القسم الرابع: نظام المعاملات المالية والأحكام
Igice cya Kane: Gahunda y'Imibanire y'Imari n'Amategeko
الباب الأول: البيوع والتجارة والمعاملات والدين
Umutwe wa Mbere: Kugura no Kugurisha, Ubucuruzi, Imibanire n'Amadeni
قال رسول الله ﷺ «أَدْخَلَ الله الجَنَّةَ رَجُلًا كَانَ سَهْلًا: مُشْتَرِيًا، وَبَائِعًا، وَقَاضِيًا، وَمُقْتَضِيًا».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Allah yinjije mu Ijuru umugabo wari woroheje (mu mibanire) igihe agura, igihe agurisha, igihe aca imanza, n'igihe asaba kwishyurwa."
قال رسول الله ﷺ «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Nyuma y'ibyo, ni iki cyabaye ku bantu bashyiraho amategeko atari mu Gitabo cya Allah? Icyo aricyo cyose mu mategeko kitari mu Gitabo cya Allah Usumbabyose, ni ubusa, kabone n'iyo yaba amategeko ijana. Itegeko rya Allah ni ryo rikwiye kurushaho, kandi amategeko ya Allah ni yo yizewe kurushaho. Kandi ubudahemuka ni ubw'uwabohoye (umucakara)."
قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أُعْطِيَ وَهُوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللهُ الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Hari abantu batatu Allah atazavugisha ku munsi w'imperuka kandi atazanareba: umugabo warahiye ku kintu (cyo kugurisha) ko yahawe igiciro kinini kurusha icyo yahawe, kandi ari umunyabinyoma; n'umugabo warahiye indahiro y'ikinyoma kugira ngo yigarurire umutungo w'umunyamuryango w'Umusilamu; n'umugabo wimye amazi asagutse. Allah azavuga uwo munsi ati: 'Uyu munsi ndakwima ubuntu Bwanjye nk'uko wimye amazi asagutse atari yo yakozwe n'amaboko yawe.'"
قال رسول الله ﷺ «رَحِمَ الله عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى، سَمْحًا إِذَا قَضَى، سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Allah yagirire impuhwe umugaragu woroheje igihe agurisha, woroheje igihe agura, woroheje igihe yishyura, woroheje igihe asaba kwishyurwa."
قال رسول الله ﷺ «لا تَحَاسَدُوا، وَلا تَنَاجَشُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ، وَلا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا، وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Ntimukagirane ishyari, ntimukagurishirize hejuru (mu cyamunara), ntimukangane, ntimukagendane impande (mutavugana), kandi ntihakagire ugurisha ku igurisha rya mugenzi we. Kandi mube abagaragu ba Allah, abavandimwe. Umusilamu ni umuvandimwe w'Umusilamu, ntamurenganya, ntamutererana, ntamusuzugura. Ubwitonzi (gutinya Allah) buri hano," (maze yerekana ku gatuza ke). "Birahagije umuntu kuba mubi igihe asuzugura umuvandimwe we Umusilamu. Buri kintu cy'Umusilamu kuri Umusilamu ni haramu (kirazira): amaraso ye, umutungo we, n'icyubahiro cye."
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعُ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأ».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Nta n'umwe muri mwe ukwiye kwima amazi asagutse kugira ngo ayime ubwatsi."
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعْ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Umuturanyi ntakwiye kwima umuturanyi we gushyira igiti mu rukuta rwe."
قال رسول الله ﷺ «مَنْ طَالَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِي عَفَافٍ» وَافٍ، أَوْ غَيْرِ وَافٍ».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: "Uwasabye uburenganzira (bwe) akwiye kubusaba mu buryo bw'ubutungane, yaba yishyuwe byuzuye cyangwa bituzuye."
الباب الثاني: فقه القضاء، نظام القضاء والإمارة في الإسلام
Umuryango wa Kabiri: Fikhi y'Ubutabera, Uburyo bw'Ubutabera n'Ubuyobozi muri Islam
قال رسول الله ﷺ «إِنِي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلَا أَشُقَّ بُطُونَهُمْ».
Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Ntabwo nategetswe gushakisha ibiri mu mitima y'abantu cyangwa ngo nshishiture inda zabo.»
قال رسول الله ﷺ «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّىٰ يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الْمُبْتَلَىٰ حَتَّىٰ يَبْرَأَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّىٰ يَكْبُرَ».
Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Ikalamu ryakuweho abantu batatu: ku musinziriye kugeza abyutse, ku muntu uri mu kigeragezo kugeza agikize, no ku mwana muto kugeza akuze.»
قال رسول الله ﷺ «كَيْفَ يُقَدِّسُ اللهُ أُمَّةً لا يَأْخُذُ ضَعِيفُهَا حَقَّهُ مِنْ قَوِيِّهَا، وَهُوَ غَيْرُ مُتَعْتَعٍ».
Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Ni gute Allah yakweza umuryango aho intege nke zawo zitabona uburenganzira bwazo ku bakomeye bawo, kandi nta nkomyi?»
الباب الثالث: أقضية الرسول صلوات الله وسلامه عليه
Umutwe wa Gatatu: Imyanzuro y'Intumwa ﷺ
قال رسول الله ﷺ «مَا تَأْمُرُنِي؟.. تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الفَحْلُ؟ اذْفَعْ يَدَكَ حَتَّى يَعَضَّهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: «Untumye iki? Untumye kumubwira ngo ashyire ikiganza cye mu kanwa kawe akagikata nk'uko ikigabo cy'ingamiya gikata? Shyira ikiganza cyawe kugeza igihe akirumye, hanyuma ugikuremo.»
قال رسول الله ﷺ «مَا عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلًا، وَلا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: «Ntabwo wamwigishije igihe yari umuswa, kandi ntabwo wamugaburiye igihe yari ashonje.»
قال رسول الله ﷺ «يَا زُبَيْرُ اسْقِ، ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ».
Intumwa ya Allah ﷺ yaravuze iti: «Yewe Zubayr! Vomerera, hanyuma ufunge amazi kugeza igihe asubiye ku nkike.»