Rasullarga imon
Odamlar rasullarni nega zarur ekanini tushunish uchun, ular o‘z xalqi qatori odamlardan bo‘lishi kerakligini anglash lozim — ular ham tug‘iladi, vafot etadi, ovqatlanadi va bozorlarda yura oladi. Qadimgi millatlar bu holatga hayron bo‘lgan, biroq Alloh rasul o‘z qavmidan bo‘lishi kerakligini shunday belgilaganki, odamlar undan namuna olishlari mumkin. Rasullarda ilohiylik xususiyati yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlangan izzatli bandalar bo‘lib, ularga vahiy yuborilgan.
Rasullarning ismi — ya’ni shariatni yetkazishda jabrlanish yoki xato qilishmasligi — vahiy bilan bog‘liq masalalarda mustahkamdir; ular Alloh tomonidan ularga aytilgan narsani nafaqat yetkazadilar, balki o‘z nafsidan gapirmaydilar. Dunyoviy ishlar yoki vahy kelmagan masalalardagi ijtihodlarda esa xato qilishi mumkin; Alloh ularni bunga tasdiqlamaydi, keyin to‘g‘rini ko‘rsatadi — masalan, ko‘ruvsizlar haqidagi voqea yoki Badr asirlaridagi voqealar orqali buni ko‘rsatadi — shunda osmondan kelgan vahiy haqiqat mezoni ekanligi yana bir bor oshkor bo‘ladi.
Muhammad ﷺ oxirgi payg‘ambar bo‘lib, uning risolasi barcha odamlarga umumiy va har bir zamon hamda makonga mos keladi. Shariat ko‘p jihatdan muvofiqlik va moslashuvchanlik xususiyatiga ega: e’tiqod va ibodatga oid qat’iy matnlar o‘zgarmas, biroq muomalot va siyosat kabi sohalarda musulmonlarga umumiy Islom prinsiplari doirasida ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan, bunda ummaviy manfaat va Islomning umumiy qoida va tamoyillariga rioya qilinishi shart.
Muhammad ﷺ shaxsiyati oʻzi alohida bir mo‘jiza edi; uning sidqi, halolligi, sahobalari bilan bo‘lgan shakhsiyati, zohid hayoti — bularning barchasi uning ulug‘vorligiga dalildir. U mukammal inson edi, biroq Alloh uni maxsus vazifaga tayyorladi va u butun insoniyat uchun betakror namunadir — Alloh Payg‘ambarlarni yaratishda uning kabi bir onglini takrorlamadi ﷺ.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.