الهمزية في المدائح النبوية
أم القرى في مدح خير الورى — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
من عيون المدائح النبوية، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله في سيرة النبي ﷺ وشمائله ومعجزاته، ومطلعها المشهور: «كيف ترقى رقيك الأنبياء». تُدرَّس وتُنشد في مجالس العلم والذكر شرقًا وغربًا.
الهمزیه — امام شرف الدین البوصیري
دا د نبوي ستاینې له غوره قصیدو څخه ده، چې امام البوصیري رحمه الله د پیغمبر ﷺ د سیرت، اخلاقو او معجزو په اړه لیکلې ده. د دې مشهوره پیل دا دی: 'څنګه پیغمبران ستا مقام ته ورسیږي؟' دا قصیده په ختیځ او لویدیځ کې د علم او ذکر په مجلسونو کې لوستل کیږي او ویل کیږي.
كيف ترقَى رُقِيَّك الأَنبياءُ
يا سماءً ما طاوَلَتْها سماءُڅنګه نور پیغمبران ستا لوړ مقام ته رسېدلی شي، اې هغه اسمانه چې بل هېڅ اسمان ستا لوړوالي ته نه دی رسېدلی؟
لَمْ يُساوُوك في عُلاكَ وَقَدْ حا
لَ سناً مِنك دونَهم وسَناءُهغوی ستا په لوړتیا کې ستا سیالي نشوای کولای، ځکه ستا څخه راوتلې روښنایي او جلال د هغوی او ستا ترمنځ خنډ و، چې تا یې له هغوی جلا کړی و.
إنّما مَثَّلُوا صِفاتِك للنا
س كما مثَّلَ النجومَ الماءُپه حقیقت کې، هغوی یوازې ستا صفات خلکو ته داسې وړاندې کړل، لکه څنګه چې اوبه ستوري منعکسوي، یوازې یو انځور یې ښیي.
أنتَ مِصباحُ كلِّ فضلٍ فما تَص
دُرُ إلا عن ضوئِكَ الأَضواءُته د هر فضیلت څراغ یې، ځکه نورې ټولې رڼاوې یوازې ستا له روښانه ځلا څخه سرچینه اخلي او راوځي.
لكَ ذاتُ العلومِ من عالِمِ الغَي
بِ ومنها لآدمَ الأَسماءُد غیب له عالم څخه د علومو ذات ستا دی، او له همدې سرچینې څخه آدم ته د نومونو علم ورکړل شوی و.
لم تَزَلْ في ضمائرِ الكونِ تُختَا
رُ لك الأُمهاتُ الأَباءُته تل د کائنات په پټو ژورو کې موجود وې، چېرته چې ستا لپاره میندې او پلرونه د پاکۍ له نسب څخه غوره کېدل.
ما مضتْ فَترةٌ من الرُّسْلِ إِلّا
بَشَّرَتْ قومَها بِكَ الأَنبياءُد پیغمبرانو ترمنځ هېڅ داسې دوره نه ده تېره شوې چې پیغمبرانو خپلو قومونو ته ستا د راتګ زیری نه وي ورکړی.
تتباهَى بِكَ العصورُ وَتَسْمو
بِكَ علْياءٌ بعدَها علياءُپېړۍ ستا په راتګ ویاړي، او ستا په واسطه یو لوړ مقام له بل لوړ مقام څخه په پرله پسې توګه لوړېږي.
وَبَدا للوُجُودِ منك كريمٌ
من كريمٍ آبَاؤُه كُرماءُاو له تا څخه وجود ته یو شریف راڅرګند شو، چې له یوې شریفې کورنۍ څخه و او پلرونه یې ټول شریفان وو.
نَسَبٌ تَحسِبُ العُلا بِحُلاهُ
قَلَّدَتْهَا نجومهَا الْجَوزاءُداسې نسب چې د هغه په ښکلا سره لوړوالی اندازه کېږي، او حتی د جوزا ستورو هم ځانونه په هغه ښکلا سینګار کړي دي.
حبذا عِقْدُ سُؤْدُدٍ وَفَخَارٍ
أنتَ فيه اليتيمةُ العصماءُڅومره ښکلی دی د عظمت او ویاړ هغه هار، چې ته ﷺ پکې یوازینۍ او تر ټولو قیمتي مرغلره یې.
وُمُحَيّاً كالشَّمس منكَ مُضِيءٌ
أسْفَرَت عنه ليلةٌ غَرّاءُاو ستا څخه یوه څېره، چې لکه لمر روښانه وه، په یوه ویاړلې او ځلاندې شپه کې راڅرګنده شوه.
ليلةُ المولدِ الذي كَان للدِّي
نِ سرورٌ بيومِهِ وازْدِهاءُدا د هغه ﷺ د زېږون شپه وه، چې ورځ یې دین ته بې حده خوښي او جلال راوړل.
وتوالَتْ بُشْرَى الهواتفِ أن قدْ
وُلِدَ المصطفى وحُقّ الهَناءُاو له غیبي غږونو څخه پرله پسې زیری راغی چې مصطفی ﷺ زېږېدلی دی، او په دې توګه خوښي په رښتیا هم حق وه.
وتَدَاعَى إيوانُ كِسْرَى ولَوْلا
آيةٌ مِنكَ ما تَدَاعَى البناءُاو د کسری ایوان ونړېد، که ستا ﷺ له لوري کومه معجزه نه وای، نو هغه لوی ودانۍ به هېڅکله نه وای نړېدلې.
وغَدَا كلُّ بيتِ نارٍ وفيهِ
كُرْبَةٌ مِنْ خُمودِها وَبلاءُاو د اور هر کور مړ شو، چې د هغه د ناڅاپي مړینې له امله یې عبادت کوونکو ته کړاو او بلا راوړه.
وعيونٌ لِلْفُرسِ غارَتْ فهل كا
نَ لنِيرانِهِم بها إطفاءُاو د فارسیانو چینې وچې شوې؛ ایا دا د همدې عمل په واسطه نه و چې د هغوی سپېڅلي اورونه مړه شول؟
مَوْلِدٌ كان منهُ في طالعِ الكُفْ
رِ وبالٌ عليهِمُ ووباءُیو زېږون چې له هغه څخه، د کفر په برخلیک کې، پر هغوی تباهي او وبا راغله.
فَهنيئاً به لآمِنَةَ الفَض
لُ الذي شُرِّفَتْ به حوَّاءُنو آمنې ته دې مبارک وي، ځکه هغې داسې فضیلت ترلاسه کړ چې حوا هم په هغه ویاړلې وه.
مَنْ لِحَوَّاءَ أنها حملَتْ أحْ
مدَ أو أنها به نُفَسَاءُد ښځو په منځ کې، د حوا په ګډون، څوک دا ویاړ ادعا کولی شي چې احمد ﷺ یې زېږولی وي یا یې د هغه له زېږون وروسته مبارک نفاس تجربه کړی وي؟
يوْمَ نَالت بِوَضْعِهِ ابنَةُ وَهْبٍ
مِنْ فَخَارٍ ما لم تَنَلْهُ النِّساءُپه هغه ورځ چې د وهب لور (آمنې) د هغه په زېږون سره داسې ویاړ ترلاسه کړ چې بلې هېڅ ښځې نه و ترلاسه کړی.
وَأَتَتْ قومَها بأفضلَ مما
حَمَلَتْ قبلُ مريمُ العذراءُاو هغې خپل قوم ته داسې څه راوړل چې د مریم عذرا له هغه څه څخه غوره وو چې هغې مخکې زېږولي وو.
شمَّتته الأَملاكُ إذ وضَعَتْهُ
وشَفَتْنَا بِقَوْلِهَا الشَّفّاءُپرښتو د هغه په زېږون هغې ته مبارکي ورکړه، او په خپلو شفا بخښونکو خبرو یې موږ ته تسلي راکړه.
رافعاً رأسَه وفي ذلك الرف
ع إلى كل سُؤْدُدٍ إيماءُهغه ﷺ په داسې حال کې زېږېدلی و چې سر یې پورته نیولی و، او په دې اشارې کې د ټولو راتلونکو ویاړونو او لوړتیاوو نښه وه.
رامقاً طَرْفه السَّماءَ ومَرْمَى
عينِ مَنْ شَأْنُهُ العُلُوُّ العَلاءُد هغه نظر اسمان ته اوښتی و، د هغه چا د سترګو هدف چې برخلیک یې لوړوالی او عظمت دی.
وتَدَلَّتْ زُهْرُ النُّجومِ إليهِ
فأضاءت بِضوئها الأَرجاءُاو روښانه ستوري هغه ته راښکته شول، او په خپله رڼا یې ټولې شاوخوا سیمې روښانه کړې.
وتراءت قصورُ قَيصَر بالرُّو
مِ يَرَاهَا مَنْ دَارُهُ البطحاءُد روم په قیصر ماڼۍ ښکاره شوې، چې هغه چا ولیدلې چې کور یې د مکې شګلنه دره وه.
وبَدَتْ فِي رَضَاعِهِ مُعْجِزَاتٌ
لَيْس فيها عنِ العيون خَفَاءُاو د هغه د شیدو څښلو پر مهال معجزې څرګندې شوې، چې د ټولو سترګو لپاره روښانه او د انکار وړ نه وې.
إذْ أَبَتْهُ لِيُتْمِهِ مُرْضِعاتٌ
قُلْنَ ما في اليتيمِ عنا غَنَاءُځکه شیدې ورکوونکو ښځو د هغه د یتیمتوب له امله هغه رد کړی و، او ویلي یې وو: "یتیم موږ ته هېڅ ګټه نه رسوي."
فأتتهُ من آلِ سعدٍ فتاةٌ
قد أبَتْهَا لِفَقْرِهَا الرُّضَعاءُبیا د سعد له کورنۍ څخه یوه ځوانه ښځه هغه ته راغله، چې نورو ماشومانو د هغې د بې وزلۍ له امله رد کړې وه.
أرْضَعتْهُ لِبَانَهَا فَسَقَتْهَا
وَبنِيها أَلْبَانَهُنَّ الشَّاءُهغې هغه ته خپلې شیدې ورکړې، او په بدل کې یې د هغې پسونو هغې او اولادونو ته ډېرې شیدې ورکړې.
أَصْبَحَتْ شُوَّلاً عِجافا وأمْسَتْ
ما بِها شائلٌ ولا عَجْفاءُد هغې پسونه، چې سهار وچ او کمزوري وو، ماښام ته نه وچ پاتې شول او نه کمزوري.
أخْصَبَ العَيْشُ عِنْدَهَا بعدَ مَحْلٍ
إذ غَدا للنبيِّ منها غِذاءُد وچکالۍ له یوې دورې وروسته د هغې ژوند شتمن شو، ځکه نبي ﷺ له هغې څخه خپله روزي ترلاسه کوله.
يا لَها مِنَّةً لقدْ ضُوعِفَ الأَجْ
رُ عليها من جِنْسِها والجزَاءُاې څومره لوی نعمت، ځکه د هغې د عمل اجر او بدله څو چنده زیاته شوه، په خپل ډول او له هغه هاخوا.
وإذا سخَّرَ الإِلهُ أُناساً
لسعيدٍ فإِنهم سُعَداءُاو کله چې خدای خلک د یو نیکمرغه شخص تابع کړي، نو هغه خلک پخپله نیکمرغه کېږي.
حَبَّة أَنْبَتَتْ سَنَابِلَ والعَص
فُ لَدَيْهِ يَسْتَشْرِفُ الضُّعَفَاءُهغه ﷺ د یوې دانې په څېر و چې ډېر وږي یې راوټوکول، چې له هغه څخه حتی کمزورو هم د هغې له وښو څخه روزي غوښته.
وَأَتَتْ جَدَّهُ وقد فَصَلَتْهُ
وبِهَا مِنْ فِصَالِهِ البُرَحَاءُاو هغه د هغه له شیدو پرې کولو وروسته د هغه نیکه ته راغله، د هغه د جلا کېدو له کړاو څخه ډکه وه.
إذ أحاطتْ به ملائكةُ الل
هِ فظنَّتْ بأنهم قُرَنَاءُځکه د خدای پرښتو هغه راګېر کړی و، او هغې فکر کاوه چې هغوی د هغه ملګري دي.
ورأى وَجْدَها به ومِنَ الوَج
دِ لهيبٌ تَصْلَى بهِ الأَحْشاءُاو هغه ﷺ د هغه په اړه د هغې شدیده مینه ولیدله، یوه دومره شدیده مینه چې د هغې په زړه کې د اور لمبې په څېر وه.
فَارَقَتْهُ كُرْهَاً وكان لَدَيْهَا
ثاوِياً لا يُمَلُّ مِنْهُ الثّواءُهغې په ناخوښۍ سره له هغه څخه جلا شوه، ځکه له هغې سره د هغه پاتې کېدل داسې استوګنه وه چې هېڅکله یې ترې ستړې نه شوه.
شُقَّ عَنْ قَلْبِهِ وأُخْرِجَ مِنْهُ
مُضْغَةٌ عِنْدَ غَسْلِهِ سوداءُد هغه ﷺ زړه چې پاکول کېده، نو پرانیستل شو او یوه توره ټوټه ترې راوویستل شوه.
خَتَمَتْهُ يُمْنَى الأَمينِ وقد أُو
دِعَ ما لم تُذَع له أَنْبَاءُد امین پرښتې ښي لاس د هغه ﷺ زړه مهر کړ، چې بیا په داسې رازونو وسپارل شو چې خبرونه یې تر اوسه نه وو خپاره شوي.
صانَ أَسْرَارَه الخِتَامُ فلا الفَضْ
ضُ مُلِمٌّ بِهِ وَلا الإِفضاءُمهر یې رازونه وساتل، نو نه یې ماتول کېده او نه یې محتویات افشا کېدل.
أَلِفَ النُّسْكَ والعبادةَ والخَل
وةَ طِفلاً وهكذا النُّجَبَاءُهغه ﷺ له ماشومتوبه په عبادت، بندګۍ او یوازېتوب روږدی شو، ځکه چې د نیکو خلکو لاره همداسې وي.
وإذا حَلَّتِ الْهِدَايَةُ قَلْبَاً
نَشِطَتْ في العبادة الأَعضاءُکله چې هدایت په زړه کې ځای ونیسي، نو غړي په عبادت کې فعال او لیواله شي.
بَعَثَ اللَّهُ عندَ مبعثهِ الشُّه
بَ حِراساً وضاقَ عنها الفضاءُد هغه ﷺ په راتګ سره، الله تعالی شهابونه د ساتونکو په توګه ولېږل، او د اسمان پراخه فضا پرې تنګه شوه.
تَطْرُدُ الجِنَّ عن مقاعدَ للسَّمْ
عِ كما تَطْرُدُ الذِّئابَ الرِّعاءُدغو شهابونو پېریان له خپلو اورېدلو ځایونو څخه وشړل، لکه څنګه چې شپانه لېوان شړي.
فَمَحَتْ آيةُ الكَهَانَةِ آيا
تٌ مِنَ الوحْيِ ما لَهنَّ امِّحاءُپه دې توګه، د کاهنانو نښې د الهي وحی په آیتونو سره له منځه یوړل شوې، چې هېڅکله نه شي له منځه تللی.
ورأَتْهُ خديجةٌ والتُّقَى وال
زُّهْدُ فيه سجيَّةٌ والحياءُخدیجې هغه ﷺ ولید، او هغې ولیدل چې تقوا، زهد او حیا د هغه ذاتي خویونه وو.
وأتاها أن الغمامةَ والسر
حَ أَظَلَّتْهُ منهما أفياءُهغې ته خبر ورسېد چې ورېځې او ونې هغه ﷺ ته خپل محافظتي سیوری ورکړی و.
وأحاديث أنَّ وَعْدَ رسولِ ال
له بالبعثِ حانَ منه الوفاءُاو داسې خبرې خپرې شوې چې د الله تعالی د رسول ﷺ د راتګ په اړه وعده پوره کېدو ته نږدې ده.
فدَعَتْهُ إلى الزواجِ وما أَحْ
سَنَ ما يبلغُ المُنَى الأَذكياءُنو هغې هغه ﷺ واده ته راوباله، او څومره ښه ده چې هوښیار خلک په داسې حکمت سره خپلو هیلو ته رسېږي.
وأتاهُ في بيتها جَبْرَئيلٌ
ولِذي اللُّبِّ في الأُمورِ ارْتياءُاو جبرائیل د هغې په کور کې هغه ﷺ ته راغی، ځکه چې د عقل خاوند په داسې مهمو چارو کې بصیرت لري.
فأماطت عنها الخِمَارَ لتَدْري
أهُوَ الوحْيُ أم هو الإِغماءُنو هغې خپل سرپوښ لرې کړ ترڅو پوه شي چې ایا دا رښتیا وحی وه که یوازې بې هوشي.
فاختفى عند كشفِها الرأْسَ جِبْري
لُ فما عادَ أو أُعيدَ الغِطاءُجبرائیل هغه مهال ورک شو کله چې هغې خپل سر لوڅ کړ، او تر هغه وخته پورې بیرته را نه غی چې سرپوښ یې بیرته واچاوه.
