القسم الرابع: نظام المعاملات المالية والأحكام
සිව්වන කොටස: මූල්ය ගනුදෙනු පද්ධතිය සහ නීතිරීති
الباب الأول: البيوع والتجارة والمعاملات والدين
පළමු පරිච්ඡේදය: විකුණුම්, වෙළඳාම, ගනුදෙනු සහ ණය
قال رسول الله ﷺ «أَدْخَلَ الله الجَنَّةَ رَجُلًا كَانَ سَهْلًا: مُشْتَرِيًا، وَبَائِعًا، وَقَاضِيًا، وَمُقْتَضِيًا».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "ගැනුම්කරුවෙකු ලෙස, විකුණුම්කරුවෙකු ලෙස, විනිශ්චයකරුවෙකු ලෙස සහ ණය එකතු කරන්නෙකු ලෙස පහසුවෙන් කටයුතු කළ පුද්ගලයෙකුට අල්ලාහ් ස්වර්ගය ලබා දුන්නේය."
قال رسول الله ﷺ «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "ඉන්පසු, අල්ලාහ්ගේ ග්රන්ථයේ (කුර්ආනයේ) නොමැති කොන්දේසි පනවන මිනිසුන්ට කුමක් වීද? අල්ලාහ්ගේ ග්රන්ථයේ නොමැති ඕනෑම කොන්දේසියක් අවලංගුය, එය කොන්දේසි සියයක් වුවද. අල්ලාහ්ගේ තීන්දුව වඩාත් සුදුසුය, අල්ලාහ්ගේ කොන්දේසිය වඩාත් විශ්වාසදායකය. පක්ෂපාතීත්වය ඇත්තේ නිදහස් කළ තැනැත්තාට පමණි."
قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أُعْطِيَ وَهُوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللهُ الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "නැවත නැගිටීමේ දිනයේදී අල්ලාහ් කතා නොකරන, ඔවුන් දෙස නොබලන පුද්ගලයන් තිදෙනෙක් සිටිති: තමාට ලැබුණු ප්රමාණයට වඩා වැඩි මුදලක් භාණ්ඩයක් සඳහා ලැබුණු බවට බොරුවට දිවුරන පුද්ගලයෙක්, මුස්ලිම්වරයෙකුගේ දේපළ අයුතු ලෙස ලබා ගැනීමට බොරු දිවුරුමක් කරන පුද්ගලයෙක්, සහ අතිරික්ත ජලය (අන් අයට) ලබා දීම ප්රතික්ෂේප කරන පුද්ගලයෙක්. එවිට අල්ලාහ් මෙසේ පවසනු ඇත: 'ඔබේ දෑතින් උපයා නොගත් අතිරික්තය ඔබ ප්රතික්ෂේප කළා සේම, අද මම ඔබට මගේ අතිරික්තය ප්රතික්ෂේප කරමි.'"
قال رسول الله ﷺ «رَحِمَ الله عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى، سَمْحًا إِذَا قَضَى، سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "විකුණන විට, මිලදී ගන්නා විට, ගෙවන විට සහ ණය එකතු කරන විට පහසුවෙන් (ත්යාගශීලීව) කටයුතු කරන සේවකයෙකුට අල්ලාහ් දයාව දක්වයි."
قال رسول الله ﷺ «لا تَحَاسَدُوا، وَلا تَنَاجَشُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ، وَلا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا، وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "එකිනෙකාට ඊර්ෂ්යා නොකරන්න, (වෙළඳාමේදී) ව්යාජ ලෙස මිල ඉහළ දමන්න එපා, එකිනෙකාට වෛර නොකරන්න, එකිනෙකාට පිටුපාන්න එපා, ඔබගෙන් කිසිවෙකු අන් අයෙකුගේ විකුණුමක් මත විකුණන්න එපා. අල්ලාහ්ගේ සේවකයන් ලෙස සහෝදරයන් වන්න. මුස්ලිම්වරයෙකු තවත් මුස්ලිම්වරයෙකුගේ සහෝදරයාය. ඔහුට අසාධාරණයක් නොකරයි, ඔහුට අත් නොහරියි, ඔහුට අවමන් නොකරයි. භක්තිය ඇත්තේ මෙතැනයි," (එසේ පවසමින්) ඔහු තම පපුවට ඇඟිල්ල දිගු කළේය. "තම මුස්ලිම් සහෝදරයාට අවමන් කිරීම පුද්ගලයෙකුට නපුරක් ලෙස ප්රමාණවත්ය. සෑම මුස්ලිම්වරයෙකුටම තවත් මුස්ලිම්වරයෙකුගේ රුධිරය, ඔහුගේ දේපළ සහ ඔහුගේ ගෞරවය තහනම්ය."
