نَهْجُ البُرْدَة
ريمٌ على القاعِ بين البانِ والعَلَمِ — أمير الشعراء أحمد شوقي (ت 1351هـ / 1932م)
عارض بها أمير الشعراء أحمد شوقي بردةَ البوصيري على وزنها ورويّها، فجاءت من أبدع ما قيل في المديح النبوي في العصر الحديث، وقد أُنشدت وتُغنّيت في المشارق والمغارب.
Nahj al-Burda — Ahmad Shawqī, Umwami w'Abasizi
Umwami w'Abasizi, Ahmed Shawqi, yanditse iki gisigo yigana Burda ya Al-Busiri, akurikiza neza imiterere yacyo n'imvugo. Ni kimwe mu bikorwa byiza cyane byo gusingiza Intumwa ﷺ mu gihe cya none, cyasomwe kandi kikaririmbwa cyane mu Burasirazuba no mu Burengerazuba.
ريمٌ عَلى القاعِ بَينَ البانِوَالعَلَمِ
أَحَلَّ سَفكَ دَمي في الأَشهُرِ الحُرُمِInyemera y'impala ku kibaya, hagati y'ibiti bya ban n'umusozi, yanyemereye kumeneka kw'amaraso yanjye no mu mezi matagatifu.
رَمى القَضاءُ بِعَينَي جُؤذَرٍ أَسَداً
يا ساكِنَ القاعِ أَدرِك ساكِنَ الأَجَمِIherezo, binyuze mu maso y'agahungu k'impala, ryateye intare; yewe utuye mu kibaya, huta gutabara utuye mu ishyamba ry'urukundo.
لَمّا رَنا حَدَّثَتني النَفسُ قائِلَةً
يا وَيحَ جَنبِكَ بِالسَهمِ المُصيبِ رُميIgihe yandebaga, umutima wanjye waranyongoreye uti: "Mbega agahinda ku rubavu rwawe, kuko rwacumitswe n'umwambi utajya uhusha."
جَحَدتُها وَكَتَمتُ السَهمَ في كَبِدي
جُرحُ الأَحِبَّةِ عِندي غَيرُ ذي أَلَمِNarabihakanye mpisha umwambi mu mwijima wanjye, kuko ibikomere byatewe n'abakunzi, kuri njye, ntibibabaza.
رُزِقتَ أَسمَحَ ما في الناسِ مِن خُلُقٍ
إِذا رُزِقتَ اِلتِماسَ العُذرِ في الشِيَمِWahawe ﷺ imico myiza kurusha abandi bose, cyane cyane igihe wahawe ubuntu bwo gushakira abandi impamvu z'imico yabo.
يا لائِمي في هَواهُ وَالهَوى قَدَرٌ
لَو شَفَّكَ الوَجدُ لَم تَعذِل وَلَم تَلُمِYewe undenga urubanza ku rukundo rwanjye, kandi urukundo ni ikaderi, iyo irari rirya ryari ryarakuriye, ntiwari kunyigisha cyangwa ngo uncyahire.
لَقَد أَنَلتُكَ أُذناً غَيرَ واعِيَةٍ
وَرُبَّ مُنتَصِتٍ وَالقَلبُ في صَمَمِRwose, naguhaye ugutwi kutumva neza, kuko akenshi umuntu atega amatwi cyane ariko umutima we ukaba igipfamatwi.
يا ناعِسَالطَرفِ لا ذُقتَ الهَوى أَبَداً
أَسهَرتَ مُضناكَ في حِفظِ الهَوى فَنَمِYewe ufite amaso yijimye, ntuzigere uzi urukundo, kuko waraye umukunzi wawe urwaye adasinzira arinda uru rukundo, none sanzira.
أَفديكَ إِلفاً وَلا آلو الخَيالَ فِدىً
أَغراكَ باِلبُخلِ مَن أَغراهُ بِالكَرَمِNagutangira, mukunzi, kandi sinabura kugutangira n'ishusho yawe; ni nde wakoshye kugira ubugugu, kandi we ubwe yarashutswe n'ubuntu?
سَرى فَصادَفَ جُرحاً دامِياً فَأَسا
وَرُبَّ فَضلٍ عَلى العُشّاقِ لِلحُلُمِYaragiye ihura n'igikomere cyavaga amaraso, iragikiza, kandi koko, akenshi abakunzi bahabwa ubuntu buhambaye binyuze mu kwihangana.
مَنِ المَوائِسُ باناً بِالرُبىوَقَناً
اللاعِباتُ بِروحي السافِحاتُ دَميNi ba nde aba bagore, bazunguza nk'ibiti bya ban ku misozi no nk'amacumu yoroheje, bakina n'ubugingo bwanjye bakameneka amaraso yanjye?
السافِراتُ كَأَمثالِ البُدورِ ضُحىً
يُغِرنَ شَمسَ الضُحى بِالحَليِ وَالعِصَمِNi abagaragaje uburanga bwabo, nk'ukwezi kwanze hagati ku manywa, imitako yabo n'ibipfukisho byabo bituma n'izuba ryo hagati ku manywa ribagirira ishyari.
القاتِلاتُ بِأَجفانٍ بِها سَقَمٌ
وَلِلمَنِيَّةِ أَسبابٌ مِنَ السَقَمِNi abicanyi bafite ibitsike birwaye uburwayi bworoheje, kuko koko, urupfu akenshi rubona impamvu zarwo mu burwayi.
العاثِراتُ بِأَلبابِ الرِجالِ وَما
أُقِلنَ مِن عَثَراتِ الدَلِّ في الرَسَمِNi bo batuma ubwenge bw'abagabo buhungabana, nyamara ntibigera bagabanya ibitera kugwa by'ubushukanyi bwabo mu miterere yabo.
المُضرِماتُ خُدوداً أَسفَرَت وَجَلَت
عَن فِتنَةٍ تُسلِمُ الأَكبادَ لِلضَرَمِNi bo bacana umuriro, bafite amatama agaragaye kandi ararabagirana, bigaragaza ikigeragezo gitanga imitima ku irari ryaka.
الحامِلاتُ لِواءَ الحُسنِ مُختَلِفاً
أَشكالُهُ وَهوَ فَردٌ غَيرُ مُنقَسِمِNi bo batwara ibendera ry'ubwiza, imiterere yabo itandukanye, ariko ubwiza ubwabwo buguma ari bumwe kandi butagabanyijwe.
مِن كُلِّ بَيضاءَ أَو سَمراءَ زُيِّنَتا
لِلعَينِ وَالحُسنُ في الآرامِ كَالعُصُمِKuva ku mugore wese w'umweru cyangwa w'umukara, utatswe kugira ngo ashimishe ijisho, ubwiza bwabo, nk'ubw'impala, burakwegera nk'impigi.
يُرَعنَ لِلبَصَرِ السامي وَمِن عَجَبٍ
إِذا أَشَرنَ أَسَرنَ اللَيثَ بِالغَنَمِBatungura ijisho rihanitse, kandi biratangaje ukuntu, bakoresheje ikimenyetso gito, bashobora gufata intare n'intama.
وَضَعتُ خَدّي وَقَسَّمتُ الفُؤادَ رُبيً
يَرتَعنَ في كُنُسٍ مِنهُ وَفي أَكَمِNashyize hasi itama ryanjye kandi ngabanyamo umutima wanjye imisozi, aho bashobora kurisha mu byobo byawo no ku misozi yawo.
يا بِنتَ ذي اللَبَدِ المُحَمّى جانِبُهُ
أَلقاكِ في الغابِ أَم أَلقاكِ في الأُطُمِYewe mwana w'ufite umusatsi urinzwe, nzakubona mu ishyamba cyangwa nzakubona mu gihome?
ما كُنتُ أَعلَمُ حَتّى عَنَّ مَسكَنُهُ
أَنَّ المُنى وَالمَنايا مَضرِبُ الخِيَمِNtabwo nari nzi, kugeza ubwo ubuturo bwe bwagaragaye, ko ibyifuzo n'ibizaba byombi byubaka amahema yabyo mu buturo bumwe.
