الهمزية في المدائح النبوية
أم القرى في مدح خير الورى — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
من عيون المدائح النبوية، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله في سيرة النبي ﷺ وشمائله ومعجزاته، ومطلعها المشهور: «كيف ترقى رقيك الأنبياء». تُدرَّس وتُنشد في مجالس العلم والذكر شرقًا وغربًا.
අල්-හම්සියා — ඉමාම් ෂරෆ් අද්-දීන් අල්-බූසීරි
වඩාත් විශිෂ්ටතම අනාගතවක්තෘ ﷺ ගුණ ගායනා කාව්‍යයන් අතරින් මෙය ද එකකි. අල්ලාහ්ගේ කරුණාව ඔහුට ලැබේවා! ඉමාම් අල්-බූසීරි විසින් රචනා කරන ලද මෙය, නබි ﷺ තුමාගේ චරිතාපදානය, ඔහුගේ උතුම් ගුණාංග සහ ඔහුගේ ආශ්චර්යයන් විස්තර කරයි. එහි ප්‍රකට ආරම්භක පේළිය වන්නේ: 'අනාගතවක්තෘවරුන්ට ඔබේ උසස් තත්ත්වයට නැගිය හැක්කේ කෙසේද?' යන්නයි. එය පෙරදිග හා අපරදිග යන දෙකෙහිම දැනුම හා සිහි කිරීමේ රැස්වීම්වලදී අධ්‍යයනය කර ගායනා කරනු ලැබේ.
كيف ترقَى رُقِيَّك الأَنبياءُ
يا سماءً ما طاوَلَتْها سماءُඅන්‍ය නබිවරුන්ට ඔබගේ උසස් තත්ත්වයට නැඟිය හැක්කේ කෙසේද? අන් කිසිදු අහසකට උසින් සම කළ නොහැකි අහසක් වැනිය ඔබ ﷺ.
لَمْ يُساوُوك في عُلاكَ وَقَدْ حا
لَ سناً مِنك دونَهم وسَناءُඔබගේ උසස්භාවයට ඔවුන්ට සම විය නොහැකි විය, මන්ද ඔබෙන් විහිදුණු දීප්තිමත් ආලෝකයක් සහ තේජසක් ඔවුන්ගෙන් ඔබව වෙන් කරමින් බාධකයක් ලෙස පැවති බැවිනි.
إنّما مَثَّلُوا صِفاتِك للنا
س كما مثَّلَ النجومَ الماءُසැබවින්ම, ඔවුන් මිනිසුන්ට ඔබගේ ගුණාංග නිරූපණය කළේ, ජලය තාරකා පිළිබිඹු කරන්නාක් මෙන්, හුදු සමානකමක් පමණක් පෙන්වමිනි.
أنتَ مِصباحُ كلِّ فضلٍ فما تَص
دُرُ إلا عن ضوئِكَ الأَضواءُඔබ සෑම ගුණධර්මයකම පහනයි, මන්ද අනෙකුත් සියලුම ආලෝකයන් ඔබගේ දීප්තිමත් ආලෝකයෙන් පමණක් විහිදී එන බැවිනි.
لكَ ذاتُ العلومِ من عالِمِ الغَي
بِ ومنها لآدمَ الأَسماءُඅදෘශ්‍යමාන දේ දන්නා තැනැත්තාගෙන් (අල්ලාහ්ගෙන්) දැනුමේ සාරය ඔබට හිමි වන අතර, ආදම්ට නම් පිළිබඳ දැනුම ලැබුණේ ද එම මූලාශ්‍රයෙන්ම ය.
لم تَزَلْ في ضمائرِ الكونِ تُختَا
رُ لك الأُمهاتُ الأَباءُඔබ මැවිල්ලේ සැඟවුණු ගැඹුරෙහි නිරන්තරයෙන්ම සිටියේය, එහිදී පිරිසිදු පෙළපතක් හරහා මව්වරුන් සහ පියවරුන් ඔබ වෙනුවෙන් තෝරා ගන්නා ලදී.
ما مضتْ فَترةٌ من الرُّسْلِ إِلّا
بَشَّرَتْ قومَها بِكَ الأَنبياءُකිසිදු දූත යුගයක් ගෙවී ගියේ නැත, නබිවරුන් තම ජනතාවට ඔබගේ පැමිණීම ගැන අනාවැකි පළ නොකර.
تتباهَى بِكَ العصورُ وَتَسْمو
بِكَ علْياءٌ بعدَها علياءُයුගයන් ඔබගේ පැමිණීම ගැන ආඩම්බර වන අතර, ඔබ තුළින්, එක් මහිමයේ උසකින් පසු තවත් උසක් අඛණ්ඩව උසස් කරනු ලැබේ.
وَبَدا للوُجُودِ منك كريمٌ
من كريمٍ آبَاؤُه كُرماءُඔබගෙන් උතුම් කෙනෙක් ලෝකයට පහළ විය, උතුම් පෙළපතකින් උපන්, ඔහුගේ පියවරුන් සියල්ලෝම උතුම් වූහ.
نَسَبٌ تَحسِبُ العُلا بِحُلاهُ
قَلَّدَتْهَا نجومهَا الْجَوزاءُඑය කෙතරම් අලංකාර පෙළපතක් ද යත්, එහි අලංකාරයෙන් සැබෑ උසස්භාවය මනිනු ලැබේ, තවද මිථුන රාශියේ තාරකා පවා එහි තේජසින් සැරසී ඇත.
حبذا عِقْدُ سُؤْدُدٍ وَفَخَارٍ
أنتَ فيه اليتيمةُ العصماءُමහිමයේ සහ අභිමානයේ ඒ මාලය කෙතරම් විශිෂ්ටද, එහි ඔබ ﷺ අද්විතීය හා වඩාත්ම වටිනා මුතු ඇටය වේ.
وُمُحَيّاً كالشَّمس منكَ مُضِيءٌ
أسْفَرَت عنه ليلةٌ غَرّاءُතවද, සූර්යයා මෙන් බබළන ඔබගේ මුහුණ, තේජාන්විත හා දීප්තිමත් රාත්‍රියකදී හෙළි විය.
ليلةُ المولدِ الذي كَان للدِّي
نِ سرورٌ بيومِهِ وازْدِهاءُඑය උන්වහන්සේගේ ﷺ උපතේ රාත්‍රිය විය, එහි දිනය ආගමට මහත් ප්‍රීතියක් හා තේජසක් ගෙන දුන්නේය.
وتوالَتْ بُشْرَى الهواتفِ أن قدْ
وُلِدَ المصطفى وحُقّ الهَناءُතවද, අදෘශ්‍යමාන හඬින් සුබ පණිවිඩ එකින් එක පැමිණියේ, තෝරාගත් තැනැත්තා ﷺ උපත ලබා ඇති බවත්, එබැවින් සතුට සැබවින්ම ලැබිය යුතු බවත් ප්‍රකාශ කරමිනි.
