتُكِلُّ الطَّرْفَ مِنْ أممٍਉਹ ﷺ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
وكيفَ يُدْرِكُ في الدُّنْيَا حَقِيقَتَهُ
قومٌ نيامٌ تسلَّوا عنهُ بالحُلُمِਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜੋ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਤੋਂ ਭਟਕਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ?
فمبلغُ العلمِ فيهِ أنهُ بشرٌ
وأنهُ خيرُ خلقِ اللهِ كلهمِਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੱਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ।
وَكلُّ آيِ أَتَى الرُّسْلُ الكِرامُ بها
فإنما اتَّصلتْ من نورهِ بهمِਅਤੇ ਹਰ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜੋ ਨੇਕ ਰਸੂਲਾਂ ਨੇ ਲਿਆਂਦੀ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੂਰ ﷺ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ।
فإنهُ شمسٌ فضلٍ همْ كواكبها
يُظْهِرْنَ أَنْوارَها للناسِ في الظُلَمਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ﷺ ਉੱਤਮਤਾ ਦਾ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ (ਰਸੂਲ) ਇਸਦੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
أكرمْ بخلقِ نبيٍّ زانهُ خُلُقٌ
بالحُسْنِ مُشْتَمِلٍ بالبِشْرِ مُتَّسِمِਕਿੰਨੀ ਮਹਾਨ ਹੈ ਇੱਕ ਨਬੀ ﷺ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਹਨ!
كالزَّهرِ في تَرَفٍ والبَدْرِ في شَرَفٍ
والبَحْر في كَرَمٍ والدهْرِ في هِمَمِਉਹ ﷺ ਕੋਮਲਤਾ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ, ਇੱਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ, ਉਦਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।
كأنهُ وهو فردٌ من جلالتهِ
في عَسْكَرٍ حينَ تَلْقاهُ وفي حَشَمِਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ﷺ, ਭਾਵੇਂ ਇਕੱਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਕਾਰਨ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਫੌਜ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
كَأَنَّما اللُّؤْلُؤُ المَكْنونُ في صَدَفِ
من معدني منطقٍ منهُ ومبتسمِਇਹ ਇਉਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੋਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ﷺ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੀਆਂ ਦੋ ਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ।
لا طِيبَ يَعْدِلُ تُرْباً ضَمَّ أَعْظُمَهُ
طُوبَى لِمُنْتَشِقٍ منهُ ومُلْتَئِمਕੋਈ ਵੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ﷺ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਇਆ; ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
أبان مولدهُ عن طيبِ عُنصرهِ
يا طِيبَ مُبْتَدَإٍ منه ومُخْتَتَمِਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ﷺ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤ!
يومٌ تفرَّسَ فيهِ الفرسُ أنهمُ
قد أنذروا بحلولِ البؤسِ والنقمِਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੇ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।
وباتَ إيوانُ كسرى وهو منصدعٌ
كشملِ أصحابِ كسرى غيرَ ملتئمِਖੋਸਰੋ ਦਾ ਇਵਾਨ ਉਸ ਰਾਤ ਚੀਰਿਆ ਅਤੇ ਟੁੱਟਿਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਖਿੰਡੀ ਹੋਈ ਸਭਾ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਕੱਠੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
والنَّارُ خامِدَةُ الأنفاس مِنْ أَسَفٍ
عليه والنَّهرُ ساهي العين من سدمِਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੌਕੇ ਭਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੁਝੀ ਪਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨਦੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸੁੱਕਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਈ।
وساء ساوة أن غاضتْ بحيرتها
ورُدَّ واردها بالغيظِ حين ظمىَਸਾਵਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਝੀਲ ਸੁੱਕ ਗਈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪੀਣ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਨਾ ਬੁਝੀ।
كأنَّ بالنارِ مابالماء من بللٍ
حُزْناً وبالماءِ ما بالنَّارِ من ضرمِਇਹ ਇਉਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਨਮੀ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ, ਆਪਣੇ ਗਮ ਵਿੱਚ, ਅੱਗ ਦੀ ਭੜਕਦੀ ਲਾਟ ਨੂੰ ਸਮੇਟੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।
والجنُّ تهتفُ والأنوار ساطعةٌ
والحَقُّ يَظْهَرُ مِنْ مَعْنىً ومِنْ كَلِمਜਿੰਨ ਚੀਕਦੇ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀਆਂ ਫੈਲ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਾਈ ਆਪਣੇ ਡੂੰਘੇ ਅਰਥਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੋਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
عَموُا وصمُّوا فإعلانُ البشائرِ لمْ