فاستبانت خديجةٌ أنه الكنْ
زُ الذي حَاوَلَتْهُ والكِيميَاءُبیا خدیجه په دې باوري شوه چې هغه ﷺ هغه خزانه وه چې هغې یې په لټه کې وه او د بدلون کیمیا وه.
ثم قام النبيُّ يدعو إلى الل
هِ وفي الكُفرِ نَجْدَةٌ وإباءُبیا پیغمبر ﷺ پاڅېد، خلک یې الله تعالی ته بلل، که څه هم کفر قوي او سرکښه و.
أُمَمَاً أُشرِبَتُ قلوبُهُم الكُف
رَ فَدَاءُ الضَّلالِ فيهم عَيَاءُهغه داسې قومونه راوبلل چې زړونه یې په کفر کې ډوب وو، او د هغوی د ګمراهۍ درملنه یې ناشونې کړې وه.
ورأينا آياتِه فاهتدَيْنَا
وإذا الحقُّ جاء زالَ المِراءُاو موږ د هغه ﷺ نښې ولیدلې، نو هدایت شو، ځکه کله چې حق راشي، ټول شکونه له منځه ځي.
رَبِّ إِنَّ الهُدى هُداك وَآيا
تُكَ نورٌ تَهْدِي بها من تشاءُای زما ربه، په رښتیا چې هدایت ستا هدایت دی، او ستا نښې یو نور دی چې په هغې سره ته هر چا ته چې وغواړې هدایت کوې.
كم رأَيْنَا ما ليس يَعْقِلُ قد أُلْ
هم ما ليْس يُلْهَمُ العُقلاءُڅو ځله مو لیدلي چې بې عقل شیانو ته داسې الهام ورکړل شوی چې عقل لرونکو ته نه دی ورکړل شوی.
إذ أبى الفيلُ ما أتى صاحبُ الفي
لِ ولم ينفعِ الحِجا والذكاءُدا هغه مهال څرګنده شوه کله چې فیل د خپل مالک، د فیلانو د مالک، له اطاعت څخه انکار وکړ، او نه یې حکمت او نه یې هوښیاري ګټه وکړه.
والجماداتُ أفصحت بالذي أُخ
رِسَ عنه لأَحمدَ الفُصحاءُحتی بې جانه شیانو د احمد ﷺ لپاره د هغو حقایقو په اړه په روښانه توګه خبرې وکړې چې تر ټولو فصیح ویناوال یې په اړه بې ژبې شوي وو.
ويْحَ قومٍ جَفَوا نَبِيَّاً بأرضٍ
أَلِفَتْهُ ضِبَابُها والظِّبَاءُافسوس پر هغه قوم چې په داسې ځمکه کې یې له پیغمبر ﷺ څخه مخ واړاوه چې حتی د هغې ګیدړې او هوسۍ هم د هغه په شتون روږدي وې.
وَسَلَوْهُ وَحَنَّ جِذعٌ إِليه
وَقَلَوْهُ وَوَدَّهٌ الغُرَباءُهغوی هغه پرېښود، خو یوې ونې تنې ورته ارمان کاوه؛ هغوی ترې کرکه کوله، خو پردیو هغه ګران ګاڼه.
أخرَجوه منها وآوَاهُ غارٌ
وَحَمَتْهُ حَمامَةٌ وَرقاءُهغوی هغه له خپل کوره وشړلو، خو یوې غار ورته پناه ورکړه، او یوې خړې کوترې ورته ساتنه وکړه.
وَكَفَتْهُ بِنَسْجِها عنكبوتٌ
ما كَفَتْهُ الحمامةُ الحَصْداءُیوې غڼې په خپل نازک تار اوبدلو سره هغه ته داسې ساتنه وکړه چې حتی یوې قوي کوترې هم نه شوای کولی.
وَاختفى منهمُ على قُرْبٍ مَرْآ
هُ ومن شِدَّةِ الظهورِ الخَفَاءُهغه له دوی څخه پټ پاتې شو، حتی کله چې دوی دومره نږدې وو چې هغه یې لیدلی شو، دا پټوالی په متناقض ډول د هغه د شتون له شدت څخه رامنځته شوی و.
وَنَحا المصطفى المدينةَ وَاشتا
قتْ إليه من مكةَ الأَنحاءُبیا مصطفی ﷺ مدینې ته سفر وکړ، په داسې حال کې چې د مکې سیمو د هغه بیرته راتګ ته ارمان کاوه.
وَتغنّتْ بِمَدْحِهِ الْجِنُّ حتَّى
أطرَبَ الإِنسَ منه ذاك الغِناءُپېریانو د هغه ﷺ په ستاینه کې سندرې وویلې، د هغوی نغمې دومره زړه راښکونکې وې چې حتی انسانانو ته یې خوښي ورکړه.
وَاقتفى إثْرَهُ سُراقَةُ فاستَهْ
وَتهُ في الأَرْضِ صافنٌ جَرْداءُسراقې د هغه پله تعقیب کړ، خو د هغه چټک او قوي آس په ځمکه کې ډوب شو، او هغه یې بندي کړ.
ثم ناداهُ بعدَما سِيمَتِ الخَس
فَ العُلا وَقَد يُنْجِدُ الغريقَ النِّداءُبیا سراقې هغه ﷺ ته غږ وکړ وروسته له دې چې د هغه شریف آس ذلیل شو، ځکه چې په رښتیا هم، یو غږ کولی شي یو ډوب شوی کس وژغوري.
فطوى الأَرضَ سائرا وَالسموا
تِ العُلا فوقَها له إِسراءُهغه په پښو پر ځمکه سفر وکړ، خو د معراج په شپه لوړ اسمانونه هم د هغه منزل وو.
فصِفِ الليلةَ التي كان للمُخ
تارِ فيها على البُراقِ استواءُنو هغه حیرانوونکې شپه بیان کړه کله چې غوره شوی ﷺ پر براق سپور و.
وترقى به إلى قابِ قَوْسَيْ
نِ وَتِلكَ السيادةُ القَعْساءُهغه ورسره د دوو کمانونو په اندازه پورته شو، چې دا د هغه د لوړ او نه ماتېدونکي واکمنۍ ثبوت دی.
رُتَبٌ تَسْقُط الأَمانيُّ حَسْرَى
دونَها ما وراءهن وَرَاءُدا دومره لوړې درجې دي چې ټولې هیلې ورته په حسرت کې پاتې راځي، ځکه چې تر هغې وروسته نور پورته تګ نشته.
ثم وافَى يحدِّثُ الناسَ شُكْرَاً
إذ أتته من ربِّه النَّعْماءُبیا هغه بیرته راغی، خلکو ته یې په شکرانې سره هغه لوی نعمتونه بیانول چې د هغه رب پرې ورکړي وو.
وتَحَدَّى فارتابَ كلُّ مُريبٍ
أَوَ يَبْقَى مع السُّيُولِ الغُثاءُهغه خپله ننګونه وکړه، چې هر شکمن یې په شک کې واچاوه، ځکه چې څنګه کولی شي یوازې کثافات د لویو سیلابونو په منځ کې پاتې شي؟
وَهْوَ يدعو إلى الإِلهِ وَإن شق
قَ عليه كفرٌ به وَازدِراءُهغه ﷺ انسانان الله تعالی ته بلل، که څه هم د هغوی کفر او سپکاوي هغه ته ډېر تکلیف ورکاوه.
وَيَدُلُّ الورَى على اللَّهِ بالتَّوْ
حيدِ وَهْوَ المَحَجَّةُ البَيْضاءُهغه ﷺ ټول مخلوق د توحید په اصل سره الله تعالی ته رهبري کوي، چې په رښتیا هم روښانه او سپینه لاره ده.
فَبِمَا رحمةٍ مِنَ اللَّهِ لانَتْ
صَخْرةٌ مِنْ إبائِهم صَمَّاءُد الله له رحمته، د هغوی د سرزورۍ کاڼی، چې لکه کاڼی کلک و، نرم شو.
وَاستجابَتْ له بنصرٍ وَفَتْحٍ
بعد ذاكَ الخضراء والغبراءُاو له هغې وروسته، شنه او خاورینه ځمکه د هغه ﷺ لپاره په بریا او فتحې سره ځواب شوه.
وَأَطاعَتْ لأَمْرِهِ العَرَبُ العَرْ
باء وَالْجَاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُاو خالصو عربو او د جاهلیت بشپړو ناپوهو خلکو د هغه ﷺ امر ومنلو.
وَتَوالَتْ للمصطفى الآيةُ الكبْ
رَى عليهمْ وَالغارةُ الشَّعْواءُد مصطفی ﷺ لپاره، پر هغوی لویې نښې او خپرې شوې حملې یو پر بل پسې راغلې.
فإذا ما تلا كتابا من الل
هِ تَلَتْهُ كَتِيبَةٌ خضراءُکله چې هغه ﷺ د الله له لوري یو کتاب تلاوت کړ، نو یو شین لښکر یې تعقیب کړ.
وَكفاهُ المستهزئينَ وَكم سا
ءَ نبِيَّاً من قومِه استهزاءُالله تعالی هغه ﷺ د مسخره کوونکو له شره وساته، ځکه چې څومره ځله د یو پیغمبر د خپل قوم مسخره کولو هغه ته زیان رسولی دی.
وَرَماهم بِدَعْوَةٍ من فِناءِ ال
بَيتِ فيهَا للظالمين فَنَاءُاو هغه ﷺ د کعبې له انګړ څخه پر هغوی داسې دعا وکړه چې د ظالمانو لپاره پکې هلاکت و.
خمسةٌ كُلُّهم أُصيبوا بداءٍ
والرَّدَى من جنودِهِ الأَدوَاءُپنځه کسان ټول په ناروغۍ اخته شول، ځکه چې ناروغۍ د مرګ له لښکرو څخه دي.
فدَهَى الأَسودَ بنَ مُطَّلِبٍ أَي
يُ عمىً مَيِّتٌ به الأَحياءُدا د اسود بن مطلب پر داسې ړندوالي راغله چې ژوندي کسان هم ورسره مړه شول.
وَدَهَى الأَسودَ بنَ عبدِ يغوثٍ
أن سَقَاهُ كأسَ الرَّدَى اسْتِسْقَاءُاو دا د اسود بن عبد یغوث پر داسې ډول راغله چې هغه یې د مرګ پیاله د تندې ماتولو په څېر وڅښله.
وأَصابَ الوليدَ خَدْشَةُ سَهْمٍ
قَصَّرَتْ عنها الْحَيَّةُ الرَّقْطاءُاو ولید ته د غشي یوازې یوه خراش ورسېده، خو د هغې اغېزه دومره سخته وه چې د رنګه مار چیچل هم ورته کم و.
وَقَضَتْ شَوْكَةٌ على مَهْجَةِ العا
صِي فللّهِ النَّقْمَة الشَّوْكاءُاو یو اغزي د سرغړونکي ژوند پای ته ورساوه، ځکه چې د الله تعالی لپاره د اغزي په څېر غچ دی.
وَعَلا الحارثَ القُيُوحُ وَقد سا
لَ بِها رأسُه وَساء الوِعاءُاو پیپ پر حارث راغی، چې له سر څخه یې بهېده، او سر یې یو بد لوښی شو.
خمسةٌ طُهِّرَتْ بِقَطْعِهِم الأَر
ضُ فَكَفُّ الأَذى بهم شَلَّاءُدا پنځه کسان، د هغوی په مړینې سره ځمکه پاکه شوه، او د زیان رسولو لاس د هغوی له لارې فلج شو.
فُدِيَتْ خمسةُ الصَّحيفةِ بالخَم
سةِ إن كان بالكرام فِدَاءُهغه پنځه کسان چې پر صحيفه يې لاسليک کړی و، د دې پنځو په بدل کې خلاص شول، که رښتیا هم د شریفانو ژوند فدیه کېدای شي.
فِتْيَةٌ بَيَّتُوا على فِعلِ خَيْرٍ
حَمِد الصبحُ أمرَهم وَالمَساءُدوی ځوانان وو چې د نیک کار کولو هوډ یې کړی و، او سهار او ماښام دواړو د هغوی کار وستایه.
يَا لأَمر أَتاهُ بعدَ هِشامٍ
زَمْعَةٌ إنه الفتَى الأَتَّاءُاوه، له هشام وروسته زمعه ته څه کار ورسېد، ځکه چې هغه هغه ځوان و چې مخکې راغی.
وَزُهَيْرٌ وَالْمُطْعِمُ بنُ عَدِيٍّ
وَأبو البَخْتَرِيِّ مِنْ حيث شاؤوااو زهیر، مطعم بن عدي، او ابو البختري له هر هغه ځایه چې وغوښتل، ورسره یوځای شول.
نَقَضُوا مُبْرَمَ الصَّحيفةِ إذ شد
دَت عليهم من العِدا الأَنداءُدوی هغه کلکه مهر شوې صحيفه ماته کړه کله چې د دښمنانو سختۍ پرې زیاتې شوې.
أذْكَرَتْنَا بِأَكْلِهَا أكلَ مِنْسَا
ةِ سُلَيْمانَ الأَرْضَةُ الخَرساءُد هغې په خوړلو سره، خاموشه مېږی موږ ته د سلیمان علیه السلام د امسا خوړل را په یاد کړل.
وَبهَا أخبَر النبيُّ وكم أخ
رَجَ خَبْئاً له الغُيُوبُ خِبَاءُاو د دې له لارې، پیغمبر ﷺ خبر ورکړ، او ډېر پټ حقیقتونه یې څرګند کړل چې غیب ورته پرده وه.
لا تَخَلْ جانِبَ النبيِّ مُضَاماً
حينَ مَسَّتْهُ منهمُ الأَسْواءُداسې مه ګڼه چې پیغمبر ﷺ ته زیان رسېدلی وي کله چې د هغه له دښمنانو څخه بدۍ ورته ورسېدې.
كلُّ أمرٍ نَابَ النبيِّينَ فالشد
دَةُ فيه محمودةٌ وَالرّخاءُهر هغه کار چې پیغمبرانو ته ورپېښ شو، که سختي وه او که اساني، د ستاینې وړ و.
لو يَمسُّ النُّضَارَ هُونٌ مِنَ النا
رِ لما اختيرَ للنُّضَارِ الصِّلاءُکه سره زر د اور له سپکاوي سره مخ شوي وای، نو اور به د هغې د پاکولو لپاره نه وای غوره شوی.
كم يَدٍ عن نَبِيِّهِ كَفَّهَا الل
هُ وَفي الخَلْقِ كَثْرَةٌ وَاجتراءُڅومره لاسونه الله تعالی له خپل پیغمبر ﷺ څخه منع کړل، سره له دې چې مخلوق ډېر او زړور و.
إذ دعا وَحْدَهُ العبادَ وَأَمْسَتْ
مِنه في كلِّ مُقلَةٍ أَقْذاءُکله چې هغه ﷺ یوازې خلک الله ته بلل، او بیا هم په هرې سترګې کې د هغه ﷺ په وړاندې کرکه وه.
هَمَّ قومٌ بِقَتْلِهِ فأَبى السَّيْ
فُ وَفاءً وَفاءتِ الصَّفْواءُیو قوم د هغه ﷺ د وژلو اراده وکړه، خو تورې د وفادارۍ له امله انکار وکړ، او پاکه ډبره تسلیم شوه.
وَأبو جهلٍ إذ رأى عُنُقَ الفح
لِ إليه كأنه العنقَاءُاو ابو جهل، کله چې یې د آس غاړه خپل لوري ته راتلونکې ولیده، داسې وه لکه چې عنقا وي.
وَاقتضَاهُ النبيُّ دَيْنُ الإِراشي
يِ وَقد سَاء بيعُهُ وَالشِّرَاءُاو پیغمبر ﷺ د اراشي سړي پور ادا کړ، که څه هم د هغه سوداګري خرابه شوې وه.
وَرأى المصطفى أَتَاهُ بما لَمْ
يُنْجِ منه دونَ الوفاء النَّجَاءُاو مصطفی ﷺ ولیدل چې هغه داسې غوښتنې سره راغی چې له پوره کولو پرته یې خلاصون نه و.
هوَ ما قد رآهُ مِن قبلُ لكنْ
ما عَلَى مِثْلِهِ يُعَدُّ الخَطَاءُدا هغه څه وو چې هغه ﷺ مخکې لیدلي وو، خو د هغه په څېر پر چا تېروتنه نه شمېرل کېږي.
وَأَعَدَّتْ حَمَّالَةُ الحَطَبِ الفِه
رَ وَجَاءَتْ كأَنها الوَرْقاءُاو د لرګیو وړونکې ښځې کاڼی چمتو کړ او داسې راغله لکه یوه غوسه ناکه کوتره.
