سندس ﷺ آواز ۽ ٻولي
سندس ﷺ آواز جو حُسن
رسول الله ﷺ جو آواز سڀني آوازن کان وڌيڪ خوبصورت ۽ مٺو هو. حضرت براء بن عازب رضي الله عنه فرمايو: ”جيڪڏهن توهان رات جو رسول الله ﷺ جي تلاوت ٻڌو ها؛ ته اهو توهان جي دل کي موهي ڇڏي ها.“ ۽ حضرت ابو موسى اشعري رضي الله عنه فرمايو: ”جيڪڏهن توهان مون کي ڏسو ها جڏهن مان ان رات سندن ﷺ جي تلاوت ٻڌي رهيو هوس، ۽ مان ان ۾ ايترو محو ٿي ويو هوس، جو توهان سمجهو ها ته مون کي آلِ دائود جي بانس اسرين مان هڪ بانسري ڏني وئي آهي.“ - رواه البخاري ومسلم.
- سندن ﷺ جي تلاوت جو آواز آلِ دائود جي بانسري جهڙو هو - اهو قول حضرت ابو موسى اشعري جو آهي، جيڪو صحيحين ۾ آهي.
- جڏهن پاڻ ﷺ تلاوت ڪندا هئا ته دلين کي موهي ڇڏيندا هئا - اهو قول حضرت براء بن عازب رضي الله عنه جو آهي.
- سندن ﷺ آواز بلند هو - جڏهن بلند ڪندا هئا ته فضا کي ڀري ڇڏيندا هئا.
- پاڻ ﷺ ترتيل سان تلاوت ڪندا هئا ۽ هر حرف واضح ٻڌڻ ۾ ايندو هو - رواه ابو داود.
سندن ﷺ فصاحت ۽ بلاغت
حضرت عائشه رضي الله عنها فرمايو: ”رسول الله ﷺ توهان وانگر تيزيءَ سان ڳالهائيندا نه هئا، پر پاڻ ﷺ اهڙو واضح ۽ جدا جدا ڪلام فرمائيندا هئا، جو وٽن ويهڻ وارو ان کي ياد ڪري وٺندو هو.“ - رواه البخاري ومسلم. ۽ حضرت انس رضي الله عنه فرمايو: ”رسول الله ﷺ ڪنهن ڳالهه کي ٽي ڀيرا ورجائيندا هئا ته جيئن چڱيءَ طرح سمجهي وڃي.“ - رواه البخاري. ۽ پاڻ ﷺ فرمايائون: ”مون کي ’جوامع الڪلم‘ عطا ڪيا ويا آهن“ يعني ٿورن لفظن وارو ڪلام جنهن ۾ گهڻيون معنائون سمايل هجن - متفق عليه.
- جوامع الڪلم: سندن ﷺ ڪلام ٿورن لفظن وارو ۽ وسيع معنى وارو هو - متفق عليه.
- سندن ﷺ ڪلام واضح ۽ جدا جدا هو، جنهن کي هر ويهڻ وارو ياد ڪري وٺندو هو - متفق عليه، حضرت عائشه رضي الله عنها کان روايت.
- پاڻ ﷺ ڪنهن ڳالهه کي ٽي ڀيرا ورجائيندا هئا ته جيئن سمجهي وڃي - رواه البخاري، حضرت انس کان روايت.
- پاڻ ﷺ ترتيل ۽ ترسُّل (آهستگي ۽ وقار) سان ڳالهائيندا هئا - رواه ابو داود.
- پاڻ ﷺ هر قوم سان انهن جي ٻوليءَ ۾ ڳالهائيندا هئا ۽ انهن جا مقصد سمجهندا هئا.
سندن ﷺ ٻولي ۽ تعليم
پاڻ ﷺ عربن ۾ سڀ کان وڌيڪ فصيح اللسان هئا، ۽ پاڻ فرمايائون: ”مان عربن ۾ سڀ کان وڌيڪ فصيح آهيان، جيتوڻيڪ مان قريش مان آهيان ۽ منهنجي پرورش بني سعد بن بڪر ۾ ٿي آهي.“ پاڻ ﷺ کي عرب ۽ عجم جي ٻولين جو علم ڏنو ويو هو ۽ هر قبيلي جي بلاغت کي سمجهندا هئا، ۽ بني سعد ۾ پنهنجي پرورش دوران عرب جي فصيح ترين ٻولي سکيائون. پاڻ ﷺ ماڻهن کي نرمي ۽ محبت سان سيکاريندا هئا، ۽ ڪڏهن به ڪنهن کي سيکاريندي سختي نه ڪيائون.
- عربن ۾ سڀ کان وڌيڪ فصيح اللسان هئا - سندن پرورش بني سعد ۾ ٿي، جيڪو فصيح ترين قبيلو هو.
- قريش مان هئا - ۽ قريش عربن ۾ سڀ کان فصيح هئا.
- عربن جي ٻولين کي سمجهندا هئا ۽ هر قوم سان انهن جي مناسبت سان ڳالهائيندا هئا.
- نرمي ۽ آسانيءَ سان سيکاريندا هئا - ڪڏهن به ڪنهن کي سيکاريندي سختي نه ڪيائون.