Wprowadzenie do książki

Chwała Allahowi, Panu światów, a najdoskonalsze modlitwy i pełne pozdrowienia niech spoczną na tym, który został posłany jako miłosierdzie dla światów, naszym panu Muhammadzie synu Abd Allaha, prawdomównym, dotrzymującym obietnic i godnym zaufania, oraz na jego rodzinie i szlachetnych towarzyszach, a także na tych, którzy podążają ich śladem w dobroci aż do Dnia Sądu. Chwała Tobie, o Allahu! Nie mamy wiedzy poza tą, której nas nauczyłeś. O Allahu, naucz nas tego, co nam przyniesie pożytek, i daj nam odnieść korzyść z tego, czego nas nauczyłeś, oraz pomnóż naszą wiedzę, łagodność i mądrość. Zaprawdę, Ty jesteś Wszechwiedzący, Łagodny i Mądry. Panie mój, otwórz mi pierś moją, ułatw mi moje zadanie i rozwiąż węzeł na moim języku, aby mogli zrozumieć moje słowa.

A zatem, mam przyjemność przedstawić szanownemu czytelnikowi wybrany zbiór treściwych słów prorockich, które wyselekcjonowałem z mojej najsłynniejszej książki „Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa” (Najwybitniejsze hadisy prorockie). Są to hadisy, co do których autentyczności zgodziło się wielu imamów hadisu, a publikacja ta następuje po sukcesie, jaki odniosła książka „Safwat”. Jest ona kompleksowym, encyklopedycznym dziełem referencyjnym, które Allah zaszczycił mnie zebrać, przygotować, podzielić na rozdziały i wyjaśnić w nim trudne słownictwo przed laty. Dzięki łasce Allaha spotkała się ona z uznaniem i ciepłym przyjęciem w arabskich i islamskich kręgach naukowych na całym świecie, ze względu na zawarcie w niej najważniejszych i najmocniejszych hadisów prorockich, których autentyczność nie budzi wątpliwości. Są to hadisy, których muzułmanin potrzebuje w sprawach swojej religii i życia doczesnego. W książce „Safwat” skupiłem się na hadisach dotyczących dogmatów wiary, kultu, orzecznictwa, mądrości prorockich, zachęt i ostrzeżeń, cnót, cech Proroka, etykiety, nauki, medycyny, egzegezy, wieści o zamętach i znakach Godziny, opisów Dnia Zmartwychwstania, Raju i Piekła oraz wszystkiego, co przynosi pożytek muzułmaninowi, a także innych kazań i nauk zmiękczających serca. Miało to służyć jako łatwo dostępny punkt odniesienia dla badaczy oraz jako dzieło dokumentalne, w którym hadisy uznane za autentyczne przez imamów pojawiają się opatrzone symbolami ich najważniejszych kompilatorów, jeśli Allah Najwyższy pozwoli.

Jest to książka, którą pochwaliło wielu uczonych, znawców hadisów i myślicieli, uznając ją za zintegrowane, współczesne źródło hadisów pod względem zawartości najzdrowszych przekazów o najsilniejszych łańcuchach transmisji i treściach. Jest to dzieło, w którym nikt mnie nie uprzedził i nie napisano wcześniej niczego podobnego w tej dziedzinie. Po czternastym wydaniu uznałem, że mimo znaczenia i pozycji naukowej tej książki jako kompletnego indeksu dla tych, którzy chcą upewnić się co do autentyczności hadisów, interesuje ona głównie warstwę naukową i intelektualną – studentów, uczonych i znawców hadisów. Przychylając się do prośby niektórych naszych braci spośród ludzi wiedzy i cnoty, którzy prosili o streszczenie książki „Safwat” ze względu na obecność w niej pewnych powtórzonych hadisów – wynikających z różnic w początkowych frazach, dodania słowa lub kilku słów, bądź różnic w przekazach przy tożsamym lub zbliżonym znaczeniu – zdecydowaliśmy się je usunąć w „Zbiorze treściwych słów”. Uczyniono to, aby ułatwić nabycie i zapamiętanie książki tym, którzy pragną uczyć się na pamięć. Natomiast ten, kto szuka pełnego zbioru hadisów o niewątpliwej autentyczności, powinien powrócić do pełnego wydania „Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa”. „Zbiór treściwych słów Proroka” ma być łatwo dostępny dla różnych grup studentów i badaczy nauk religijnych oraz świeckich, aby ukazać wspaniałość hadisów Proroka ﷺ, jego zwięzłość wypowiedzi i tradycje. Jeśli zapozna się z nimi wierzący, niewierzący czy krytyk, stanie się dla niego jasne Boże natchnienie, którym Allah obdarzył niepiśmiennego Wysłannika ﷺ. Hadisy te stanowią mądre i niezwykle piękne wypowiedzi, które mogą pochodzić tylko od kogoś, kogo Allah wybrał na miłosierdzie dla światów, co potwierdzają słowa Stwórcy: «Posłaliśmy cię tylko jako miłosierdzie dla światów». Sam zaś Prorok ﷺ powiedział o sobie: «Zaprawdę, jestem tylko podarowanym miłosierdziem». Te hadisy potwierdzają owe znaczenia i są zgodne z mądrością, wartościami oraz szlachetną etyką islamską i ludzką, którą docenią i uszanują wszyscy sprawiedliwi i honorowi myśliciele oraz uczeni świata.

