روزو

روزو چوٿون رڪن آهي، ۽ اهو رمضان جي مبارڪ مهيني ۾ فجر جي وقت کان وٺي سج لهڻ تائين کاڌي، پيتي ۽ ٻين روزو ٽوڙيندڙ شين کان پرهيز ڪرڻ سان ٿيندو آهي. روزو تقويٰ، صبر ۽ غريبن سان رحم ڪرڻ جو هڪ مدرسو آهي.

اسلام ۾ روزي کي هڪ منفرد تربيتي درسگاهه سمجهيو ويندو آهي، ڇو ته اهو صرف کاڌي پيتي کان پرهيز ڪرڻ جو نالو ناهي، پر اهو نفس کي ضابطي ۾ رکڻ ۽ ان جي خواهشن کي الله جي حڪم جي تابع ڪرڻ جي هڪ عملي مشق آهي. گرم ڏينهن ۾ مؤمن جو بک ۽ اڃ جو احساس کيس پنهنجي قوتِ ارادي کي پرکڻ جو موقعو ڏيندو آهي، ۽ کيس سيکاريندو آهي ته هو الله تعاليٰ جي رضا حاصل ڪرڻ لاءِ عبادت جي مشقت تي صبر ڪندي، پنهنجي شهوتن تي ڪيئن غالب اچي.

روزي جي اعليٰ حڪمتن مان هڪ ٻين جو احساس پيدا ڪرڻ آهي. جڏهن هڪ امير ماڻهو بکيو رهي ٿو، تڏهن هو ان تڪليف جي حقيقت کي محسوس ڪري ٿو جيڪا هڪ غريب ۽ مسڪين ماڻهو برداشت ڪري ٿو، جنهن سان هن جي دل ۾ ڏيڻ ۽ همدردي جو جذبو پيدا ٿئي ٿو. اهو سماجي همدردي ۽ انصاف جو هڪ سبق آهي، جتي ماڻهن جي وچ ۾ فرق ختم ٿي وڃن ٿا ۽ دل محرومن جي مدد ڪرڻ لاءِ بيچين ٿئي ٿي. پوءِ عبادت هڪ انفرادي معاملي مان نڪري هڪ اهڙي عمل ۾ تبديل ٿي وڃي ٿي جيڪا دلين کي جوڙي ٿي ۽ سماج کي مضبوط ڪري ٿي.

ان سان گڏ روزو مؤمن جي دل ۾ مسلسل خود احتسابي پيدا ڪري ٿو؛ ڇو ته هو اڪيلائي ۽ ميڙ ۾ روزو ٽوڙيندڙ شين کان پاسو ڪري ٿو، ۽ اهو عمل سندس اندر ۾ تقويٰ کي مضبوط ڪري ٿو، جيڪا دين جو جوهر آهي. هر سال هن عبادت کي دهرائڻ سان، مسلمان پنهنجي زندگي جي هر معاملي ۾ الله جي اطاعت کي ياد رکڻ جو عادي ٿي وڃي ٿو، پوءِ هو انهن شين کي ڇڏڻ جي قابل ٿي وڃي ٿو جيڪي سندس رب کي ناراض ڪن ٿيون، ۽ سندس رستي تي هلڻ جو پابند رهي ٿو، چاهي ڪيتريون ئي لالچون ۽ نفسياتي دٻاءُ ڇو نه هجن.

الصيام هو الركن الرابع، ويكون بالامتناع عن الطعام والشراب وسائر المفطرات من طلوع الفجر إلى غروب الشمس في شهر رمضان المبارك. الصيام مدرسة للتقوى والصبر والرحمة بالفقراء.

يُعد الصوم في الإسلام مدرسةً تربويةً فريدة، فهو ليس مجرد امتناع عن الطعام والشراب، بل هو تمرينٌ عمليٌّ على ضبط النفس وإخضاع رغباتها لأمر الله. إن شعور المؤمن بالجوع والعطش في الأيام الحارة يجعله يختبر قوة الإرادة، ويُعلمه كيف ينتصر على شهواته، مستعينًا بالصبر على مشقة العبادة ابتغاءً لمرضاة الله تعالى.

ومن أسمى حكم الصوم تنميةُ الشعور بالآخرين، فعندما يجوع الغني، يدرك بحسه حقيقة ما يعانيه الفقير المعدم، مما يبعث في قلبه الرغبة في العطاء والمواساة. إنه درسٌ في التراحم الاجتماعي والعدل، حيث تذوب الفوارق بين الناس، وتتوق النفس لمساعدة المحرومين، فتتحول العبادة من شأنٍ فرديٍّ إلى ممارسةٍ تؤلف بين القلوب وتشد أزر المجتمع.

كما يورث الصوم في قلب المؤمن رقابةً ذاتيةً مستمرة؛ إذ يمتنع عن المفطرات في الخلوة والجلوة، وهذا يعزز في نفسه التقوى التي هي جوهر الدين. ومن خلال تكرار هذه العبادة كل عام، يتعود المسلم على استحضار طاعة الله في كل شؤون حياته، فيصبح قادراً على ترك ما يغضب ربه، والالتزام بمنهجه مهما بلغت المغريات والضغوطات النفسية.