وتَدَاعَى إيوانُ كِسْرَى ولَوْلا
آيةٌ مِنكَ ما تَدَاعَى البناءُතවද කිස්රාගේ ඉවාන් මාලිගය කඩා වැටුණි, මන්ද ඔබ ﷺ ගෙන් වූ ආශ්චර්යමත් සලකුණක් නොතිබුණා නම්, එම මහා ගොඩනැගිල්ල කිසිදා කඩා වැටෙන්නේ නැත.
وغَدَا كلُّ بيتِ نارٍ وفيهِ
كُرْبَةٌ مِنْ خُمودِها وَبلاءُතවද සෑම ගිනි නිවසක්ම නිවී ගියේය, එහි හදිසි නිවීමෙන් එහි වන්දනාකරුවන්ට දුකක් හා විපතක් ගෙන දෙමිනි.
وعيونٌ لِلْفُرسِ غارَتْ فهل كا
نَ لنِيرانِهِم بها إطفاءُතවද පර්සියානුවන්ගේ උල්පත් සිඳී ගියේය; ඔවුන්ගේ පූජනීය ගිනි නිවා දැමුවේ මේ ක්‍රියාවෙන් නොවේද?
مَوْلِدٌ كان منهُ في طالعِ الكُفْ
رِ وبالٌ عليهِمُ ووباءُඔහුගේ උපතෙන්, නොඇදහිල්ලේ ඉරණමට, එහි අනුගාමිකයන්ට විනාශයක් හා වසංගතයක් පැමිණියේය.
فَهنيئاً به لآمِنَةَ الفَض
لُ الذي شُرِّفَتْ به حوَّاءُඑබැවින්, ආමිනාට උන්වහන්සේ ﷺ වෙනුවෙන් සුබ පැතුම්, මන්ද ඇය ඊවා පවා ගෞරවයට පත් කළ ගුණයක් ලබා ගත් බැවිනි.
مَنْ لِحَوَّاءَ أنها حملَتْ أحْ
مدَ أو أنها به نُفَسَاءُඊවා ඇතුළු කාන්තාවන් අතරින්, අහ්මද් ﷺ දරා සිටීමේ හෝ උන්වහන්සේගේ උපතෙන් පසු ආශීර්වාද ලත් ප්‍රසූත කාලය අත්විඳීමේ ගෞරවය හිමි කර ගත හැක්කේ කාටද?
يوْمَ نَالت بِوَضْعِهِ ابنَةُ وَهْبٍ
مِنْ فَخَارٍ ما لم تَنَلْهُ النِّساءُවහබ්ගේ දියණිය (ආමිනා) උන්වහන්සේගේ උපත තුළින්, වෙනත් කිසිදු කාන්තාවක් කිසිදා ලබා නොගත් මහිමයක් ලබා ගත් දිනයේ.
وَأَتَتْ قومَها بأفضلَ مما
حَمَلَتْ قبلُ مريمُ العذراءُතවද ඇය තම ජනතාව වෙත පැමිණියේ, කන්‍යා මරියම් මීට පෙර දරා සිටි දේට වඩා උසස් දෙයක් දරාගෙනය.
شمَّتته الأَملاكُ إذ وضَعَتْهُ
وشَفَتْنَا بِقَوْلِهَا الشَّفّاءُදේවදූතයෝ උන්වහන්සේගේ උපත ගැන ඇයට සුබ පැතූහ, තවද ඔවුන්ගේ සුවපත් කරන වචන වලින් අපට සැනසීමක් ගෙන දුන්හ.
رافعاً رأسَه وفي ذلك الرف
ع إلى كل سُؤْدُدٍ إيماءُඋන්වහන්සේ ﷺ හිස ඔසවා උපත ලැබූ අතර, එම ඉරියව්වෙන් අනාගත සියලු මහිමය හා උසස්භාවය පිළිබඳ ඉඟියක් විය.
رامقاً طَرْفه السَّماءَ ومَرْمَى
عينِ مَنْ شَأْنُهُ العُلُوُّ العَلاءُඋන්වහන්සේගේ බැල්ම අහස දෙසට යොමු වී තිබුණි, එය උත්තරීතර උසස්භාවය හා උන්නතිය ඔහුගේ ඉරණම වූ තැනැත්තෙකුගේ අරමුණයි.
وتَدَلَّتْ زُهْرُ النُّجومِ إليهِ
فأضاءت بِضوئها الأَرجاءُතවද දීප්තිමත් තාරකා උන්වහන්සේ දෙසට පහළ වූ අතර, ඒවායේ ආලෝකයෙන් අවට ප්‍රදේශ සියල්ල ආලෝකමත් කළේය.
وتراءت قصورُ قَيصَر بالرُّو
مِ يَرَاهَا مَنْ دَارُهُ البطحاءُරෝමයේ සීසර්ගේ මාලිගා දෘශ්‍යමාන විය, මක්කාවේ වැලි නිම්නය නිවහන කරගත් කෙනෙකුට ඒවා දැකගත හැකි විය.
وبَدَتْ فِي رَضَاعِهِ مُعْجِزَاتٌ
لَيْس فيها عنِ العيون خَفَاءُතවද උන්වහන්සේගේ කිරි දෙන කාලය තුළ, සියලු දෙනාටම පැහැදිලි හා ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි ආශ්චර්යයන් ප්‍රකාශ විය.
إذْ أَبَتْهُ لِيُتْمِهِ مُرْضِعاتٌ
قُلْنَ ما في اليتيمِ عنا غَنَاءُමන්ද, කිරි මව්වරුන් උන්වහන්සේ අනාථයෙකු වූ නිසා ප්‍රතික්ෂේප කරමින්, "අනාථයෙකුගෙන් අපට කිසිදු ලාභයක් නැත" යැයි ප්‍රකාශ කළ බැවිනි.
فأتتهُ من آلِ سعدٍ فتاةٌ
قد أبَتْهَا لِفَقْرِهَا الرُّضَعاءُඑවිට සඅද් ගෝත්‍රයේ තරුණියක් උන්වහන්සේ වෙත පැමිණියාය, ඇයගේ දරිද්‍රතාවය නිසා අනෙකුත් ළදරුවන් ඇයව ප්‍රතික්ෂේප කර තිබුණි.
أرْضَعتْهُ لِبَانَهَا فَسَقَتْهَا
وَبنِيها أَلْبَانَهُنَّ الشَّاءُඇය උන්වහන්සේට තම කිරි දුන්නාය, ඊට ප්‍රතිඋපකාර වශයෙන්, ඇගේ බැටළුවන් ඇයට සහ ඇගේ දරුවන්ට බහුල කිරි ලබා දුන්නේය.
أَصْبَحَتْ شُوَّلاً عِجافا وأمْسَتْ
ما بِها شائلٌ ولا عَجْفاءُඋදෑසන වියළි හා කෙට්ටු වී සිටි ඇගේ බැටළුවන්, සවස් වන විට වියළි හෝ කෙට්ටු නොවීය.