مَن أَنبَتَ الغُصنَ مِن صَمصامَةٍ ذَكَرٍ
وَأَخرَجَ الريمَ مِن ضِرغامَةٍ قَرِمِNi nde watumye ishami ryoroshye rishibuka ku inkota ikomeye, iteye ubwoba, kandi akazana impala nziza ku ntare y'inkazi, y'umunyamwaga?
بَيني وَبَينُكِ مِن سُمرِ القَنا حُجُبٌ
وَمِثلُها عِفَّةٌ عُذرِيَّةُ العِصَمِHagati yanjye nawe hari inzitizi z'amacumu yijimye, hamwe n'ibipfukisho bikomeye by'ubusugi butunganye.
لَم أَغشَ مَغناكِ إِلّا في غُضونِ كِرىً
مَغناكَ أَبعَدُ لِلمُشتاقِ مِن إِرَمِNtabwo nigeze nsura ubuturo bwawe uretse mu bihe byo gusinzira, kuko ubuturo bwawe buri kure cyane ku bugingo bwifuza kurusha umujyi wa Iram uvugwa mu migani.
يا نَفسُ دُنياكِ تُخفى كُلَّ مُبكِيَةٍ
وَإِن بَدا لَكِ مِنها حُسنُ مُبتَسَمِYewe bugingo bwanjye, ubuzima bwawe bw'isi buhisha impamvu zose zo kurira, nubwo bwagaragaza kukubyinira inseko nziza.
فُضّي بِتَقواكِ فاهاً كُلَّما ضَحِكَت
كَما يَفُضُّ أَذى الرَقشاءِبِالثَرَمِUko kwera kwawe, menagura akanwa kayo igihe cyose isetse, nk'uko umuntu amena amenyo y'uburozi bw'inzoka y'amabara.
مَخطوبَةٌ مُنذُ كانَ الناسُ خاطِبَةٌ
مِن أَوَّلِ الدَهرِ لَم تُرمِل وَلَم تَئَمِYashatswe kuva abantu babaye abasaba, kandi kuva mu ntangiriro z'ibihe, ntiyigeze aba umupfakazi cyangwa imfubyi.
يَفنى الزَمانُ وَيَبقى مِن إِساءَتِها
جُرحٌ بِآدَمَ يَبكي مِنهُ في الأَدَمِIgihe kizashira, ariko kubera ubugome bwayo, igikomere kizasigara muri Adamu, akiririra mu mubiri we.
لا تَحفَلي بِجَناها أَو جِنايَتِها
المَوتُ بِالزَهرِ مِثلُ المَوتِ بِالفَحَمِNtuhangayikishwe n'imbuto zayo cyangwa ibyaha byayo, kuko urupfu mu ndabyo ntirwatandukanye n'urupfu mu makara.
كَم نائِمٍ لا يَراها وَهيَ ساهِرَةٌ
لَولا الأَمانِيُّ وَالأَحلامُ لَم يَنَمِNi bangahe basinziriye batabona kuba maso kwayo (isi), kuko iyo bitaba ibyiringiro n'inzozi, ntibari gusinzira.
طَوراً تَمُدُّكَ في نُعمى وَعافِيَةٍ
وَتارَةً في قَرارِ البُؤسِ وَالوَصَمِRimwe iguhereza ihumure n'ubuzima bwiza, ubundi ikagushyira mu rwobo rw'agahinda n'isoni.
كَم ضَلَّلَتكَ وَمَن تُحجَب بَصيرَتُهُ
إِن يَلقَ صابا يَرِد أَو عَلقَماً يَسُمُNi kangahe yakuyobye, kuko uwo ubushishozi bwe bupfukiranijwe, azanywa umuti urura aramutse awubonye, cyangwa akanywa ubumara bw'umubirizi.
يا وَيلَتاهُ لِنَفسي راعَها وَدَها
مُسوَدَّةُ الصُحفِ في مُبيَضَّةِ اللَمَمِYewe, agahinda ku bugingo bwanjye, bwatewe ubwoba kandi bwararengewe n'impapuro z'ibikorwa byirabura hagati y'imisatsi yera y'ubusaza.
رَكَضتُها في مَريعِ المَعصِياتِ وَما
أَخَذتُ مِن حِميَةِ الطاعاتِ لِلتُخَمِNarayiretse yiruka mu rwuri rwiza rw'ibyaha, kandi sinigeze mfata ingamba zo kwirinda ibikorwa byiza ngo ntirye cyane.
هامَت عَلى أَثَرِ اللَذّاتِ تَطلُبُها
وَالنَفسُ إِن يَدعُها داعي الصِبا تَهِمِYarazerereye, ikurikira ibinezeza, kuko ubugingo, iyo buhamagawe n'ijwi ry'ubuto, buhita bwiroha mu irari.
صَلاحُ أَمرِكَ لِلأَخلاقِ مَرجِعُهُ
فَقَوِّمِ النَفسَ بِالأَخلاقِ تَستَقِمِUkuri kw'ibikorwa byawe gushingiye ku mico myiza, bityo, toza ubugingo bwawe n'ingeso nziza, maze buzaba bugororotse.
وَالنَفسُ مِن خَيرِها في خَيرِ عافِيَةٍ
وَالنَفسُ مِن شَرِّها في مَرتَعٍوَخِمِUbugingo, kubera ubwiza bwabwo, butura mu buzima bwiza cyane, mu gihe kubera ububi bwabwo, butura mu rwuri rw'uburozi.
تَطغى إِذا مُكِّنَت مِن لَذَّةٍ وَهَوىً
طَغيَ الجِيادِ إِذا عَضَّت عَلى الشُكُمِBurarenga imbibi iyo buhawe umudendezo w'ibyishimo n'irari, nk'amafarasi y'ingimbi aruma imikoba akaba ibigande.
إِن جَلَّ ذَنبي عَنِ الغُفرانِ لي أَمَلٌ
في اللَهِ يَجعَلُني في خَيرِ مُعتَصِمِNubwo icyaha cyanjye cyaba kinini cyane ku buryo kidashobora kubabarirwa, mfite ibyiringiro muri Allah, uzanshyira mu buhungiro bwiza cyane.
أَلقى رَجائي إِذا عَزَّ المُجيرُ عَلى
مُفَرِّجِ الكَرَبِ في الدارَينِ وَالغَمَمِNshyira ibyiringiro byanjye, igihe abafasha babuze, ku wukura abantu mu kaga no mu gahinda mu bihugu byombi.
إِذا خَفَضتُ جَناحَ الذُلِّ أَسأَلُهُ
عِزَّ الشَفاعَةِ لَم أَسأَل سِوى أُمَمِIyo nicishije bugufi nkamusaba ﷺ icyubahiro cy'ubuvugizi, nsaba gusa agakiza k'amahanga.
وَإِن تَقَدَّمَ ذو تَقوى بِصالِحَةٍ
قَدَّمتُ بَينَ يَدَيهِ عَبرَةَ النَدَمِKandi iyo umuntu wubaha Imana atanze igikorwa cyiza, njye namushyira imbere ﷺ amarira y'icyunamo gusa.
لَزِمتُ بابَ أَميرِ الأَنبِياءِ وَمَن
يُمسِك بِمِفتاحِ بابِ اللَهِ يَغتَنِمِNafashe ku rugi rw'Igikomangoma cy'Abahanuzi ﷺ, kuko ufashe urufunguzo rw'urugi rw'Imana azabona inyungu nini.
فَكُلُّ فَضلٍ وَإِحسانٍ وَعارِفَةٍ
ما بَينَ مُستَلِمٍ مِنهُ وَمُلتَزِمِKuko ubuntu bwose, ubugiraneza n'impuhwe byose bituruka hagati y'abamwakira ﷺ n'abamukurikira.
عَلَّقتُ مِن مَدحِهِ حَبلاً أُعَزُّ بِهِ
في يَومِ لا عِزَّ بِالأَنسابِ وَاللُحَمِNafashe umugozi wo kumusingiza ﷺ, uwo nzahabwa icyubahiro ku munsi nta cyubahiro kizaba gitangwa n'imiryango cyangwa ubucuti.