يومَ جاءَت غَضْبَى تقولُ أفي مِث
لِيَ مِنْ أحمدٍ يُقالُ الهِجَاءُهغه ورځ چې په غوسه راغله او ویې ویل: "ایا زما په څېر چا په اړه احمد ﷺ بد ویلي دي؟"
وَتَولَّتْ وَمَا رأته وَمِنْ أَيْ
نَ تَرَى الشمسَ مُقْلَةٌ عمياءُاو هغه بېرته وګرځېده، په داسې حال کې چې هغه ﷺ یې نه و لیدلی، ځکه چې ړنده سترګه څنګه لمر لیدلی شي؟
ثم سَمّتْ له اليهوديَّةُ الشَا
ةَ وَكم سَامَ الشِّقْوَةَ الأَشقِيَاءُبیا یهودي ښځې هغه ﷺ ته پسه مسموم کړ، او څومره بدبختي بدبخته خلک پر نورو راوړي؟
فأَذاعَ الذِّراعُ مَا فيه مَن شر
رٍ بِنُطْقٍ إخفاؤُهُ إبداءُنو د پسه پښې هغه شر چې په کې و، په داسې خبرو سره څرګند کړ چې پټول یې ښکاره کول وو.
وَبِخُلقٍ مِنَ النبيِّ كريمٍ
لَمْ تُقَاصَصْ بِجرحهَا العَجْماءُاو د پیغمبر ﷺ د نیک اخلاقو له امله، هغه چا ته چې زیان یې رسولی و، غچ ترې وانه خیستل شو.
مَنَّ فَضْلاً عَلَى هَوَازِنَ إذْ كا
نَ له قبلَ ذَاكَ فيهِمِ رِبَاءُهغه ﷺ پر هوازن احسان وکړ، که څه هم له دې مخکې یې په هغوی کې د خپلولۍ حق درلود.
وَأتى السَّبيُ فيه أُختُ رَضَاعٍ
وَضَعَ الكُفْرُ قَدْرَهَا وَالسِّبَاءُاو په اسیرانو کې یوه رضاعي خور راغله، چې کفر او اسارت یې مقام ټیټ کړی و.
فَحَبَاهَا بِرّاً تَوَهَّمَتِ النَّا
سُ به أنَّما السِّبَاء هِداءُنو هغه ﷺ پر هغې دومره مهرباني وکړه چې خلکو فکر وکړ چې اسارت پخپله یو ډالۍ ده.
بَسَطَ المصطفى لها مِن رِداءٍ
أيُّ فضل حَوَاهُ ذاكَ الرِّداءُمصطفی ﷺ د هغې لپاره خپله چادري وغوړوله، او څومره لوی فضیلت په هغې چادرۍ کې نغښتی و!
فَغَدَتْ فيه وَهْيَ سيِّدةُ النِّسْ
وَةِ وَالسيِّدَاتُ فيه إمَاءُنو په هغې کې هغه د ټولو ښځو سرداره شوه، په داسې حال کې چې نورې ټولې شریفې میرمنې د هغې په پرتله وینځې وې.
فتَنَزَّهْ في ذاتِه وَمَعَانيهِ
استماعاً إنْ عَزَّ مِنهَا اجتِلاءُنو د هغه په ذات او معناوو کې په اورېدو سره خوند واخلئ، که د هغو مستقیم لیدل ستونزمن وي.
وَاملأ السّمْعَ مِن محَاسِنَ يُمْلِي
هَا عليك الإنشَادُ وَالإِنْشَاءُاو خپل غوږونه له هغو ښکلاوو ډک کړئ چې تلاوت او لیکل یې تاسو ته بیانوي.
كلُّ وَصْفٍ له ابْتَدَأتَ به استَوْ
عَبَ أخبَارَ الفضلِ مِنه ابتداءُد هغه هر هغه صفت چې تاسو یې پیل کوئ، د فضیلت ټولې کیسې له پیل څخه په ځان کې رانغاړي.
سَيِّدٌ ضِحْكُهُ التَّبَسُّمُ وَالْمَش
يُ الهَوَيْنَا وَنَومُهُ الإِغفاءُهغه داسې سردار دی چې خندا یې یوازې موسکا ده، تګ یې نرم او خوب یې سپک خوب دی.
مَا سِوَى خُلْقِهِ النسيمُ وَلا غَيْ
رَ مُحَيَّاهُ الرَّوْضَةُ الغَنَّاءُد هغه له اخلاقو پرته بل څه نسیم نه دی، او د هغه له مخ پرته بل څه شنه باغ نه دی.
رحمةٌ كلُّهُ وَحَزْمٌ وَعَزْمٌ
وَوَقَارٌ وَعِصْمَةٌ وَحَيَاءُهغه ټول رحمت، هوډ، عزم، وقار، بې ګناهي او حیا دی.
لا تَحُلُّ البأْسَاء مِنه عُرَا الصَّبْ
رِ وَلا تَسْتَخِفُّهُ السَّرَّاءُسختۍ د هغه د صبر تارونه نه شلوي، او نه هم سوکالي هغه بې پروا کوي.
كَرُمَتْ نَفْسُهُ فما يخْطُرُ السُّو
ء عَلَى قَلْبِهِ وَلا الفحشَاءُد هغه نفس دومره شریف دی چې بد او فحشا هیڅکله د هغه زړه ته نه راځي.
عَظُمَتْ نِعْمَةُ الإِله عليه
فاستَقَلَّتْ لِذِكْرِهِ العُظَمَاءُپر هغه د الله تعالی نعمت دومره لوی و چې د هغه په یادولو کې ټول لوی خلک کوچني ښکارېدل.
جَهِلَتْ قومُهُ عليه فأَغْضَى
وَأخو الحِلْم دَأبُهُ الإِغْضَاءُد هغه قوم پر هغه ناپوهي وکړه، خو هغه یې سترګې پټې کړې، ځکه چې د حلیم سړي عادت بخښنه ده.
وَسِعَ العَالَمِين عِلْمَاً وَحِلْمَاً
فهْوَ بحرٌ لم تُعْيِهِ الأَعبَاءُهغه ټولې نړۍ په علم او حلم سره راونغاړلې، ځکه چې هغه داسې سمندر دی چې بارونه یې نه ستړې کوي.
مُسْتَقِلٌّ دُنْيَاكَ أن يُنْسَبَ الإِم
ساكُ منها إليه والإِعطاءُستاسو دنیاوي مالونه دومره بې ارزښته دي چې د هغه سره د ورکولو یا نه ورکولو نسبت وشي.
شمسُ فضلٍ تَحَقَّقَ الظنُّ فيه
أنه الشمسُ رِفْعَةً والضِّياءُهغه د فضیلت لمر دی، چې په اړه یې دا ګومان تایید شو چې هغه په لوړتیا او رڼا کې لمر دی.
فإذا ما ضحا محا نورُه الظِّل
لَ وقد أثْبَتَ الظِّلالَ الضَّحَاءُنو کله چې هغه روښانه شو، د هغه رڼا سیوری له منځه یوړ، که څه هم د سهار رڼا معمولاً سیوري رامنځته کوي.
فكأنَّ الغمامةَ استَوْدَعَتْهُ
مَنْ أظَلَّتْ مَنْ ظِلِّهِ الدُّفَفَاءُداسې بریښي چې ورېځې هغه ته د خپل سیوري یخوالی وسپاره، هغه سیوری چې پخپله د هغه له سیوري څخه اخیستل شوی و.
خَفِيَتْ عِنْدَهُ الفضائلُ وانجا
بَتْ به عن عقولِنَا الأهواءُد هغه په حضور کې نور ټول فضیلتونه پټ شول، او د هغه په واسطه زموږ له ذهنونو څخه هیلې او خواهشات له منځه لاړل.
أمَعَ الصُّبحِ للنجومِ تَجَلٍّ
أمْ مع الشمسِ للظلامِ بَقاءُآیا ستوري د سهار سره ځلیږي، یا تیاره د لمر سره پاتې کیږي؟
مُعجزُ القَوْلِ والفِعَالِ كريمُ ال
خلقِ وَالخُلْقِ مُقْسِطٌ مِعْطاءُهغه په وینا او عمل کې معجزه، په جسمي بڼه او اخلاقو کې شریف، عادل او سخي دی.
لا تَقِسْ بالنبيِّ في الفضل خَلْقَاً
فهو البحر والأنامُ إضاءُهیڅ مخلوق د فضیلت له مخې له نبي ﷺ سره مه پرتله کوئ، ځکه چې هغه سمندر دی او نور ټول مخلوقات یوازې د هغه انعکاس دي.
كلُّ فضل في العالَمين فمن فَض
لِ النبيِّ استعارَهُ الفُضَلاءُپه ټولو نړۍ کې هر فضیلت، فضیلت لرونکو له نبي ﷺ له فضیلت څخه پور اخیستی دی.
شُقَّ عَنْ صَدْرِهِ وشُقَّ لَهُ البَدْ
رُ وَمِنْ شَرْطِ كلِّ شَرْطٍ جَزاءُد هغه سینه وشکافته شوه، او پوره سپوږمۍ د هغه لپاره وشکافته شوه، ځکه چې د هر داسې نښې جزا شته.
ورَمَى بالحَصَى فأَقْصَدَ جَيشاً
ما العَصَا عِنْدَه وَمَا الإِلقاءُاو هغه شګې وغورځولې، یو لښکر یې له منځه یوړ، چې د هغه په پرتله د موسی علیه السلام لکړه او غورځول یې بې ارزښته ښکارېدل.
ودعا للأنامِ إذ دَهَمَتْهُم
سَنَةٌ مِنْ مُحولِها شَهْباءُاو هغه د خلکو لپاره دعا وکړه کله چې دوی د سختې، وچکالۍ کال لخوا ځپل شوي وو.
فاسْتَهَلّتْ بالغَيْثِ سَبْعَةَ أَيَّا
مٍ عليهم سحابةٌ وَطْفاءُنو یوه درنه، توره ورېځ پر دوی اوو ورځو پورې باران وکړ.
تَتَحَرّى مَواضِعَ الرَّعْيِ وَالسَّقْ
يِ وحيث العِطاشُ تُوهَى السِّقاءُهغې د څړځایونو او اوبو ورکولو ځایونه لټول، او چیرته چې تږي وو، هغې په ډیره اندازه اوبه ورولې.
وأتى الناسُ يَشْتَكُونَ أذاها
وَرَخَاءٌ يُؤْذِي الأنام غلاءُاو خلک د هغې له زیان څخه شکایت کولو ته راغلل، ځکه چې ډیروالی هم د خپل زیاتوالي له امله انسانانو ته زیان رسولی شي.
فدعا فانجلى الغمام فقلت في
وصف غيث إِقْلاعَه استسقاءُنو هغه دعا وکړه او ورېځې لرې شوې، چې ما وویل د داسې باران بندیدل پخپله د باران لپاره دعا وه.
ثم أَثْرى الثَّرَى فقرَّتْ عُيونٌ
بقُراهَا وَأُحْيِيَتْ أَحْيَاءُبیا ځمکه حاصلخیزه شوه، د خپلو آبادو سیمو په لیدو یې سترګې خوښې شوې، او ژوندي موجودات بیا راژوندي شول.
فترى الأرضَ غِبَّهُ كسماءٍ
أشْرَقَتْ مِنْ نُجومِهَا الظَّلْمَاءُنو تاسو به له هغې وروسته ځمکه داسې اسمان په څیر ولیدله چې تیاره یې د ستورو په واسطه روښانه شوې وي.
تُخْجِلُ الدُّرَّ واليواقيتَ من نَوْ
رِ رُباها البَيْضَاءُ والحَمراءُد هغې غونډیو سپینې او سرې ګلان موتی او یاقوت شرمنده کول.
لَيْتَهُ خَصَّنِي بِرُؤْيَةِ وَجْهٍ
زَالَ عن كلِّ من رآه الشّقاءُکاش چې هغه ﷺ ما ته د داسې مخ په لیدو سره ځانګړی کړی وای چې له لیدلو یې د هر چا له زړه څخه ټول غمونه لرې شول.
مُسْفِرٌ يَلْتَقِي الكَتِيبَةَ بَسَّا
ماً إذا أسْهَمَ الوُجُوهَ اللِّقاءُروښانه، هغه ﷺ به له لښکر سره په موسکا مخامخ کیده، حتی کله چې دې مخامخ کیدو د نورو مخونه غمجن کول.
جُعِلَتْ مَسْجِدَاً له الأرضُ فاهْتز
زَ به للصلاةِ فيها حِرَاءُځمکه د هغه ﷺ لپاره جومات وګرځول شوه، نو حرا پخپله په هغې کې د لمانځه لپاره له خوښۍ ولړزېده.
مُظْهِرٍ شَجّةَ الْجَبِينِ عَلَى البُرْ
ءِ كما أَظهرَ الهلالَ البَرَاءُهغه ﷺ د خپل تندي داغ د روغیدو وروسته هم ښکاره کاوه، لکه څنګه چې نوې سپوږمۍ خپله نرۍ بڼه ښکاره کوي.
سُتِرَ الحُسْنُ منه بالحسنِ فاعجَبْ
لِجَمِالٍ له الْجَمالُ وِقاءُد هغه ﷺ ښکلا په ښکلا پوښل شوې وه، نو د داسې ښکلا څخه حیران شئ چې ښکلا پخپله د هغې لپاره سپر دی.
فهْوَ كالزّهْرِ لاحَ من سَجَفِ الأك
مام والعودِ شُقَّ عنه اللّحاءُهغه ﷺ د ګل په څیر دی چې له خپلې غوټۍ څخه راوتلی، او د هغه څانګې په څیر دی چې پوستکی یې ترې لرې شوی وي.
كَادَ أَنْ يُغشِيَ العُيونَ سناً مِنْ
هُ لِسِرٍّ فيه حَكَتْهُ ذُكاءُد هغه ﷺ رڼا نږدې سترګې ړندې کړې، د هغه په دننه کې د یوه راز له امله چې لمر پخپله بیان کړی و.
صانَهُ الحُسْنُ وَالسّكِينَةُ أَنْ تُظ
هِرَ فيه آثارها البأساءُښکلا او آرامۍ هغه ﷺ له دې څخه وساته چې د سختۍ نښې پرې ښکاره شي.
وتَخَالُ الوجوهَ إنْ قابَلَتْه
أَلْبَسَتْهَا ألوانَهَا الحِرْبَاءُداسې به دې ګمان شوای چې مخونه به یې ﷺ د لیدو پر مهال خپل رنګونه بدل کړي وي، لکه چې ګوڼاټي خپل رنګونه ورکړي وي.
فإذا شِمْتَ بِشْرَهُ وَنَدَاهُ
أذْهَلَتْكَ الأنوارُ والأنواءُکه دې د هغه ﷺ خوشالي او سخاوت لیدلی وای، نو رڼاوو او نعمتونو به په بشپړه توګه حیران کړی وای.
أَوْ بتقبيلِ راحةٍ كانَ لل
هِ وباللَّه أخذها والعطاءُیا د هغه ﷺ د لاس مچولو سره، چې هر اخیستل او ورکول یې د الله لپاره او د هغه په الهي اراده وو.
تَتَّقِي بأْسَها الملوكُ وَتحْظَى
بالغِنَى من نَوَالِهَا الفُقَراءُپاچاهانو به د هغه ﷺ د لاس له ځواکه وېره لرله، خو بې وزلو به یې له سخاوته شتمني ترلاسه کوله.
لا تَسَلْ سَيْلَ جُودِها إنما يَك
فِيك مِنْ وكْفِ سُحْبها الأنداءُد هغه ﷺ د سخاوت د سیلاب په اړه مه پوښته، ځکه چې د هغه د ورېځو یوازې شبنم څاڅکي ستا لپاره بس دي.
دَرَّتِ الشاةُ حينَ مرَّتْ عَلَيها
فلها ثَرْوَةٌ بها وَنَماءُپسه هغه مهال شیدې ورکړې کله چې هغه ﷺ ترې تېر شو، او د هغه په برکت یې شتمني او وده ومونده.
نَبَعَ الماءُ أَثْمَرَ النخلُ في عا
مٍ بها سَبَّحَتْ بها الحصباءُاوبه راوخوټېدې، د خرما ونو په یوه کال کې د هغه ﷺ په برکت میوه ونیوله، او حتی کاڼو د هغه په شتون کې د الله تسبیح وویله.
أحْيَتِ المُرْمِلِينَ مِنْ مِوْتِ جَهْدٍ
أَعْوَزَ القَوْمَ فيه زادٌ وماءُهغه ﷺ بې وزله خلک د سختۍ له مرګ څخه راژوندي کړل، په داسې حال کې چې خلکو خوراک او اوبه نه درلودل.
فتغَدَّى بالصَّاعِ أَلْفٌ جِياعٌ
وتَرَوَّى بالصَّاعِ ألفٌ ظِمَاءُپه دې توګه، زر وږي خلک په یوه صاع خوراک مړ شول، او زر تږي خلک په یوه صاع اوبو خړوب شول.