أخْصَبَ العَيْشُ عِنْدَهَا بعدَ مَحْلٍ
إذ غَدا للنبيِّ منها غِذاءُනබි ﷺ තුමා ඇයගෙන් පෝෂණය ලැබූ බැවින්, නියඟ කාලයකින් පසු ඇයගේ ජීවිතය සශ්‍රීක විය.
يا لَها مِنَّةً لقدْ ضُوعِفَ الأَجْ
رُ عليها من جِنْسِها والجزَاءُඅහෝ, කෙතරම් ආශීර්වාදයක්ද, ඇගේ ක්‍රියාවට ලැබුණු විපාකය සහ ප්‍රතිලාභය, එහි ස්වභාවයෙන්ම සහ ඊටත් එහායින්, බොහෝ ගුණයකින් වැඩි විය.
وإذا سخَّرَ الإِلهُ أُناساً
لسعيدٍ فإِنهم سُعَداءُදෙවියන් වහන්සේ ආශීර්වාද ලත් පුද්ගලයෙකුට මිනිසුන් යටත් කරන විට, එම මිනිසුන් ද ආශීර්වාද ලබන්නෝ වෙති.
حَبَّة أَنْبَتَتْ سَنَابِلَ والعَص
فُ لَدَيْهِ يَسْتَشْرِفُ الضُّعَفَاءُඋන්වහන්සේ ﷺ බොහෝ කරල් හටගත් තනි ධාන්‍යයක් මෙන් විය, එයින් දුබලයන් පවා එහි දහයියා වලින් පෝෂණය සොයන ලදී.
وَأَتَتْ جَدَّهُ وقد فَصَلَتْهُ
وبِهَا مِنْ فِصَالِهِ البُرَحَاءُතවද ඇය උන්වහන්සේව කිරි වැරීමෙන් පසු උන්වහන්සේගේ සීයා වෙත පැමිණියාය, උන්වහන්සේගේ වෙන්වීමෙන් ඇති වූ දුකෙන් ඇය අතිශයින් පීඩාවට පත්ව සිටියාය.
إذ أحاطتْ به ملائكةُ الل
هِ فظنَّتْ بأنهم قُرَنَاءُමන්ද, අල්ලාහ්ගේ දේවදූතයන් උන්වහන්සේ වට කරගෙන සිටි බැවින්, ඔවුන් උන්වහන්සේගේ සගයන් යැයි ඇය සිතුවාය.
ورأى وَجْدَها به ومِنَ الوَج
دِ لهيبٌ تَصْلَى بهِ الأَحْشاءُතවද උන්වහන්සේ ﷺ ඇයගේ දැඩි භක්තිය දුටුවේය, එය ඇගේ හදවත තුළ දැවෙන ගින්නක් මෙන් දැනෙන තරම් උද්‍යෝගිමත් ආදරයකි.
فَارَقَتْهُ كُرْهَاً وكان لَدَيْهَا
ثاوِياً لا يُمَلُّ مِنْهُ الثّواءُඇය අකමැත්තෙන් උන්වහන්සේගෙන් වෙන් වූවාය, මන්ද උන්වහන්සේ ඇය සමඟ ගත කළ කාලය ඇය කිසිදා වෙහෙසට පත් නොවූ වාසස්ථානයක් වූ බැවිනි.
شُقَّ عَنْ قَلْبِهِ وأُخْرِجَ مِنْهُ
مُضْغَةٌ عِنْدَ غَسْلِهِ سوداءُඔහුගේ ﷺ හදවත පිරිසිදු කිරීමේදී, එය විවෘත කළ පසු කළු පැහැති රුධිර කැටියක් ඉවත් කරන ලදී.
خَتَمَتْهُ يُمْنَى الأَمينِ وقد أُو
دِعَ ما لم تُذَع له أَنْبَاءُවිශ්වාසවන්ත දේවදූතයාගේ දකුණු හස්තය ඔහුගේ ﷺ හදවත මුද්‍රා තැබූ අතර, එහි ආරංචි තවමත් හෙළි නොකළ රහස් තැන්පත් විය.
صانَ أَسْرَارَه الخِتَامُ فلا الفَضْ
ضُ مُلِمٌّ بِهِ وَلا الإِفضاءُඑම මුද්‍රාව එහි රහස් ආරක්ෂා කළේය, එබැවින් එය බිඳ දැමීමට හෝ එහි අන්තර්ගතය හෙළි කිරීමට නොහැකි විය.
أَلِفَ النُّسْكَ والعبادةَ والخَل
وةَ طِفلاً وهكذا النُّجَبَاءُකුඩා කල සිටම ඔහු ﷺ භක්තියට, නමස්කාරයට සහ තනිකමට හුරු විය, මක්නිසාද යත් උතුම් අයගේ ස්වභාවය එයයි.
وإذا حَلَّتِ الْهِدَايَةُ قَلْبَاً
نَشِطَتْ في العبادة الأَعضاءُයම් හදවතක මඟ පෙන්වීම තැන්පත් වූ විට, ශරීර අවයව නමස්කාරය සඳහා ක්‍රියාශීලී හා උනන්දු වේ.
بَعَثَ اللَّهُ عندَ مبعثهِ الشُّه
بَ حِراساً وضاقَ عنها الفضاءُඔහුගේ ﷺ පැමිණීමේදී අල්ලාහ් ආරක්ෂකයන් ලෙස උල්කාපාත එව්වේය, එමගින් අහසේ විශාල අවකාශය පවා පටු විය.
تَطْرُدُ الجِنَّ عن مقاعدَ للسَّمْ
عِ كما تَطْرُدُ الذِّئابَ الرِّعاءُමෙම උල්කාපාත ජින්වරුන් ඔවුන්ගේ සවන් දෙන ස්ථානවලින් පලවා හැරියේ, එඬේරුන් වෘකයන් පලවා හරින්නාක් මෙනි.
فَمَحَتْ آيةُ الكَهَانَةِ آيا
تٌ مِنَ الوحْيِ ما لَهنَّ امِّحاءُමෙලෙස, දිව්‍යමය එළිදරව්වේ පද මගින් පේන කීමේ සලකුණු මකා දමන ලදී, ඒවා කිසිදා මැකී නොයනු ඇත.
ورأَتْهُ خديجةٌ والتُّقَى وال
زُّهْدُ فيه سجيَّةٌ والحياءُකදීජා ඔහු ﷺ නිරීක්ෂණය කළ අතර, භක්තිය, විරතිය සහ නිහතමානිකම ඔහුගේ සහජ ස්වභාවය බව ඇය දුටුවාය.
وأتاها أن الغمامةَ والسر
حَ أَظَلَّتْهُ منهما أفياءُවලාකුළ සහ ගස ඔහුට ﷺ ආරක්ෂිත සෙවණ ලබා දුන් බවට ආරංචිය ඇයට ලැබුණි.
