القسم الثالث: نظام الأسرة أو (الأحوال الشخصية)

ٽيون حصو: خانداني نظام يا (ذاتي معاملا)

الباب الأول: النكاح والطلاق والعدة والرضاع وما يتعلق بها

پهريون باب: نڪاح، طلاق، عدت، رضاعت ۽ ان سان لاڳاپيل معاملا

قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَتَاكُمْ مَنْ تَرْضَوْنَ خُلُقَهُ وَدِينَهُ فَزَوِّجُوهُ، إِنْ لَا تَفْعَلُوا تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الأَرْضِ وَفَسَادٌ عَرِيضٌ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”جڏهن توهان وٽ ڪو اهڙو شخص (رشتي لاءِ) اچي، جنهن جي اخلاق ۽ دين کان توهان راضي هجو ته ان سان (پنهنجي نياڻي جو) نڪاح ڪرائي ڇڏيو. جيڪڏهن توهان ائين نه ڪندا ته زمين ۾ وڏو فِتنو ۽ فساد پيدا ٿيندو.“

قال رسول الله ﷺ «أَكْمَلُ الْمُؤْمِنِينَ إِيمَانًا أَحْسَنُهُمْ خُلُقًا وَخِيَارُكُمْ خِيَارُكُمْ لِنِسَائِهِ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”مؤمنن مان ايمان جي لحاظ کان سڀ کان ڪامل اهو آهي، جيڪو اخلاق ۾ سڀ کان بهتر هجي، ۽ توهان مان بهترين اهي آهن جيڪي پنهنجين عورتن لاءِ بهترين هجن.“

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الْوَلَدَ مَبْخَلَةٌ مَجْبَنَةٌ، مَجْهَلَةٌ، مَحْزَنَةٌ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”بيشڪ اولاد (ماڻهوءَ کي) ڪنجوس، بزدل، جاهل ۽ غمگين بنائي ڇڏيندو آهي.“

قال رسول الله ﷺ «كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي أَهْلِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالمَرْأَةُ فِي بَيْتِ زَوْجِهَا رَاعِيَةٌ وَهِيَ مَسْؤُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ فِي مَالِ أَبِيهِ رَاعٍ وَمَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْؤُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”توهان مان هر هڪ نگران آهي ۽ ان کان ان جي رعيت بابت پڇاڻو ٿيندو. حاڪم نگران آهي ۽ ان کان ان جي رعيت بابت پڇاڻو ٿيندو. مرد پنهنجي گهر وارن جو نگران آهي ۽ ان کان ان جي رعيت بابت پڇاڻو ٿيندو. عورت پنهنجي مڙس جي گهر جي نگران آهي ۽ ان کان ان جي رعيت بابت پڇاڻو ٿيندو. خادم پنهنجي مالڪ جي مال جو نگران آهي ۽ ان کان ان جي رعيت بابت پڇاڻو ٿيندو. ماڻهو پنهنجي پيءُ جي مال جو نگران آهي ۽ ان کان ان جي رعيت بابت پڇاڻو ٿيندو. پوءِ توهان سڀ نگران آهيو ۽ توهان سڀني کان توهان جي رعيت بابت پڇاڻو ٿيندو.“

قال رسول الله ﷺ «لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلَّا وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”ڪو به مرد ڪنهن عورت سان اڪيلائي ۾ نه ملي، مگر اهو ته ان سان گڏ ڪو محرم هجي.“

قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلْ هَؤُلَاءِ عَلَيْكُمْ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”اهي (ماڻهو) توهان وٽ داخل نه ٿين.“

قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَإِذَا شَهِدَ أَمْرًا فَلْيَتَكَلَّمْ بِخَيْرٍ أَوْ لِيَسْكُتْ، وَاسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ، فَإِنَّ الْمَرْأَةَ خُلِقَتْ مِنْ ضِلَعٍ، وَإِنَّ أَعْوَجَ شَيْءٍ فِي الضِّلَعِ أَعْلَاهُ، إِنْ ذَهَبْتَ تُقِيمُهُ كَسَرْتَهُ، وَإِنْ تَرَكْتَهُ لَمْ يَزَلْ أَعْوَجَ، اسْتَوْصُوا بِالنِّسَاءِ خَيْرًا».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”جيڪو الله ۽ آخرت جي ڏينهن تي ايمان رکي ٿو، اهو جڏهن ڪنهن معاملي ۾ موجود هجي ته يا ته چڱي ڳالهه ڪري يا خاموش رهي. ۽ عورتن سان نيڪي جي وصيت قبول ڪريو، ڇو ته عورت پَسينءَ مان پيدا ڪئي وئي آهي، ۽ پَسينءَ جو سڀ کان وڌيڪ ڏنگو حصو ان جو مٿيون حصو آهي. جيڪڏهن تون ان کي سڌو ڪرڻ جي ڪوشش ڪندين ته ان کي ڀڃي ڇڏيندين، ۽ جيڪڏهن ان کي ڇڏي ڏيندين ته اهو ڏنگو ئي رهندو. پوءِ عورتن سان نيڪي جي وصيت قبول ڪريو.“

قال رسول الله ﷺ «نَعَمْ صِلي أُمَّكِ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”ها، پنهنجي ماءُ سان صله رحمي ڪر.“

الباب الثاني: المواريث والوصايا والهبة

باب ٻيو: ميراث، وصيتون ۽ هبه (عطيو)

قال رسول الله ﷺ «اتَّقُوا اللهَ وَاعْدِلُوا فِي أَوْلادِكُمْ».

رسول الله ﷺ فرمايو: ”الله کان ڊڄو ۽ پنهنجي اولاد جي وچ ۾ انصاف ڪريو.“