القصيدة المُضَرِيَّة
في الصلاة على خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
قصيدة في الصلاة والسلام على النبي ﷺ، مطلعها «يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ»، جمع فيها البوصيري ألوانًا من التعداد البديع في الصلاة على النبي ﷺ بعدد الحصى والثرى وقطر الماء وورق الأشجار، وختمها بالدعاء والترضي عن الخلفاء الراشدين. وقد تلقّتها الأمة بالقبول وحُفظت في مجالس الذكر شرقًا وغربًا.
Al-Qasidat al-Mudariyya — Imamu Sharaf ad-Dīn al-Būṣīrī
Iki ni igisigo cyo gusaba imigisha ku Intumwa ﷺ, gitangira kigira kiti 'Nyagasani wanjye, gira imigisha ku Watowe wa Muḍar.' Muri cyo, al-Busiri avuga imigisha myinshi cyane — imigisha ingana n'utubuye, ubutaka, ibitonyanga by'imvura n'amababi y'ibiti — akagisoza asaba no gushimira abakhalifa bayobowe neza. Cyasomwe cyane mu nama z'urwibutso mu bihugu by'Abayisilamu hose.
يا رَبِّ صَلِّ عَلَى المُخْتَارِ مِنْ مُضَرٍ
وَالأَنْبِيا وَجَميعِ الرُّسْلِ مَا ذُكِرُواEwe Nyagasani, uhe umugisha Uwatowe wo mu Mudar, n'Abahanuzi n'Intumwa zose igihe cyose bibukwa.
وَصَلِّ رَبِّ عَلَى الهَادِي وَشِيْمَتِهِ
وَصَحْبِهِ مِنْ لِطَيِّ الدِّينِ قدْ نَشَرُواKandi uhe umugisha, Ewe Nyagasani, Umuyobozi n'ingeso ze nziza, hamwe n'abagenzi be bakwirakwije idini ritunganye babishishikariye.
وَجاهَدُوا مَعَهُ في اللهِ وَاجْتَهَدُوا
وهاجَرُوا ولَهُ آوَوْا وَقَدْ نَصَرُواBarwanye nawe ku bw'Imana, baritanga cyane, barimuka, baramuhungishiriza, kandi baramushyigikira by'ukuri.
وبَيَّنُوا الْفَرْضَ وَالمَسْنُونَ وَاعْتَصَبُوا
للهِ وَاعْتَصِمُوا باللهِ وَانْتَصَرُواBasobanuye iby'itegeko n'ibishimwa, bunzura ubumwe ku bw'Imana, bayihamaho, kandi baratsinda.
أزْكَى صَلاَةٍ وأتماها وَأَشْرَفَها
يُعِطِّرُ الكَوْنُ رَيَّا نَشْرها العَطِرُImigisha itunganye cyane, yuzuye, kandi ihanamye cyane ibe kuri bo, impumuro yayo ikwirakwira igahumura isanzure ryose.
مَفْتُوقَةً بِعَبِيرِ الْمِسْكِ زَاكِيةً
مِنْ طِيبها أَرَجُ الرَّضْوَانِ يَنْتَشِرُYuzuyemo impumuro nziza y'umubavu, kuva mu buryohe bwayo impumuro y'ibyishimo by'Imana ikwirakwira kure hose.
عَدَّ الْحَصَى وَالثَّرَى والرَّمْلِ يَتْبَعُهَا
نَجْمُ السَّماءِ وَنَبْتُ الأَرْضِ والمَدَرُImigisha ingana n'umubare w'utubuye, ubutaka, n'umusenyi, igakurikirwa n'inyenyeri zo mu kirere, ibimera byo ku isi, n'ibibumbe byayo.
وَعَدَّ ما حَوَتِ الأُشْجَارُ منْ وَرَقٍ
وكُلِّ حَرْفٍ غَدَا يُتْلَى وَيُستَطَرُKandi ingana n'umubare w'amababi ku biti byose, n'inyuguti zose zisomwa kandi zandikwa.