تُسْمَعْ وَبارِقَةُ الإِنْذارِ لَمْ تُشَمਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਬੋਲੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਅਣਸੁਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਚਮਕਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਣਦੇਖੀ ਰਹੀ।
مِنْ بَعْدِ ما أَخْبَرَ الأقْوامَ كاهِنُهُمْ
بأَنَّ دينَهُمُ المُعْوَجَّ لَمْ يَقُمِਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਧਰਮ ਹੁਣ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।
وبعدَ ما عاينوا في الأفقِ من شُهُبٍ
منقضةٍ وفقَ مافي الأرضِ من صنمِਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਦੇ ਤਾਰੇ ਦੇਖੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢਾਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਬੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।
حتى غدا عن طريقِ الوحيِ مُنهزمٌ
من الشياطينِ يقفو إثرَ منهزمِਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ, ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ, ਸ਼ੈਤਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰ ਗਏ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ।
كأَنُهُمْ هَرَباً أبطالُ أَبْرَهَةٍ
أوْ عَسْكَرٌ بالحَصَى مِنْ رَاحَتَيْهِ رُمِيਆਪਣੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਬਰਹਾ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਸਨ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਫੌਜ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਤੋਂ ਕੰਕਰ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਸਨ।
نَبْذاً بهِ بَعْدَ تَسْبِيحِ بِبَطْنِهما
نَبْذَ المُسَبِّحِ مِنْ أحشاءِ مُلْتَقِمِਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਹਿਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
جاءتْ لدَعْوَتِهِ الأشجارُ ساجِدَةً
تَمْشِي إليهِ عَلَى ساقٍ بِلا قَدَمِਰੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਸਿਜਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਏ, ਬਿਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਣਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ।
كأنَّما سَطَرَتْ سَطْراً لِمَا كَتَبَتْ
فروعها من بديعِ الخطِّ في اللقمِਇਹ ਇਉਂ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਉੱਕਰੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਸੀ।
مثلَ الغمامةِ أنىَسارَ سائرةٌ
تقيهِ حرَّ وطيسٍ للهجيرِ حميਇੱਕ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ, ਇਹ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ﷺ ਚੱਲਦੇ, ਉੱਥੇ ਚਲਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਦੀ ਤੀਬਰ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ।
أقسمتُ بالقمرِ المنشقِّ إنَّ لهُ
مِنْ قَلْبِهِ نِسْبَةً مَبْرُورَةَ القَسَمِਮੈਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਸਮ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ।
ومَا حَوَى الغارُ مِنْ خَيْرٍ ومَنْ كَرَم
وكلُّ طرفٍ من الكفارِ عنه عميਅਤੇ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਹਰ ਅੱਖ ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੀ ਸੀ।
فالصدقُ في الغارِ والصديقُ لم يرِما
وَهُمْ يقولونَ ما بالغارِ مِنْ أَرمِਸੱਚ ﷺ ਅਤੇ ਸੱਚੇ (ਅਬੂ ਬਕਰ) ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਾਫ਼ਰਾਂ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ظَنُّوا الحَمامَ وظَنُّو العَنْكَبُوتَ على
خيْرِ البَرِيَّةِ لَمْ تَنْسُجْ ولمْ تَحُمਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਬੂਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੱਕੜੀ ਨੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉੱਤੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਜਾਲ ਬੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮੰਡਰਾਇਆ ਸੀ।
وقايةُ اللهِ أغنتْ عن مضاعفةٍ
من الدروعِ وعن عالٍ من الأطمِਰੱਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁੱਗਣੀਆਂ ਢਾਲਾਂ ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਲੋੜਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ما سامني الدهرُ ضيماً واستجرتُ بهِ
إلاَّ استلمتُ الندى من خيرِ مُستلمِਕਦੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲਈ, ਸਿਵਾਏ ਇਸਦੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਤੋਂ ਉਦਾਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।
لاتنكرُ الوحيَ من رؤياهُ إنَّ لهُ
قَلْباً إذا نامَتِ العَيْنانِ لَمْ يَنمِਉਸ ﷺ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਨੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਈ ਵਹੀ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦਾ ਦਿਲ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸੌਣ 'ਤੇ ਵੀ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।