Chciałem również skierować te mądrości i mahometańskie arcydzieła do naszych braci przebywających na obczyźnie, aby spróbowali zaprezentować je jako święte teksty islamskie. Proszę każdego z nich, kto posiada odpowiednie kompetencje, o próbę przetłumaczenia ich na języki nowożytne krajów, w których żyją. Ma to być wstępem do przedstawienia wielkiej myśli islamskiej jako uniwersalnego przesłania niosącego miłosierdzie, miłość i braterstwo dla rzeczników współistnienia opartego na pokoju, sprawiedliwości i szlachetnych obyczajach.

Jako że sunna szlachetnego Wysłannika ﷺ odgrywa unikalną i wyjątkową rolę w budowaniu cywilizacji arabskiej i islamskiej oraz zajmuje fundamentalną pozycję w ustawodawstwie islamskim, nadeszło wyraźne Boże polecenie dotyczące konieczności przestrzegania nauk Wybrańca ﷺ. Allah Najwyższy powiedział w Objawieniu: «To, co daje wam Wysłannik, bierzcie; a czego wam zabroni, od tego się powstrzymajcie». Allah wyróżnił go również słowami: «Zaprawdę, ty prowadzisz ku drodze prostej», oraz mówiąc do wierzących: «Mieliście w Wysłanniku Allaha piękny wzór dla tego, kto pokłada nadzieję w Allahu i w Dniu Ostatnim i kto często wspomina Allaha».

Stwórca nakazał swojemu szlachetnemu Wysłannikowi ﷺ przekazać to, co zostało mu objawione, mówiąc: «O Wysłanniku! Przekaż to, co ci zostało zesłane od twojego Pana». W innych wersetach Prawda wyjaśnia, że zesłał Mądre Przypomnienie swojemu szlachetnemu Wysłannikowi, aby ten objaśniał je ludziom: «I zesłaliśmy tobie Przypomnienie, abyś wyjaśnił ludziom to, co zostało im zesłane, i by oni mogli się zastanowić». Prawda Błogosławiony i Wyniosły podkreśla, że jedną z najważniejszych cech wierzącego jest przestrzeganie tego, co postanowił Allah i Jego Wysłannik, mówiąc w Objawieniu: «Nie godzi się wierzącemu ani wierzącej, aby mieli jakikolwiek wybór w swojej sprawie, gdy Allah i Jego Wysłannik o czymś rozstrzygnęli. A kto nie słucha Allaha i Jego Wysłannika, ten zbłądził błędem jasnym». Najwyższy potwierdza również, że szlachetny Wysłannik ﷺ nie mówi z własnej żądzy, lecz pod wpływem Bożego objawienia, mówiąc: «On nie mówi z własnej namiętności». Nakazał także wierzącym posłuszeństwo wobec niego, łącząc posłuszeństwo Wysłannikowi ﷺ z posłuszeństwem Allahowi: «A ci, którzy są posłuszni Allahowi i Wysłannikowi, będą wraz z tymi, których Allah obdarzył dobrodziejstwami: z prorokami, prawdomównymi, męczennikami i sprawiedliwymi. Jakże to piękni towarzysze!». Istnieje wiele innych wersetów, które zachęcają muzułmanina do podążania za naukami Wysłannika ﷺ, unikania jego zakazów i trzymania się jego sunny.