وَعَدَّ وَزْنَ مَثاقِيلِ الْجِبالِ كَذَا
يلِيهِ قَطْرُ جَمِيعِ الماءِ والمَطَرُKandi ingana n'uburemere bw'imisozi, igakurikirwa n'amazi yose n'imvura.
وَالطَّيْرِ وَالوَحْشِ وَالأسْماكِ مَعْ نَعَمٍ
يَتْلُوهُمُ الجِنُّ وَالأمْلاكُ وَالبَشَرُKandi ingana n'umubare w'inyoni, inyamaswa zo mu gasozi, amafi, n'amatungo, igakurikirwa n'amajini, abamalayika, n'abantu.
والذَّرُّ والنَّمْلُ معَ جَمْعِ الحُبُوبِ كَذَا
والشَّعْرُ والصُّوفُ والأَرْياشُ والوَبَرُKandi ingana n'umubare w'utunyangingo n'ibimonyo, hamwe n'imbuto zose, n'ubwoya, n'amababa, n'ubwoya bw'ingamiya.
وما أحاطَ بهِ العِلْمُ المُحِيطُ وَما
جَرَى بهِ القَلَمُ المَأمُونُ وَالقَدَرُKandi ingana n'ibyo ubumenyi bwose bwagizeho ubushobozi, n'ibyo ikaramu yizewe yanditse, n'ibyo Imana yagennye.
وعَدَّ نَعْمَائِكَ اللاتِي مَنَنْتَ بِهَا
عَلَى الخلائِقِ مُذْ كانُوا وَمُذْ حُشِرُواKandi ingana n'umubare w'imigisha yawe wahawe ibiremwa byose, kuva byaremwa kugeza bizurwa.
وعَدَّ مِقْدَارِهِ السَّامِي الَّذي شَرُفَتْ
بهِ النَّبِيُّونَ والأمْلاكُ وافْتَخَرُواKandi ingana n'icyubahiro cye cyo hejuru, Abahanuzi n'abamalayika baherewe icyubahiro kandi bakishimira.
وعَدَّ ما كانَ في الأكْوانِ يا سَنَدِي
وما يَكُونُ إلَى أنْ تُبْعَثَ الصُّوَرُKandi ingana n'ibyahabaye byose mu isanzure, Ewe Nkingi yanjye, n'ibizabaho byose kugeza igihe ibiremwa byose bizazurirwa.
في كُلِّ طَرْفَةِ عَيْنٍ يَطْرِفُونَ بِها
أهْلُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ أوْ يَذَرُMuri buri guhumbya kw'ijisho abaturage bo mu ijuru no ku isi bareba cyangwa bakirengagiza.
مِلْءُ السَّموَاتِ والأَرْضِينَ مَعْ جَبَلٍ
والْفَرْشِ والعَرْشِ والكُرْسِي وَما حَصَرُواByuzuye ijuru n'isi, hamwe n'imisozi, ubutaka bwagutse, Intebe y'Ubwami, Intebe y'Ibinyamajuru, n'ibyo byose bikubiyemo.
ما أَعْدَمَ اللهُ مَوْجُوداً وَأَوْجَدَ
مَعْدُوماً صَلاَة دَوَاماً لَيْسَ تَنْحَصِرُIgihe cyose Imana itararimbura ibihari kandi ikarema ibitariho, iyi migisha ikomeze idafite iherezo.
تَسْتَغْرِقُ العدَّ مَعْ جَمعِ الدُّهورِ كَمَا
يُحِيطُ بالحَدِّ لا تُبْقِي ولا تَذَرُIyi migisha ikubiyemo imibare yose mu bihe byose, nk'uko ikikije imipaka yose, nta na kimwe isize inyuma.