وأحاديث أنَّ وَعْدَ رسولِ ال
له بالبعثِ حانَ منه الوفاءُඅල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ගේ ﷺ පැමිණීම පිළිබඳ පොරොන්දුව ඉටුවීමට ආසන්න බවට වාර්තා පැතිර ගියේය.
فدَعَتْهُ إلى الزواجِ وما أَحْ
سَنَ ما يبلغُ المُنَى الأَذكياءُඑබැවින් ඇය ඔහුට ﷺ විවාහයට ආරාධනා කළාය, බුද්ධිමත් අය මෙවන් ප්‍රඥාවකින් තම අභිලාෂයන් ඉටු කර ගැනීම කෙතරම් උතුම්ද!
وأتاهُ في بيتها جَبْرَئيلٌ
ولِذي اللُّبِّ في الأُمورِ ارْتياءُගේබ්‍රියෙල් දේවදූතයා ඇගේ නිවසේදී ඔහු ﷺ වෙත පැමිණියේය, මක්නිසාද යත් බුද්ධිමත් පුද්ගලයෙකුට මෙවන් වැදගත් කාරණා වලදී විචක්ෂණභාවයක් ඇති බැවිනි.
فأماطت عنها الخِمَارَ لتَدْري
أهُوَ الوحْيُ أم هو الإِغماءُඑබැවින් එය සැබවින්ම දිව්‍යමය එළිදරව්වක්ද නැතහොත් හුදෙක් ක්ලාන්තයක්ද යන්න වටහා ගැනීම සඳහා ඇය තම හිස් ආවරණය ඉවත් කළාය.
فاختفى عند كشفِها الرأْسَ جِبْري
لُ فما عادَ أو أُعيدَ الغِطاءُඇය හිස නිරාවරණය කළ විට ගේබ්‍රියෙල් අතුරුදහන් වූ අතර, ආවරණය නැවත තබන තුරු ඔහු ආපසු පැමිණියේ නැත.
فاستبانت خديجةٌ أنه الكنْ
زُ الذي حَاوَلَتْهُ والكِيميَاءُකදීජාට එවිට ස්ථිර විය, ඔහු ﷺ ඇය සොයමින් සිටි නිධානය සහ පරිවර්තනයේ රසායන විද්‍යාව බව.
ثم قام النبيُّ يدعو إلى الل
هِ وفي الكُفرِ نَجْدَةٌ وإباءُඉන්පසු නබිතුමා ﷺ අල්ලාහ් වෙතට කැඳවීමට නැගී සිටියේය, අවිශ්වාසය බලවත් හා අභියෝගාත්මක වුවද.
أُمَمَاً أُشرِبَتُ قلوبُهُم الكُف
رَ فَدَاءُ الضَّلالِ فيهم عَيَاءُඔහු අවිශ්වාසයෙන් පිරුණු හදවත් ඇති ජාතීන්ට ආරාධනා කළේය, ඔවුන්ගේ නොමඟ යාමට පිළියම් කිරීම දුෂ්කර විය.
ورأينا آياتِه فاهتدَيْنَا
وإذا الحقُّ جاء زالَ المِراءُඅපි ඔහුගේ ﷺ සලකුණු දුටුවෙමු, එබැවින් අපට මඟ පෙන්වීම ලැබුණි, මක්නිසාද යත් සත්‍යය පැමිණි විට සියලු සැකයන් පහව යන බැවිනි.
رَبِّ إِنَّ الهُدى هُداك وَآيا
تُكَ نورٌ تَهْدِي بها من تشاءُමාගේ ස්වාමීනි, සැබවින්ම මඟ පෙන්වීම ඔබගේ මඟ පෙන්වීමයි, ඔබගේ සලකුණු ආලෝකයකි, ඔබ කැමති ඕනෑම අයෙකුට ඔබ එයින් මඟ පෙන්වයි.
كم رأَيْنَا ما ليس يَعْقِلُ قد أُلْ
هم ما ليْس يُلْهَمُ العُقلاءُබුද්ධියක් නැති දේට පවා, වඩාත් බුද්ධිමත් මිනිසුන්ට නොලැබෙන අවබෝධයක් ලැබෙනු අපි කොපමණ වාරයක් දැක ඇත්තෙමුද?
إذ أبى الفيلُ ما أتى صاحبُ الفي
لِ ولم ينفعِ الحِجا والذكاءُමෙය පැහැදිලි වූයේ අලියා තම ස්වාමියාට, එනම් අලි හිමියාට කීකරු වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ විටය, එහිදී ඔහුගේ ප්‍රඥාව හෝ බුද්ධිය කිසිවක් ප්‍රයෝජනවත් නොවීය.
والجماداتُ أفصحت بالذي أُخ
رِسَ عنه لأَحمدَ الفُصحاءُඅහමද් ﷺ වෙනුවෙන්, වඩාත් වාචික කථිකයන් පවා නිහඬ වූ සත්‍යයන් ගැන නිශ්චල වස්තූන් පවා පැහැදිලිව කතා කළේය.
ويْحَ قومٍ جَفَوا نَبِيَّاً بأرضٍ
أَلِفَتْهُ ضِبَابُها والظِّبَاءُතම භූමියේ සිටි වල් බල්ලන් සහ මුවන්ද හුරු වී සිටි නබිවරයෙකුට ﷺ පිටුපෑ ජනතාවට දුක් වේවා!
وَسَلَوْهُ وَحَنَّ جِذعٌ إِليه
وَقَلَوْهُ وَوَدَّهٌ الغُرَباءُඔවුන් ඔහුව අත්හැර දැමූ නමුත්, ගස් කඳක් ඔහු වෙනුවෙන් ආශා කළේය; ඔවුන් ඔහුට වෛර කළ නමුත්, ආගන්තුකයන් ඔහුට ආදරය කළහ.
أخرَجوه منها وآوَاهُ غارٌ
وَحَمَتْهُ حَمامَةٌ وَرقاءُඔවුන් ඔහුව ඔහුගේ නිවසින් පලවා හැරිය නමුත්, ගුහාවක් ඔහුට රැකවරණය දුන් අතර, අළු පරෙවියෙක් ඔහුට ආරක්ෂාව සැපයීය.
وَكَفَتْهُ بِنَسْجِها عنكبوتٌ
ما كَفَتْهُ الحمامةُ الحَصْداءُමකුළුවෙකු, සියුම් ලෙස දැල් වියමින්, ශක්තිමත් පරෙවියෙකුට පවා ලබා දිය නොහැකි ආරක්ෂාවක් ඔහුට ලබා දුන්නේය.
وَاختفى منهمُ على قُرْبٍ مَرْآ
هُ ومن شِدَّةِ الظهورِ الخَفَاءُඔවුන්ට ඔහුව දැකීමට තරම් සමීපව සිටියදී පවා ඔහු ඔවුන්ගෙන් සැඟවී සිටියේය, එය ඔහුගේ පැවැත්මේ තීව්‍රතාවයෙන්ම පරස්පර විරෝධී ලෙස උපන් සැඟවීමකි.