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعُ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "ඔබගෙන් කිසිවෙකු අතිරික්ත ජලය ප්රතික්ෂේප නොකළ යුතුය, එමගින් තණකොළ (සතුන්ට) වළක්වාලීමට."
قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعْ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "අසල්වැසියෙකු තම අසල්වැසියාට ඔහුගේ බිත්තියේ ලී කැබැල්ලක් (ආධාරකයක් ලෙස) සිටුවීමෙන් වළක්වා නොගත යුතුය."
قال رسول الله ﷺ «مَنْ طَالَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِي عَفَافٍ» وَافٍ، أَوْ غَيْرِ وَافٍ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ මෙසේ පැවසූහ: "යමෙක් අයිතියක් ඉල්ලා සිටින්නේ නම්, ඔහු එය ගෞරවාන්විතව ඉල්ලා සිටිය යුතුය, (ණය) ගෙවීමට හැකියාව ඇති අයෙකුගෙන් හෝ නොහැකියාව ඇති අයෙකුගෙන් වුවද."
الباب الثاني: فقه القضاء، نظام القضاء والإمارة في الإسلام
දෙවන පරිච්ඡේදය: අධිකරණ නීති විද්යාව, ඉස්ලාමයේ අධිකරණ පද්ධතිය සහ පාලනය
قال رسول الله ﷺ «إِنِي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلَا أَشُقَّ بُطُونَهُمْ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ පැවසූහ: "මා හට මිනිසුන්ගේ සිත් විමසා බැලීමට හෝ ඔවුන්ගේ බඩවල් විවෘත කිරීමට අණ කර නොමැත."
قال رسول الله ﷺ «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّىٰ يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الْمُبْتَلَىٰ حَتَّىٰ يَبْرَأَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّىٰ يَكْبُرَ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ පැවසූහ: "පුද්ගලයන් තිදෙනෙකුගෙන් පෑන ඉවත් කර ඇත (ඔවුන්ගේ ක්රියා සටහන් නොවේ): නින්දේ සිටින තැනැත්තා අවදි වන තුරු, රෝගී තත්ත්වයක සිටින තැනැත්තා සුවය ලබන තුරු, සහ දරුවා වැඩිහිටි වන තුරු."
قال رسول الله ﷺ «كَيْفَ يُقَدِّسُ اللهُ أُمَّةً لا يَأْخُذُ ضَعِيفُهَا حَقَّهُ مِنْ قَوِيِّهَا، وَهُوَ غَيْرُ مُتَعْتَعٍ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ පැවසූහ: "දුබලයාට තම අයිතිය බලවතාගෙන් කිසිදු බාධාවකින් තොරව ලබා ගැනීමට නොහැකි වන ජාතියක් අල්ලාහ් කෙසේ නම් පවිත්ර කරන්නේද?"
الباب الثالث: أقضية الرسول صلوات الله وسلامه عليه
තුන්වන පරිච්ඡේදය: දූතයාණන් ﷺ ගේ තීන්දු
قال رسول الله ﷺ «مَا تَأْمُرُنِي؟.. تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الفَحْلُ؟ اذْفَعْ يَدَكَ حَتَّى يَعَضَّهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ පැවසූහ: "ඔබ මට කුමක් අණ කරන්නේද? පිරිමි ඔටුවෙකු හපනවා සේ, ඔහුගේ අත ඔබේ කටේ තබාගෙන එය හපන්නට මම ඔහුට අණ කරන ලෙස ඔබ මට අණ කරනවාද? ඔහු එය සපා කන තුරු ඔබේ අත ඉදිරියට තබා, පසුව එය ඉවතට ගන්න."
قال رسول الله ﷺ «مَا عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلًا، وَلا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ පැවසූහ: "ඔහු නූගත් වූ විට ඔබ ඔහුට ඉගැන්වූයේ නැත, ඔහු බඩගිනි වූ විට ඔබ ඔහුට කෑම දුන්නේද නැත."
قال رسول الله ﷺ «يَا زُبَيْرُ اسْقِ، ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ».
අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ ﷺ පැවසූහ: "අහෝ සුබයිර්! ජලය සපයන්න, ඉන්පසු ජලය වැට දක්වා ආපසු එන තෙක් එය රඳවා තබා ගන්න."