وذاكَ حينَ بُلوغٍ مِنْ نُبُوَّتِهِ
فليسَ يُنْكَرُ فيهِ حالُ مُحْتَلِمِਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੀ ਨਬੂਵਤ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਆਮ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
تَبَارَكَ الله ما وحْيٌ بمُكْتَسَبٍ
وَلا نَبِيٌّ عَلَى غَيْبٍ بِمُتَّهَمِਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਹੀ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ) ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਜੋ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਬੀ 'ਤੇ ਗੈਬ (ਅਣਦੇਖੀ) ਬਾਰੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
كَمْ أبْرَأَتْ وَصِبا باللَّمْسِ راحَتهُ
وأَطْلَقَتْ أرِباً مِنْ رِبْقَةِ اللَّمَمِਕਿੰਨੇ ਹੀ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਹਥੇਲੀ ਨੇ ਛੂਹ ਕੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ।
وأحْيَتِ السنَةَ الشَّهْبَاءَ دَعْوَتُهُ
حتى حَكَتْ غُرَّةً في الأَعْصُرِ الدُّهُمِਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੀ ਦੁਆ ਨੇ ਸੁੱਕੇ, ਕਾਲ਼ੇ ਸਾਲ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਹਨੇਰੇ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਚਮਕਿਆ।
بعارضٍ جادَ أو خلتَ البطاحَ بها
سيبٌ من اليَمِّ أو سيلٌ من العرمِਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਨਾਲ, ਵਾਦੀਆਂ ਇੰਨੀਆਂ ਭਰ ਗਈਆਂ ਕਿ ਕੋਈ ਸੋਚ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜਾਂ ਅਲ-ਅਰਮ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋਂ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
دعني ووصفي آياتٍ له ظهرتْ
ظهورَ نارِ القرى ليلاً على علمِਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦਿਓ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।
فالدرُّ يزدادُ حُسناً وهو منتظمٌ
وليسَ ينقصُ قدراً غير منتظمِਕਿਉਂਕਿ ਮੋਤੀ ਜਦੋਂ ਪਰੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਪਰੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
فما تَطاوَلُ آمالُ المَدِيحِ إلى
ما فيهِ مِنْ كَرَمِ الأَخْلاَقِ والشِّيَمِਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦੇ ਉੱਚੇ ਕਿਰਦਾਰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੱਦ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹਨ।
آياتُ حقٍّ من الرحمنِ محدثةٌ
قَدِيمَةٌ صِفَةُ المَوْصوفِ بالقِدَمਇਹ ਰਹਿਮਾਨ (ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨ) ਵੱਲੋਂ ਸੱਚਾਈ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਉਸ ਸਦੀਵੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਗੁਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
لم تقترنْ بزمانٍ وهي تخبرنا
عَن المعادِ وعَنْ عادٍ وعَنْ إرَمِਇਹ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਖਰਤ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਆਦ ਤੇ ਇਰਮ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ।
دامَتْ لَدَيْنا فَفاقَتْ كلَّ مُعْجِزَةٍ
مِنَ النَّبِيِّينَ إذْ جاءتْ ولَمْ تَدُمِਇਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਛਲੇ ਨਬੀਆਂ ਦੇ ਹਰ ਚਮਤਕਾਰ ਨੂੰ ਪਛਾੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਪਰ ਕਾਇਮ ਨਾ ਰਹੇ।
مُحَكَّماتٌ فما تبقينَ من شبهٍ
لذي شقاقٍ وما تبغينَ من حكمِਇਹ ਨਿਰਣਾਇਕ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਲਈ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
ما حُورِبَتْ قَطُّ إلاَّ عادَ مِنْ حَرَبٍ
أَعْدَى الأعادي إليها مُلقِيَ السَّلَمِਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ (ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼/ਕੁਰਾਨ) ਨਾਲ ਕਦੇ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਇਹ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਮਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ।
رَدَّتْ بلاغَتُها دَعْوى مُعارِضِها
ردَّ الغيور يدَ الجاني عن الحُرمِਇਸ ﷺ ਦੀ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਗੈਰਤਮੰਦ ਰਾਖਾ ਕਿਸੇ ਹਮਲਾਵਰ ਦੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
لها مَعانٍ كَمَوْجِ البَحْر في مَدَدٍ
وفَوْقَ جَوْهَرِهِ فِي الحُسْنِ والقِيَمِਇਸ ﷺ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹਨ।
فما تُعَدُّ وَلا تُحْصَى عَجَائبُها
ولا تُسامُ عَلَى الإكثارِ بالسَّأَمِਇਸ ﷺ ਦੇ ਅਚੰਭਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂ ਸ਼ੁਮਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਦੇ ਥਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।
قرَّتْ بها عينُ قاريها فقلت له
لقد ظفِرتَ بِحَبْلِ الله فاعْتَصِمِਇਸ ਦੇ ਪਾਠਕ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਫੜੀ ਰੱਖੋ।"