يُزري قَريضي زُهَيراً حينَ أَمدَحُهُ
وَلا يُقاسُ إِلى جودي لَدى هَرِمِImivugo yanjye, iyo musingiza ﷺ, igabanya iya Zuhayr, kandi ingororano yanjye ntishobora kugereranywa n'ubuntu bwe bwavuye kuri Harim.
مُحَمَّدٌ صَفوَةُ الباري وَرَحمَتُهُ
وَبُغيَةُ اللَهِ مِن خَلقٍ وَمِن نَسَمِMuhamadi ﷺ ni intore y'Umuremyi n'impuhwe Ze, icyifuzo cy'Imana ubwayo mu biremwa byose no muri buri bugingo.
وَصاحِبُ الحَوضِ يَومَ الرُسلِ سائِلَةٌ
مَتى الوُرودُ وَجِبريلُ الأَمينُ ظَميNi we ﷺ nyir'Ikigega (Kawthar) ku Munsi Abatumwa ubwabo bazabaza bati: "Kuzagera ryari?", na Jiburilu w'umwizigirwa ubwe azaba yumye.
سَناؤُهُ وَسَناهُ الشَمسُ طالِعَةً
فَالجِرمُ في فَلَكٍ وَالضَوءُ في عَلَمِUbwiza bwe ﷺ n'umucyo we bimeze nk'izuba rirashe, kuko mu gihe umubiri w'izuba uri mu nzira yawo, umucyo we ni ibendera rirerire.
قَد أَخطَأَ النَجمَ ما نالَت أُبُوَّتُهُ
مِن سُؤدُدٍ باذِخٍ في مَظهَرٍ سَنِمِInyenyeri ubwazo zananiwe kugera ku cyubahiro cyo hejuru no kugaragara gukomeye byagezweho n'abakurambere be ﷺ.
نُموا إِلَيهِ فَزادوا في الوَرى شَرَفاً
وَرُبَّ أَصلٍ لِفَرعٍ في الفَخارِ نُميAbakurambere be bamukuriyeho ﷺ, bityo biyongerera icyubahiro mu bantu, kuko akenshi inkomoko ibona icyubahiro cyayo ku ishami ryayo.
حَواهُ في سُبُحاتِ الطُهرِ قَبلَهُمُ
نورانِ قاما مَقامَ الصُلبِ وَالرَحِمِMbere yabo, imicyo ibiri yamubikiye ﷺ mu bice by'ubutungane, ihagarara mu cyimbo cy'ibibero n'inda.
لَمّا رَآهُ بَحيرا قالَ نَعرِفُهُ
بِما حَفِظنا مِنَ الأَسماءِ وَالسِيَمِIgihe umupadiri Bahira yamubonaga ﷺ, yaravuze ati: "Turamumenya kubera amazina n'ibimenyetso twabikiye."
سائِل حِراءَ وَروحَ القُدسِ هَل عَلِما
مَصونَ سِرٍّ عَنِ الإِدراكِ مُنكَتِمِBaza Hira na Roho Mutagatifu (Jiburilu) niba barasobanukiwe ibanga ryabitswe, ryari rihishwe ubwenge bwose, ryahishuriwe aho.
كَم جيئَةٍ وَذَهابٍ شُرِّفَت بِهِما
بَطحاءُ مَكَّةَ في الإِصباحِ وَالغَسَمِNi kangahe kugenda no kugaruka byahaye icyubahiro ikibaya cya Maka, mu gitondo na nimugoroba, kubera ubuhari bwe ﷺ.
وَوَحشَةٍ لِاِبنِ عَبدِ اللَهِ بينَهُما
أَشهى مِنَ الأُنسِ بِالأَحسابِ وَالحَشَمِKandi ubwigunge bw'umuhungu wa Abdullah ﷺ hagati y'ibi bihe bwari ubw'agaciro kurusha kuba kumwe n'imiryango ikomeye n'abambari.
يُسامِرُ الوَحيَ فيها قَبلَ مَهبِطِهِ
وَمَن يُبَشِّر بِسيمى الخَيرِ يَتَّسِمِYahaganiriraga n'ihishurwa mbere y'uko rirangira, kuko uwo ibimenyetso by'ubwiza bimenyesha aba yaramenyekanye koko.
لَمّا دَعا الصَحبُ يَستَسقونَ مِن ظَمَإٍ
فاضَت يَداهُ مِنَ التَسنيمِ بِالسَنَمِIgihe abagenzi be ﷺ basabaga amazi kubera inyota, amaboko ye yuzuye isoko itunganye (Tasnim), itanga imigezi myinshi.
وَظَلَّلَتهُ فَصارَت تَستَظِلُّ بِهِ
غَمامَةٌ جَذَبَتها خيرَةُ الدِيَمِIgicu cyaramushyizeho igicucu ﷺ, hanyuma nacyo gishaka igicucu kuri we, igicu cyakuruye imvura nziza cyane.
مَحَبَّةٌ لِرَسولِ اللَهِ أُشرِبَها
قَعائِدُ الدَيرِ وَالرُهبانُ في القِمَمِUrukundo rw'Intumwa y'Imana ﷺ rwashyizwe no mu banyamwihariko bo mu bigo by'abihaye Imana ndetse no mu bapadiri bo ku misozi.
إِنَّ الشَمائِلَ إِن رَقَّت يَكادُ بِها
يُغرى الجَمادُ وَيُغرى كُلُّ ذي نَسَمِKoko rero, iyo imico myiza itunganye, n'ibintu bidafite ubuzima bishobora kuyikunda, kandi buri kiremwa gifite ubuzima kigashimishwa nayo.
وَنودِيَ اِقرَأ تَعالى اللَهُ قائِلُها
لَم تَتَّصِل قَبلَ مَن قيلَت لَهُ بِفَمِKandi haratanzwe itangazo ngo: "Soma!" Imana, Umuremyi wayo, ishimwe, kuko bitari byarigeze bivugwa n'akanwa ku wo byavugwaga mbere.
هُناكَ أَذَّنَ لِلرَحَمَنِ فَاِمتَلَأَت
أَسماعُ مَكَّةَ مِن قُدسِيَّةِ النَغَمِAho, yahamagariye gusenga Nyirimpuhwe, n'amatwi ya Maka yuzura ubutungane bw'iyo ndirimbo yera.
فَلا تَسَل عَن قُرَيشٍ كَيفَ حَيرَتُها
وَكَيفَ نُفرَتُها في السَهلِ وَالعَلَمِNtukabaze rero ibya Quraysh, ukuntu urujijo rwabo rwari rwinshi, n'ukuntu urwango rwabo rwari rwarakwirakwiriye mu bibaya no ku misozi.
تَساءَلوا عَن عَظيمٍ قَد أَلَمَّ بِهِم
رَمى المَشايِخَ وَالوِلدانِ بِاللَمَمِBibazaga ku kintu gikomeye cyari cyabagezeho, kigatera abakuru n'abana ubwenge buke.
يا جاهِلينَ عَلى الهادي وَدَعوَتِهِ
هَل تَجهَلونَ مَكانَ الصادِقِ العَلَمِYemwe abatazi Umuhuzi n'ubutumwa bwe, mbese koko murirengagiza agaciro k'umunyakuri, umuntu ukomeye?
لَقَّبتُموهُ أَمينَ القَومِ في صِغَرٍ
وَما الأَمينُ عَلى قَولٍ بِمُتَّهَمِMwe ubwanyu mwamwise "Uwizigirwa" mu bantu akiri muto, kandi uwizigirwa ntabwo ashinjwa ikinyoma.
فاقَ البُدورَ وَفاقَ الأَنبِياءَ فَكَم
بِالخُلقِ وَالخَلقِ مِن حُسنٍ وَمِن عِظَمِYarushije ukwezi kuzuye n'abahanuzi, ukuntu ubwiza n'ubukuru bwe byari byinshi mu mico no mu kuremwa!