لا غايَةً وَانتِهَاءً يَا عَظِيمُ لَها
ولا لَهُم أمَدٌ يُقْضَى وَيُنْتَظَرُEwe Usumba byose, iyi migisha nta mipaka cyangwa iherezo ifite, nta n'igihe cyayo gishobora kugerwaho cyangwa gutegerezwa.
مَعَ السَّلامِ كَمَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
رَبَا وضاعَفَها والفَضْلُ مُنْتَشِرُAmahoro abe kuri we, akubwe inshuro nyinshi kandi yiyongere ku buryo butabarika, kuko ubuntu Bwe butagira iherezo bukwira hose.
وَعَدَّ أَضْعَافِ مَا قَدْ مَرَّ مِنْ عَدَدٍ
مَعْ ضِعْفِ أَضْعافِهِ يَا مَنْ لَهُ الْقَدَرُKandi aya mahoro akubwe inshuro nyinshi zidasanzwe, hanyuma yongere akubwe kabiri, Ewe ufite imbaraga n'ubushobozi byose.
كَمَا تُحِبُّ وَتَرْضَى سَيِّدِي وكَمَا
أمَرْتَنا أنْ نُصَلِّي أنْتَ مُقْتَدِرُBihe nk'uko ubikunda kandi ukabishimira, Nyagasani wanjye, no mu buryo watubwiye gusaba imigisha, kuko uri Umunyambaraga zose.
وَكُلُّ ذلِكَ مَضْرُوبٌ بِحَقِّكَ في
أنْفاسِ خَلْقِكَ إنْ قَلُّوا وَإنْ كَثُرُواIbi byose bikubwe, ku bw'uburenganzira bwawe, ku mubare w'imyuka y'ibiremwa byawe, baba bake cyangwa benshi.
يَارَبِّ واغْفِرْ لِتَالِيها وسامِعِها
وَالمُرْسَلِينَ جَمِيعاً أَيْنَمَا حَضَرُواEwe Nyagasani, bababarire uwusoma n'uwumva, n'intumwa zose aho zaba ziri hose.
وَوَالِدينَا وأَهْلِينا وَجِيرَانِنَا
وَكُلُّنا سَيِّدِي لِلْعَفْوِ مُفْتَقِرُKandi ubabarire ababyeyi bacu, imiryango yacu, n'abaturanyi bacu, kuko twese, Nyagasani wanjye, dukeneye cyane imbabazi zawe.
وقَدْ أَتَتْ بِذُنُوبٍ لاَ عِدَادَ لَها
لكِنْ عَفْوَكَ لا يُبْقى ولا يَذَرُNubwo twaje n'ibyaha bitabarika, imbabazi zawe zitagira iherezo nta na kimwe zisiga inyuma kandi ntizirengagiza ikosa na rimwe.
والهَمُّ عَنْ كُلِّ ما أَبْغِيهِ أَشْمَلَنِي
وقَدْ أَتَى خاضِعاً وَالقَلْبُ مُنْكَسِرٌImpungenge z'ibyo nshaka byose zanyuzuye, kandi naje imbere yawe nishyize bugufi n'umutima umenetse.
أَرْجُوكَ يَا رَبِّ في الدَّارَيْنِ تَرْحَمُنا
بِجَاهِ مَنْ فِي يَدَيْهِ سَبَّحَ الحَجَرُNdagusaba, Ewe Nyagasani, kutugirira impuhwe muri iyi si no mu buzima bw'iteka, ku bw'icyubahiro cy'uwo ibuye ryahimbaje Imana mu biganza bye.
يَا رَبِّ أَعْظِمْ لَنا أجْراً وَمَغْفِرَةً
لأَنَّ جُودَكَ بَحْرٌ لَيْسَ يَنْحَصِرُEwe Nyagasani, duhe ingororano nini n'imbabazi, kuko ubuntu bwawe ari inyanja itagira iherezo.
