آخرت جي ڏينهن تي ايمان

مسلمان اهو ايمان رکي ٿو ته موت وجود جو خاتمو ناهي، پر اهو دارالعمل (عمل جي دنيا) مان هڪ اهڙي ابدي زندگيءَ ڏانهن منتقل ٿيڻ آهي، جيڪا هر انسان لاءِ حقيقي شروعات آهي. جتي غافل ماڻهو موت کي انتها سمجهن ٿا، اتي مؤمن اهو سمجهي ٿو ته اهو دنيا جي غفلت مان جاڳڻ آهي، ته جيئن برزخ جي زندگي شروع ٿئي، جيڪا دائمي نعمتن يا دردناڪ عذاب کان اڳ آهي. اهو ئي سبب آهي جو مؤمن توبه، استغفار ۽ ماڻهن جا حق ادا ڪري الله سان ملاقات لاءِ هميشه تيار رهي ٿو.

آخرت جي ڏينهن کي ياد رکڻ هڪ اهڙو بنيادي رڪن آهي جيڪو مؤمن جي زندگيءَ کي منظم ڪري ٿو. هو جنازا ۽ قبرون ڏسي ياد ڪري ٿو ته اهو ئي سندس انجام آهي، پر هو بيقرار نٿو ٿئي، بلڪه وقت گذرڻ کان اڳ پنهنجو پاڻ کان حساب وٺي ٿو. سچو مؤمن آخرت جي ياد ۾ عبادتن تي صبر ڪرڻ لاءِ مدد حاصل ڪري ٿو ۽ اهو هڪ مضبوط روڪ آهي جيڪو کيس گناهن کان بچائي ٿو، ڇاڪاڻ ته هو الله جي رضا جو طلبگار ۽ ان ڏينهن سندس عذاب کان ڊڄندڙ هوندو آهي، جنهن ڏينهن دليون ۽ اکيون ڦري وينديون.

جڏهن قيامت قائم ٿيندي ۽ ماڻهن کي سندن قبرن مان اٿاريو ويندو، ته هر شخص کي ان حالت تي اٿاريو ويندو جنهن تي هو مئو هو. پوءِ سڀني کي حشر جي ميدان ڏانهن روانو ڪيو ويندو ته جيئن اهي الهي عدالت جي سامهون بيھن. ان ڏکئي ڏينهن، هر انسان پنهنجو اهو اعمالنامو پڙهندو جنهن ۾ سندس عمل انتهائي باريڪ بينيءَ سان لکيل هوندا. ان ڏينهن نه ڪو عهدو ڪم ايندو ۽ نه ئي مال، بلڪه اهو ئي بچندو جنهن جا عمل نيڪ هوندا، ۽ اهو ذليل ٿيندو جنهن پنهنجي خواهشن جي پيروي ڪئي ۽ پنهنجي رب جي نافرماني ڪئي. پوءِ هر هڪ کي سندس ايمان ۽ عمل مطابق بدلو ملندو.

جنت ۾ مؤمنن جا درجا سندن اخلاص ۽ جدوجهد جي لحاظ کان مختلف هوندا، ۽ اها اها جاءِ آهي جيڪا الله متقين لاءِ تيار ڪئي آهي، جن دنيا ۾ حق تي صبر ڪيو. باقي انڪار ڪندڙ ۽ ضدي ماڻهو پنهنجي ڪفر تي اصرار جو بدلو ڏسندا، جڏهن اهي قيامت جي ڏينهن وڏي نقصان کي محسوس ڪندا، جڏهن پشيماني ڪو فائدو نه ڏيندي. ان ڪري، مؤمن ڪوشش ڪري ٿو ته هو ساڄي پاسي وارن (اصحاب اليمين) مان ٿئي، جيڪي الله جي رحمت ۽ معافيءَ جا اميدوار آهن، ۽ هر ان شيءِ کان پاسو ڪري ٿو جيڪا سندس ناراضگي ۽ عذاب جو سبب بڻجي.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.