Nie ulega wątpliwości, że Koran jest pierwszym źródłem ustawodawstwa islamskiego, a sunna Proroka ﷺ – obejmująca jego słowa i czyny – jest źródłem drugim. Wyjaśnia ona przepisy Koranu, uszczegóławia to, co ogólne, ogranicza to, co bezwzględne, lub interpretuje to, co zwięzłe. Co więcej, może ona samodzielnie ustanawiać kwestie, które w ogóle nie pojawiły się w Koranie. Ze względu na tę rangę, uczeni i imamowie wspólnoty poświęcili jej najwyższą uwagę, wydając to, co najcenniejsze, na jej gromadzenie i weryfikację. Prześcigali się w zbieraniu hadisów prorockich i porządkowaniu ich zgodnie ze swoimi celami, podróżując w ich poszukiwaniu i oddając się ich spisywaniu oraz klasyfikacji.

Proces ten rozpoczął się od szlachetnych Towarzyszy, którzy przechowywali szlachetne hadisy w swych piersiach i złożyli je w głębi swoich serc. Ścigali się oni w ich zapamiętywaniu i weryfikowaniu, ponieważ Szlachetny Wysłannik ﷺ początkowo zabronił im ich zapisywania w pierwszych dniach misji, z obawy przed ich pomieszaniem ze Szlachetnym Koranem. Później jednak pozwolił on — niech modlitwy Allaha będą z nim — na pisanie niektórym Towarzyszom, takim jak Ali ibn Abi Talib, Abu Szah i Dżabir ibn Abd Allah, a następnie Abd Allahowi ibn Amr ibn al-Asowi. Stało się to po tym, jak niektórzy Towarzysze, widząc, że Abd Allah zapisuje wszystko, co pochodzi od Wysłannika ﷺ, zapytali go: «Czy zapisujesz wszystko, co słyszysz od Wysłannika Allaha, podczas gdy Wysłannik Allaha jest człowiekiem, który mówi zarówno w gniewie, jak i w zadowoleniu?». Wspomniał on o tym Wysłannikowi ﷺ, który odrzekł: «Pisz, albowiem na Tego, w którego ręku jest moja dusza, nie wyszło z niego — i wskazał na swoje usta — nic poza prawdą». Potwierdził to Abu Hurajra, mówiąc: «Nie ma wśród towarzyszy Proroka nikogo, kto przekazałby od niego więcej hadisów niż ja, z wyjątkiem Abd Allaha ibn Amra, on bowiem pisał, a ja nie pisałem». Zapisy Abd Allaha ibn Amr ibn al-Asa stały się sławne wśród Towarzyszy i nazwali je Prawdomównym Zwojem. Wszystko to było dowodem troski szlachetnych Towarzyszy i ich dbałości o zapamiętywanie słów i czynów Szlachetnego Wysłannika ﷺ na pamięć, aż uczynili je praktyczną metodą i żywą tradycją w każdym aspekcie życia. Pomagała im w tym ich silna pamięć i czyste serca, a także fakt, że wielu z nich spisywało liczne hadisy, tak iż społeczność Towarzyszy w Medynie stanowiła pełny obraz pierwszej społeczności muzułmańskiej, trzymającej się szlachetnej Sunny. Wszystko to przeszło wraz z Towarzyszami do społeczności Następców, gdzie wielcy przekaziciele spośród Następców przekazali te wielkie skarby i cenne zasoby przyszłym pokoleniom.