وَوَفَى قدرُ بَيْضَةٍ مِنْ نُضَارٍ
دَيْنَ سَلْمَانَ حِينَ حانَ الوفاءُاو د یوې هګۍ په اندازه خالص سرو زرو د سلمان پور ادا کړ کله چې د ادا کولو وخت راورسېد.
كانَ يُدْعَى قِنّاً فأُعْتِقَ لَمَّا
أيْنَعَتْ مِنْ نَخيلِه الأَقْنَاءُهغه (سلمان) غلام بلل کېده، خو هغه مهال آزاد شو کله چې د هغه د خرما ونو میوې پخې شوې.
أفلا تَعْذُرُونَ سَلْمَانَ لَمَّا
أَنْ عَرَتْهُ مِنْ ذِكْرِهِ العُروَاءُنو ایا تاسو سلمان ته عذر نه کوئ کله چې د هغه ﷺ په یادولو سره د وېرې لړزې پرې راغلې؟
وَأَزالَت بِلَمْسِهَا كلَّ دَاءٍ
أكْبَرَتْهُ أطِبَّةٌ وَإِسَاءُاو د هغه ﷺ په لمس سره یې هره ناروغي لرې کړه چې ډاکټرانو او معالجینو یې درملنه ناشونې بللې وه.
وعُيُونٌ مَرَّتْ بها وَهْي رُمْدٌ
فأَرَتْهَا مَا لَمْ تَرَ الزَّرْقَاءُاو سترګې پرې ﷺ تېرې شوې په داسې حال کې چې ناروغې وې، خو هغه یې داسې څه ورته وښودل چې حتی تیزبینانو هم نه شو لیدلی.
وأَعادَتْ عَلَى قَتَادَةَ عَيْنَاً
فَهْيَ حتى مماتِه النَّجْلاءُاو قتاده ته یې یوه سترګه بیرته ورکړه، چې تر مرګه پورې یې پراخه او ښکلې پاتې شوه.
أَوْ بِلَثْمِ التُّرَابِ مِنْ قَدَمٍ لا
نَتْ حَياءً من مَشْيِهَا الصَّفْواءُیا د هغه ﷺ د پښې له خاورې مچولو سره، چې د هغه په تګ سره سخته ډبره له شرمه نرمه شوه.
مَوْطِئُ الأخمَصِ الَّذِي منه للقل
لبِ إذا مَضْجَعي أَقَضَّ وِطاءُهغه ځای چې د هغه ﷺ د پښې تلی پرې ایښودل شوی، زړه ته یو نرم آرام ځای برابروي کله چې زما خپل بستر نا آرامه شي.
حَظيَ المسجدُ الحرامُ بمَمْشا
ها ولم يَنْس حَظه إِيلِيَاءُمسجد الحرام د هغه ﷺ په قدمونو برکت وموند، او بیت المقدس هم د خپل برکت برخه هېره نه کړه.
وَرَمَتْ إذْ رَمَى بها ظُلَمَ اللي
لِ إلى اللَّه خوفُه والرَّجاءُاو د هغه ﷺ پښې د شپې تیارې لرې کړې، لکه څنګه چې هغه په دې سره خپله وېره او هیله د الله په لور ورګرځوله.
دَمِيَتْ في الوَغَى لِتَكْسِبَ طِيباً
ما أراقتْ من الدَّمِ الشُّهداءُد هغه ﷺ پښه په جګړه کې وینه شوه ترڅو داسې خوشبويي ترلاسه کړي چې د شهیدانو تویې شوې وینې یې نه شوای ترلاسه کولی.
فَهْيَ قُطْبُ المحرابِ وَالْحَرْبِ كم دا
رت عليها في طاعة أَرحاءُهغه ﷺ د محراب او جګړې دواړو محور دی، چې په اطاعت کې یې ډېرې ژرندې پرې څرخېدلي دي.
وَأُرَاهُ لو لم يُسَكِّنْ بها قب
لُ حِراءً ماجَتْ بِهِ الدَّأْمَاءُاو زه باور لرم چې که هغه ﷺ له حرا څخه مخکې په دې (نړۍ) کې نه وای میشت شوی، نو د هستۍ پراخوالی به په ګډوډۍ کې راوتلی وای.
عَجَباً للكُفّارِ زادوا ضلالاً
بالذي فيه للعقول اهتداءُد کافرانو حیرانتیا ده، چې یوازې په هغه څه کې یې ګمراهي زیاته کړه چې د ټولو عقلونو لپاره روښانه هدایت لري.
والذي يسألون منه كتابٌ
مُنْزَلٌ قد أتاهم وارتقاءُاو هغه څه چې دوی یې غواړي یو نازل شوی کتاب دی چې لا دمخه ورته راغلی، او لوړوالی او پرمختګ وړاندې کوي.
أَوَ لم يَكْفِهِمْ من اللَّهِ ذِكْرٌ
فيه للناس رحمةٌ وشفاءُایا د الله له لوري یو یادښت ورته بس نه و، چې په هغه کې د ټولو انسانانو لپاره رحمت او شفا ده؟
أَعجزَ الإِنسَ آية منه والجن
نَ فَهَلَّا يأتي بها البُلَغاءُد هغه یوه آیت انسانان او پېریان دواړه بې وسه کړي، نو ولې د دوی تر ټولو فصیحان یې په څېر څه نه راوړي؟
كلّ يومٍ تُهدَى إلى سامِعِيه
مُعجِزاتٍ من لفظِه القُرَّاءُهره ورځ، قاریان د هغه له کلمو څخه اوریدونکو ته معجزې وړاندې کوي.
تَتَحَلَّى به المسامِعُ والأف
واه فَهْو الحُلِيُّ وَالحَلْوَاءُغوږونه او خولې په دې سره ښکلې کیږي، ځکه چې دا هم زیور دی او هم خوږه خوندوره ده.
رَقَّ لَفْظاً وراق معنىً فجاءَتْ
في حُلاها وحَلْيِها الخَنْسَاءُپه لفظ کې نازک او په معنی کې لوړ، دا په خپل ښکلا او زینت کې د خنساء د شعر په څېر راغی.
وأرَتْنَا فيه غوامضَ فضلٍ
رِقَّةٌ مِنْ زُلالِهَا وَصَفاءُاو په دې کې یې موږ ته د فضل ژورې پټې ښکلاوې وښودلې، یو نازکوالی چې د هغه له خالص او روښانه جوهر او پاکوالي څخه سرچینه اخلي.
إنما تُجْتَلَى الوُجُوهُ إذَا ما
جُلِيَتْ عِنْ مِرْآتِهَا الأصْداءُمخونه یوازې هغه وخت په رښتیا ښکاره کیږي کله چې د دوی له آینې څخه زنګ پاک شي.
سُوَرٌ منه أشْبَهَتْ صُوَراً مِن
نَا ومِثْلُ النَّظَائِر النُّظَراءُد هغه سورتونه زموږ له شکلونو سره ورته وو، او په حقیقت کې، مساوي شیان له مساوي شیانو سره پرتله کیږي.
والأقاويل عندَهمْ كالتماثي
لِ فلا يُوهِمَنَّكَ الخطباءُاو د دوی ویناګانې د بې روحه مجسمو په څېر دي، نو خطیبان دې تاسو ونه غولوي.
كم أبانَتْ آياتُهُ من علومٍ
عن حُروفٍ أبانَ عنها الهجاءُد هغه آیتونو څومره علوم له ساده تورو څخه څرګند کړي، چې تلفظ یې ښکاره کړي دي.
فهْي كالحَبِّ والنَّوَى أعجبَ الزُّر
راعَ منهُ سنابلٌ وَزَكاءُنو دا د دانې او د خرما د زړي په څېر دی، چې له هغې څخه د غنمو وږي او ډېره وده بزګران حیران کړي دي.
فأطالوا فيه التردُّدَ وَالرَّي
بَ فقالوا سِحْرٌ وقالوا افتراءُنو دوی په دې اړه خپل شک او تردد اوږد کړ، او ویې ویل: "دا جادو دی،" او "دا دروغ دي."
وإذا البيِّنَاتُ لَمْ تُغْنِ شيئاً
فَالتماسُ الهُدَى بِهِنَّ عَناءُاو که روښانه دلایل هیڅ ګټه ونه رسوي، نو په هغوی کې د هدایت لټول بې ګټې هڅه ده.
وإذا ضلَّتِ العُقول على عِلْ
مٍ فماذا تقوله الفُّصَحاءُاو که عقلونه د پوهې سره سره ګمراه شي، نو فصیحان نور څه ویلای شي؟
قومَ عيسى عاملْتم قومَ موسى
بالذي عامَلَتْكُم الحُنفاءُای د عیسی خلکو، تاسو د موسی له خلکو سره په هماغه ډول چلند وکړ لکه څنګه چې ریښتینو موحدینو له تاسو سره چلند وکړ.
صَدَّقوا كُتْبَكُمُ وكذَبْتُمْ
كُتبَهُمُ إنّ ذا لَبِئْسَ البَواءُهغوی (ریښتینو موحدینو) ستاسو پر کتابونو باور درلود، خو تاسو د هغوی پر کتابونو باور ونه کړ؛ په حقیقت کې، دا یو بد بدله ده.
لو جحدنا جُحُودَكم لاستويْنَا
أوَ للحقِّ بالضَّلالِ استواءُکه موږ ستاسو په څېر انکار وکړو، نو برابر به شو، خو آیا رښتیا او باطل کله برابرېدای شي؟
مَا لَكُم إِخْوَةَ الكِتابِ أُناساً
ليس يُرْعَى للحقِّ منكم إخاءُای د کتاب خلکو، تاسو ته څه شوي دي چې داسې قوم یاست چې د حق په خاطر مو هېڅ ورورولي نه مراعات کېږي؟
يَحْسُدُ الأولُ الأخيرَ وما زا
لَ كذا المُحْدَثُونَ وَالقُدَمَاءُلومړی په وروستي حسد کوي، او داسې تل د نویو او پخوانیو نسلونو سره پېښ شوي دي.
قد عَلِمْتُم بِظلمِ قابيل هابي
لَ ومظلومُ الإِخْوَةِ الأَتْقِيَاءُتاسو یقیناً د قابیل ظلم په هابیل باندې پېژنئ، او د پرهېزګارو وروڼو ترمنځ د مظلومانو کیسه هم درته معلومه ده.
وسمِعْتم بكَيْدِ أَبناءِ يعقو
بَ أَخَاهم وكلُّهم صُلَحَاءُاو تاسو د یعقوب د زامنو د خپل ورور پر وړاندې د دسیسې په اړه اورېدلي دي، که څه هم دوی ټول نېک وو.
حِينَ أَلْقَوْهُ في غَيابَةِ جُبٍّ
وَرَمَوْهُ بالإفْكِ وَهْوَ بَراءُکله چې دوی هغه د څاه پټو ژورو ته وغورځاوه او په دروغو یې تورن کړ، حال دا چې هغه بې ګناه و.
فتأَسَّوْا بِمَن مَضَى إذْ ظَلَمتمْ
فالتَّأَسِّي لِلنَّفْسِ فيه عَزَاءُنو په هغو کسانو کې تسلي ومومئ چې مخکې تېر شوي دي، ځکه چې تاسو ظلم کړی دی، او په داسې تسلي کې روح ارامي مومي.
أتُرَاكُم وَفَّيْتُم حينَ خَانُوا
أم تُرَاكُمْ أَحْسَنْتُمُ إذْ أساؤُواآیا تاسو فکر کوئ چې کله دوی خیانت وکړ، تاسو وفادار وئ، یا کله چې دوی بد وکړل، تاسو نېک عمل وکړ؟
بَلْ تَمَادَتْ عَلَى التَّجَاهُلِ آبَا
ءٌ تَقَفَّتْ آثَارِهَا الأَبناءُبلکې، پلرونو په ناپوهۍ کې دوام ورکړ، او د دوی اولادونو د دوی پله تعقیب کړه.
بَيَّنَتْهُ تَوْراتُهُمْ وَالأَناجِي
لُ وَهم في جُحُودِهِ شُرَكاءُد دوی تورات او انجیلونو هغه ﷺ په ښکاره بیان کړی و، خو بیا هم دوی د هغه په انکار کې شریک دي.
إنْ تقولوا ما بَيَّنَتْهُ فما زَا
لَتْ بها عن عيونهم غشوَاءُکه تاسو ادعا کوئ چې دوی هغه ﷺ روښانه نه کړ، نو بیا تل د دوی له سترګو څخه پرده لرې شوې نه ده.
أو تقولوا قد بَيَّنَتْهُ فما لِلْ
أُذْنِ عما تقوله صَمَّاءُیا که تاسو ادعا کوئ چې دوی هغه ﷺ روښانه کړ، نو بیا ولې غوږ هغه څه ته کاڼه دی چې اعلانوي یې؟
عَرَفُوهُ وَأنْكَرَوهُ وَظُلمَاً
كَتَمَتْهُ الشَّهَادَةَ الشُّهَدَاءُدوی هغه ﷺ وپېژانده او بیا یې انکار وکړ، او شاهدانو په ظلم سره شهادت پټ کړ.
أوَ نُورُ الإِلهِ تُطْفِئُهُ الأَفْ
واهُ وَهْوَ الذي به يُسْتَضاءُآیا د خدای رڼا یوازې په خولو سره مړه کېدای شي، په داسې حال کې چې په همدې رڼا سره ټول روښانه کېږي؟
أوَلا يُنْكِرُونَ مَن طَحَنَتْهُم
بِرَحاها عِنْ أمْرِهِ الْهَيجاءُآیا دوی هغه ﷺ نه انکار کوي چا چې دوی د جګړې په ژرنده کې د خپل امر له مخې مات کړل؟
وَكَساهم ثَوْبَ الصَّغارِ وقد
طُلَّت دِماً منهم وصِينَتْ دِمَاءُاو دوی ته یې د ذلت جامه ورواغوستله، په داسې حال کې چې له دوی څخه وینه توی شوه او نورې وینې خوندي شوې.
كيف يَهدِي الإِله منهم قلوباً
حَشْوُها من حَبِيبِهِ الْبَغْضاءُخدای څنګه کولی شي د هغوی زړونه هدایت کړي چې د هغه د محبوب ﷺ په وړاندې له کرکې ډک دي؟
خَبِّرونَا أهلَ الكِتَابَيْنِ من أَيْ
نَ أَتَاكُم تَثْليثكم والبَداءُموږ ته ووایاست، ای د دوو کتابونو خلکو، ستاسو تثلیث او د "بداء" (په الهي اراده کې بدلون) مفهوم له کومه راغلی دی؟
مَا أتى بالعقِيدَتَيْنِ كتابٌ
واعتقادٌ لا نَصَّ فيه ادِّعاءُهېڅ الهي کتاب دا دوه عقیدې نه دي راوړي، او هره عقیده چې د آسماني کتاب متن ونه لري، یوازې یوه ادعا ده.
والدَّعاوَى ما لم تُقيموا عليها
بَيِّنَاتٍ أبناؤُها أَدْعِياءُاو ادعاوې، تر څو چې تاسو پرې روښانه دلایل وړاندې نه کړئ، د هغوی اولادونه ناروا دي.
ليت شعري ذِكرُ الثلاثةِ وَالوا
حِدِ نَقْصٌ في عَدِّكم أمْ نَماءُزه حیران یم چې د دریو او یوه یادونه ستاسو په حساب کې کمښت دی که زیاتوالی؟
كيف وَحَّدْتُم إِلهاً نَفَى التَّو
حِيدَ عنه الآباءُ والأَبناءُتاسو څنګه داسې خدای یو کړ چې له هغه څخه پلرونو او زامنو دواړو د توحید مفهوم انکار کړی و؟
أإِلهٌ مُرَكَّبٌ ما سَمِعْنَا
بإِلهٍ لذاتِهِ أَجْزَاءُآیا هغه یو مرکب خدای دی، ځکه چې موږ هېڅکله داسې خدای نه دی اورېدلی چې ذات یې له جلا برخو څخه جوړ وي؟
أَلِكُلٍّ منهم نَصِيبٌ مِنَ المُل
كِ فَهَلَّا تَمَيَّزُ الأَنْصِبَاءُآیا له دوی څخه هر یو په واکمنۍ کې برخه لري، او که داسې وي، نو ولې دا برخې په روښانه توګه نه دي جلا شوې؟
أم هُمُ حَلّلوُا بها شِرْكَةَ الأب
دَانِ أمْ هُمْ لبعضِهم كُفَلاءُیا دوی د دې له لارې د بدنونو شراکت ته اجازه ورکړې ده، یا دوی د یو بل لپاره ضامن دي؟
أتراهم لحاجةٍ واضطرارٍ
خَلَطُوهَا ومَا بَغَى الخُلَطَاءُآیا تاسو فکر کوئ چې دوی دا د اړتیا او مجبورۍ له امله ګډ کړل، او دا چې ګډوونکي هېڅ ګناه نه ده کړې؟
أهُوَ الرَّاكِبُ الحمارَ فيا عَجْ
زَ إِلهٍ يَمَسُّهُ الإِعْيَاءُآیا هغه هغه څوک دی چې په خره باندې سپور و، نو د کوم خدای کمزوري ده چې ستړیا پرې راځي؟
أمْ جميعٌ عَلَى الحمار لقد جَل
لَ حِمَارٌ بِجَمْعِهِم مَشَّاءُیا ټول پر خره باندې دي؛ په رښتیا، هغه خر چې ټول یې پر شا وړي، ډېر لوی دی!