جاءَ النبِيّونَ بِالآياتِ فَاِنصَرَمَت
وَجِئتَنا بِحَكيمٍ غَيرِ مُنصَرِمِAbahanuzi baje n'ibimenyetso byaje kurangira, ariko wowe ﷺ waje utuzaniye igitabo cy'ubwenge kitarangira.
آياتُهُ كُلَّما طالَ المَدى جُدُدٌ
يَزينُهُنَّ جَلالُ العِتقِ وَالقِدَمِImirongo yacyo, uko igihe kigenda kirekire, igenda iba mishya, ishimishijwe n'icyubahiro cy'ubusaza n'ubudatana.
يَكادُ في لَفظَةٍ مِنهُ مُشَرَّفَةٍ
يوصيكَ بِالحَقِّ وَالتَقوى وَبِالرَحِمِHafi mu ijambo ryose ryubahwa riturutse kuri we ﷺ, agutegeka ukuri, ubwubahamane, n'ubuvandimwe.
يا أَفصَحَ الناطِقينَ الضادَ قاطِبَةً
حَديثُكَ الشَهدُ عِندَ الذائِقِ الفَهِمِYewe uvuga neza kurusha abavuga ururimi rw'Icyarabu bose, imvugo yawe imeze nk'ubuki ku wumva kandi usobanukiwe.
حَلَّيتَ مِن عَطَلٍ جيدَ البَيانِ بِهِ
في كُلِّ مُنتَثِرٍ في حُسنِ مُنتَظِمِWashushanyije ijosi ry'imvugo, ryahoze ryambaye ubusa, urishushanya na yo, bituma buri gitekerezo cyatatanye kiba gitunganyijwe neza.
بِكُلِّ قَولٍ كَريمٍ أَنتَ قائِلُهُ
تُحيِ القُلوبَ وَتُحيِ مَيِّتَ الهِمَمِKuri buri jambo ryiza uvuga ﷺ, uzura imitima kandi uzura ibyifuzo byapfuye.
سَرَت بَشائِرُ باِلهادي وَمَولِدِهِ
في الشَرقِ وَالغَربِ مَسرى النورِ في الظُلَمِInkuru nziza z'Umuhuzi n'ivuka rye zakwirakwiriye mu Burasirazuba no mu Burengerazuba, nk'umucyo unyura mu mwijima.
تَخَطَّفَت مُهَجَ الطاغينَ مِن عَرَبٍ
وَطَيَّرَت أَنفُسَ الباغينَ مِن عُجُمِYanyaze ubugingo bw'abanyagitugu b'Abarabu kandi itatanya imyuka y'abarenganya b'abanyamahanga.
ريعَت لَها شَرَفُ الإيوانِ فَاِنصَدَعَت
مِن صَدمَةِ الحَقِّ لا مِن صَدمَةِ القُدُمِIcyubahiro cy'Iwan (ingoro ya Peresi) cyarikanze n'ibyo maze kiratandukana, kubera gukubitwa n'ukuri, atari kubera gukubitwa n'ibirenge.
أَتَيتَ وَالناسُ فَوضى لا تَمُرُّ بِهِم
إِلّا عَلى صَنَمٍ قَد هامَ في صَنَمِWaje ﷺ abantu bari mu kajagari, kandi ntiwari kunyura iruhande rwabo utabonye ikigirwamana cyakunze ikindi kigirwamana.
وَالأَرضُ مَملوءَةٌ جَوراً مُسَخَّرَةٌ
لِكُلِّ طاغِيَةٍ في الخَلقِ مُحتَكِمِKandi isi yari yuzuye akarengane, yagizwe umugaragu wa buri munyagitugu wategekaga ibiremwa.
مُسَيطِرُ الفُرسِ يَبغي في رَعِيَّتِهِ
وَقَيصَرُ الرومِ مِن كِبرٍ أَصَمُّ عَمِUmutegetsi wa Peresi yarenganyaga abaturage be, naho Kayisari w'Abaroma, kubera ubwibone, yari ikiragi n'impumyi.
يُعَذِّبانِ عِبادَ اللَهِ في شُبَهٍ
وَيَذبَحانِ كَما ضَحَّيتَ بِالغَنَمِBahohotera abagaragu b'Imana babashinja ibidakwiye, bakabica nk'uko wowe ﷺ watambye intama.
وَالخَلقُ يَفتِكُ أَقواهُم بِأَضعَفِهِم
كَاللَيثِ بِالبَهمِ أَو كَالحوتِ بِالبَلَمِMu biremwa, abakomeye bararya abanyantege nke, nk'intare irya abana b'intama cyangwa igifi kinini kirya utundi duto.
أَسرى بِكَ اللَهُ لَيلاً إِذ مَلائِكُهُ
وَالرُسلُ في المَسجِدِ الأَقصى عَلى قَدَمِImana yakujyanye ﷺ nijoro, abamalayika bayo n'intumwa bari bahagaze bagutegereje mu Musigiti wa Al-Aqsa.
لَمّا خَطَرتَ بِهِ اِلتَفّوا بِسَيِّدِهِم
كَالشُهبِ بِالبَدرِ أَو كَالجُندِ بِالعَلَمِUkinjira ﷺ, bahise bagukikiza nk'inyenyeri zikikije ukwezi kuzuye cyangwa abasirikare bakikije ibendera ryabo.
صَلّى وَراءَكَ مِنهُم كُلُّ ذي خَطَرٍ
وَمَن يَفُز بِحَبيبِ اللَهِ يَأتَمِمِBuri wese mu bafite icyubahiro muri bo yagusaliye ﷺ inyuma, kuko uhawe Umukunzi w'Imana ni we uyobora iswala.
جُبتَ السَماواتِ أَو ما فَوقَهُنَّ بِهِم
عَلى مُنَوَّرَةٍ دُرِّيَّةِ اللُجُمِWanyuze mu birere, cyangwa ibirenze ibyo, hamwe nabo, uri ku igare ryaka cyane rifite imikoba y'amasaro.
رَكوبَةً لَكَ مِن عِزٍّ وَمِن شَرَفٍ
لا في الجِيادِ وَلا في الأَينُقِ الرُسُمِIgare wahawe ﷺ ry'icyubahiro n'ubutore, ritandukanye n'ifarasi nziza cyangwa ingamiya yihuta.
مَشيئَةُ الخالِقِ الباري وَصَنعَتُهُ
وَقُدرَةُ اللَهِ فَوقَ الشَكِّ وَالتُهَمِIbyo byari ubushake n'irema by'Umuremyi, Umukora, kandi imbaraga z'Imana zirenze amashyaka yose n'ibirego.
حَتّى بَلَغتَ سَماءً لا يُطارُ لَها
عَلى جَناحٍ وَلا يُسعى عَلى قَدَمِKugeza ugeze ﷺ mu ijuru umuntu atashobora kugurukiramo n'amababa, cyangwa ngo arigendereho n'amaguru.
وَقيلَ كُلُّ نَبِيٍّ عِندَ رُتبَتِهِ
وَيا مُحَمَّدُ هَذا العَرشُ فَاِستَلِمِMaze biratangazwa biti: "Buri muhanuzi ari ku rwego rwe, ariko wowe Muhammad ﷺ, iyi ni Intebe y'Ubwami, yegere."
خَطَطتَ لِلدينِ وَالدُنيا عُلومَهُما
يا قارِئَ اللَوحِ بَل يا لامِسَ القَلَمِWagaragaje ﷺ ubumenyi bw'idini n'ubw'isi, wowe usoma Igitabo Kirinzwe, oya, wowe ukora ku Ikalamu.
أَحَطتَ بَينَهُما بِالسِرِّ وَاِنكَشَفَت
لَكَ الخَزائِنُ مِن عِلمٍ وَمِن حِكَمِWamenye ibanga riri hagati yabyo, n'ubutunzi bw'ubumenyi n'ubwenge byahishuriwe wowe ﷺ.
وَضاعَفَ القُربُ ما قُلِّدتَ مِن مِنَنٍ
بِلا عِدادٍ وَما طُوِّقتَ مِن نِعَمِKwegera kwongereye imigisha myinshi utabarika wahawe ﷺ, n'imigisha wambitswe.