Kiedy islam się rozprzestrzenił, państwo islamskie rozrosło się, a Towarzysze rozproszyli się po różnych krainach, pojawiła się potrzeba spisania hadisów w kompletnych, usystematyzowanych księgach. Jednym z pierwszych, którzy zainteresowali się tą sprawą, był kalif Umar ibn Abd al-Aziz, który wydał rozkaz swoim namiestnikom i uczonym w krainach, aby spisywali i gromadzili hadisy. Pierwszymi, którzy podjęli się tego zadania, byli Ibn Szihab al-Zuhri (zmarły w 124 roku hidżry), Ibn Ishak (zmarły w 151 roku) oraz Sufjan al-Thawri (zmarły w 161 roku). Do najsłynniejszych ksiąg, które dotarły do nas z tamtego okresu, należy Al-Muwatta imama Malika (93–179), a następnie Musannaf Abd al-Razzaka (zmarłego w 211 roku), Musannaf Ibn Abi Szajby (zmarłego w 235 roku) i inne. Następnie nastał nowy etap klasyfikacji szlachetnych hadisów. Byli tacy, którzy gromadzili wszystko, co przekazano od Wysłannika ﷺ, tworząc Musnady — księgi zawierające hadisy Wysłannika ﷺ wraz z ich łańcuchami przekazu, bez rozróżniania między autentycznymi a innymi. Jednymi z pierwszych, którzy ułożyli Musnady, byli imam Ahmad (urodzony w 164, zmarły w 241 roku) oraz Usman ibn Abi Szajba (156–239) i inni. Byli też tacy, którzy wyodrębnili hadisy autentyczne, pomijając słabe. Pierwszym, który dokonał klasyfikacji tą metodą, był imam al-Buchari (256), a po nim imam Muslim (261). Ich śladem poszło wielu wybitnych imamów, aż literatura hadisowa upowszechniła się we wszelkich formach i postaciach. Powstały Musnady, Sahihy, Sunany, Mustadraki, Mustachradże, a następnie Dżami’ i inne księgi hadisów oraz terminologii, o różnych rodzajach i rangach. Wszystkie one stały się później zalążkiem nauk o hadisach w aspekcie przekazu i krytyki.

Nie dotarła do nas informacja, aby jakakolwiek inna nauka w historii cieszyła się taką ciągłością łańcuchów przekazu poprzez wiarygodnych, rzetelnych i precyzyjnych ludzi, jak ta wzniosła pozycja, którą cieszy się Sunna Proroka. Uczeni narodu i jego imamowie poświęcili jej najwyższą uwagę, aż zdołali stworzyć ogromną bibliotekę, niemającą sobie równych w historii, wykazując się kunsztem w gromadzeniu i porządkowaniu hadisów Proroka. Zaczęło się to od pierwszych dni prorockiego wezwania, a do naszych czasów dotarły setki ksiąg hadisowych. Większość z tych ksiąg zawiera hadisy autentyczne, dobre, słabe, a niektóre także zmyślone.

Nie ukrywam przed wami, że od początku mojego życia intelektualnego moją ulubioną pasją było czytanie i studiowanie ksiąg Sunny i hadisów. Często odnajdywałem w sobie wielką radość i szczęście, poddając hadisy Wybranego ﷺ badaniu, weryfikacji i analizie. Jednak tym, co mąciło moją radość i szczęście, była obecność pewnych problematycznych hadisów, które nie współgrały z celami świetlistego szariatu. Często apelowałem do uczonych i badaczy hadisów, aby obdarowali nas jedną książką, która łączyłaby w sobie najważniejsze i najsilniejsze autentyczne hadisy prorockie, których muzułmanin potrzebuje w swojej religii i życiu doczesnym. Dzieje się tak dlatego, że poszukiwacz wiedzy, który szuka konkretnego hadisu w różnych księgach, często staje przed ogromnym zbiorem przekraczającym sto tysięcy hadisów, co do których opinie imamów na temat stopnia ich autentyczności lub słabości są podzielone. Pytałem samego siebie: jak muzułmanin ma zapoznać się z drugim najważniejszym źródłem swojego prawa spośród dziesiątek tysięcy hadisów, w których morzach gubią się nawet specjaliści...?!

