Payg‘ambarlarga imon

Insonlar payg‘ambarlarga muhtojdir, chunki ular o‘zlariga yuborilgan odamlardir: tug‘iladi, o‘ladi, yeyishadi va bozorlarda yurishadi. Qadimda xalqlar insonlarni payg‘ambar qilib yuborishga hayron bo‘lgan; lekin Alloh payg‘ambar o‘z qavmidan bo‘lishi kerakligini tushuntirgan, ular bilan o‘rnak bo‘lishi uchun. Payg‘ambarlarda ilohiylik yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlab olingan hurmatli bandalardir, Alloh ularga vahy bergan.

Payg‘ambarlarning ismi (hifzi) shariatni yetkazishda mustahkam; Alloh ta'limotini yetkazganda ular nafsiy xohishga binoan gapirmaydilar. Dunyoviy ishlar yoki vahy bo‘lmagan shaxsiy ijtihodlarda xato yuz berishi mumkin; lekin Alloh ularni shu xatoga rozilik bilan qoldirmaydi, balki to‘g‘rini ko‘rsatadi — masalan, ko‘zi ojiz haqida voqea va Badr mahbuslari hikoyasida bo‘lgani kabi; bu yuqori vahyning haqqoniy mezon ekanligini tasdiqlaydi.

Muhammad ﷺ payg‘ambarlarning oxirigidir (khatam al-anbiya), uning risolasi barcha insonlar uchun umumiy va har zamon hamda har joyda amal qiluvchidir. Shariat ulkan moslashuvchanlik bilan kelgan: aqida va ibodatlar bo‘yicha o‘zgarmas qat'iy matnlar belgilangan, biroq muomala, ma’muriy va siyosiy ishlar bo‘yicha musulmonlarga umumiy manfaatni ta'minlovchi ijtihod qilish uchun katta maydon qoldirilgan, bunda Islomning umumiy qoidalariga rioya qilish shart.

Muhammad ﷺ shaxsiyati o‘zi mo‘jiza sifatida qaraladi; uning haqqoniyligi, halolligi, sahobalari orasidagi kamtarligi va zahidona hayoti uning buyukligiga dalildir. U mukammal inson edi, ammo Alloh uni risolaga maxsus ajratdi va alohida tayyorladi; u insoniyat tarixida noyob bir namuna bo‘lib, Alloh odamlarning o‘xshashidan uni yaratmagan.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.