أم سِواهم هُو الإِلهُ فما نِسْ
بَةُ عيسى إليه والإِنْتِمَاءُیا له دوی پرته بل څوک رښتینی خدای دی، او که داسې وي، نو بیا د عیسی علیه السلام له هغه سره څه تړاو او نسبت دی؟
أم أردتُم بها الصفاتِ فلمْ خُص
صَتْ ثُلاثٌ بِوصفِه وَثُناءُیا تاسو د دې له لارې الهي صفات اراده کړل، او که داسې وي، نو ولې یوازې درې د هغه د صفت او ستاینې لپاره ځانګړي شوي دي؟
أم هُو ابنٌ للَّه ما شاركته
في معاني النُّبُوَّةِ الأَنبياءُیا هغه د خدای زوی دی، چې پیغمبرانو د نبوت په ژورو معناوو کې ورسره شریک نه وو؟
قتلَتْهُ اليهودُ فيما زَعَمْتُم
وَلأَمْواتِكم به إحياءُیهودو هغه وواژه، لکه څنګه چې تاسو ادعا کوئ، خو بیا هم د هغه له لارې ستاسو د مړو لپاره بیا ژوندي کېدل شته.
إنَّ قَوْلاً أَطْلَقْتُمُوهُ عَلَى الل
هِ تعالى ذِكْرا لقَوْلٌ هُراءُپه رښتیا، هغه خبره چې تاسو د خدای په اړه کړې ده، چې یاد یې لوړ دی، یوازې بې مانا ده.
مِثْلَ مَا قَالَت اليهودُ وكلٌّ
لَزِمَتْهُ مقالَةٌ شَنعاءُدا د هغه څه په څېر ده چې یهودو ویلي دي، او له دوی څخه هر یو په یوه کرکه لرونکې خبرې پورې تړلی دی.
إذْ همُ اسْتَقْرَؤُوا البَداءَ وكم سا
قَ وَبَالاً إِليهم اسْتِقْرَاءُځکه چې دوی په خدایي اراده کې بدلون اټکل کړ، او څومره آفتونه داسې اټکل پر دوی راوړل!
وَأَرَاهم لم يجعلُوا الواحِدَ القَه
هارَ في الخَلْقِ فاعلاً ما يشاءُاو زه وینم چې دوی واحد، غالب، په مخلوقاتو کې د هر څه کوونکی نه ګڼل.
جَوَّزُوا النَّسْخَ مِثْلَما جوَّزُوا المس
خَ عَلَيْهِم لو أنهم فُقهاءُدوی نسخ ته اجازه ورکړه لکه څنګه چې دوی پر ځان باندې مسخ ته اجازه ورکړه، که یوازې دوی رښتیني فقهاء وای.
هُوَ إِلَّا أَن يُرْفَعَ الحكمُ بالحك
مِ وخَلْقٌ فيه وأمرٌ سَواءُدا یوازې دا ده چې یو حکم په بل حکم سره پورته کېږي، او په دې کې، مخلوق او امر دواړه د هغه ارادې ته یو شان تابع دي.
ولحُكمٍ من الزمانِ انتهاءٌ
ولحُكم من الزمانِ ابتداءُد زمانې د یو حکم لپاره پای شته، او د زمانې د یو حکم لپاره پیل شته.
فَسَلُوهم أكان في مسخِهِم نَسْ
خٌ لآيات اللَّه أم إنشاءُنو له دوی څخه وپوښتئ: آیا د دوی مسخ د خدای د آیتونو نسخ و که یوه نوې تخلیق؟
وَبَدَاءٌ في قَوْلِهمْ نَدِمَ الل
هُ عَلَى خَلْقِ آدمٍ أمْ خَطاءُآیا دا د دوی په دې خبره کې د نظر بدلون دی چې خدای د آدم د پیدا کولو په اړه پښیمانه شو، که یوازې یوه تېروتنه ده؟
أم مَحَا اللَّهُ آية الليل ذكراً
بعدَ سَهْوٍ ليوجَدَ الإِمْساءُکه خدای د شپې نښه له هېرېدو وروسته له یاد څخه پاکه کړه، ترڅو ماښام رامنځته شي؟
أم بدا للإِلهِ في ذَبْحِ إِسْحَا
قَ وقد كان الأمر فيه مَضاءُکه خدای ته د اسحاق د قرباني په اړه وروسته څرګنده شوه، حال دا چې په دې اړه حکم مخکې له مخکې صادر شوی و؟
أوَ ما حَرَّمَ الإِلهُ نِكَاحَ ال
أُختِ بعدَ التحليلِ فَهْوَ الزِّناءُکه خدای د خور سره واده وروسته له دې چې حلال و، حرام کړ، او په دې توګه یې زنا وګرځاوه؟
لا تُكَذِّبْ إنَّ اليَهُودَ وقد زا
غُوا عن الحقِّ مَعْشَرٌ لُؤَماءُبې باوره مه کېږئ، ځکه چې یهودیان، چې له حق څخه بې لارې شوي دي، په حقیقت کې یو بد او پست قوم دی.
جَحَدُوا المصطفى وآمن بالطا
غُوتِ قومٌ همْ عندهمْ شُرَفاءُدوی غوره شوی ﷺ رد کړ، په داسې حال کې چې په بتانو یې ایمان راوړی و، هغه خلک چې دوی یې پخپله د عزت وړ بولي.
قتَلوا الأَنبياءَ وَاتَّخَذُوا العِج
لَ أَلا إنهم هم السُّفَهاءُدوی پیغمبران ووژل او خوسکي یې (د عبادت لپاره) ونیول؛ په حقیقت کې، دوی رښتیني بې عقلان دي.
وسَفيهٌ من ساءَه المنُّ والسَّلْ
وَى وأَرضاهُ الفُومُ وَالقِثَّاءُاو بې عقل هغه دی چې مَن او سَلْوَا یې نه خوښېدل، خو هوږه او بادرنګو یې خوښ کړل.
مُلِئَتْ بالخبيثِ منهم بُطُونٌ
فَهْيَ نَارٌ طِباقُها الأمعاءُد دوی نسونه له بدۍ ډک وو، نو دوی داسې اور دی چې پردې یې خپله کولمې دي.
لو أُرِيدُوا في حال سَبْتٍ بخيرٍ
كان سَبْتَاً لديهمُ الأَربِعاءُکه دوی ته د شنبې په ورځ خیر اراده شوې وای، نو چهارشنبه به د دوی لپاره ټاکلې شنبه وای.
هُوَ يومٌ مُبارَكٌ قيلَ للتص
ريفِ فيه من اليهود اعتداءُدا یوه مبارکه ورځ ده، خو ویل شوي چې یهودو په هغې کې سرغړونه وکړه.
فَبِظُلْمٍ منهمُ وكفْرٍ عَدَتْهُم
طَيِّبَاتٌ في تَرْكِهنَّ ابْتِلاءُنو د دوی د ظلم او کفر له امله، ښه شیان ورڅخه منع شول، او د هغوی په پرېښودلو کې یوه سخته ازموینه وه.
خُدِعوا بالمنافقين وهل يَنْ
فُقُ إلَّا على السفيهِ الشَّقاءُدوی د منافقینو لخوا غولول شوي وو، ځکه چې آیا بدبختي یوازې پر بې عقلانو نه راځي؟
واطمأنوا بقَوْلِ الَاحزاب إِخوا
نِهِمُ إِننا لكم أولياءُاو دوی د خپلو وروڼو، متحدینو په خبرو کې ډاډ وموند، چا چې اعلان وکړ، "په حقیقت کې، موږ ستاسو ملګري یو."
حالَفوهم وخالفوهم ولمْ أَدْ
رِ لماذا تخالَفَ الحُلفاءُدوی له دوی سره اتحاد وکړ او بیا یې مخالفت وکړ، او زه نه پوهېږم چې ولې متحدین پخپله په اختلاف کې راغلل.
أسلَمُوهم لأَوَّلِ الحَشْرِ لا مِي
عادُهم صادقٌ ولا الإِيلاءُدوی یې په لومړۍ راټولېدنه کې پرېښودل، ځکه چې نه یې وعده رښتینې وه او نه یې قسم پابند.
سكَنَ الرُّعْبُ والخَرابُ قلوباً
وبُيُوتاً منهمُ نعاها الجَلاءُوېره او تباهي د دوی په زړونو او کورونو کې ځای پر ځای شوه، چې خپله شړل یې په ویر کې یادول.
وَبِيَوْمِ الأحزابِ إِذْ زاغتِ الأَب
صَارُ فيهم وضلتِ الآراءُاو د احزابو په ورځ، کله چې سترګې په دوی کې بې لارې شوې او ټول نظرونه ګمراه شول.
وتَعَدَّوْا إلى النبيّ حدوداً
كان فيها عليهم العُدَوَاءُاو دوی د پیغمبر ﷺ په وړاندې له حد څخه تیر شول، داسې پولې یې ماتې کړې چې پر دوی یې دښمني راوړه.
وَنَهَتْهُم وما انتهت عنه قوم
فأُبيدَ الأَمَّارُ والنَّهاءُاو هغه دوی منع کړل، خو یو قوم له هغې څخه لاس وانخست، نو هم امر کوونکی او هم امر شوی په بشپړه توګه له منځه یوړل شول.
وتعاطَوْا في أحمدٍ مُنْكَرَ القَوْ
لِ وَنُطقُ الأَراذِلِ العَوْراءُدوی د احمد ﷺ په وړاندې په بدو خبرو کې ښکیل شول، ځکه چې د پستو خلکو خبرې په خپله فاسدې او ړندې وي.
كلُّ رِجْسٍ يَزِيدُه الخُلُقُ السُّو
ءُ سِفاهاً والمِلَّةُ العَوْجاءُهر بد سړی یوازې د خپل بد اخلاق او کږې دین له امله په بې عقلۍ کې زیاتیږي.
فانظروا كيف كان عاقبة القوْ
مِ وَما ساق لِلْبَذِيِّ البَذَاءُنو وګورئ چې د هغه قوم څه پایله شوه او د دوی بې حیایي بې شرمه خلک تر کومه حده ورسول.
وجَد السَّبَّ فيه سُمَّاً وَلم يَدْ
رِ إِذْ المِيمُ في مواضِعَ بَاءُهغه په هغه ﷺ باندې سپکاوی زهر وباله، خو نه پوهېده چې په ځینو ځایونو کې د "سم" (زهر) "میم" په "سب" (سپکاوی) کې "با" ته بدلیږي، نو په دې توګه خپله سپکاوی د ویونکي لپاره زهر شو.
كانَ مِن فيه قتلُه بِيَدَيْهِ
فهو في سوء فِعله الزَّبَّاءُد هغه خپله خوله د خپلو لاسونو په واسطه د هغه د هلاکت وسیله وه، چې په خپل بد عمل کې یې هغه د زباء په څیر کړ.
أوْ هُوَ النحلُ قَرْصُهَا يَجْلُبُ الحَت
فَ إليها وما له إنْكَاءُیا هغه د مچۍ په څیر دی چې نیش یې پخپله مرګ راوړي، خو په خپل هدف باندې هیڅ دایمي زیان نه رسوي.
صَرَعَتْ قومَهُ حبائِلُ بَغْيٍ
مَدَّها المكرُ منهم والدَّهاءُد ظلم جالونه، چې د دوی خپلو مکر او فریب غوړولي وو، د هغه قوم یې راوغورځاوه.
فأتتهم خيلٌ إلى الحرب تختا
لُ وللخيْلِ في الوغَى خُيَلاءُبیا اسونه د جګړې لپاره ورته راغلل، په غرور سره یې قدم وهل، ځکه چې اسونه په جګړه کې طبیعي غرور لري.
قَصَدَتْ فيهم القنا فقَوافِي ال
طعْنِ منها ما شأنها الإيطاءُنیزو دوی په نښه کړل، او د دوی د ګوزارونو "قافیې" د تکرار په اړه اندیښنه نه درلوده، په پریکنده توګه یې ویشتل.
وأثَارَتْ بأرضِ مكةَ نَقْعَاً
ظُنَّ أن الغُدُوَّ منها عِشاءُاو دوی د مکې په ځمکه کې دومره دوړې پورته کړې چې سهار یې ماښام ګڼل کېده.
أحْجَمَتْ عندهُ الحجُون وأكْدى
عِنْد إعطائه القليلَ كَدَاءُد هغه ﷺ په وړاندې، حتی سخت غرونه هم شاته شول، او خپله وچکالۍ میوه ورکړه کله چې هغه ﷺ حتی لږ څه هم ورکړل.
وَدَهَتْ أَوْجُهاً بها وبيوتاً
مُلّ منها الإكفاءُ والإقواءُاو هلته یې پر مخونو او کورونو داسې برید وکړ، په دومره بې رحمۍ سره چې حتی د "اکفاء" او "اقواء" شعري نیمګړتیاوې به یې له تشریح څخه ستړې شوې وای.
فَدَعَوْا أحْلَمَ البريَّةِ والعفْ
وُ جوابُ الحليمِ والإغْضاءُنو دوی د ټولو مخلوقاتو تر ټولو زغمناک ﷺ ته غږ وکړ، ځکه چې بخښنه او سترګې پټول د رښتیني زغمناک طبیعي ځوابونه دي.
ناشدوه القُرْبَى التي من قُرَيْش
قطعَتْهَا التِّراتُ والشَّحْناءُدوی هغه ﷺ ته د قریشو د خپلولۍ په واسطه عذر وکړ، هغه اړیکه چې دښمنیو او کینې له ډیرې مودې راهیسې پرې کړې وه.
فعَفا عَفْوَ قَادرٍ لم يُنَغِّصْ
هُ عليهم بما مضى إغراءُنو هغه ﷺ د یو ځواکمن په څیر وبخښل، یوه بخښنه چې د دوی په وړاندې د پخوانیو شکایتونو له هیڅ ډول پارونې څخه ناپاکه نه وه.
وإذا كان القطْع وَالوصلُ لل
هِ تَسَاوَى التَّقْرِيبُ وَالإِقْصاءُاو کله چې د اړیکو پرې کول او نښلول دواړه یوازې د خدای په خاطر ترسره شي، نو نږدې کیدل او لرې پاتې کیدل دواړه په مساوي توګه مهم کیږي.
وسواءٌ عليه فيما أتاهُ
مِنْ سِواهُ المَلامُ وَالإطْراءُاو هغه ﷺ ته، د نورو لخوا ورته راغلي هر څه، که ملامتیا وه او که ستاینه، ټول یو شان وو.
وَلَو انَّ انتقامَهُ لِهَوَى النَّف
سِ لَدَامَتْ قطيعةٌ وَجَفَاءُاو که د هغه ﷺ غچ اخیستل د شخصي غوښتنې له امله وای، نو بیلتون او سختي به د تل لپاره پاتې وای.
قام للَّه في الأُمورِ فأَرْضَى ال
لهَ منه تَبايُنٌ وَوَفاءُهغه ﷺ په ټولو چارو کې د خدای لپاره ودریده، او په دې توګه خدای د هغه ﷺ له ځانګړي امتیاز او نه متزلزل وفادارۍ څخه خوښ شو.
فِعْلُهُ كلُّهُ جَمِيلٌ وَهل يَنْ
صَحُ إلّا بمَا حَوَاهُ الإناءُد هغه ﷺ ټول اعمال ښکلي دي، ځکه چې آیا یو لوښی له هغه څه پرته بل څه تویوي چې په کې دي؟
أطْربَ السامعينَ ذِكْرُ عُلاهُ
يا لَرَاحٍ مَالَتْ بهَا النُّدَماءُد هغه ﷺ د لوړتیا یاد اوریدونکي مستوي کوي، لکه د شرابو خوښي چې ملګري په نڅا راولي.
النبيُّ الأميُّ أعلمُ مَنْ أس
نَدَ عنه الرُّوَاةُ وَالحكَماءُبې سواده پیغمبر ﷺ تر ټولو پوه دی، له چا څخه چې راویانو او حکیمانو پوهه روایت کړې ده.
وَعَدَتْنِي ازْدِيَارَهُ العامَ وَجْنا
ءٌ وَمَنَّتْ بِوَعْدِها الوجْناءُیوې چابکې اوښې سږ کال ما ته د هغه ﷺ د زیارت وعده راکړه، او هغې قوي اوښې خپله وعده پوره کړه.
أفلا أنْطَوِي لها في اقْتضائِي
ه لِتُطْوَى ما بَيْنَنا الأَفْلاءُایا زه باید بیا د هغې لپاره په دې سفر کې بیړه ونه کړم، ترڅو زموږ ترمنځ پراخې دښتې په چټکۍ سره ووهل شي؟
بألُوفِ البَطْحاءِ يُجْفِلُهَا النِّي
لُ وقد شَفَّ جَوْفَهَا الإِظْماءُد درو زره اوښان، چې د نیل سیند لخوا چلول شوي، د تندې له امله یې نسونه خالي شوي دي.