Skłoniło mnie to do ponownego przestudiowania najważniejszych znanych ksiąg hadisowych pod kątem przekazu i treści. Kontynuowałem moje skromne badania, aż odkryłem, że niewielu badaczy hadisów postawiło warunek autentyczności w swoich księgach i ustanowiło kryteria oraz zasady przyjmowania hadisów. Najważniejszymi z nich są ci, których wymienił imam al-Sujuti we wstępie do swojej książki Al-Dżami al-Kabir, wskazując, że ich księgi są „oznaczone jako autentyczne”. Potwierdził to mój dziadek, imam i badacz hadisów Muhammad ibn Dżafar al-Kattani w swojej książce Ar-Risala al-Mustatrafa, pisząc: „Są wśród nich księgi, których autorzy zobowiązali się do zachowania w nich autentyczności”. Ci imamowie poświęcili to, co najcenniejsze — swój czas, majątek i wysiłek — aby upewnić się co do autentyczności każdego szczegółu przekazanego od Proroka ﷺ. Większość imamów hadisu zgodziła się na podział hadisów prorockich na trzy główne rodzaje:

Autentyczne, dobre i słabe. Oto szczegóły:

Po pierwsze: Hadis autentyczny to taki, który został przekazany przez sprawiedliwego i precyzyjnego przekaziciela od równie sprawiedliwego i precyzyjnego, aż do samego końca łańcucha. Dzieli się on na trzy rodzaje:

Hadis mutawatir: jest to hadis przekazany przez tak liczną grupę narratorów od innej licznej grupy, że niemożliwe jest, aby wszyscy oni porozumieli się w celu kłamstwa.

Hadis sławny (maszhur): jest to hadis, który został przekazany przez co najmniej trzech wiarygodnych narratorów.

Hadis jednostkowy (ahad): jest to autentyczny hadis, w którego przekazie odosobniony był tylko jeden wiarygodny narrator.

Po drugie: Hadis dobry (hasan). Jest to hadis, który posiada cechy akceptowalności w ich najniższym stopniu.

Po trzecie: Hadis słaby (da'if). Jest to hadis, który nie posiada żadnej z cech akceptowalności i dzieli się na wiele rodzajów.

Jeśli chodzi o hadisy święte (kudsi), są to hadisy, które Wysłannik ﷺ przekazuje od Stwórcy, Potężnego i Wzniosłego. Hadisy te, podobnie jak inne hadisy prorockie, dzielą się na autentyczne, dobre, słabe, a niektóre z nich są zmyślone.

W świetle tych obszernych studiów nad hadisami, w mojej pierwszej książce zatytułowanej „Najwybitniejsze hadisy prorockie” skupiłem się na hadisach, co do których autentyczności zgodziło się wielu imamów zajmujących się autentycznością przekazów. Kiedy hadis jest opatrzony potwierdzeniem jego źródła przez wielu imamów hadisu, mimo różnic w ich myśleniu, miejscach zamieszkania i czasach, w których żyli, oznacza to, że każdy z nich dołożył wszelkich starań, aby upewnić się co do prawdziwości jego przypisania Szlachetnemu Wysłannikowi ﷺ. Nadaje to dokumentacji wymiar intelektualny, geograficzny i historyczny, a tym samym podnosi hadisy zawarte w „Najwybitniejszych hadisach” do rangi absolutnej pewności co do ich autentycznego przypisania Szlachetnemu Wysłannikowi ﷺ. Jest bowiem niemożliwe, aby wszyscy oni wspólnie popełnili błąd, wykazali się pobłażliwością lub padli ofiarą oszustwa. Kiedy dowiadujemy się na przykład, że szlachetny hadis: «Działajcie, gdyż każdemu ułatwione jest to, do czego został stworzony» został przytoczony przez ponad dziesięciu wielkich imamów autentycznego hadisu, skłania nas to do stanowczego uznania go za jeden z najpewniejszych spośród autentycznych przekazów.

Z tego względu twierdzę, że nasza ufność w autentyczność danego hadisu wzrasta wraz z liczbą przekazujących go imamów hadisu, którzy uznali go za wiarygodny. Tak powstał ten wspaniały wybór hadisów, co do których autentyczności zgodziło się wielu imamów. Obejmuje on około czterech tysięcy hadisów, które pokrywają gałęzie jaśniejącego Szariatu, od dogmatów wiary, przez praktyki religijne, relacje międzyludzkie, kary, aż po etykietę, moralność, administrację i inne dziedziny. Wszystkie one są zgodne z Koranem, celami i stałymi zasadami Szariatu oraz wiedzą o charakterze pewnym.