سَل عُصبَةَ الشِركِ حَولَ الغارِ سائِمَةً
لَولا مُطارَدَةُ المُختارِ لَم تُسَمِBaza itsinda ry'abapagani ryari rizunguruka iruhande rw'ubuvumo; iyo bataba barirukanye Intore ﷺ, ntibari kumenyekana.
هَل أَبصَروا الأَثَرَ الوَضّاءَ أَم سَمِعوا
هَمسَ التَسابيحِ وَالقُرآنِ مِن أُمَمِEse babonye ikimenyetso cyaka, cyangwa bumvise umunyuho w'ishimwe na Qur'an biturutse ku mahanga atagaragara?
وَهَل تَمَثَّلَ نَسجُ العَنكَبوتِ لَهُم
كَالغابِ وَالحائِماتُ وَالزُغبُ كَالرُخَمِKandi se urubuga rw'igitagangurirwa rwabagaragariye nk'ishyamba ryijimye, n'inyoni ziguruka n'ibyana byazo nk'ibisimba?
فَأَدبَروا وَوُجوهُ الأَرضِ تَلعَنُهُم
كَباطِلٍ مِن جَلالِ الحَقِّ مُنهَزِمِNuko barahindukira, ubutaka burabavuma, nk'ikinyoma cyaneshejwe n'icyubahiro cy'ukuri.
لَولا يَدُ اللَهِ بِالجارَينَ ما سَلِما
وَعَينُهُ حَولَ رُكنِ الدينِ لَم يَقُمِIyo hataba ukuboko kw'Imana kurinda bagenzi babiri, ntibari kuba barokotse, kandi iyo hataba ijisho ryayo ribacunga, inkingi y'idini ntiba yari gushingwa.
تَوارَيا بِجَناحِ اللَهِ وَاِستَتَرا
وَمَن يَضُمُّ جَناحُ اللَهِ لا يُضَمِBarihisha munsi y'amababa y'Imana barahishwa, kuko uwo amababa y'Imana akingira ntabwo azigera ahungabana.
يا أَحمَدَ الخَيرِ لي جاهٌ بِتَسمِيَتي
وَكَيفَ لا يَتَسامى بِالرَسولِ سَميYewe Ahmad ﷺ w'ubugiraneza, mfite icyubahiro kubera izina ryanjye, kuko umuntu atashobora kutazamurwa no gusangira izina n'Intumwa ﷺ?
المادِحونَ وَأَربابُ الهَوى تَبَعٌ
لِصاحِبِ البُردَةِ الفَيحاءِ ذي القَدَمِAbashimagiza n'abashonje urukundo bose ni abayoboke b'umufite umwenda uhumura neza, ufite icyubahiro cyinshi.
مَديحُهُ فيكَ حُبٌّ خالِصٌ وَهَوىً
وَصادِقُ الحُبِّ يُملي صادِقَ الكَلَمِIshimwe rye kuri wowe ﷺ ni urukundo ruzira amakemwa n'ishyaka ryinshi, kuko urukundo rw'ukuri ruhora ruvuga amagambo y'ukuri.
اللَهُ يَشهَدُ أَنّي لا أُعارِضُهُ
من ذا يُعارِضُ صَوبَ العارِضِ العَرِمِAllah ni umugabo ko ntamurwanya, kuko ni nde ushobora kurwanya imvura nyinshi ituruka mu gicu kinini, cyuzuye?
وَإِنَّما أَنا بَعضُ الغابِطينَ وَمَن
يَغبِط وَلِيَّكَ لا يُذمَم وَلا يُلَمِMu by'ukuri, ndi umwe mu bahamya, kandi uwo wese uhamya umukunzi wawe ﷺ ntabwo agomba kunengwa cyangwa gucyensurwa.
هَذا مَقامٌ مِنَ الرَحمَنِ مُقتَبَسٌ
تَرمي مَهابَتُهُ سَحبانَ بِالبَكَمِIki ni ikicaro cyakomotse ku Nyirimpuhwe, ubwoba bwacyo bucecekesha na Sahban w'umuvugabutumwa.
البَدرُ دونَكَ في حُسنٍ وَفي شَرَفٍ
وَالبَحرُ دونَكَ في خَيرٍ وَفي كَرَمِUkwezi kuzuye ntikukugeraho ﷺ mu bwiza no mu cyubahiro, n'inyanja iraguturuka mu bugiraneza no mu gutanga.
شُمُّ الجِبالِ إِذا طاوَلتَها اِنخَفَضَت
وَالأَنجُمُ الزُهرُ ما واسَمتَها تَسِمِImisozi miremire yicisha bugufi iyo uyigereranyije nayo, n'inyenyeri zaka zikagira ikimenyetso cyawe aho uzishyize hose.
وَاللَيثُ دونَكَ بَأساً عِندَ وَثبَتِهِ
إِذا مَشَيتَ إِلى شاكي السِلاحِ كَميN'imbaraga z'intare ziragabanuka imbere yawe ﷺ iyo isimbuka, cyane cyane iyo ugiye kurwanya umusirikare wambaye intwaro zose.
تَهفو إِلَيكَ وَإِن أَدمَيتَ حَبَّتَها
في الحَربِ أَفئِدَةُ الأَبطالِ وَالبُهَمِImitima y'intwari n'abanyambaraga iragukumbura ﷺ mu ntambara, n'ubwo waba waratumye ababo bameneka amaraso.
مَحَبَّةُ اللَهِ أَلقاها وَهَيبَتُهُ
عَلى اِبنِ آمِنَةٍ في كُلِّ مُصطَدَمِUrukundo n'ubwoba bya Allah byashyizwe ku mwana wa Amina ﷺ mu ntambara zose.
كَأَنَّ وَجهَكَ تَحتَ النَقعِ بَدرُ دُجىً
يُضيءُ مُلتَثِماً أَو غَيرَ مُلتَثِمِMu maso hawe ﷺ munsi y'umukungugu w'intambara hameze nk'ukwezi kuzuye mu mwijima, hakaka urumuri n'ubwo waba witwikiriye cyangwa utitwikiriye.
بَدرٌ تَطَلَّعَ في بَدرٍ فَغُرَّتُهُ
كَغُرَّةِ النَصرِ تَجلو داجِيَ الظُلَمِUkwezi kuzuye ﷺ kwagaragaye i Badr, isura yako yaka nk'umuseke w'intsinzi, ikwirukana umwijima wose.
ذُكِرتَ بِاليُتمِ في القُرآنِ تَكرِمَةً
وَقيمَةُ اللُؤلُؤِ المَكنونِ في اليُتُمِWavuzwe ﷺ nk'imfubyi muri Qur'an nk'icyubahiro, kuko agaciro k'amasaro ahishwe kari mu kuremwa kwayo kudasanzwe, konyine.
اللَهُ قَسَّمَ بَينَ الناسِ رِزقَهُمُ
وَأَنتَ خُيِّرتَ في الأَرزاقِ وَالقِسَمِMu gihe Allah yagabanyije abantu ibyo kurya, wowe ﷺ wahawe uburenganzira bwo guhitamo ku bijyanye n'ibyo kurya n'imigabane.
إِن قُلتَ في الأَمرِ لا أَو قُلتَ فيهِ نَعَم
فَخيرَةُ اللَهِ في لا مِنكَ أَو نَعَمِN'ubwo wowe ﷺ wavuga "oya" cyangwa "yego" ku kintu, guhitamo kwa Allah kugaragarira mu kwemeza cyangwa guhakana kwawe.
أَخوكَ عيسى دَعا مَيتاً فَقامَ لَهُ
وَأَنتَ أَحيَيتَ أَجيالاً مِنَ الزِمَمِUmuvandimwe wawe Yesu yahamagaye umuntu wapfuye, arazuka, ariko wowe ﷺ wazuye ibisekuruza byari byibagiranye.