وَنَحا المصطفى المدينةَ وَاشتا
قتْ إليه من مكةَ الأَنحاءُතෝරාගත් තැනැත්තා ﷺ ඉන්පසු මදීනාව දෙසට ගමන් කළ අතර, මක්කාවේ ප්‍රදේශ පවා ඔහුගේ නැවත පැමිණීම අපේක්ෂා කළේය.
وَتغنّتْ بِمَدْحِهِ الْجِنُّ حتَّى
أطرَبَ الإِنسَ منه ذاك الغِناءُජින්වරුන් ඔහු ﷺ ගේ ප්‍රශංසා ගායනා කළ අතර, ඔවුන්ගේ තනු කෙතරම් සිත් ඇදගන්නාසුළුද යත්, ඒවා මිනිසුන්ට පවා ප්‍රීතිය ගෙන දුන්නේය.
وَاقتفى إثْرَهُ سُراقَةُ فاستَهْ
وَتهُ في الأَرْضِ صافنٌ جَرْداءُසුරාකා ඔහුගේ අඩිපාර හඹා ගිය නමුත්, ඔහුගේ වේගවත්, බලවත් අශ්වයා පොළොවට ගිලී, ඔහුව සිරකර තබා ගත්තේය.
ثم ناداهُ بعدَما سِيمَتِ الخَس
فَ العُلا وَقَد يُنْجِدُ الغريقَ النِّداءُඉන්පසු සුරාකා ඔහු ﷺ ට හඬගැසුවේ ඔහුගේ උතුම් අශ්වයා නින්දාවට පත් වූ පසුවය, මක්නිසාද යත්, සැබවින්ම, හඬක් දියේ ගිලෙන අයෙකු බේරා ගත හැකි බැවිනි.
فطوى الأَرضَ سائرا وَالسموا
تِ العُلا فوقَها له إِسراءُඔහු පයින් පොළොව තරණය කළේය, එහෙත් ආශ්චර්යමත් රාත්‍රී ගමනේදී ඉහළ අහසද ඔහුගේ ගමනාන්තය විය.
فصِفِ الليلةَ التي كان للمُخ
تارِ فيها على البُراقِ استواءُඑබැවින්, තෝරාගත් තැනැත්තා ﷺ බුරාක් මත නැගී සිටි එම පුදුමාකාර රාත්‍රිය විස්තර කරන්න.
وترقى به إلى قابِ قَوْسَيْ
نِ وَتِلكَ السيادةُ القَعْساءُඔහු එය සමඟ දුනු දෙකක දුරක් දක්වා නැග්ගේය, එය ඔහුගේ උත්තරීතර හා නොසැලෙන පරමාධිපත්‍යයට සාක්ෂියකි.
رُتَبٌ تَسْقُط الأَمانيُّ حَسْرَى
دونَها ما وراءهن وَرَاءُමේවා කෙතරම් උසස් තරාතිරම්ද යත්, සියලු අභිලාෂයන් ඒවා ඉදිරියේ පසුතැවිල්ලෙන් පහත වැටේ, මක්නිසාද යත් ඒවායින් ඔබ්බට තවත් නැගීමක් නොමැති බැවිනි.
ثم وافَى يحدِّثُ الناسَ شُكْرَاً
إذ أتته من ربِّه النَّعْماءُඉන්පසු ඔහු ආපසු පැමිණ, තම ස්වාමියා විසින් තමාට ලබා දුන් අතිමහත් ආශිර්වාදයන් ගැන කෘතඥතාවයෙන් යුතුව මිනිසුන්ට පැවසීය.
وتَحَدَّى فارتابَ كلُّ مُريبٍ
أَوَ يَبْقَى مع السُّيُولِ الغُثاءُඔහු තම අභියෝගය ඉදිරිපත් කළේය, සෑම සැකකරුවෙකුම පැකිලීමට සලස්වමින්, මක්නිසාද යත්, බලවත් ගංවතුර මැද හුදු කුණු කසළට පැවතිය හැක්කේ කෙසේද?
وَهْوَ يدعو إلى الإِلهِ وَإن شق
قَ عليه كفرٌ به وَازدِراءُඔවුන්ගේ අවිශ්වාසය සහ නින්දා අපහාස ඔහුට මහත් දුෂ්කරතා ඇති කළද, ඔහු ﷺ දිගින් දිගටම මනුෂ්‍යත්වය දෙවියන් වහන්සේ වෙතට කැඳවීය.
وَيَدُلُّ الورَى على اللَّهِ بالتَّوْ
حيدِ وَهْوَ المَحَجَّةُ البَيْضاءُඔහු ﷺ දිව්‍යමය ඒකීයත්වයේ මූලධර්මය තුළින් සියලු මැවිල්ල දෙවියන් වහන්සේ වෙතට මඟ පෙන්වයි, එය සැබවින්ම පැහැදිලි හා දීප්තිමත් මාර්ගයයි.
فَبِمَا رحمةٍ مِنَ اللَّهِ لانَتْ
صَخْرةٌ مِنْ إبائِهم صَمَّاءُඅල්ලාහ්ගේ කරුණාවකින් ඔවුන්ගේ මුරණ්ඩුකමේ බිහිරි පර්වතය මෘදු විය.
وَاستجابَتْ له بنصرٍ وَفَتْحٍ
بعد ذاكَ الخضراء والغبراءُඉන් පසුව, හරිත හා දූවිලි සහිත පොළොව ජයග්‍රහණයෙන් හා ආක්‍රමණයෙන් ඔහුට ප්‍රතිචාර දැක්වීය.
وَأَطاعَتْ لأَمْرِهِ العَرَبُ العَرْ
باء وَالْجَاهِلِيَّةُ الْجَهْلاءُපිරිසිදු අරාබිවරුන් සහ ජාහිලියා යුගයේ අතිශයින්ම අඥාන ජනතාව ඔහුගේ අණට කීකරු විය.
وَتَوالَتْ للمصطفى الآيةُ الكبْ
رَى عليهمْ وَالغارةُ الشَّعْواءُතෝරාගත් තැනැත්තාට ﷺ, මහා සංඥා සහ විසිරුණු වැටලීම් එකින් එක ඔවුන් වෙත පැමිණියේය.
فإذا ما تلا كتابا من الل
هِ تَلَتْهُ كَتِيبَةٌ خضراءُඔහු අල්ලාහ්ගෙන් ග්‍රන්ථයක් පාරායනය කළ විට, හරිත සේනාංකයක් ඔහු පසුපස ගියේය.
وَكفاهُ المستهزئينَ وَكم سا
ءَ نبِيَّاً من قومِه استهزاءُඅල්ලාහ් ඔහුට සමච්චල් කරන්නන්ට එරෙහිව ප්‍රමාණවත් විය, මක්නිසාද යත්, තම ජනතාවගෙන් එල්ල වූ සමච්චල් කිරීම් කොපමණ වාරයක් අනාගතවක්තෘවරයෙකුට හානි කර ඇත්ද?
