Oxiratga imon

Musulmon o'ylaydi: o'lim mavjudotning yakuni emas, balki amallar makonidan abadiy hayotga — har bir inson uchun haqiqiy boshlanishga o'tishdir. G'afil kimsalar o'limni yakun deb bilsalar, mo'min uchun u dunyo g'aflatidan uyg'onishdir; barzax hayoti boshlanib, u abadiy ne'matga yoki og'ir azobga olib boradigan davr hisoblanadi. Shu bois mo'min Alloh bilan uchrashuvga tavba, istig'for qilish va haqlarni egalariga qaytarishga doimo tayyor bo'ladi.

Oxiratni doimo yodga olish mo'minning hayotini tartibga soluvchi muhim ustundur; u dafn marosimlari va qabrlarga qarab o'z taqdirini eslaydi, lekin vahimaga tushmay, vaqt o'tishidan oldin o'zini hisoblashi kerak. Samimiy mo'min uchun oxiratni eslash ibodatlarda sabrga yordam beradi va gunohlardan qaytaruvchi kuchli ichki to'siq bo'lib xizmat qiladi — u Allohning roziligini tilab, Uning azobidan qo'rqib yashaydi, chunki o'sha kuni qalblar va nigohlar o'zgaradi.

Qiyomat qo'zg'alib, odamlar qabrlaridan jonlantirilganda, har bir kishi o'zi o'lgan holatda qayta tiriltiriladi va hamma Hoshim (hujjat) uchun to'planib, Allohning adolat Maxkamasi oldida turadi. Ushbu qiyin kunda har bir insonning kitobi o'qiladi — amallari aniq qayd etilgan; unda boylik va nufuz hech qanday foyda bermaydi. Yaxshi amali bo'lganlar omon qoladi, nafsiga ergashgan va Robbiga itoat qilmaganlar esa yengilib, sharmanda bo'ladi; har biriga imoni va amali asosida mukofot yoki jazo beriladi.

Mo'minlarning jannatdagi maqomlari ularning ikhlosi va jihodiga qarab farq qiladi; bu jannatni Alloh taqvodorlar, dunyoda haqqa sabr qilganlar uchun tayyorlagan. Inkori va qarshi chiqganlar esa imonni rad etishdagi qat'iyatlari uchun jazo ko'radi; ular qiyomat kuni chin afsusni his qilib, ammo kechirim topolmaydilar. Shu bois mo'min Allohning rahmati va mag'firatini umid qilib, "o'ng tomondagilardan" bo'lishga intiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keladigan har narsadan tiyiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.