Oxiratga imon

Musulmon odam o'limni mavjudotning tugashi deb hisoblamaydi; u amallar uyi — har bir inson uchun haqiqiy boshlanish bo'lgan abadiy hayotga o'tishdir. Odamlar beparvolar o'limni oxir deb ko'rsa, mo'min uchun u dunyodagi xasratdan uyg'onishdir; shunda barzax hayoti boshlanadi, bu abadiy saodat yoki og'ir azobdan oldingi davrdir, shuning uchun mo'min Alloh bilan uchrashuvga doimo tavba, istig'for va huquqlarni egalariga qaytarish bilan tayyorlanadi.

Oxiratni ko'z oldiga keltirish mo'minning hayotini boshqaruvchi muhim ustunni tashkil etadi; u marhumlar va qabristonlarni ko'rib, o'z taqdirini eslaydi, lekin vahimaga tushmay, o'zini hisobga oladi. Sodiq mo'min uchun oxiratni yodga olish ibodatlarga sabr qilishga yordam va gunohlardan tiyilish uchun kuchli ichki turtki bo'lib, Allohning roziligini umid qilib va Uning azobidan qo'rqib o'sha kunda yuraklar va nigohlar o'zgarishini yodda tutadi.

Qiyomat qo'zg'alishi va odamlar qabrlaridan tiriltirilishi paytida har bir kishi o'sha paytda vafot etgan holatida jonlanadi; barcha odamlar majmu'ga olib kelinib, ilohiy adolat oldida turishadi. O'sha og'ir kunda har bir inson unga aniq yozilgan amallari kitobini o'qiydi; unda sharaf yoki mol yordam bermaydi; balki najot topadi yomon amal qilgan emas, va kamsar bo'ladi u nafsiga ergashgan va Robbiga itoat qilmagan kishi — har kimga imoni va amali bo'yicha mukofot beriladi.

Mo'minlarning jannatdagi maqomlari ularning samimiyligi va jihodi darajasiga qarab farqlanadi; bu jannatni Alloh taqvodorlar, dunyoda haqqa sabr qilganlarga tayyorlagan. Inkori qat'iy qarshi chiqqan kuffor o'z qat'iyatlari uchun jazoga uchraydi; ular Qiyomat kuni yo'qotishlarining dahshatini anglab yetadilar, afsus ularga foyda bermaydi. Shuning uchun mo'min Allohning rahmati va mag'firatini umid qiluvchi o'ng tomon egalari bo'lishga intiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keladigan barcha narsadan tiyiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.