وَرَماهم بِدَعْوَةٍ من فِناءِ ال
بَيتِ فيهَا للظالمين فَنَاءُඔහු ﷺ කාබාවේ මළුවෙන් ඔවුන් වෙත යාඥාවක් කළේය, එහි පීඩකයන්ට විනාශය අඩංගු විය.
خمسةٌ كُلُّهم أُصيبوا بداءٍ
والرَّدَى من جنودِهِ الأَدوَاءُපුද්ගලයන් පස් දෙනෙකුටම රෝගයක් වැළඳී තිබුණි, මක්නිසාද යත් රෝග යනු මරණයේ සෙබළුන් අතර වන බැවිනි.
فدَهَى الأَسودَ بنَ مُطَّلِبٍ أَي
يُ عمىً مَيِّتٌ به الأَحياءُඑය අල්-අස්වද් බින් අල්-මුත්තලිබ්ට එවැනි අන්ධභාවයකින් පහර දුන්නේය, ජීවත්ව සිටින අය පවා එයින් මිය ගියාක් මෙන් විය.
وَدَهَى الأَسودَ بنَ عبدِ يغوثٍ
أن سَقَاهُ كأسَ الرَّدَى اسْتِسْقَاءُඑය අල්-අස්වද් බින් අබ්ද් යගුත්ට පහර දුන්නේ පිපාසය සංසිඳුවා ගන්නාක් මෙන් ඔහුට මරණයේ කුසලානය පානය කිරීමට සලස්වමිනි.
وأَصابَ الوليدَ خَدْشَةُ سَهْمٍ
قَصَّرَتْ عنها الْحَيَّةُ الرَّقْطاءُඅල්-වලීඩ්ට ඊතලයකින් ඇති වූ සුළු සීරීමකින් පීඩා විඳින්නට සිදු විය, එහෙත් එහි විෂ කෙතරම් ප්‍රබලද යත්, පැල්ලම් සහිත සර්පයෙකුගේ දෂ්ට කිරීමක් පවා එහි බලපෑමට වඩා අඩු වනු ඇත.
وَقَضَتْ شَوْكَةٌ على مَهْجَةِ العا
صِي فللّهِ النَّقْمَة الشَّوْكاءُකටුවක් අකීකරු අයගේ ජීවිතය අවසන් කළේය, මක්නිසාද යත් විදින පළිගැනීම අල්ලාහ්ට අයත් වන බැවිනි.
وَعَلا الحارثَ القُيُوحُ وَقد سا
لَ بِها رأسُه وَساء الوِعاءُසැරව අල්-හාරිත් ආවරණය කළේය, ඔහුගේ හිසෙන් ගලා යමින්, ඔහුගේ හිස අපිරිසිදු භාජනයක් බවට පත් විය.
خمسةٌ طُهِّرَتْ بِقَطْعِهِم الأَر
ضُ فَكَفُّ الأَذى بهم شَلَّاءُමේ පස්දෙනා, ඔවුන්ගේ මරණයෙන්, පොළොව පවිත්‍ර කළහ, ඔවුන් මාර්ගයෙන් හානියේ හස්තය අඩපණ කරමින්.
فُدِيَتْ خمسةُ الصَّحيفةِ بالخَم
سةِ إن كان بالكرام فِدَاءُලියවිල්ලට අත්සන් කළ පස්දෙනා මේ පස්දෙනා විසින් මුදවා ගන්නා ලදී, උතුම් ජීවිත ඇත්ත වශයෙන්ම කප්පමක් ලෙස සේවය කළ හැකි නම්.
فِتْيَةٌ بَيَّتُوا على فِعلِ خَيْرٍ
حَمِد الصبحُ أمرَهم وَالمَساءُඔවුන් යහපත කිරීමට අධිෂ්ඨාන කරගත් තරුණයෝ වූහ, උදේ සවස දෙකම ඔවුන්ගේ ක්‍රියාවට ප්‍රශංසා කළේය.
يَا لأَمر أَتاهُ بعدَ هِشامٍ
زَمْعَةٌ إنه الفتَى الأَتَّاءُහිෂාම්ගෙන් පසු ඔහුට පැමිණි කාරණය කුමක්ද, සම්ආ, මක්නිසාද යත් ඔහු ඉදිරියට පැමිණි තරුණයා වූ බැවිනි.
وَزُهَيْرٌ وَالْمُطْعِمُ بنُ عَدِيٍّ
وَأبو البَخْتَرِيِّ مِنْ حيث شاؤواසුහයිර්, අල්-මුත්ඉම් බින් අදියි සහ අබු අල්-බක්තාරි ඔවුන්ට අවශ්‍ය ඕනෑම තැනකින් ඔවුන් හා එක් විය.
نَقَضُوا مُبْرَمَ الصَّحيفةِ إذ شد
دَت عليهم من العِدا الأَنداءُසතුරන්ගේ දුෂ්කරතා ඔවුන් මත තීව්‍ර වූ විට, ඔවුන් තදින් මුද්‍රා තැබූ ලියවිල්ල කඩා දැමූහ.
أذْكَرَتْنَا بِأَكْلِهَا أكلَ مِنْسَا
ةِ سُلَيْمانَ الأَرْضَةُ الخَرساءُඑය පරිභෝජනය කිරීමෙන්, නිහඬ වේයා අපට සලමොන්ගේ සැරයටිය කෑම ගැන මතක් කර දුන්නේය.
وَبهَا أخبَر النبيُّ وكم أخ
رَجَ خَبْئاً له الغُيُوبُ خِبَاءُඒ හරහා නබිතුමා ﷺ පුවත් දුන්නේය, අදෘශ්‍යමාන ලෝක වැස්මක්ව තිබූ බොහෝ සැඟවුණු සත්‍යයන් හෙළි කරමින්.
لا تَخَلْ جانِبَ النبيِّ مُضَاماً
حينَ مَسَّتْهُ منهمُ الأَسْواءُඔහුගේ විරුද්ධවාදීන්ගෙන් නපුරු දේ ඔහුට ස්පර්ශ වූ විට, නබිතුමා ﷺ අසාධාරණයට ලක් වූ බව සිතන්න එපා.
كلُّ أمرٍ نَابَ النبيِّينَ فالشد
دَةُ فيه محمودةٌ وَالرّخاءُඅනාගතවක්තෘවරුන්ට සිදු වූ සෑම කාරණයක්ම, දුෂ්කරතා හෝ පහසුව වේවා, ප්‍රශංසනීය විය.
لو يَمسُّ النُّضَارَ هُونٌ مِنَ النا
رِ لما اختيرَ للنُّضَارِ الصِّلاءُරත්‍රන් ගින්නෙන් අපකීර්තියට පත් වූවා නම්, එවිට එය පිරිසිදු කිරීම සඳහා ගින්න තෝරා නොගනු ඇත.