أنْكَرَتْ مِصْرَ فَهيَ تَنْفِرُ ما لا
حَ بِنَاءٌ لِعَيْنِهَا أوْ خَلاءُهغې (اوښې) مصر رد کړ، له هرې ودانۍ یا خلاصې سیمې څخه یې مخ واړاوه چې د هغې سترګو ته ښکاره شوه.
فأَقَضّتْ عَلَى مبَارِكها بِرْ
كَتهَا فالبُّوَيْبُ فالخَضْراءُپه دې توګه، هغې خپل د استراحت ځایونه په برکة، بیا په بویب او بیا په الخضراء کې تیر کړل.
فالقِبَابُ التي تَلِيها فبِئْرُ ال
نخْلِ وَالرَّكْبُ قائِلُونَ رِوَاءُبیا هغه گنبدونه چې ورپسې دي، بیا د نخل څاه، چیرته چې سپاره استراحت کوي او تنده یې ماته شوې ده.
وَغَدَتْ أَيْلَةُ وَحِقْلٌ وَقُرٌّ
خَلْفَها فَالمَغَارَةُ الفَيْحَاءُاو ایله، حقل او قر د هغې شاته پاتې شول، ورپسې پراخه غار و.
فعيونُ الأَقْصَابِ يَتبعُها النَّب
كُ وَيتْلو كُفَافَةَ العَوْجاءُبیا د اقصاب چینې، ورپسې النبک، او بیا کفافة العوجاء.
حاوَرَتْهَا الحوراءُ شَوْقاً فينبو
عٌ فَرَقَّ اليَنْبُوعُ وَالْحَوْراءُهغې حوراء له اوښې سره له شوقه خبرې وکړې، بیا ینبوع، چیرته چې چینه او حوراء دواړه نرم شول.
لاحَ بالدَّهْنَوَيْنِ بَدْرٌ لها بَع
دَ حُنَيْنٍ وَحَنَّتِ الصَّفْرَاءُد حنین وروسته په الدهناوین کې هغې ته یو بدر ښکاره شو، او الصفراء په شوق کې شوه.
ونَضَتْ بَزْوَةٌ فرابغُ فالجُحْ
فَةُ عنها ما حاكه الإِنضاءُاو بزوه، بیا رابغ، بیا الجحفة د هغې شاته پاتې شول، د هغې ستړیا سره چې ورته رسیدلې وه.
وأرَتْهَا الخَلاصَ بئْرُ عَليٍّ
فَعِقَابُ السَّوِيقِ فالخَلصاءُاو د علي څاه هغې ته د سفر پای وښود، بیا عقاب السویق، بیا الخلصاء.
فهْيَ من ماء بئْرِ عُسفَانَ أو مِنْ
بَطْنِ مَرٍّ ظمآنةٌ خَمْصَاءُپه دې توګه، هغه د عسفان د څاه له اوبو څخه ده، یا د مر له درې څخه، لا هم تږې او نرۍ.
قَرَّبَ الزَّاهِرَ المساجِدُ منها
بخُطاها فالبُطءُ منها وَحاءُجوماتونو الزاهر د هغې په ګامونو ورته نږدې کړ، نو له هغې څخه هر ډول سستي یو بار و.
هذه عِدَّةُ المنازلِ لا ما
عدَّ فيه السّماكُ وَالعَوَّاءُدا د سفر د منزلونو ریښتینې شمیره ده، نه هغه چې سماک او عواء (ستورو) شمیرلي دي.
فكأَني بها أُرَحِّلُ منْ مَك
كَةَ شمساً سماؤُها البَيْداءُلکه چې زه له مکې څخه له هغې سره یو لمر لیږم، چې اسمان یې پراخه دښته ده.
مَوْضِعُ البَيْتِ مَهْبِطُ الوَحْي مأْوى ال
رسلِ حيثُ الأنوارُ حيثُ البَهاءُدا د بیت ځای، د وحی د نزول ځای، د رسولانو پناه ځای دی، چیرته چې رڼاوې او ښکلا ډیرې دي.
حيثُ فرضُ الطَّوَافِ والسَّعْيُ وَالحل
قُ وَرَمْيُ الجِمار وَالإِهداءُچیرته چې طواف، سعی، سر خریل، د جمارو ویشتل او قرباني ورکول ټول فرض دي.
حَبَّذا حَبَّذَا معاهِدُ منها
لم يُغَيِّرْ آياتِهِنَّ البِلاءُڅومره ښه، څومره ښه دي هغه سپیڅلي ځایونه چې ناملایمتیا یې نښې نه دي بدلې کړې.
حَرَمٌ آمِن وَبَيْتٌ حَرامٌ
وَمَقَامٌ فيه المُقامُ تَلاءُدا یو خوندي حرم او سپیڅلی کور دی، او یو مقام دی چیرته چې پاتې کیدل پخپله ویاړ دی.
فَقَضَيْنَا بها مَناسِكَ لا يُح
مَدُ إلّا في فِعْلِهِنَّ القضاءُنو موږ هلته داسې مناسک ترسره کړل چې الهي حکم یې یوازې د هغوی په عملي کولو کې ستایل کیږي.
وَرَمَيْنَا بها الفِجَاجَ إلَى طَيْ
بَةَ والسَّيْرُ بالمطايا رِماءُاو له هغوی سره مو پراخې لارې طیبې ته ووهلې، زموږ سفر په سپرو باندې د غورځول شویو غشو په څیر چټک و.
فأصَبْنا عَنْ قَوْسِها غَرضَ القُر
بِ وَنِعْمَ الخَبِيئَةُ الكَوْمَاءُنو د هغې له کمان څخه مو د نږدېوالي هدف وواهه، او څومره ښه وه هغه چاغه اوښه، زموږ د سفر پټه خزانه.
فرأينا أرضَ الحَبيبِ يَغُضُّ ال
طرفَ منها الضياءُ وَالْلأْلاءُبیا مو د حبیب ﷺ ځمکه ولیده، له کومې څخه چې رڼا او ځلا پخپله په درناوي خپل نظر ټیټوي.
فكأنَّ البَيْدَاءَ مِنْ حيثُما قا
بَلَتِ العَينَ رَوْضَة غَنَّاءُنو داسې وه لکه چې دښته، هر چیرې چې سترګې ورسره مخ شوې، په یوې شنه او ښکلې باغ بدل شوه.
وكأَنَّ البِقاعَ زَرَّتْ عليها
طَرَفَيْها مُلاءَةٌ حَمْرَاءُاو داسې وه لکه چې سیمې سینګار شوې وې، د هغوی دواړه خواوې په یوه سور چادرۍ تړل شوې وې.
وكأَنَّ الأَرجاء تَنشُر نَشْر ال
مِسْكِ فيها الجَنُوبُ وَالجِرْبِياءُاو داسې وه لکه چې شاوخوا، د سویل او شمال لویدیځ بادونو سره، د مشکو بوی په ټولو کې خپور کړ.
فإذا شِمتَ أو شَمِمْتَ رُبَاها
لاحَ منها برقٌ وفاحَ كِباءُنو که چیرې تا د هغې لوړو سیمو ته وکتل یا بوی دې کړ، له هغې څخه بریښنا وځلیده او یو خوږ بوی خپور شو.
أيَّ نُورٍ وَأيَّ نَوْرٍ شَهِدْنا
يَوْمَ أَبْدَت لَنا القِبَابَ قُباءُڅه رڼا او څه ښکلا مو ولیده، هغه ورځ چې قبا خپل گنبدونه موږ ته ښکاره کړل!
قَرَّ منها دَمْعِي وفَرَّ اصْطبَارِي
فدُمُوعي سَيْلٌ وصَبْرِي جُفاءُزما اوښکې له هغې څخه په آزاده توګه وبهیدلې او زما صبر وتښتید، نو زما اوښکې سیلاب شوې او زما صبر د کف په څیر ورک شو.
فترى الرَّكْبَ طائرِينَ من الشَّوْ
قِ إِلى طَيْبَةٍ لَهُمْ ضَوْضاءُنو ته کاروان وینې چې له شوقه طیبې ته الوت کوي، او شورماشور یې پورته کړی دی.
وكأَنَّ الزُّوَّارَ مَا مَسَّتِ البَأْ
ساءُ منهم خَلْقاً ولا الضَّرَّاءُاو داسې وه لکه چې هیڅ سختۍ یا ناملایمتیا کله هم د لیدونکو وجود نه وي لمس کړی.
كلُّ نفسٍ منها ابتهال وسؤْلٌ
ودُعاءٌ وَرَغْبَة وَابْتِغَاءُله هغوی څخه هر روح په عاجزۍ او غوښتنې، دعا، هیله او لیوالتیا ډک و.
وَزَفيرٌ تَظُنُّ منه صُدوراً
صادحاتٍ يَعْتادُهُنَّ زُقاءُاو داسې ساه ایستل چې ته به فکر کوې سینې یې داسې مرغۍ دي چې په عادت سره چیغې وهي.
وَبُكَاءٌ يُغْرِيِهِ بالعين مَدّ
وَنجيبٌ يَحُثُّه اسْتِعلاءُاو ژړا چې سترګې بهیدو ته هڅوي، او یو شریفانه ماتم چې روحاني لوړتیا یې هڅوي.
وجُسومٌ كَأَنَّمَا رَحَضَتْهَا
منْ عظيم المَهَابَةِ الرُّحَضاءُاو بدنونه داسې وو لکه چې د لویې هیبت له خولې څخه مینځل شوي وي.
وَوجُوهٌ كأَنَّما ألْبَسَتْها
منْ حياءٍ ألوانَها الحرْباءُاو مخونه داسې وو لکه چې چمکیلي د شرم له امله خپل رنګونه پرې اغوستي وي.
ودموعٌ كأنّما أرسلتها
من جفونٍ سحابةٌ وطفاءُاو اوښکې داسې وې لکه چې له سترګو څخه یې یوې درنې ورېځې لیږلې وي.
فَحَطَطْنا الرِّحالَ حيثُ يحَطُّ ال
وِزْرُ عنّا وترفع الحوجاءُنو موږ خپل بارونه هلته کښته کړل چېرته چې زموږ ګناهونه له موږ څخه لرې کیږي او زموږ اړتیاوې پوره کیږي.
وَقَرَأْنا السلامَ أكْرَمَ خلق ال
لَه مِنْ حيثُ يُسمَعُ الإقْراءُاو موږ د الله تعالی تر ټولو شریف مخلوق ته سلامونه واستول، له داسې ځای څخه چې دا ډول سلامونه اوریدل کیږي او منل کیږي.
وذهلنا عند اللقاء وكم أَذْ
هَلَ صَبَّاً من الحَبيبِ لِقاءُاو موږ د لیدو پر مهال حیران شو، ځکه څو ځله د عاشق او محبوب لیدنه هغه په بشپړ ډول بې هوښه کوي؟
وَوَجمنَا مِنَ المَهَابَةِ حتَّى
لا كلامٌ منا ولا إيماءُاو موږ د دومره درناوي له امله بې ژبې شو چې نه مو خبرې کولای شوای او نه اشاره.
وَرَجَعْنا وَللقلُوبِ التفاتا
تٌ إليه وللجُسوم انْثِناءُاو موږ بیرته راستانه شو، که څه هم زموږ زړونه په لیوالتیا سره هغه ته کتل او زموږ بدنونه هم د هغه په لور مایل وو.
وَسَمحْنا بما نُحِبُّ وقد يَس
مَحُ عند الضرورةِ البُخلاءُاو موږ هغه څه په سخاوت ورکړل چې موږ ته ګران وو، ځکه چې حتی تر ټولو بخیل خلک هم د اړتیا پر مهال خپلې خزانې ورکوي.
يا أبا القاسمِ الذي ضِمنَ إِقسا
مِي عليه مَدْحٌ لهُ وَثَنَاءُای ابوالقاسم ﷺ، زما کلک قسمونه ستا ستاینې او ثنا ته ژمن دي.
بالعلومِ التي عَليكَ مِن الل
هِ بلا كاتِبٍ لها إِمْلاءُپه هغو الهي علومو چې الله تعالی پر تا نازل کړي، چې بې له کوم لیکونکي تا ته املا شوي دي.
ومسير الصَّبا بنصْرِك شَهْرا
فكأَنَّ الصَّبا لَدَيكَ رُخاءُاو په ختیځ باد چې یوه میاشت یې ستا د مرستې لپاره سفر وکړ، داسې بریښي چې باد هم ستا په امر نرم او تابع شو.
وَعَلِيٍّ لمَّا تَفَلْتَ بِعَيْنَيْ
هِ وكلتاهما مَعاً رمْداءُاو په علي، کله چې تا ﷺ د هغه په سترګو کې پوکی وکړ، چې دواړه په یو وخت کې په رمدو اخته وې.
فَغَدا ناظراً بِعَيْنَيْ عُقَابٍ
في غَزاةٍ لها العُقَابُ لِواءُنو هغه د عقاب په سترګو د لیدلو وړ شو، په داسې جګړه کې چې عقاب پخپله د بریا بیرغ و.
وَبِرَيْحانَتَيْنِ طيبُهُما مِن
كَ الذي أودعتهُما الزَّهْراءُاو په هغو دوو ریحانونو، چې خوشبويي یې له تا څخه خپرېده، او چې الزهراء ستا مینه ناک پاملرنې ته سپارلي وو.
كُنْتَ تُؤْوِيهِمَا إليك كما آ
وَتْ من الخَطِّ نُقْطَتَيْهَا اليَاءُته به هغوی خپل ځان ته نږدې ساتل، لکه څنګه چې "یا" توری خپلې دوه نقطې د خپلې کرښې لاندې ساتي.
مِنْ شهيدَيْنِ ليس يُنْسِيَني الطَّف
فُ مُصابَيْهِما وَلا كَرْبَلاءُد هغو دوو شهیدانو څخه، چې د هغوی مصیبتونه نه د طف ځمکه او نه کربلا ماته هیرولی شي.
مَا رَعَى فيهما ذِمامَك مرؤو
سٌ وَقد خانَ عَهْدَكَ الرُّؤساءُهیڅ مشر ستا د هغوی په اړه سپارښتنه ونه ساتله، او په حقیقت کې، واکمنانو ستا سره خپله ژمنه ماته کړه.
أبْدَلوا الودَّ وَالحَفيظَةَ في القُرْ
بَى وَأَبدَتْ ضِبَابها النَّافِقاءُهغوی مینه او ساتنه د خپلوانو په وړاندې په دښمنۍ بدله کړه، او د منافقت پټه بدخواهي یې خپل ریښتینی ماهیت څرګند کړ.
وَقَسَتْ منهم قلوبٌ عَلَى مَنْ
بَكَتِ الأرضُ فقدَهم والسماءُاو د هغوی زړونه د هغو کسانو په وړاندې سخت شول چې د هغوی په مرګ ځمکې او اسمان ژړل.
فابْكِهِمْ ما اسْتَطَعْتَ إنَّ قليلاً
في عَظيمٍ مِن المُصابِ البُكاءُنو څومره چې کولای شې پرې وژاړه، ځکه چې د دومره لوی مصیبت په وړاندې هر ډول ژړا کمه ده.
كلَّ يوْمٍ وَكلُّ أَرْضٍ لِكَرْبي
منهمُ كَرْبَلا وَعاشورَاءُد هغوی په غم کې، هره ورځ عاشورا او هره ځمکه کربلا ښکاري.
آلَ بَيْتِ النبيِّ إِنَّ فُؤادِي
ليسَ يُسْلِيهِ عَنْكم التَّأْسَاءُای د پیغمبر ﷺ کورنۍ، په حقیقت کې زما زړه ستاسو د حالت په اړه هیڅ آرام یا تسلي نه مومي.
غيرَ أَنِّي فَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَى الل
هِ وَتَفْوِيضِيَ الأُمورَ بَراءُپرته له دې چې ما خپل کار خدای ته سپارلی دی، او زما د ټولو چارو سپارل له ټولو ملامتیاوو څخه خلاصون دی.
رُبَّ يومٍ بِكَربَلاءَ مُسيئٍ
خَفَّفَتْ بعض وِزْرِهِ الزَّوْراءُڅو ځله په کربلا کې، د یو بدکار لپاره، الزوراء د هغه د ګناهونو بار کم کړی دی.
وَالأَعادِي كَأَنَّ كلَّ طَرِيحٍ
منهمُ الزَّقُّ حُلَّ عَنْه الوِكاءُاو دښمنان، لکه څنګه چې د هغوی هر یو غورځول شوی کس د شرابو یوه خولۍ وه چې خوله یې خلاصه شوې وه، په بشپړ ډول له ژوند څخه تش شوي وو.