وَالجَهلُ مَوتٌ فَإِن أوتيتَ مُعجِزَةً
فَاِبعَث مِنَ الجَهلِ أَو فَاِبعَث مِنَ الرَجَمِUmujinya ni urupfu, bityo niba wowe ﷺ warahawe igitangaza, noneho zura abantu mu bujiji cyangwa mu mva.
قالوا غَزَوتَ وَرُسلُ اللَهِ ما بُعِثوا
لِقَتلِ نَفسٍ وَلا جاؤوا لِسَفكِ دَمِBavugaga ko wowe ﷺ warwanye intambara, nyamara intumwa za Allah ntizoherejwe kwica umuntu cyangwa ngo zize kumenya amaraso.
جَهلٌ وَتَضليلُ أَحلامٍ وَسَفسَطَةٌ
فَتَحتَ بِالسَيفِ بَعدَ الفَتحِ بِالقَلَمِUbu ni ubuvivi, ibitekerezo biyobya, n'ubushishozi buke, kuko wowe ﷺ watsinze n'inkota nyuma yo gutsinda n'ikalamu.
لَمّا أَتى لَكَ عَفواً كُلُّ ذي حَسَبٍ
تَكَفَّلَ السَيفُ بِالجُهّالِ وَالعَمَمِIgihe buri muntu wese w'icyubahiro yakwiyeguriye ﷺ ku bushake, inkota yahise ifata inshingano ku bajiji n'abaturage basanzwe.
وَالشَرُّ إِن تَلقَهُ بِالخَيرِ ضِقتَ بِهِ
ذَرعاً وَإِن تَلقَهُ بِالشَرِّ يَنحَسِمِNiba uhanganye n'ikibi ukoresheje ineza, uzasanga wararengewe, ariko niba ugihanganye nacyo ukoresheje ikibi, kizacibwa burundu.
سَلِ المَسيحِيَّةَ الغَرّاءَ كَم شَرِبَت
بِالصابِ مِن شَهَواتِ الظالِمِ الغَلِمِBaza Ubukristo bw'icyubahiro ukuntu bwahoye kunywa agasharira kenshi kubera irari ry'abarenganya n'abanyagasuzuguro.
طَريدَةُ الشِركِ يُؤذيها وَيوسِعُها
في كُلِّ حينٍ قِتالاً ساطِعَ الحَدَمِBwari ubuhungiro bw'abapagani, bwarahungabanyijwe kandi buhura n'intambara yaka umuriro, yaguraga buri kanya.
لَولا حُماةٌ لَها هَبّوا لِنُصرَتِها
بِالسَيفِ ما اِنتَفَعَت بِالرِفقِ وَالرُحَمِIyo hataba ababurwanaho bahagurukanye inkota, ntibwari kugira icyo bungukira ku bwitonzi n'impuhwe.
لَولا مَكانٌ لِعيسى عِندَ مُرسِلِهِ
وَحُرمَةٌ وَجَبَت لِلروحِ في القِدَمِIyo hataba icyubahiro cya Yesu imbere y'uwamutumye, n'ubwera bwa kera bw'Umwuka.
لَسُمِّرَ البَدَنُ الطُهرُ الشَريفُ عَلى
لَوحَينِ لَم يَخشَ مُؤذيهِ وَلَم يَجِمِUmubiri wera, w'icyubahiro wari kubambwa ku mbaho ebyiri, uwamubambye adatinya kandi aticuza.
جَلَّ المَسيحُ وَذاقَ الصَلبَ شانِئُهُ
إِنَّ العِقابَ بِقَدرِ الذَنبِ وَالجُرُمِKristo yarashyizwe hejuru, naho umwanzi we asogongera ku kubambwa, kuko igihano gihwanye n'icyaha n'ubugome.
أَخو النَبِيِّ وَروحُ اللَهِ في نُزُلٍ
فَوقَ السَماءِ وَدونَ العَرشِ مُحتَرَمِUmuvandimwe w'Intumwa ﷺ n'Umwuka w'Imana arubahwa mu buturo buri hejuru y'ijuru no munsi y'Intebe y'Ubwami.
عَلَّمتَهُم كُلَّ شَيءٍ يَجهَلونَ بِهِ
حَتّى القِتالَ وَما فيهِ مِنَ الذِمَمِWabigishije byose batari bazi, ndetse n'intambara n'amasezerano ayirimo.
دَعَوتَهُم لِجِهادٍ فيهِ سُؤدُدُهُم
وَالحَربُ أُسُّ نِظامِ الكَونِ وَالأُمَمِWabahamagariye kurwana intambara yari irimo icyubahiro cyabo, kuko intambara ari yo shingiro ry'imiterere y'isi n'amahanga.
لَولاهُ لَم نَرَ لِلدَولاتِ في زَمَنٍ
ما طالَ مِن عُمُدٍ أَو قَرَّ مِن دُهُمِIyo itaba yo, ntitwari kubona ibihugu mu bihe byose bigera ku nkingi zihamye cyangwa ibirindiro bikomeye.
تِلكَ الشَواهِدُ تَترى كُلَّ آوِنَةٍ
في الأَعصُرِ الغُرِّ لا في الأَعصُرِ الدُهُمِUbu buhamya bukurikirana buri gihe, bigaragara mu bihe by'icyubahiro, ntabwo bigaragara mu bihe by'umwijima.
بِالأَمسِ مالَت عُروشٌ وَاِعتَلَت سُرُرٌ
لَولا القَذائِفُ لَم تَثلَم وَلَم تَصُمِEjo hashize, intebe z'ubwami zarahanutse n'ubutegetsi burazamuka; iyo hataba ibisasu, ntibyari kumenwa cyangwa ngo bicecekeshwe.
أَشياعُ عيسى أَعَدّوا كُلَّ قاصِمَةٍ
وَلَم نُعِدُّ سِوى حالاتِ مُنقَصِمِAbigishwa ba Yesu biteguye imbaraga zose zisenya, mu gihe twe twiteguye gusa ibihugu byacitsemo ibice.
مَهما دُعيتَ إِلى الهَيجاءِ قُمتَ لَها
تَرمي بِأُسدٍ وَيَرمي اللَهُ بِالرُجُمِIgihe cyose wahamagarirwaga ku rugamba, warahagurukaga, ukohereza intare mu gihe Imana yoherezaga ibisasu.
عَلى لِوائِكَ مِنهُم كُلُّ مُنتَقِمٍ
لِلَّهِ مُستَقتِلٍ في اللَهِ مُعتَزِمِMunsi y'ibendera ryawe, muri bo, hari buri wese uharanira Imana, ufite umwete kandi ushaka gupfa mu nzira yayo.
مُسَبِّحٍ لِلِقاءِ اللَهِ مُضطَرِمٍ
شَوقاً عَلى سابِخٍ كَالبَرقِ مُضطَرِمِAshimagiza guhura n'Imana, yaka urukumbuzi, yari yicaye ku ifarashi yihuta, irabagirana nk'umurabyo.
لَو صادَفَ الدَهرَ يَبغي نَقلَةً فَرَمى
بِعَزمِهِ في رِحالِ الدَهرِ لَم يَرِمِIyo ahura n'igihe gishaka impinduka maze akajugunya umwete we mu miterere yacyo, igihe nticyari kunyeganyega.
بيضٌ مَفاليلُ مِن فِعلِ الحُروبِ بِهِم
مِن أَسيُفِ اللَهِ لا الهِندِيَّةُ الخُذُمُBarera kandi barashaje kubera intambara zidasiba, nyamara ni inkota z'Imana ubwazo, ntabwo ari inkota z'Ubuhinde zityaye gusa.
كَم في التُرابِ إِذا فَتَّشتَ عَن رَجُلٍ
مَن ماتَ بِالعَهدِ أَو مَن ماتَ بِالقَسَمِAbagabo bangahe baryamye mu mukungugu, uramutse ushakishije, bapfuye basohoza isezerano ryabo cyangwa indahiro yabo.
لَولا مَواهِبُ في بَعضِ الأَنامِ لَما
تَفاوَتَ الناسُ في الأَقدارِ وَالقِيَمِIyo hataba impano zihariye zahawe abantu runaka, abantu ntibari kugira itandukaniro mu nzego no mu gaciro k'ibanze.