كم يَدٍ عن نَبِيِّهِ كَفَّهَا الل
هُ وَفي الخَلْقِ كَثْرَةٌ وَاجتراءُමැවිල්ලේ බහුලත්වය සහ නිර්භීතකම නොතකා, අල්ලාහ් තම නබිතුමා ﷺ වෙතින් කොපමණ දෑත් වළක්වා ගත්තේද?
إذ دعا وَحْدَهُ العبادَ وَأَمْسَتْ
مِنه في كلِّ مُقلَةٍ أَقْذاءُඔහු ﷺ තනිවම මනුෂ්‍යත්වය දෙවියන් වෙත කැඳවූ විට, එහෙත් සෑම ඇසකම ඔහු කෙරෙහි වෛරයේ ලප තිබුණි.
هَمَّ قومٌ بِقَتْلِهِ فأَبى السَّيْ
فُ وَفاءً وَفاءتِ الصَّفْواءُජනතාවක් ඔහු ﷺ ඝාතනය කිරීමට අදහස් කළහ, නමුත් කඩුව පක්ෂපාතීත්වය නිසා ප්‍රතික්ෂේප කළේය, සහ පැහැදිලි පර්වතය යටත් විය.
وَأبو جهلٍ إذ رأى عُنُقَ الفح
لِ إليه كأنه العنقَاءُඅබු ජහල්, ඔහු දෙසට ඉදිරියට එන අශ්වයාගේ ගෙල දුටු විට, එය මිථ්‍යා අන්කා පක්ෂියා මෙන් විය.
وَاقتضَاهُ النبيُّ دَيْنُ الإِراشي
يِ وَقد سَاء بيعُهُ وَالشِّرَاءُනබිතුමා ﷺ ඉරාෂි මිනිසාගේ ණය පියවා ගත්තේය, ඔහුගේ මිලදී ගැනීම් සහ විකුණුම් අසාර්ථක වුවද.
وَرأى المصطفى أَتَاهُ بما لَمْ
يُنْجِ منه دونَ الوفاء النَّجَاءُතෝරාගත් තැනැත්තා ﷺ ඔහු ඉල්ලීමක් සමඟ එනවා දුටුවේය, පොරොන්දුව ඉටු නොකර ගැලවීමක් නොතිබූ.
هوَ ما قد رآهُ مِن قبلُ لكنْ
ما عَلَى مِثْلِهِ يُعَدُّ الخَطَاءُඑය ඔහු ﷺ කලින් දැක තිබූ දෙයකි, එහෙත් ඔහු වැනි කෙනෙකුට කිසිදු වරදක් ගණන් ගනු නොලැබේ.
وَأَعَدَّتْ حَمَّالَةُ الحَطَبِ الفِه
رَ وَجَاءَتْ كأَنها الوَرْقاءُදර දරන්නිය ගල සූදානම් කළාය, සහ කෝපාවිෂ්ට පරෙවියෙකු මෙන් ඉදිරියට ආවාය.
يومَ جاءَت غَضْبَى تقولُ أفي مِث
لِيَ مِنْ أحمدٍ يُقالُ الهِجَاءُඇය කෝපයෙන් පැමිණි දවසේ, "අහමඩ් ﷺ විසින් මා වැනි කෙනෙකු ගැන උපහාසයක් කියනු ලැබේද?" යැයි කීවාය.
وَتَولَّتْ وَمَا رأته وَمِنْ أَيْ
نَ تَرَى الشمسَ مُقْلَةٌ عمياءُඇය ඔහු ﷺ නොදැක හැරී ගියාය, මක්නිසාද යත් අන්ධ ඇසකට සූර්යයා දැකිය හැක්කේ කෙසේද?
ثم سَمّتْ له اليهوديَّةُ الشَا
ةَ وَكم سَامَ الشِّقْوَةَ الأَشقِيَاءُඑවිට යුදෙව් කාන්තාව ඔහු ﷺ සඳහා බැටළුවාට වස දුන්නාය, සහ දුක්ඛිත අය අන් අයට කොපමණ දුක්ඛිත තත්වයක් ඇති කරන්නේද?
فأَذاعَ الذِّراعُ مَا فيه مَن شر
رٍ بِنُطْقٍ إخفاؤُهُ إبداءُඑබැවින් ඉදිරිපස කකුල එහි ඇති නපුර හෙළි කළේය, එහි සැඟවීම හෙළිදරව්වක් වූ කථාවකින්.
وَبِخُلقٍ مِنَ النبيِّ كريمٍ
لَمْ تُقَاصَصْ بِجرحهَا العَجْماءُනබිතුමා ﷺ ගේ උතුම් චරිතයකින්, තුවාලය සිදු කළ තැනැත්තාට පළිගැනීමක් සිදු නොවීය.
مَنَّ فَضْلاً عَلَى هَوَازِنَ إذْ كا
نَ له قبلَ ذَاكَ فيهِمِ رِبَاءُඔහු ﷺ හවාසින්ට අනුග්‍රහය දැක්වීය, ඔහුට ඔවුන් අතර කලින් ඥාතිත්ව හිමිකමක් තිබුණද.
وَأتى السَّبيُ فيه أُختُ رَضَاعٍ
وَضَعَ الكُفْرُ قَدْرَهَا وَالسِّبَاءُසහ සිරකරුවන් අතරට කිරි සහෝදරියක් පැමිණියාය, ඇගේ තත්ත්වය අවිශ්වාසය හා වහල්භාවය විසින් පහත් කර තිබුණි.
فَحَبَاهَا بِرّاً تَوَهَّمَتِ النَّا
سُ به أنَّما السِّبَاء هِداءُඑබැවින් ඔහු ﷺ ඇයට එවැනි කරුණාවක් දැක්වීය, මිනිසුන් වහල්භාවයම තෑග්ගක් ලෙස සිතූ තරමට.
بَسَطَ المصطفى لها مِن رِداءٍ
أيُّ فضل حَوَاهُ ذاكَ الرِّداءُතෝරාගත් තැනැත්තා ﷺ ඇය වෙනුවෙන් තම සළුව එළා තැබුවේය, එම සළුවෙහි කෙතරම් මහත් ගුණයක් අඩංගු වීද!
فَغَدَتْ فيه وَهْيَ سيِّدةُ النِّسْ
وَةِ وَالسيِّدَاتُ فيه إمَاءُඑබැවින් ඇය එහිදී සියලු කාන්තාවන්ගේ අධිපතිනිය බවට පත් වූවාය, අනෙකුත් සියලුම උතුම් කාන්තාවන් ඊට සාපේක්ෂව සේවිකාවන් පමණක් වූහ.