آلَ بيتِ النبيِّ طبتُم فطابَ الْ
مَدْحُ لِي فيكُمُ وَطابَ الرّثاءُای د پیغمبر ﷺ کورنۍ، تاسو پاک او غوره یاست، نو ستاسو ستاینه او زما ویر دواړه ښه او مناسب دي.
أنا حَسَّانُ مَدْحِكم فإذَا نُحْ
تُ عليكمْ فإنَّنِي الخنساءُزه ستاسو د ستاینې حسان یم، او که زه ستاسو لپاره ویر وکړم، نو زه الخنساء یم.
سُدْتُمُ النّاسَ بالتُّقَى وَسِواكم
سَوَّدَتْهُ البَيْضاءُ والصَّفْراءُتاسو خلک په تقوا سره رهبري کړل، په داسې حال کې چې نور د سپینو زرو او سرو زرو په واسطه مشران شول.
وَبِأصحابك الذين همُ بَعْ
دَكَ فينا الهُداةُ وَالأوْصِياءُاو ستا په اصحابو، چې ستا وروسته زموږ په منځ کې لارښوونکي او ځای ناستي دي.
أَحْسَنُوا بعدكَ الخِلافَةَ فِي الدي
نِ وَكلٌّ لِما تَوَلَّى إزَاءُهغوی ستا وروسته په دین کې خلافت په ښه توګه اداره کړ، او هر یو د هغه کار لپاره چې په غاړه یې اخیستی و، بشپړ مناسب و.
أَغْنياءٌ نزاهَةً فُقَرَاء
عُلَمَاءٌ أَئمَّةٌ أُمَرَاءُهغوی په صداقت کې بډایه وو خو په دنیاوي مال کې غریب، عالمان، مشران او قوماندانان وو.
زَهِدُوا في الدُّنَا فما عُرِفَ المَي
لُ إلَيْهَا منهم وَلا الرَّغْبَاءُهغوی له دنیا څخه زهد اختیار کړ، نو هیڅکله د هغې په لور میلان یا قوي هیله له هغوی څخه ونه لیدل شوه.
أَرْخَصُوا في الوغَى نُفُوسَ مُلُوكٍ
حارَبُوها أسلابُها إغْلاءُپه جګړه کې، هغوی د هغو پاچاهانو ژوند ارزانه کړ چې ورسره یې جګړه کوله، که څه هم د هغوی غنیمتونه قیمتي وو.
كلُّهُمْ في أحكامه ذو اجتهادٍ
وَصَوابٍ وَكُلُّهمْ أَكفاءُد هغوی ټولو په خپلو پریکړو کې اجتهاد او سموالی درلود، او ټول په مساوي توګه وړ وو.
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمُ وَرَضُوا عَنْ
هُ فأنَّى يَخطو إليهم خَطَاءُالله تعالی له هغوی څخه راضي و، او هغوی له هغه څخه راضي وو، نو څنګه به خطا هغوی ته نږدې شي؟
جاء قَوْمٌ مِنْ بَعْدِ قَوْمٍ بحَقٍّ
وَعَلَى المَنْهَجِ الحَنِيفِيِّ جاؤوانسلونه یو له بل وروسته راغلل، چې حق یې ساته، او هغوی د حنیفي (ابراهیمي) سمې لارې پیروي کوله.
ما لموسى وَلا لعِيسى حَوارِي
يُونَ في فَضْلِهم وَلا نُقَبَاءُنه موسی او نه عیسی داسې حواریون یا مشران درلودل چې فضیلت یې د اصحابو سره برابر وي.
بأَبي بَكْرٍ اِلذي صَحَّ لِلنَّا
سِ به في حياتك الإِقتِداءُپه ابوبکر، چې خلکو ستا ﷺ په ژوند کې په سمه توګه د هغه پیروي کوله.
والمُهَدِّي يَوْمَ السَّقِيفَةِ لَما
أرْجَفَ الناسُ أنه الدَّأْدَاءُاو هغه چا چې د سقیفې په ورځ لارښوونه وکړه، کله چې خلکو اوازې خپرولې چې دا یوه لویه مصیبت دی.
أَنقذَ الدينَ بعدَ ما كان للد
دينِ عَلَى كلِّ كُرْبَةٍ إشْفَاءُهغه دین وژغوره وروسته له دې چې دین د هر ډول کړاو په څنډه کې و.
أَنْفَقَ المالَ في رِضَاكَ وَلا مَن
نٌ وَأَعْطَى جَمَّاً وَلا إكْداءُهغه ستا د خوښۍ لپاره مال مصرف کړ، بې له دې چې په خپل سخاوت فخر وکړي، او په ډیره اندازه یې ورکړ، هیڅکله یې لاس ونه نیوه.
وأبي حَفْصٍ الذي أظهر الل
هُ به الدينَ فارعَوى الرُّقباءُاو په ابوحفص (عمر)، چې د هغه په واسطه الله تعالی دین څرګند کړ، او په دې توګه یې څارونکي دښمنان منع کړل.
والذي تَقْرُبُ الأباعِدُ في الل
هِ إليه وَتَبْعُدُ القُرَباءُاو هغه څوک چې د هغه په وسیله لرې خلک خدای ته نږدې کیږي او نږدې خلک لرې کیږي.
عُمَر بن الخطابِ مَنْ قَوْلُهُ الفَص
لُ ومَنْ حُكْمُهُ السَّوِيُّ السّواءُعمر بن خطاب، چې خبره یې پریکړه کوونکې او حکم یې په بشپړه توګه عادلانه دی.
فَرَّ منه الشيطانُ إذْ كانَ فارو
قاً فلِلنَّارِ مِنْ سَنَاهُ انْبِراءُشیطان ترې وتښتېد، ځکه چې هغه فاروق و، او د هغه له روښانه رڼا څخه دوزخ شاته کیږي.
وَابْن عفَّانَ ذِي الأيادي التي طا
لَ إلى المصطفى بها الإِسْدَاءُاو ابن عفان، د هغو نیکو کارونو خاوند چې د غوره شوي ﷺ په وړاندې یې نیکي او احسان اوږدمهاله و.
حَفَر البِئْرَ جَهَّزَ الجَيْشَ أهْدَى الْ
هَدْيَ لما أنْ صَدَّهُ الأعْداءُهغه څاه وکیندله، لښکر یې سمبال کړ، او قرباني یې وړاندې کړه کله چې دښمنانو مخه یې نیولې وه.
وَأبَى أنْ يَطُوفَ بالبيتِ إذْ لمْ
يَدْنُ منه إلى النبيِّ فِناءُاو هغه د کعبې طواف کولو څخه انکار وکړ کله چې د پیغمبر ﷺ له ملګرو څخه هیڅوک ورته نږدې نه و.
فَجَزَتْهُ عنها بِبِيعَةِ رِضْوا
نٍ يَدٌ مِنْ نَبِيِّهِ بَيْضَاءُنو د هغه پیغمبر ﷺ یوه مبارکه لاس د رضوان په بیعت سره هغه ته د دې په بدل کې اجر ورکړ.
أدَبٌ عنده تَضَاعَفَتِ الأع
مالُ بالترْكِ حَبَّذَا الأُدَباءُدا د هغه ادب و، چې په پرېښودلو سره یې نیک عملونه څو چنده شول؛ څومره غوره دي د ښو اخلاقو خاوندان!
وَعَلِيٍّ صِنْوِ النبيّ وَمَنْ دِي
نُ فُؤادِي وِدادُهُ وَالوَلاءُاو علي، د پیغمبر ﷺ خپلوان، چې مینه او وفاداري یې زما د زړه دین دی.
وَوَزيرِ ابن عَمِّه في المعالي
ومِنَ الأهلِ تُسْعَدُ الوُزَراءُاو د خپل تره زوی وزیر په لوړو کارونو کې، ځکه چې د کورنۍ وزیران برکت لري.
لم يَزِدْهُ كَشْفُ الغِطاءِ يَقِيناً
بَل هُوَ الشمْسُ ما عليه غِطاءُد پردې لرې کیدو د هغه یقین زیات نه کړ، ځکه چې هغه د لمر په څیر دی چې پرې هیڅ پرده نشته.
وبباقِي أصحابِكَ المُظْهِرِ التَّرْ
تيبِ فينا تَفْضِيلُهم والولاءُاو ستا د نورو اصحابو په وسیله، چې د هغوی غوره والی او وفاداري زموږ په منځ کې په ترتیب سره څرګنده ده.
طَلْحَةِ الخَيْرِ المُرْتَضِيهِ رَفيقاً
وَاحداً يومَ فَرَّت الرُّفَقَاءُطلحه خیر، چې هغه ﷺ د یوازیني ملګري په توګه غوره کړ په هغه ورځ چې نور ملګري وتښتېدل.
وَحَوارِيِّكَ الزُّبَيْرِ أبي القَرْ
مِ الذي أَنْجَبَتْ بِهِ أسماءُاو ستا شاګرد زبیر، د هغه شریف پلار چې اسماء یې زیږولی و.
وَالصَّفِيَّيْنِ تَوْأَمِ الفضل سَعْدٍ
وسَعِيدٍ إنْ عُدَّتِ الأصْفياءُاو دوه غوره شوي، د فضیلت دوه ګوني، سعد او سعید، که پاکان وشمېرل شي.
وابْنِ عَوْفٍ مَنْ هَوَّنَتْ نفسُه الدُّن
يَا بِبَذْلٍ يُمِدُّهُ إثْراءُاو ابن عوف، چې روح یې د سخاوت له لارې دنیا ته سپکاوی وکړ، کوم چې د هغه شتمنۍ ملاتړ کاوه.
والمُكَنَّى أبا عُبيْدَةَ إذْ يَعْ
زِي إليه الأمانةَ الأُمَناءُاو هغه څوک چې د ابو عبیده په نوم پیژندل کیږي، چا ته چې امانت لرونکي امانتداري منسوبوي.
وَبِعَمَّيْكَ نَيِّرَي فَلَكِ المَج
دِ وكلٌّ أتَاهُ منك إتاءُاو ستا د دوو تره ګانو په وسیله، د ویاړ د کهکشان دوه روښانه ستوري، او له تا څخه هر یو ته برکت ورسید.
وبأمِّ السِّبْطَيْنِ زَوْجِ عَلِيٍّ
وَبَنِيها وَمَنْ حَوَتْهُ العَبَاءُاو د دوو لمسیانو مور، د علي میرمن، او د هغې زامنو، او ټولو هغو کسانو په وسیله چې چپنې یې پوښلي وو.
وَبِأَزواجكَ اللَّواتي تَشَرَّفْ
ن بأنْ صانَهُنَّ منك بِناءُاو ستا د میرمنو په وسیله، چې ستا له خوا د یوې ودانۍ په ساتنې سره ویاړمنې شوې.
الأمانَ الأمانَ إنَّ فُؤادِي
من ذُنوبٍ أَتَيْتُهُنَّ هَواءُپناه، پناه! ځکه چې زما زړه د هغو ګناهونو له امله چې ما کړي دي، په بشپړه توګه بې پردې او لړزیدلی دی.
قد تَمَسَّكْتُ مِنْ وِدَادِكَ بالحَب
لِ الذي اسْتَمْسَكَتْ به الشفَعاءُما ستا د مینې رسۍ ته منګولې وهلې دي، هماغه رسۍ چې ټولو شفاعت کوونکو ورته ټینګ نیولي دي.
وَأبى اللَّهُ أنْ يَمَسَّنِيَ السُّو
ءُ بحالٍ وَلِي إليك الْتِجاءُخدای انکار کړی چې هیڅ زیان دې ما ته ورسیږي، ځکه چې ما په تا کې پناه غوښتې ده.
قد رَجَوْناكَ للأُمورِ الّتي أب
رَدُها فِي فُؤَادِنا رَمْضاءُموږ په تا باندې د ټولو هغو چارو لپاره امید تړلی دی، چې حتی تر ټولو کوچنۍ یې زموږ په زړونو کې د سوځیدونکي شګو په څیر احساس کیږي.
وَأَتَيْنا إليكَ أَنْضاءَ فَقْرٍ
حَمَلَتْنا إلى الغِنَى أَنْضاءُموږ تا ته د فقر له امله ستړي راغلي یو، ځکه چې دا د ستړیا حالت دی چې موږ یې د ریښتیني شتمنۍ په لور وړي یو.
وانْطَوَتْ في الصُّدُورِ حاجاتُ نفسٍ
ما لها عَنْ نَدَى يَدَيْكَ انْطِوَاءُاو زموږ په زړونو کې د روح پټې اړتیاوې دي، چې ستا د لاسونو له سخاوت پرته نه حل کیږي او نه پوره کیږي.
فأَغِثْنَا يَا مَنْ هُوَ الغَوثُ والغَيْ
ثُ إذا أَجْهَدَ الورَى اللّأْوَاءُنو زموږ مرسته وکړه، ای هغه چا چې مرسته او د آرامۍ باران یې، کله چې انسانیت د سختۍ له امله ستړی شي ﷺ.
وَالجَوَادُ الذِي به تُفْرَجُ الغُم
مَةُ عَنا وتُكْشَفُ الحَوْباءُاو هغه سخي چې د هغه په وسیله له موږ څخه غمونه لرې کیږي او مصیبتونه څرګندیږي.
يا رحيماً بالمؤمنين إذا ما
ذَهِلَت عن أبنائها الرُّحَماءُای هغه چا چې په مؤمنانو رحم کوې، حتی کله چې په خلکو کې تر ټولو مهربانه کسان خپل اولادونه هیر کړي.
يا شفيعاً في المُذنبين إذا أش
فقَ مِنْ خَوفِ ذَنْبِهِ البُرَآءُای د ګناهکارانو شفاعت کوونکی، حتی کله چې بې ګناه خلک د خپلو ګناهونو له ویرې لړزیږي.
جُدْ لعاصٍ ومَا سِوايَ هُوَ العا
صِي وَلكنْ تَنَكُّرِي اسْتِحْياءُپه ګناهکار باندې سخاوت وکړه، او که څه هم زه په حقیقت کې ګناهکار یم، خو زما انکار یوازې د شرم پرده ده.
وتَدَارَكْهُ بالعناية ما دا
مَ له بالذِّمامِ منك ذماءُاو د خپلې پاملرنې سره ورته ورسیږه، تر څو چې هغه ستا د ساتنې او تړون کومه نښه لري.
أخَّرَتْهُ الأعمالُ والمالُ عَمَّا
قدَّمَ الصَّالحُونَ والأغنياءُد هغه عملونو او شتمنۍ هغه له هغه نیکۍ څخه شاته ساتلی دی چې نیکوکارانو او شتمنو وړاندې کړې ده.
كل يومٍ ذُنُوبُهُ صاعداتٌ
وعليها أنفاسُهُ صُعَدَاءُهره ورځ د هغه ګناهونه پورته کیږي، او د هغه ساه ګانې د هغوی تر وزن لاندې درنې ساه ګانې دي.
أَلِفَ البِطْنَةَ المُبَطِّئَة السَّيْ
رِ بدار بها البِطانُ بِطَاءُهغه په ډیر خوراک عادت شو، کوم چې سفر ورو کوي، په داسې کور کې چې ډیر خوړونکي په طبیعي ډول سست وي.
فَبَكَى ذَنْبَهُ بِقَسْوَةِ قَلْبٍ
نَهَتِ الدَّمْعَ فالبُكاءُ مُكاءُنو هغه د خپلې ګناه لپاره په داسې سخت زړه وژړل چې اوښکې یې منع کړې، او ژړا یې یوازې یو خالي غږ شو.
وغَدَا يَعْتِبُ القَضَاءُ ولا عذ
ر لعاص فيما يسوق القضاءُاو هغه د الهي تقدیر ملامتول پیل کړل، خو د ګناهکار لپاره په هغه څه کې هیڅ عذر نشته چې تقدیر یې راوړي.
أوثقته من الذنوب دُيُونٌ
شَدَّدَتْ فِي اقْتِضائِها الغُرَماءُد ګناهونو پورونو هغه تړلی دی، او پور ورکوونکي په بې رحمۍ سره د خپلو پورونو غوښتنه کوي.
ما لَهُ حِيلَةٌ سِوَى حِيلَةِ المُو
ثَقِ إِمَّا تَوَسُّلٌ أَوْ دُعَاءُهغه بې له دې چې د تړلي کس لاره ولري بله لاره نلري: یا شفاعت غوښتل یا دعا کول.
رَاجِياً أَنْ تعودَ أعمالُه السُّو
ءُ بِغُفْرَانِ اللَّهِ وَهْيَ هَباءُپه دې هیله چې د هغه بد عملونه د خدای په بخښنې سره په هیڅ شي بدل شي.
أَوْ تُرَى سَيِّئاتُهُ حَسَناتٍ
فيقَالُ اسْتحالتِ الصَّهْباءُیا خو د هغه بدۍ نیکۍ ګڼل کیږي، تر دې چې وویل شي چې سره شراب په نیکۍ بدل شوي دي؟
كلُّ أمْرٍ تُعنَى به تُقْلَبُ الأعْ
يانُ فيه وتَعْجَبُ البُصَراءُهر هغه کار چې ته یې کوې، په هغې کې د شیانو ماهیت بدلیږي او بصیرت لرونکي خلک پرې حیران شي.