إنْ تَتْلُها خِيفَةً مِنْ حَرِّ نارِ لَظَى
أطْفَأْتَ نارَ لَظَى مِنْ وِرْدِها الشَّبمِਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਨਰਕ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਡਰੋਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਠੰਡੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਨਰਕ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਦਿਓਗੇ।
كأنها الحوضُ تبيضُّ الوجوه به
مِنَ العُصاةِ وقد جاءُوهُ كَالحُمَمِਇਹ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ (ਪੈਗੰਬਰ ﷺ ਦਾ) ਕੌਸਰ ਦਾ ਹੌਜ਼ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਪੀਆਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਕੋਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਕੋਲ ਆਏ ਸਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
وَكالصِّراطِ وكالمِيزانِ مَعدِلَةً
فالقِسْطُ مِنْ غَيرها في الناس لَمْ يَقُمِਉਨ੍ਹਾਂ ﷺ ਦਾ ਨਿਆਂ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਤੱਕੜੀ ਵਾਂਗ ਨਿਰਪੱਖ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨੇਕੀ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।
لا تعْجَبَنْ لِحَسُودٍ راحَ يُنكِرُها
تَجاهُلاً وهْوَ عَينُ الحاذِقِ الفَهِمِਕਿਸੇ ਈਰਖਾਲੂ ਵਿਅਕਤੀ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਵੋ ਜੋ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਸਮਝਦਾਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ।
قد تنكرُ العينُ ضوء الشمسِ من رمدٍ
ويُنْكِرُ الفَمُّ طَعْمَ الماء منْ سَقَمਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਅੱਖ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦਾ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ياخيرَ من يَمَّمَ لعافونَ ساحتَهُ
سَعْياً وفَوْقَ مُتُونِ الأَيْنُقِ الرُّسُمِਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਦਾਤਾਂ ਦੇ ਚਾਹਵਾਨਾਂ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਪੈਦਲ ਜਾਂ ਤੇਜ਼, ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਊਠਣੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ।
وَمَنْ هُو الآيَةُ الكُبْرَى لِمُعْتَبِرٍ
وَمَنْ هُوَ النِّعْمَةُ العُظْمَى لِمُغْتَنِمِਅਤੇ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਬਰਕਤ ਹੈ।
سريتَ من حرمٍ ليلاً إلى حرمِ
كما سرى البدرُ في داجٍ من الظلمِਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਚੰਦ ਡੂੰਘੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
وَبِتَّ تَرْقَى إلَى أنْ نِلْتَ مَنْزِلَةً
من قابِ قوسينِ لم تدركْ ولم ترمِਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਤ ਭਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ "ਦੋ ਕਮਾਨਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ" ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਨੇੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।
وقدَّمتكَ جميعُ الأنبياءِ بها
والرُّسْلِ تَقْدِيمَ مَخْدُومٍ عَلَى خَدَمਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਬੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸੂਲਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਤਰਜੀਹ ਜੋ ਇੱਕ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
وأنتَ تخترق السبعَ الطِّباقَ بهمْ
في مَوْكِبٍ كنْتَ فيهِ صاحِبَ العَلَمِਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੱਤ ਆਕਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਝੰਡੇ ਦੇ ਧਾਰਕ ਸੀ।
حتى إذا لَمْ تَدَعْ شَأْواً لمُسْتَبِقٍ
من الدنوِّ ولا مرقيً لمستنمِਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨੇੜਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਕੋਈ ਚੜ੍ਹਾਈ।
خفضتَ كلَّ مقامٍ بالإضافة إذ
نُودِيتَ بالرَّفْعِ مِثْلَ المُفْرَدِ العَلَمਤੁਸੀਂ ਹਰ ਦੂਜੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ, ਵੱਖਰਾ ਝੰਡਾ।
كيما تفوزَ بوصلٍ أيِّ مستترٍ
عن العيونِ وسرٍّ أيِ مُكتتمِਤਾਂ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਭੇਦ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਡੂੰਘਾ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ।
فَحُزْتَ كلَّ فَخَارٍ غيرَ مُشْتَرَكٍ
وجُزْتَ كلَّ مَقامٍ غيرَ مُزْدَحَمِਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਉਹ ਸ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਵਿਲੱਖਣ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਭੀੜ-ਭੜੱਕੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਿਹਾ।
وَجَلَّ مِقْدارُ ما وُلِّيتَ مِنْ رُتَبٍ
وعزَّ إدْراكُ ما أُولِيتَ مِنْ نِعَمِਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਰੁਤਬਿਆਂ ਦਾ ਮਾਪ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਸੀ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
