القسم الثاني: أحكام العبادات

Igice cya Kabiri: Amategeko y'Ibadah (Koramana)

الباب الأول: الطهارة

Igice cya Mbere: Kwitukuza (Twahara)

قال رسول الله ﷺ «لَا تُزْرِمُوهُ.. دَعُوهُ» قاله ﷺ للصحابة بشأن أعرابي بال في ناحية المسجد ثم دعاه وقال له «إِنَّ هَذِهِ الْمَسَاجِدَ لَا تَصْلُحُ لِشَيْءٍ مِنْ هَذَا الْبَوْلِ وَلَا الْقَذَرِ، إِنَّمَا هِيَ لِذِكْرِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَالصَّلَاةِ وَقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Ntimukamuhoze... Mumureke.» Ibi ﷺ yabibwiye Abaswahaba ku bijyanye n'Umunyarabiyakazi wanyaye mu ruhande rw'umusigiti. Hanyuma yaramuhamagaye aramubwira ati: «Mu by'ukuri, iyi misigiti ntikwiriye ibintu nk'ibi by'inkari cyangwa umwanda. Ahubwo ni iy'ukwibuka Allah Usumbabyose, gusenga no gusoma Qur'an.»

الباب الثاني: الصلاة والمساجد

Umuryango wa Kabiri: Iswala n'Imisigiti

«مَنْ تَطَهَّرَ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ مَشَى إِلَى بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ الله لِيَقْضِيَ فَرِيضَةً مِنْ فَرَائِضِ الله كَانَتْ خَطْوَتَاهُ إِحْدَاهُمَا تَحُطُّ خَطِيئَةً وَالأُخْرَى تَرْفَعُ دَرَجَةً».

«Uwanze kwiyuhagira iwe, hanyuma akagenda ajya ku rugo rumwe mu ngo za Allah kugira ngo asohoze inshingano imwe mu nshingano za Allah, intambwe ze ebyiri, imwe izahanagura icyaha, indi izamuzamura mu ntera.»

الباب الثالث: الزكاة والصدقات

Umutwe wa Gatatu: Zakat na Sadaqa

قال رسول الله ﷺ «تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ، وَأَمْرُكَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ، وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلَالِ لَكَ صَدَقَةٌ، وَإِمَاطَتُكَ الْحَجَرَ وَالشَّوْكَةَ وَالْعَظْمَ عَنِ الطَّرِيقِ لَكَ صَدَقَةٌ، وَإِفْرَاغُكَ مِنْ دَلْوِكَ فِي دَلْوِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: "Kumwenyura kwawe mu maso ya mugenzi wawe ni Sadaqa, gutegeka ibyiza no kubuza ibibi ni Sadaqa, kuyobora umuntu mu butaka bw'abayobye ni Sadaqa, gukura ibuye, igiti cy'amahwa, n'igufwa mu nzira ni Sadaqa, no gusuka amazi mu ndobo ya mugenzi wawe ni Sadaqa."

قال رسول الله ﷺ «أَنْفِقِي وَلا تُحْصِي فَيُحْصِي اللهُ عَلَيْكِ، ولَا تُوعِي فَيُوعِي اللهُ عَلَيْكِ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: "Tanga kandi ntukabare (ibyo utanze), kuko Allah nawe azakubarira (ibyo aguha), kandi ntukabike (cyane), kuko Allah nawe azakubikira (ibyo aguha)."

قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَأَلَ النَّاسَ أَمْوَالَهُمْ تَكَثُّرًا فَإِنَّمَا يَسْأَلُ جَمْرًا فَلْيَسْتَقِلَّ أَوْ لِيَسْتَكْثِرْ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: "Uwasabye abantu imitungo yabo agamije kwiyongerera (ubutunzi), mu by'ukuri aba asaba amakara (umuriro), yaba asabye bike cyangwa byinshi."

الباب الرابع: الحج والعمرة والزيارة

Igice cya Kane: Hajj, Umrah n'Urugendo

قال رسول الله ﷺ في خطبة الوداع: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا: يَوْمٌ حَرَامٌ، قَالَ (فَأَيُّ بَلَدٍ هَذَا) قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ قَالَ (فَأَيُّ شَهْرٍ هَذَا) قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ قَالَ (فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ، اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ، فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze mu ijambo ryo gusezera: «Yemwe bantu, uyu munsi ni uwuhe?» Baravuga bati: «Ni umunsi wera (utagatifu).» Yaravuze ati: «Noneho, iki gihugu ni ikihe?» Baravuga bati: «Ni igihugu cyera (gitagatifu).» Yaravuze ati: «Noneho, uku kwezi ni ukuhe?» Baravuga bati: «Ni ukwezi kwera (kutagatifu).» Yaravuze ati: «Mu by’ukuri, amaraso yanyu, imitungo yanyu n’icyubahiro cyanyu biraziririjwe kuri mwe, nk’uko uyu munsi wanyu wera, muri iki gihugu cyanyu, muri uku kwezi kwanyu, byera. Yewe Allah, ese nabagejejeho? Yewe Allah, ese nabagejejeho? Bityo, uwahagaze aha ageze ubutumwa ku utahari. Ntimuzasubire inyuma nyuma yanjye muri abahakanyi, mucana imirongo hagati yanyu (murwanira).»