وكُنْ لَطِيفاً بِنَا في كلِّ نَازِلَةٍ
لُطْفاً جَمِيلاً بهِ الأهْوَالُ تَنْحَسِرُKandi utugirire neza mu kaga kose, ubuntu bwiza butuma ibyago byose n'amakuba bigenda.
بالمُصْطَفَى المُجْتَبَى خَيْرِ الأنامِ ومَنْ
جَلاَلَةً نَزَلَتْ في مَدْحِهِ السُّوَرُBihe ku bw'icyubahiro cya Al-Mustafa, Uwatowe, umuhanga mu bantu, kubera ubukuru bwe ibice byose bya Korani byahishuwe bimusingiza.
ثُمَّ الصَّلاَةُ عَلَى المُخَتارِ ما طَلَعَتْ
شَمْسُ النَّهارِ وما قَدْ شَعْشَعَ الْقَمَرُHanyuma imigisha ibe kuri Uwatowe igihe cyose izuba rirashe buri munsi n'ukwezi kumurika cyane.
ثُمَّ الرِّضَا عَنْ أبي بَكْرٍ خَلِيفَتِهِ
مَنْ قَامَ مِنْ بَعْدِهِ لِلدِّينِ يَنْتَصِرُHanyuma Imana ishimire Abu Bakr, umusimbura we, wabyutse nyuma ye gushyigikira no kurinda idini.
وَعَنْ أَبِي حَفْصٍ الفَارُوقِ صاحِبِهِ
مَنْ قَوْلُهُ الْفَصْلُ في أحْكامِهِ عُمَرُKandi Imana ishimire Abu Hafs Al-Farooq, mugenzi we Umar, ijambo rye ryari rifite imbaraga mu manza ze.
وَجُدْ لِعُثْمَانَ ذِي النورَيْنِ مَنْ كَمُلَتْ
لَهُ المَحَاسِنُ في الدَّارَيْنِ والظَّفَرُKandi ugirire ubuntu Uthman Dhun-Nurayn, ubutungane bwe bwuzuye mu isi zombi, kandi watsinze.
كَذَا عَلِيٌّ مَعَ ابْنَيْهِ، وَأُمِّهِمَا
أَهْلِ العَبَاءِ، كَمَا قَدْ جَاءَنَا الخَبَرُKimwe na Ali, hamwe n'abahungu be babiri na nyina wabo, Abantu b'Umwenda, nk'uko inkuru yatugezeho.
كَذَا خَدِيجَةُ الكُبْرَى الَّتِي بَذَلَتْ
أَمْوَالَهَا لِرَسُولِ اللهِ يَنْتَصِرُKimwe na Khadijah Mukuru, watanze imitungo ye kugira ngo Intumwa y'Imana ishyigikirwe kandi itsinde.
وَالطَّاهِرَاتُ نِسَاءُ المُصْطَفَى، وَكَذَا
بَنَاتُهُ، وَبَنُوهُ، كُلَّمَا ذُكِرُواN'abagore batunganye b'Umuhanuzi Watoranyijwe; kimwe n'abakobwa be n'abahungu be, igihe cyose bavuzwe.
سَعدٌ سَعِيدُ بنُ عَوْفٍ طَلْحَةٌ وَأَبُو
عُبَيْدَةَ وَزُبَيْرٌ سادَةٌ غُرَرٌNa Saad, Saeed ibn Awf, Talha, Abu Ubaidah, na Zubair, bose bari abayobozi b'icyubahiro kandi batandukanye.
وَالآلِ وَالصَّحْبِ والاتْبَاعِ فاطِمَةٌ
ما حَنَّ لَيْلُ الدَّيَاجِي أَوْ بَدَا السَّحَرُKandi ku muryango, abagenzi, n'abayoboke, harimo na Fatima, igihe cyose ijoro ryijimye ryifuza umuseke cyangwa urumuri rw'umuseke rugaragaye.