W niniejszej książce wymieniłem oznaczenia imamów według ich chronologii historycznej. Poniżej przedstawiam najważniejsze symbole, które wybrałem dla imamów hadisu – niech Allah będzie z nich zadowolony – a które zostały zaakceptowane przez większość uczonych w tej dziedzinie:

(Ch) dla al-Buchariego, (M) dla Muslima, (Q) dla hadisów uzgodnionych przez obu, (D) dla Abu Dawuda, (T) dla at-Tirmiziego, (N) dla an-Nasa’iego, (H) dla Ibn Madżaha, (Czterej) dla tych czterech, (Trzej) dla nich z wyjątkiem Ibn Madżaha, (Hm) dla Ahmada ibn Hanbala w jego Musnadzie, (Am) dla dodatków jego syna Abd Allaha, (K) dla al-Hakima w al-Mustadrak, (Hb) dla Ibn Hibbana w jego Sahihu, (Chz) dla Ibn Chuzajmy w jego Sahihu, (Tb), (Ts), (Tc) dla at-Tabaraniego w al-Kabir, al-Awsat i as-Saghir, (S) dla Sa’ida ibn Mansura w jego Sunan, (Chd) dla al-Buchariego w al-Adab, (Tch) dla al-Buchariego w at-Tarich, (D) dla ad-Diya al-Maqdisiego w al-Muchtara, (Fi) dla asz-Szafi’iego w jego Musnadzie, (Sz) dla Ibn Abi Szajby w al-Musnad al-Musannaf, (Ab) dla Abd ar-Razzaqa w al-Dżami’ i al-Musannaf, (A) dla Abu Ya’li w jego Musnadzie, (Qt) dla ad-Daraqutniego w as-Sunan i al-Afrad, (Fr) dla ad-Dajlamiego w al-Firdaws, (Hl) dla Abu Nu’ajma w al-Hilja, (Hb, Hq) dla al-Bajhaqiego w Szu’ab al-Iman, as-Sunan, al-Ma’rifa, Dala’il an-Nubuwwa oraz al-Asma wa as-Sifat, (Ad) dla Ibn Adiego w al-Kamil, (Aq) dla al-Uqajliego w ad-Du’afa, (Cht) dla al-Chatiba w al-Dżami’ i at-Tarich, (Mi) dla ad-Darimiego w jego Sunan, (T) dla at-Tayalisiego w jego Musnadzie, (Kr) dla Ibn Asakira w jego Tarich, (Bz) dla al-Bazzara w jego Sunan.

Wybrałem te arcydzieła hadisów prorockich z mojej książki „Safwat al-Ahadith al-Nabawiyya al-Shareefa” i nazwałem je „Zbiorem treściwych słów Proroka”. Zawierają one samą esencję i szczyt wspaniałości hadisów, które potwierdzają wielkość Szlachetnego Wysłannika ﷺ, jego mądrość, wiedzę, uniwersalizm, łagodność, odwagę, walkę z niesprawiedliwością i ciemiężycielami, a także ustanawianie prawdy i niweczenie fałszu, aby stały się one drogowskazem dla naszych dzieci i całego narodu.

Szczerze proszę Allaha, abym tym dziełem przysłużył się wielkiemu Islamowi w ogóle, a szlachetnej Sunnie Proroka w szczególności; pracą, która – jeśli Allah pozwoli – przyczyni się do zjednoczenia muzułmanów i przybliży Islam z jego wieczną duchowością do serc ludzi wykształconych i umysłów szlachetnych myślicieli na wschodzie i zachodzie ziemi. Allah mówi prawdę i On prowadzi na prostą drogę. Chwała Allahowi, który powiedział: «A ponad każdym posiadaczem wiedzy jest Wszechwiedzący». Pokój wam oraz miłosierdzie Allaha i Jego błogosławieństwo.

Profesor doktor Abd al-Qadir al-Makki al-Kattani
Konsultant i profesor inżynierii oraz wyższych studiów islamskich

Powiedział ﷺ: «Niech Allah rozjaśni oblicze człowieka, który usłyszał od nas coś i przekazał to tak, jak usłyszał; być może ten, komu to przekazano, lepiej to przyswoi niż słuchacz.»