شَريعَةٌ لَكَ فَجَّرتَ العُقولَ بِها
عَن زاخِرٍ بِصُنوفِ العِلمِ مُلتَطِمِBinyuze mu mategeko yawe y'Imana, ﷺ, watumye ubwenge buhagarika umutima nk'inyanja yuzuye, irimo ubumenyi bw'ubwoko butandukanye.
يَلوحُ حَولَ سَنا التَوحيدِ جَوهَرُها
كَالحَليِ لِلسَيفِ أَو كَالوَشيِ لِلعَلَمِUbwenge bwayo burabagirana hafi y'urumuri rw'ubumwe bw'Imana, nk'imitako ku nkota cyangwa ubudodo bwiza ku ibendera.
غَرّاءُ حامَت عَلَيها أَنفُسٌ وَنُهىً
وَمَن يَجِد سَلسَلاً مِن حِكمَةٍ يَحُمِAya mategeko y'icyubahiro, yashishikaje imitima n'ubwenge, akurura ababonye isoko y'ubwenge itemba ngo bayakire.
نورُ السَبيلِ يُساسُ العالِمونَ بِها
تَكَفَّلَت بِشَبابِ الدَهرِ وَالهَرَمِNi urumuri ruyobora inzira isi yose iyoborwaho, rwakoreye inshingano z'urubyiruko n'ubusaza bw'ibihe.
يَجري الزَمانُ وَأَحكامُ الزَمانِ عَلى
حُكمٍ لَها نافِذٍ في الخَلقِ مُرتَسِمِIgihe n'amategeko yacyo byose bigenda bihuye n'urubanza rwayo rwagutse, rwanditseho burundu ku biremwa byose.
لَمّا اِعتَلَت دَولَةُ الإِسلامِ وَاِتَّسَعَت
مَشَت مَمالِكُهُ في نورِها التَمَمِUko igihugu cya Kisilamu cyazamukaga kikaguka, ubwami bwacyo bwateye imbere, bwogejwe n'urumuri rwacyo rwuzuye kandi rwagutse.
وَعَلَّمَت أُمَّةً بِالقَفرِ نازِلَةً
رَعيَ القَياصِرِ بَعدَ الشاءِ وَالنَعَمِYigishije igihugu, cyahoze gituye mu butayu, kuyobora abami, umurimo bakoreye nyuma yo kuragira intama n'ingamiya.
كَم شَيَّدَ المُصلِحونَ العامِلونَ بِها
في الشَرقِ وَالغَربِ مُلكاً باذِخَ العِظَمِIngoma z'icyubahiro zingahe, zifite ubukuru buhambaye, abavuguruzi, bakurikiza amahame yayo, bashinze mu Burasirazuba no mu Burengerazuba!
لِلعِلمِ وَالعَدلِ وَالتَمدينِ ما عَزَموا
مِنَ الأُمورِ وَما شَدّوا مِنَ الحُزُمِKubera ubumenyi, ubutabera, n'umuco, bafashe ibyemezo bikomeye kandi bakomeza imikandara yabo n'umwete udakuka.
سُرعانَ ما فَتَحوا الدُنيا لِمِلَّتِهِم
وَأَنهَلوا الناسَ مِن سَلسالِها الشَبِمِVuba na bwangu bafunguriye isi idini ryabo, kandi ku isoko yaryo ikonje, itemba, bahozaga inyota y'abantu bose.
ساروا عَلَيها هُداةَ الناسِ فَهيَ بِهِم
إِلى الفَلاحِ طَريقٌ واضِحُ العَظَمِBagenze kuri iyi nzira nk'abayobora abantu, kandi binyuze mu buyobozi bwabo, yabaye inzira nziza kandi igaragara neza igana ku iterambere n'intsinzi.
لا يَهدِمُ الدَهرُ رُكناً شادَ عَدلَهُمُ
وَحائِطُ البَغيِ إِن تَلمَسهُ يَنهَدِمِIgihe ntigishobora gusenya inkingi yashinzwe n'ubutabera bwabo, ariko urukuta rw'igitugu, iyo rukozeho gusa, ruzasenyuka.
نالوا السَعادَةَ في الدارَينِ وَاِجتَمَعوا
عَلى عَميمٍ مِنَ الرُضوانِ مُقتَسَمِBageze ku byishimo muri iyi si no mu buzima bw'iteka, bahurira hamwe mu byishimo by'Imana byagutse kandi bisangiwe.
دَع عَنكَ روما وَآثينا وَما حَوَتا
كُلُّ اليَواقيتِ في بَغدادَ وَالتُوَمِIrekere Roma na Atene n'ibyo byose byari birimo, kuko amabuye y'agaciro yose aboneka i Baghdad na Tuwam.
وَخَلِّ كِسرى وَإيواناً يَدِلُّ بِهِ
هَوىً عَلى أَثَرِ النيرانِ وَالأَيُمِKandi ureke Khosrow n'iwan ye nini, bigaragaza gusa irari rya kera ry'ibisigazwa by'umuriro n'ibigirwamana.
وَاِترُك رَعمَسيسَ إِنَّ المُلكَ مَظهَرُهُ
في نَهضَةِ العَدلِ لا في نَهضَةِ الهَرَمِKandi ureke Ramesses, kuko ubutware nyabwo bw'ubwami buri mu iterambere ry'ubutabera, ntabwo buri mu kubaka piramide.
دارُ الشَرائِعِ روما كُلَّما ذُكِرَت
دارُ السَلامِ لَها أَلقَت يَدَ السَلَمِIgihe cyose Roma, igihugu kizwi cy'amategeko, ivuzwe, Dar al-Salam (Baghdad) irayihereza ukuboko kwo kwishyira mu mahoro.
ما ضارَعَتها بَياناً عِندَ مُلتَأَمٍ
وَلا حَكَتها قَضاءً عِندَ مُختَصَمِRoma ntiyigeze irushanwa na Baghdad mu mvugo mu nama, cyangwa ngo yigane ubwenge bwayo bw'ubucamanza mu bihe by'impaka.
وَلا اِحتَوَت في طِرازٍ مِن قَياصِرِها
عَلى رَشيدٍ وَمَأمونٍ وَمُعتَصِمِKandi Roma, mu murongo w'abami bayo, ntiyigeze igira abantu bashobora kugereranywa na Rashid, Ma'mun, cyangwa Mu'tasim.
مَنِ الَّذينَ إِذا سارَت كَتائِبُهُم
تَصَرَّفوا بِحُدودِ الأَرضِ وَالتُخَمِNi bande ingabo zabo, iyo zigenda, zigenzura imbibi z'isi n'imipaka yayo?
وَيَجلِسونَ إِلى عِلمٍ وَمَعرِفَةٍ
فَلا يُدانَونَ في عَقلٍ وَلا فَهَمِKandi bicara bafite ubumenyi n'ubwenge, ku buryo nta wundi ubagereranya mu bwenge cyangwa mu gusobanukirwa.
يُطَأطِئُ العُلَماءُ الهامَ إِن نَبَسوا
مِن هَيبَةِ العِلمِ لا مِن هَيبَةِ الحُكُمِAbanyabwenge barunama iyo bavuga, babitewe n'icyubahiro cy'ubumenyi bwabo, atari icyubahiro cy'ubutegetsi bwabo.
وَيُمطِرونَ فَما بِالأَرضِ مِن مَحَلٍ
وَلا بِمَن باتَ فَوقَ الأَرضِ مِن عُدُمِKandi batanga imigisha myinshi, ku buryo nta gihugu kiba kigwingiye ku isi, cyangwa ubukene mu batuyeho.
خَلائِفُ اللَهِ جَلّوا عَن مُوازَنَةٍ
فَلا تَقيسَنَّ أَملاكَ الوَرى بِهِمِNi bo Bakhalifa ba Imana, barenze cyane ku buryo batagereranywa, ntimukagereranye abami b'abantu nabo.