بُشْرَى لَنا مَعْشَرَ الإسلامِ إنَّ لنا
من العنايةِ رُكناً غيرَمنهدمِਸਾਡੇ ਲਈ, ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ, ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ, ਰੱਬੀ ਦੇਖਭਾਲ ਦੁਆਰਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਥੰਮ੍ਹ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਢਹੇਗਾ।
لمَّا دعا الله داعينا لطاعتهِ
بأكرمِ الرُّسلِ كنَّا أكرمَ الأممِਜਦੋਂ ਅੱਲ੍ਹਾ ਨੇ ਸਾਡੇ ਬੁਲਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਪੈਗੰਬਰ ﷺ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਵੱਲ ਬੁਲਾਇਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੇਕ ਰਸੂਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੌਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਬਣ ਗਏ।
راعتْ قلوبَ العدا أنباءُ بعثتهِ
كَنَبْأَةٍ أَجْفَلَتْ غَفْلاً مِنَ الغَنَمِਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ਬਰ ਜੋ ਬੇਪਰਵਾਹ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ما زالَ يلقاهمُ في كلِّ معتركٍ
حتى حَكَوْا بالقَنا لَحْماً على وضَمਉਹ ﷺ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਰਹੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਕਸਾਈ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ 'ਤੇ ਪਏ ਮਾਸ ਵਾਂਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ।
ودوا الفرار فكادوا يغبطونَ بهِ
أشلاءَ شالتْ مع العقبانِ والرَّخمِਉਹ ਭੱਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਈਰਖਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਿਰਝਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਸਨ।
تمضي الليالي ولا يدرونَ عدتها
ما لَمْ تَكُنْ مِنْ ليالِي الأَشْهُرِ الحُرُمِਰਾਤਾਂ ਬੀਤਦੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਾ ਹੋਣ।
كأنَّما الدِّينُ ضَيْفٌ حَلَّ سَاحَتَهُمْ
بِكلِّ قَرْمٍ إلَى لحْمِ العِدا قَرِمਧਰਮ ਖੁਦ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਹਰ ਉਸ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਸੀ।
يَجُرُّ بَحْرَ خَمِيسٍ فوقَ سابِحَةٍ
يرمي بموجٍ من الأبطالِ ملتطمِਉਹ ﷺ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਸੂਰਬੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।
من كلِّ منتدبٍ لله محتسبٍ
يَسْطو بِمُسْتَأْصِلٍ لِلْكُفْرِ مُصطَلِمਹਰ ਇੱਕ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਉਸਦਾ ਇਨਾਮ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਸੂਰਬੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਫ਼ਰ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹੋਂ ਪੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
حتَّى غَدَتْ مِلَّةُ الإسلام وهْيَ بِهِمْ
مِنْ بَعْدِ غُرْبَتِها مَوْصُولَةَ الرَّحِمਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ, ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਧਰਮ, ਆਪਣੀ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦੇ ਦੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ।
مكفولةً أبداً منهم بخيرٍ أبٍ
وخير بعلٍ فلم تيتم ولم تئمِਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਯਤੀਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਰਖਵਾਲੇ ਦੇ ਰਿਹਾ।
هُم الجِبالُ فَسَلْ عنهمْ مُصادِمَهُمْ
ماذا رأى مِنْهُمُ في كلِّ مُصطَدَمਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਵੇਖਿਆ।
وسل حُنيناً وسل بدراً وسلْ أُحُداً
فُصُولَ حَتْفٍ لهُمْ أدْهَى مِنَ الوَخَمਅਤੇ ਹੁਨੈਨ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਅਤੇ ਬਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਅਤੇ ਉਹੁਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ 'ਤੇ ਆਈ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਅਧਿਆਵਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।
المصدري البيضَ حُمراً بعدَ ما وردت
من العدا كلَّ مُسْوَّدٍ من اللممِਉਹ ਉਹ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਿੱਟੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਕਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
وَالكاتِبِينَ بِسُمْرِ الخَطِّ مَا تَرَكَتْ
أقلامهمْ حرفَ جسمٍ غبرَ منعجمِਅਤੇ ਉਹ ਲਿਖਾਰੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭੂਰੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੀ ਲਿਖਤ ਲਿਖੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਮਾਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਅਛੂਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ।
شاكي السِّلاحِ لهم سيمى تميزهمْ
والوردُ يمتازُ بالسيمى عن السلمِਭਾਰੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਛਾਣ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਲਾਬ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