رُبَّ عَيْنٍ تَفَلْتَ في مائها المِلْ
حِ فأضْحَى وَهْوَ الفُراتُ الرَّوَاءُڅومره چینې وې چې ته یې په مالګینو اوبو کې توکاڼی کړې، نو هغه د فرات په څېر خوږې او روانې اوبه شوې.
آهِ مِما جَنَيْتُ إنْ كانَ يُغْنِي
ألِفٌ مِنْ عَظيمِ ذنْبٍ وهاءُآه، له هغه څه چې ما کړي دي، که د یوې لویې ګناه یوه وړه برخه هم بس وي!
أرْتَجِي التَّوْبَةَ النَّصُوحَ وفِي القَلْ
بِ نفَاقٌ وفي اللسانِ رِياءُزه د خالصې توبې هیله لرم، خو په زړه کې مې نفاق او په ژبه مې ریا ده.
ومتى يَسْتَقيمُ قَلْبِي ولِلْجِسْ
مِ اعْوِجَاجٌ مِنْ كَبْرتي وانْحِناءُاو کله به زما زړه سم شي، په داسې حال کې چې زما بدن د زوړوالي او کمزورۍ له امله کږېدلی او خم شوی دی؟
كُنْتُ في نَوْمَةِ الشَّبابِ فما اسْتَيْ
قَظْتُ إِلَّا ولِمَّتي شَمْطاءُزه د ځوانۍ په خوب کې ډوب وم او ویښ نه شوم، تر څو چې زما ویښتان سپین شوي وو.
وتمادَيْتُ أَقْتَفي أَثَرَ القَوْ
مِ فطالَتْ مَسَافَةٌ واقْتِفَاءُاو زه د نورو په پلونو پسې په تګ کې پرله پسې وم، نو سفر او تعقیب ډېر اوږد شو.
فوَرا السائرينَ وهْوَ أمامِي
سُبُلٌ وَعْرَةٌ وأرضٌ عَراءُد نیکو مسافرو تر شا، خو لا هم زما مخې ته، سختې لارې او وچې، بې اوبو ځمکې پرتې دي.
حَمِدَ المُدلِجونَ غِبَّ سُرَاهُم
وكَفَى مَنْ تَخَلَّف الإِبْطاءُهغو کسانو چې په شپه کې په زحمت سفر وکړ، له خپل سفر وروسته یې ستاینه وموندله، خو د هغو کسانو لپاره چې شاته پاتې شول، خپله ځنډ یې کافي سزا وه.
رِحلةٌ لَمْ يَزَلْ يُفنِّدني الصَّي
فُ إِذَا مَا نَوَيْتُها والشِّتاءُدا داسې سفر دی چې کله یې هم اراده وکړم، اوړی او ژمی دواړه مې ترې منع کوي.
يَتَّقِي حُرُّ وجْهِي الحَرَّ والبَرْ
دَ وَقَدْ عَزَّ مِنْ لَظى الاتِّقاءُزما عزتمن مخ د تودوخې او یخنۍ څخه ځان ساتي، خو د اور له لمبو څخه ځان ساتل ډېر سخت شوي دي.
ضِقْتُ ذَرْعاً مِمَّا جَنَيْتُ فَيوْمِي
قَمْطَرِيرٌ وليلَتي دَرْعاءُزه له خپلو کړنو څخه سخت خپه یم، نو زما ورځ توره او شپه مې تیاره ده.
وَتَذَكَّرْتُ رَحْمَةَ اللَّهِ فالبِش
رُ لِوَجْهِي أنّى انْتَحَى تِلْقاءُبیا مې د الله تعالی رحمت را په یاد شو، نو زما پر مخ خوښي راغله، هرې خوا ته چې مې مخ واړاوه.
فألحَّ الرَّجاء والخوفُ بالقَلْ
بِ ولِلْخَوفِ والرَّجا إِخْفاءُنو هیله او وېره زما په زړه کې پاتې شول، ځکه چې وېره او هیله دواړه یو پټوالی لري.
صَاحِ لا تأسَ إنْ ضَعُفْتَ عَنِ الطَّا
عةِ واسْتَأْثَرَتْ بها الأقوياءُای ملګریه، مه ناهیلي کیږه که ته په اطاعت کې کمزوری یې او قوي خلکو پرې قبضه کړې وي.
إنَّ للَّهِ رَحمةً وأحَقُّ ال
ناسِ منه بالرَّحمةِ الضُّعَفَاءُبېشکه الله تعالی رحمت لري او د هغه په رحمت کې تر ټولو زیات مستحق کمزوري خلک دي.
فابقَ في العُرْجِ عندَ مُنْقَلَبِ الذَّوْ
دِ ففِي العَوْدِ تَسْبِقُ العَرْجاءُنو د رمې په ګرځېدو کې د ګوډو په منځ کې پاتې شه، ځکه چې په بېرته راتګ کې ګوډ هم مخکې کیدای شي.
لا تَقُلْ حاسداً لِغَيْرِك هذَا
أثْمَرَتْ نَخْلَهُ ونَخْلِي عَفاءُد بل چا په حسد کې مه وایه چې "د هغه کجوره میوه ورکړه او زما کجوره بې میوې ده."
وائْتِ بالمَسْتَطاع مِنْ عَمَل البر
ر فقدْ يُسْقِطُ الثِّمارَ الإِتاءُاو څومره چې دې وس وي نیک عملونه وکړه، ځکه چې ډېرې میوې هم کیدای شي ځینې راوغورځوي.
وبِحُبِّ النبيِّ فابْغِ رِضَى الل
هِ فَفِي حُبِّهِ الرِّضا والحِبَاءُنو د نبي ﷺ په مینه کې د الله تعالی رضا وغواړه، ځکه چې د هغه په مینه کې الهي رضا او ډېر اجر دواړه شته.
يا نبيَّ الهُدَى اسْتِغَاثَةَ مَلْهو
فٍ أَضَرَّتْ بحالِه الحوْبَاءُای د هدایت نبي ﷺ، دا د یو سخت خپه شوي کس فریاد دی، چې حالت یې د ګناه له امله سخت زیانمن شوی دی.
يَدَّعِي الحُبَّ وهْوَ يأْمُرُ بالسُّو
ءِ ومَنْ لِي أنْ تَصْدُقَ الرَّغْبَاءُهغه د مینې دعوه کوي، خو په بدۍ امر کوي، او زه څنګه تمه کولی شم چې زما د اخلاص هیله رښتینې وي؟
أَيُّ حُبٍّ يَصِحُّ منه وطَرْفِي
لِلْكَرَى واصِلٌ وطَيْفُكَ رَاءُکومه رښتینې مینه له هغه چا څخه راوتلی شي چې سترګې یې تل خوب ته مایلې وي، په داسې حال کې چې ستا مبارک صورت ﷺ تل د لیدلو لپاره موجود وي؟
ليت شِعرِي أَذَاكَ مِنْ عُظمِ ذَنْبٍ
أمْ حُظُوظُ المُتَيَّمِينَ حُظَاءُکاش پوهیدلی وای چې دا حالت زما د ګناه د لویوالي له امله دی، او که دا یوازې د هغو کسانو برخه ده چې په مینه کې ډوب دي.
إنْ يكُنْ عُظْمُ زَلَّتي حَجْبَ رُؤْيَا
كَ فقدْ عَزَّ داءَ قلبي الدَّواءُکه زما د ګناه لویوالي ستا ﷺ لیدل زما څخه پټ کړي وي، نو زما د زړه د ناروغۍ درملنه بیخي ناشونې شوې ده.
كيف يَصدا بالذَّنْبِ قلبُ مُحِبٍّ
وله ذِكْرُكَ الجميلُ جِلاءُڅنګه د یو عاشق زړه په ګناه سره زنګ ووهي، په داسې حال کې چې ستا ښکلی یاد ﷺ د هغه لپاره روښانه کوونکی دی؟
هذه عِلَّتي وأنت طبيبي
ليسَ يَخفَى عليك في القلبِ داءُدا زما ناروغي ده او ته ﷺ زما طبیب یې، ځکه چې د زړه هیڅ ناروغي ستا له پوهې څخه پټه نه ده.
ومِنَ الفَوْزِ أنْ أبُثَّكَ شكوَى
هِيَ شكوَى إليكَ وهْيَ اقْتضاءُدا په رښتیا هم یوه بریا ده چې زه کولی شم خپل شکایت تاته ﷺ وړاندې کړم، یو شکایت چې تاته دی او یو مشروع غوښتنه هم ده.
ضُمِّنتها مَدَائح مُستطابٌ
فيك منها المَديحُ والإصغاءُما په دې کې داسې ستاینې ځای پر ځای کړې دي چې ستا په اړه یې ستاینه او په غور اوریدل دواړه خوندور دي.
قلما حاوَلتْ مَدِيحكَ إِلّا
سَاعَدَتْهَا مِيمٌ ودالٌ وحَاءُکله مې هم ستا ﷺ د ستاینې هڅه نه ده کړې، پرته له دې چې میم، دال او حا توري مې په اسانۍ سره مرسته کړې وي.
حقَّ لِي فيكَ أنْ أُسَاحِلَ قوْماً
سَلَّمَتْ منهم لَدَلْوِي الدِّلاءُستا په اړه زما دا حق دی چې له هغو شاعرانو سره سیالي وکړم چې د شعر په هنر کې یې سطلونه زما سطل ته تسلیم شوي دي.
إنَّ لِي غيرةً وقد زَاحَمَتْني
في معاني مَديحِكَ الشُّعراءُبېشکه زه یوه سخته غیرت لرم، ځکه چې نورو شاعرانو زما سره ستا ﷺ د ستاینې په ژورو معناوو کې سیالي کړې ده.
ولقلبي فيك الغُلوُّ وأنَّى
لِلِساني في مَدْحِكَ الغُلواءُزما زړه ستا په اړه ډېره مینه لري، خو زما ژبه څنګه کولی شي ستا په ستاینه کې دومره لوړې درجې ته ورسیږي؟
فأَثِبْ خاطِراً يَلَذُّ له مَدْ
حُك عِلْماً بأَنه اللَّأْلاءُنو هغه ذهن ته اجر ورکړه چې ستا په ستاینه کې خوند اخلي، په دې پوهیدو سره چې دا ستاینه خپله روښنايي ده.
حاكَ مِنْ صَنْعَةِ القَرِيض بُرُوداً
لَكَ لم تحْكِ وشْيَها صَنْعَاءُدې (ذهن) د شعر له هنر څخه ستا لپاره ﷺ داسې ښکلي جامې اوبدلې دي چې د صنعا ماهرین هم د هغې ګنډل نشي نقل کولی.
أعجزَ الدُّرَّ نَظمُهُ فاستوتْ في
هِ اليَدَانِ الصَّناعُ والخَرْقَاءُد دې ترکیب حتی موتي هم بې کفایته کړي دي، په دې کې یې ماهر او نا ماهر لاسونه دواړه برابر کړي دي.
فَارْضَهُ أفْصَحَ امرئٍ نطقَ الضَّا
دَ فقامتْ تَغَارُ منها الظاءُنو دا ومنه، ای د ټولو خلکو تر ټولو فصیح ﷺ، چا چې د "ضاد" توری په دومره کمال سره تلفظ کړی چې "ظاء" توری یې پرې حسد وکړ.
أبِذِكْرِ الآياتِ أُوفِيكَ مَدْحَاً
أيْنَ مِنى وأَيْنَ منها الوفَاءُایا زه کولی شم یوازې د الهي آیتونو په یادولو سره ستا ﷺ ستاینه په رښتیا پوره کړم، په داسې حال کې چې زما خپله وړتیا ډېره محدوده ده او له هغوی څخه رښتینې پوره کول چیرته دي؟
أمْ أُمَارِي بهِنَّ قَوْمَ نَبِيٍّ
ساءَ ما ظَنَّهُ بِيَ الأغبياءُاو که زه باید په دې آیتونو سره د یو نبي ﷺ له خلکو سره سیالي وکړم، څومره بد قضاوت یې ناپوهانو زما په اړه کړی دی!
ولَكَ الأُمَّةُ التي غَبَطَتْهَا
بكَ لَمَّا أتيْتَها الأنبياءُستا هغه امت دی چې کله ته ورته راغلې، نو پخپله پیغمبرانو پرې رشک وکړ.
لَمْ نَخَفْ بَعْدَكَ الضَّلالَ وفينا
وَارِثُوا نُورِ هَدْيِكَ العُلَماءُستا وروسته مو له ګمراهۍ نه وېرېږو، ځکه زموږ په منځ کې هغه عالمان شته چې ستا د هدایت د رڼا وارثان دي.
فانْقَضَتْ آيُ الَانبياءُ وَآيا
تُكَ في الناس ما لَهُنَّ انْقضاءُد نورو پیغمبرانو نښې پای ته ورسېدې، خو ستا نښې د خلکو په منځ کې بې پایانه دي.
والكراماتَ منهمُ مُعجزاتٌ
حازَهَا مِنْ نَوَالِكَ الأولياءُاو د هغوی کرامات معجزې دي چې اولیاوو ستا له سخاوت څخه ترلاسه کړې دي.
إنَّ مِنْ مُعجزاتِكَ العَجزَ عَنْ وص
فِكَ إذْ لا يَحُدُّهُ الإحصاءُپه حقیقت کې، ستا له معجزو څخه یوه دا ده چې ستا له بیانولو عاجزي ده، ځکه چې هېڅ شمېرنه ستا ذات نه شي احاطه کولی.
كيفَ يَسْتَوعِبُ الكلامُ سَجَايا
كَ وَهَلْ تَنْزِحُ البحار الرِّكَاءُڅنګه کولی شي خبرې ستا لوړ صفات راونغاړي، او ایا کمې اوبه لرونکي سمندرونه وچېدلی شي؟
ليسَ مِنْ غايَةٍ لِوَصْفِكَ أَبغي
ها وللْقَوْلِ غايَةٌ وانتهاءُزه ستا د صفت لپاره کومه پایله نه غواړم، که څه هم خبرې پخپله پای او حد لري.
إنما فضلُكَ الزَّمَانُ وآيا
تُكَ فيما نَعُدُّهُ الآناءُپه حقیقت کې، ستا فضیلت پخپله وخت دی، او ستا نښې هغه شیبې دي چې موږ یې شمېرو.
لَمْ أُطِلْ في تَعْدادِ مَدْحِكَ نُطْقي
ومُرادِي بذلك استقصاءُما ستا د ستاینې په شمېرلو کې خپله خبره اوږده نه کړه، که څه هم زما اراده دا ده چې هر اړخیزه وي.
غير إنيَ ظمآنُ وَجْدٍ ومَا لي
بِقَليلٍ مِنَ الورودِ ارْتِواءُخو زه د مینې له تندې مړاوی یم، او په لږ څښاک مې تنده نه ماتېږي.
فسلامٌ عليك تَتْرَى مِنَ الل
هِ وَتَبْقَى به لَكَ البَأواءُنو پر تا دې د الله تعالی له لوري پرله پسې سلام وي ﷺ، او په دې سره دې ستا جلال پاتې شي.
وسلامٌ عليك منكَ فما غَي
رُك منه لكَ السلام كِفاءُاو پر تا دې ستا له لوري سلام وي ﷺ، ځکه چې له تا پرته بل څوک د دې سلام لپاره مناسب نه دی.
وَسَلامٌ مِنْ كلِّ ما خَلَقَ الل
هُ لِتحْيا بِذِكْرِكَ الأملاءُاو د الله تعالی له هر هغه څه څخه سلام چې پیدا کړي یې دي، ترڅو نسلونه ستا په یاد ژوندي پاتې شي.
وَصلاةٌ كالمِسْكِ تَحْمِله مِن
ني شمَالٌ إليكَ أَو نكْباءُاو د مسکو په څېر درود، چې له ما څخه تا ته ﷺ د شمالي باد یا بل باد په واسطه ورسېږي.
وَسَلامٌ عَلَى ضَرِيحِكَ تخْضَل
لُ به منه تُرْبَةٌ وَعْساءُاو ستا پر قبر دې سلام وي ﷺ، چې په دې سره دې نرمه، شګلنه خاوره لنده شي.
وَثَنَاءٌ قَدَّمْتَ بينَ يَدَيْ نَجْ
وَايَ إذْ لم يكن لَديَّ ثَراءُاو هغه ستاینه چې ما ستا د دعا په وړاندې وړاندې کړه، ځکه چې ما هېڅ شتمني نه درلوده.
ما أَقَامَ الصلاةَ مَنْ عَبَدَ الل
هِ وقامتْ بِربِّهَا الأشياءُڅومره په بشپړ ډول هغه چا لمونځ ادا کړ چې د الله عبادت یې کاوه، په داسې حال کې چې ټول شیان د خپل رب په واسطه ولاړ وو!