الباب الخامس: الجنائز والوفاة والقبور

Igice cya Gatanu: Imihango y'Ijanaiza (Gushyingura), Urupfu n'Imva

قال رسول الله ﷺ «اذْكُرُوا مَحَاسِنَ مَوْتَاكُمْ وَكُفُّوا عَنْ مَسَاوِيهِمْ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Muvuge ibyiza by'abapfuye banyu kandi mureke kuvuga ibibi byabo.»

قال رسول الله ﷺ «(السَّلَامُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ بِكُمْ لَاحِقُونَ، وَدِدْتُ أَنَّا قَدْ رَأَيْنَا إِخْوَانَنَا)» قَالُوا: أَوَلَسْنَا إِخْوَانَكَ؟ قَالَ: «بَلْ أَنْتُمْ أَصْحَابِي، وَإِخْوَانُنَا الَّذِينَ لَمْ يَأْتُوا بَعْدُ» فَقَالُوا كَيْفَ تَعْرِفُ مَنْ لَمْ يَأْتِ بَعْدُ مِنْ أُمَّتِكَ؟ فَقَالَ: «أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا لَهُ خَيْلٌ غُرٌّ مُحَجَّلَةٌ بَيْنَ ظَهْرَيْ خَيْلٍ دُهْمٍ بُهْمٍ أَلَا يَعْرِفُ خَيْلَهُ؟) قَالُوا: بَلَى، قَالَ: (فَإِنَّهُمْ يَأْتُونَ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنَ الْوُضُوءِ، وَأَنَا فَرَطُهُمْ عَلَى الْحَوْضِ، أَلَا لَيُذَادَنَّ رِجَالٌ عَنْ حَوْضِي كَمَا يُذَادُ الْبَعِيرُ الضَّالُّ، أُنَادِيهِمْ أَلَا هَلُمَّ فَيُقَالُ: إِنَّهُمْ قَدْ بَدَّلُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ: سُحْقًا سُحْقًا)».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Amahoro abe kuri mwe, mwa bantu b'abemera mwe, kandi twe, Imana ibishatse, tuzabageraho. Nifuzaga ko twari twarabonye abavandimwe bacu.» Baravuga bati: «Ese ntituri abavandimwe bawe?» Aravuga ati: «Ahubwo mwe muri Abaswahaba banjye, naho abavandimwe bacu ni abataraza.» Baravuga bati: «Uzamenya ute abataraza mu Ummah yawe?» Aravuga ati: «Ese murabona ko umuntu ufite amafarasi afite ibimenyetso byera ku ruhanga no ku maguru, hagati y'amafarasi yirabura cyangwa yijimye, atamenya amafarasi ye?» Baravuga bati: «Yego, ayamenya.» Aravuga ati: «Mu by'ukuri, bazaza bafite ibimenyetso byera ku ruhanga no ku maguru bitewe n'Ubwogero (Wudu'), kandi nanjye nzaba mbategereje ku kidendezi (Al-Hawd). Kandi rwose, abantu bazirukanwa ku kidendezi cyanjye nk'uko ingamiya yazimiye yirukanwa. Nzaba mbahamagara nti: 'Nimuze!' Maze bivugwe ko 'Baharuye nyuma yawe.' Nanjye mvuge nti: 'Kure, kure!'»

قال رسول الله ﷺ «لا تسبوا الأموات، فتؤذوا الأحياء».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Ntimugatuke abapfuye, kuko mwabahoza abazima.»

قال رسول الله ﷺ «لَا يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمُ الْمَوْتَ إِمَّا مُحْسِنًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَزْدَادَ خَيْرًا، وَإِمَّا مُسِيئًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَسْتَعْتِبَ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Nta n'umwe muri mwe ukwiye kwifuza urupfu; niba ari umukora ibyiza, ashobora kongera ibyiza, kandi niba ari umukora ibibi, ashobora kwicuza.»

قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَتَوَفَّى لَهُمَا ثَلَاثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلَّا أَدْخَلَهُمُ الله الجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَةِ الله إِيَّاهُمْ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Nta Basilamu babiri bapfushije abana batatu bataragera mu gihe cyo kubazwa ibyaha, keretse Allah yabinjije mu Ijuru kubera impuhwe ze kuri bo.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ عَادَ مَرِيضًا لَمْ يَزَلْ فِي خُرْفَةِ الجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Uwasuye umurwayi, akomeza kuba mu busitani bw'Ijuru kugeza agarutse.»

قال رسول الله ﷺ «يَقُولُ اللهُ تَعَالَى: مَا لِعَبْدِي الْمُؤْمِنِ عِنْدِي جَزَاءٌ إِذَا قَبَضْتُ صَفِيَّهُ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا ثُمَّ احْتَسَبَهُ إِلَّا الْجَنَّةُ».

Intumwa y'Imana ﷺ yaravuze ati: «Allah Usumbabyose aravuga ati: Nta gihembo umugaragu wanjye w'umwemeramana agira iwanjye, iyo namwambuye umukunzi we wo ku isi, maze akihangana abishakira ihoza iwanjye, uretse Ijuru.»