تُهدى إليكَ رياحُ النصرِ نشرهمُ
فتحسبُ الزَّهرَ في الأكمامِ كلَّ كميਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਯੋਧੇ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਖੋਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਸਮਝਦੇ ਹੋ।
كأنهمْ في ظهورِ الخيلِ نبتُ رُباً
مِنْ شِدَّةِ الحَزْمِ لاَ مِنْ شِدَّةِ الحُزُمਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਿੱਠਾਂ 'ਤੇ, ਉਹ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਡੋਲ ਇਰਾਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਾਰਨ।
طارت قلوبُ العدا من بأسهمِ فرقاً
فما تُفَرِّقُ بين البهم والبُهمِਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਇੰਨੇ ਘਬਰਾ ਗਏ ਕਿ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।
ومن تكنْ برسول الله نصرتُه
إن تلقهُ الأُسدُ في آجامها تجمِਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤ ਬਖਸ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੇ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
ولن ترى من وليٍّ غير منتصرِ
بهِ ولا مِنْ عَدُوّ غَيْرَ مُنْقصمِਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ﷺ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੋਗੇ ਜੋ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਜੇਤੂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਰਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ।
أحلَّ أمَّتَهُ في حرزِ ملَّتهِ
كاللَّيْثِ حَلَّ مَعَ الأشبال في أجَمਉਹ ﷺ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਮਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸ਼ੇਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਘਣੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ।
كمْ جدَّلَتْ كلماتُ اللهِ من جدلٍ
فيهِ وكم خَصَمَ البُرْهانُ مِنْ خَصِمِਉਸ ﷺ ਬਾਰੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਝਗੜੇ ਨਿਪਟਾਏ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦੁਆਰਾ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ!
كفاكَ بالعِلْمِ في الأُمِيِّ مُعْجِزَةً
في الجاهليةِ والتأديبِ في اليتمِਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਨਬੀ ﷺ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਯਤੀਮੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ।
خَدَمْتُهُ بِمَديحٍ أسْتَقِيلُ بِهِ
ذُنُوبَ عُمْرٍ مَضَى في الشِّعْرِ والخِدَمਮੈਂ ਉਸ ﷺ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
إذ قلداني ما تُخشى عواقبهُ
كَأنَّني بهما هَدْيٌ مِنَ النَّعَمਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ (ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ) ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਬੋਝ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਲੀ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਹਾਂ।
أطَعْتُ غَيَّ الصِّبَا في الحَالَتَيْنِ ومَا
حصلتُ إلاَّ على الآثامِ والندمِਮੈਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੂਰਖਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
فياخسارةَ نفسٍ في تجارتها
لم تشترِ الدِّينَ بالدنيا ولم تَسُمِਓਹ, ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸੰਸਾਰਕ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਡੂੰਘਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਖਰੀਦਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ।
وَمَنْ يَبِعْ آجِلاً منهُ بِعاجِلِهِ
يَبِنْ لهُ الغَبْنُ في بَيْعِ وَفي سَلَمِਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਦੀਵੀ ਆਖਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਸੰਸਾਰਕ ਲਾਭ ਲਈ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁਲਤਵੀ।
إنْ آتِ ذَنْباً فما عَهْدِي بِمُنْتَقِضٍ
مِنَ النبيِّ وَلا حَبْلِي بِمُنْصَرِمِਜੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਨਬੀ ﷺ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਬੰਧਨ ਕਦੇ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ।
فإنَّ لي ذمةً منهُ بتسميتي
مُحمداً وَهُوَ الخَلْيقِ بالذِّمَمِਦਰਅਸਲ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ﷺ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ﷺ ਅਜਿਹੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ।
إنْ لَمْ يَكُن في مَعادِي آخِذاً بِيَدِي
فضلاً وإلا فقلْ يازَلَّةَ القدمِਜੇ ਉਹ ﷺ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਫੜਦੇ, ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਕੋਈ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, "ਓਹ, ਕਿੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਠੋਕਰ!"