مَن في البَرِيَّةِ كَالفاروقِ مَعدَلَةً
وَكَاِبنِ عَبدِ العَزيزِ الخاشِعِ الحَشِمِNi nde mu biremwa usa na Al-Farooq mu butabera, kandi usa na Ibn Abd al-Aziz, uwicisha bugufi kandi w'umunyacyubahiro?
وَكَالإِمامِ إِذا ما فَضَّ مُزدَحِماً
بِمَدمَعٍ في مَآقي القَومِ مُزدَحِمِKandi nka Imam, iyo atatanyije imbaga y'abantu amarira yuzuye mu maso yabo.
الزاخِرُ العَذبُ في عِلمٍ وَفي أَدَبٍ
وَالناصِرُ النَدبِ في حَربٍ وَفي سَلَمِNi we utanga cyane kandi uryoshye mu bumenyi no mu buvanganzo, kandi ni umufasha w'intwari mu ntambara no mu mahoro.
أَو كَاِبنِ عَفّانَ وَالقُرآنُ في يَدِهِ
يَحنو عَلَيهِ كَما تَحنو عَلى الفُطُمِCyangwa nka Ibn Affan, afite Qur'an mu kiganza cye, ayikunze nk'uko umuntu akunda abana bacyuye.
وَيَجمَعُ الآيَ تَرتيباً وَيَنظُمُها
عِقداً بِجيدِ اللَيالي غَيرَ مُنفَصِمِKandi akusanya imirongo mu buryo bwose kandi akayitegura, nk'umukufi ku ijosi ry'amajoro, utazigera ucitse.
جُرحانِ في كَبِدِ الإِسلامِ ما اِلتَأَما
جُرحُ الشَهيدِ وَجُرحٌ بِالكِتابِ دَميIbikomere bibiri mu mutima wa Isilamu ntibyigeze bikira: igikomere cy'umushahidi n'igikomere cyavushije igitabo.
وَما بَلاءُ أَبي بَكرٍ بِمُتَّهَمٍ
بَعدَ الجَلائِلِ في الأَفعالِ وَالخِدَمِKandi ibigeragezo bya Abu Bakr ntibishidikanywaho, nyuma y'ibikorwa bye bikomeye n'imirimo ye.
بِالحَزمِ وَالعَزمِ حاطَ الدينَ في مِحَنٍ
أَضَلَّتِ الحُلمَ مِن كَهلٍ وَمُحتَلِمِAfite ubushake n'ubutwari, yararinze idini mu bigeragezo byayobagije ubwenge bw'abakuru n'abato.
وَحِدنَ بِالراشِدِ الفاروقِ عَن رُشدٍ
في المَوتِ وَهوَ يَقينٌ غَيرُ مُنبَهِمِKandi bahinduye Al-Farooq wayoborwaga neza ku buyobozi bwe bujyanye n'urupfu, urwose ari ukuri kutagerwaho.
يُجادِلُ القَومَ مُستَلّاً مُهَنَّدَهُ
في أَعظَمِ الرُسلِ قَدراً كَيفَ لَم يَدُمِYaganiriye n'abantu, akura inkota ye y'Ubuhinde, ku bijyanye n'intumwa ikomeye kurusha izindi, yibaza ukuntu atashoboraga kubaho.
لا تَعذُلوهُ إِذا طافَ الذُهولُ بِهِ
ماتَ الحَبيبُ فَضَلَّ الصَبُّ عَن رَغَمِNtimukamucyenshe niba yarayobagijwe, kuko umukunzi yapfuye, maze umukunda akatakaza inzira nubwo yari afite ubushake.
يا رَبِّ صَلِّ وَسَلِّم ما أَرَدتَ عَلى
نَزيلِ عَرشِكَ خَيرِ الرُسلِ كُلِّهِمِNyagasani, tanga imigisha yawe n'amahoro nk'uko ubishaka ku muturage w'Intebe yawe, intumwa nziza kurusha izindi zose ﷺ.
مُحيِ اللَيالي صَلاةً لا يُقَطِّعُها
إِلّا بِدَمعٍ مِنَ الإِشفاقِ مُنسَجِمِYazuraga amajoro asenga, atigeze ahagarika, keretse amarira y'impuhwe amushotse.
مُسَبِّحاً لَكَ جُنحَ اللَيلِ مُحتَمِلاً
ضُرّاً مِنَ السُهدِ أَو ضُرّاً مِنَ الوَرَمِAguhimbaza mu gicuku cy'ijoro, yihanganira umunaniro wo kutaryama cyangwa umunaniro w'ububabare.
رَضِيَّةٌ نَفسُهُ لا تَشتَكي سَأَماً
وَما مَعَ الحُبِّ إِن أَخلَصتَ مِن سَأَمِUmutima we wari unyuzwe, ntiyigeze ananirwa, kuko iyo urukundo ari urw'ukuri, nta kunanirwa kubaho.
وَصَلِّ رَبّي عَلى آلٍ لَهُ نُخَبٍ
جَعَلتَ فيهِم لِواءَ البَيتِ وَالحَرَمِKandi umugishe, Nyagasani wanjye, umuryango we watoranijwe, abo washizeho ibendera ry'Inzu Ntagatifu n'Akarere kayo Kejejwe.
بيضُ الوُجوهِ وَوَجهُ الدَهرِ ذو حَلَكٍ
شُمُّ الأُنوفِ وَأَنفُ الحادِثاتِ حَمىMu maso yabo harabagirana iyo igihe cyijimye, kandi ni abanyacyubahiro kandi badacogora iyo ibyago byikubye.
وَأَهدِ خَيرَ صَلاةٍ مِنكَ أَربَعَةً
في الصَحبِ صُحبَتُهُم مَرعِيَّةُ الحُرَمِKandi utange imigisha yawe myiza ku bane mu Basahaba, ubucuti bwabo butagatifu bwubahwa cyane.
الراكِبينَ إِذا نادى النَبِيُّ بِهِم
ما هالَ مِن جَلَلٍ وَاِشتَدَّ مِن عَمَمِBari abagendera ku mafarashi basubije ubutumwa bw'Intumwa ﷺ igihe ubwoba bukabije bwari bwugarije n'ibyago byinshi byari byiyongereye.
الصابِرينَ وَنَفسُ الأَرضِ واجِفَةٌ
الضاحِكينَ إِلى الأَخطارِ وَالقُحَمِBari abihangana, n'ubwo umutima w'isi wari uhinda umushyitsi, kandi basekera mu maso y'ibyago n'akaga.
يا رَبِّ هَبَّت شُعوبٌ مِن مَنِيَّتِها
وَاِستَيقَظَت أُمَمٌ مِن رَقدَةِ العَدَمِNyagasani, abantu barazutse bavuye mu rupfu rwabo, n'amahanga arakanguka avuye mu bitotsi byo kutabaho.
سَعدٌ وَنَحسٌ وَمُلكٌ أَنتَ مالِكُهُ
تُديلُ مِن نِعَمٍ فيهِ وَمِن نِقَمِAmahirwe n'ibyago, n'ubwami wenyine ufite, aho uhinduranya imigisha n'ibigeragezo.
رَأى قَضاؤُكَ فينا رَأيَ حِكمَتِهِ
أَكرِم بِوَجهِكَ مِن قاضٍ وَمُنتَقِمِItegeko ryawe kuri twe rigaragaza ubwenge bwawe; uburanga bwawe burakomeye cyane nk'Umucamanza n'Umuhorera!
فَاِلطُف لِأَجلِ رَسولِ العالَمينَ بِنا
وَلا تَزِد قَومَهُ خَسفاً وَلا تُسِمِNgaho tubabarire kubera Intumwa y'ibiremwa byose ﷺ, kandi ntukongerere abantu be gucishwa bugufi cyangwa ngo ubashyireho ikimenyetso cy'isoni.
يا رَبِّ أَحسَنتَ بَدءَ المُسلِمينَ بِهِ
فَتَمِّمِ الفَضلَ وَاِمنَح حُسنَ مُختَتَمِNyagasani, watunganyije intangiriro y'Abayisilamu binyuze muri we ﷺ, none rero sobanura ubuntu bwawe kandi ubahe iherezo ryiza.