حاشاهُ أنْ يحرمَ الرَّاجي مكارمهُ
أو يرجعَ الجارُ منهُ غيرَ محترمِਉਸ ﷺ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਸਵੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਤਮ ਕਿਰਪਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਬਿਨਾਂ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤੇ।
ومنذُ ألزمتُ أفكاري مدائحهُ
وَجَدْتُهُ لِخَلاصِي خيرَ مُلْتَزِمਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਉਸ ﷺ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਵਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਜ਼ਾਮਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।
وَلَنْ يَفُوتَ الغِنى مِنْهُ يداً تَرِبَتْ
إنَّ الحَيا يُنْبِتُ الأزهارَ في الأكَمِਅਤੇ ਉਸ ﷺ ਦੀ ਅਥਾਹ ਉਦਾਰਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਗਰੀਬ ਹੱਥ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਫੁੱਲ ਖਿੜਾਉਂਦੀ ਹੈ।
وَلَمْ أُرِدْ زَهْرَةَ الدُّنْيا التي اقتطَفَتْ
يدا زُهيرٍ بما أثنى على هرمِਮੈਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਫੁੱਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜ਼ੁਹੈਰ ਨੇ ਹਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
يا أكرَمَ الخلق مالي مَنْ أَلُوذُ به
سِوَاكَ عندَ حلولِ الحادِثِ العَمِمِਏ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖ਼ਲਕਤ ਦੇ ਸਰਦਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ﷺ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਫ਼ਾਅਤ ਅੱਲ੍ਹਾ ਅੱਗੇ ਮੰਗਾਂ, ਜਦੋਂ ਆਮ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਆ ਘੇਰਨ।
وَلَنْ يَضِيقَ رَسولَ الله جاهُكَ بي
إذا الكريمُ تَحَلَّى باسْمِ مُنْتَقِمِਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ, ਹੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੇ ਰਸੂਲ ﷺ, ਮੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਸਰਵ-ਉਦਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ।
فإنَّ من جُودِكَ الدنيا وَ ضَرَّتها
ومن علومكَ علمَ اللوحِ والقلمِਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ﷺ ਅਥਾਹ ਉਦਾਰਤਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਆਖਰਤ ਦੋਵੇਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ﷺ ਡੂੰਘੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਲੌਹ-ਏ-ਮਹਿਫੂਜ਼ ਅਤੇ ਕਲਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
يا نَفْسُ لا تَقْنَطِي مِنْ زَلَّةٍ عَظُمَتْ
إنَّ الكَبائرَ في الغُفرانِ كاللَّمَمِਹੇ ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ, ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਮਹਾਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਰੱਬੀ ਮਾਫੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਿੱਚ, ਵੱਡੇ ਗੁਨਾਹ ਵੀ ਛੋਟੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਵਰਗੇ ਹਨ।
لعلَّ رحمةَ ربي حين يقسمها
تأتي على حسب العصيانِ في القسمِਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਰੱਬ ਦੀ ਰਹਿਮਤ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਫਰਮਾਨੀ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ياربِّ واجعل رجائي غير منعكسٍ
لَدَيْكَ وَاجعَلْ حِسابِي غَيرَ مُنْخَزِمِਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਆਸ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਹਿਸਾਬ ਬੇਦਾਗ ਰਹੇ।
والطفْ بعبدكَ في الدارينَِّ إن لهُ
صبراً متى تدعهُ الأهوالُ ينهزمِਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਰਮੀ ਵਰਤੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਸਬਰ, ਜਦੋਂ ਡਰ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
وائذنْ لِسُحْبِ صلاةٍ منكَ دائمةٍ
على النبيِّ بمنهلٍّ ومنسجمِਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਦੀਵੀ ਬਰਕਤਾਂ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਨਬੀ ﷺ ਉੱਤੇ ਉਤਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ, ਜੋ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਹਿੰਦੇ ਰਹਿਣ।
ما رَنَّحَتْ عَذَباتِ البانِ ريحُ صَباً
وأطْرَبَ العِيسَ حادي العِيسِ بِالنَّغَمِਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੂਰਬੀ ਹਵਾ ਬਾਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਊਠ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਸੁਰੀਲੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਊਠਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।