فتَنَزَّهْ في ذاتِه وَمَعَانيهِ
استماعاً إنْ عَزَّ مِنهَا اجتِلاءُඑබැවින්, ඔහුගේ සාරය හා අර්ථයන් සවන් දීමෙන් විඳින්න, ඒවා සෘජුව දැකීම දුෂ්කර නම්.
وَاملأ السّمْعَ مِن محَاسِنَ يُمْلِي
هَا عليك الإنشَادُ وَالإِنْشَاءُපාරායනයෙන් හා රචනාවෙන් ඔබට කියැවෙන ගුණධර්මවලින් ඔබේ සවන් පුරවා ගන්න.
كلُّ وَصْفٍ له ابْتَدَأتَ به استَوْ
عَبَ أخبَارَ الفضلِ مِنه ابتداءُඔබ ඔහු ගැන ආරම්භ කරන සෑම විස්තරයක්ම, එහි ආරම්භයේ සිටම සියලු ගුණධර්මවල කථාන්තරයන් අන්තර්ගත කරයි.
سَيِّدٌ ضِحْكُهُ التَّبَسُّمُ وَالْمَش
يُ الهَوَيْنَا وَنَومُهُ الإِغفاءُඔහු ස්වාමියෙකි, ඔහුගේ සිනහව හුදෙක් මඳ සිනහවකි, ඔහුගේ ගමන මෘදුය, ඔහුගේ නින්ද සැහැල්ලු නින්දකි.
مَا سِوَى خُلْقِهِ النسيمُ وَلا غَيْ
رَ مُحَيَّاهُ الرَّوْضَةُ الغَنَّاءُඔහුගේ චරිතය හැර වෙන කිසිවක් මෘදු මඳ සුළඟ නොවේ, ඔහුගේ මුහුණ හැර වෙන කිසිවක් සශ්‍රීක උයන නොවේ.
رحمةٌ كلُّهُ وَحَزْمٌ وَعَزْمٌ
وَوَقَارٌ وَعِصْمَةٌ وَحَيَاءُඔහු සම්පූර්ණයෙන්ම දයාව, ස්ථීරභාවය, අධිෂ්ඨානය, ගෞරවය, අනුල්ලංඝනීයත්වය සහ නිහතමානීත්වයයි.
لا تَحُلُّ البأْسَاء مِنه عُرَا الصَّبْ
رِ وَلا تَسْتَخِفُّهُ السَّرَّاءُවිපත්ති ඔහුගේ ඉවසීමේ බැඳීම් ලිහිල් නොකරයි, සෞභාග්‍යය ඔහුව නොසැලකිලිමත් නොකරයි.
كَرُمَتْ نَفْسُهُ فما يخْطُرُ السُّو
ء عَلَى قَلْبِهِ وَلا الفحشَاءُඔහුගේ ආත්මය කෙතරම් උතුම්ද යත්, නපුර කිසිදා ඔහුගේ හදවතට නොපැමිණේ, අශෝභනත්වයද එසේමය.
عَظُمَتْ نِعْمَةُ الإِله عليه
فاستَقَلَّتْ لِذِكْرِهِ العُظَمَاءُඔහු කෙරෙහි දෙවියන් වහන්සේගේ කරුණාව අතිමහත් විය, එබැවින් ඔහුව සිහිපත් කිරීමේදී, සියලුම ශ්‍රේෂ්ඨයන් නොවැදගත් ලෙස පෙනී සිටියහ.
جَهِلَتْ قومُهُ عليه فأَغْضَى
وَأخو الحِلْم دَأبُهُ الإِغْضَاءُඔහුගේ ජනතාව ඔහු කෙරෙහි නොදැනුවත්ව ක්‍රියා කළද, ඔහු එය නොසලකා හැරියේය, මන්ද ඉවසිලිවන්තයන්ගේ පුරුද්ද නොසලකා හැරීමයි.
وَسِعَ العَالَمِين عِلْمَاً وَحِلْمَاً
فهْوَ بحرٌ لم تُعْيِهِ الأَعبَاءُඔහු සියලු ලෝකයන් දැනුමෙන් හා ඉවසීමෙන් වැළඳ ගත්තේය, මන්ද ඔහු බරින් වෙහෙසට පත් නොවන සාගරයක් වන බැවිනි.
مُسْتَقِلٌّ دُنْيَاكَ أن يُنْسَبَ الإِم
ساكُ منها إليه والإِعطاءُඔබේ ලෞකික වස්තු ඔහුට ඒවා රඳවා තබා ගැනීම හෝ දීම සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට තරම් නොවැදගත්ය.
شمسُ فضلٍ تَحَقَّقَ الظنُّ فيه
أنه الشمسُ رِفْعَةً والضِّياءُඔහු ගුණධර්මයේ සූර්යයෙකි, උසස් බවින් හා දීප්තියෙන් ඔහු සූර්යයා බවට වූ අනුමානය තහවුරු විය.
فإذا ما ضحا محا نورُه الظِّل
لَ وقد أثْبَتَ الظِّلالَ الضَّحَاءُඑබැවින් ඔහු බැබළුණු විට, ඔහුගේ ආලෝකය සෙවනැල්ල මැකී ගියේය, උදෑසන ආලෝකය සාමාන්‍යයෙන් සෙවනැලි ඇති කළද.
فكأنَّ الغمامةَ استَوْدَعَتْهُ
مَنْ أظَلَّتْ مَنْ ظِلِّهِ الدُّفَفَاءُවලාකුළ ඔහුට භාර දුන්නේ, එයින් හෙළන ලද සෙවණෙහි සිසිලසය, එම සෙවණැල්ල පවා ඔහුගේම සෙවණින් ව්‍යුත්පන්න වූවාක් මෙනි.
خَفِيَتْ عِنْدَهُ الفضائلُ وانجا
بَتْ به عن عقولِنَا الأهواءُඔහුගේ අභිමුඛයේදී, අනෙකුත් සියලුම ගුණධර්ම සැඟවී ගියේය, ඔහු තුළින්, අපගේ සිත්වලින් අභිමතයන් හා ආශාවන් දුරු විය.
أمَعَ الصُّبحِ للنجومِ تَجَلٍّ
أمْ مع الشمسِ للظلامِ بَقاءُඅලුයම සමඟ තරු බැබළිය හැකිද, නැතහොත් සූර්යයා සමඟ අන්ධකාරය පැවතිය හැකිද?
مُعجزُ القَوْلِ والفِعَالِ كريمُ ال
خلقِ وَالخُلْقِ مُقْسِطٌ مِعْطاءُඔහු කථාවෙන් හා ක්‍රියාවෙන් ආශ්චර්යවත්ය, ශාරීරික ස්වරූපයෙන් හා චරිතයෙන් උතුම්ය, සාධාරණ හා ත්‍යාගශීලීය.
لا تَقِسْ بالنبيِّ في الفضل خَلْقَاً
فهو البحر والأنامُ إضاءُඅලංකාරයෙන් කිසිදු මැවීමක් නබි ﷺ තුමාට සම නොකරන්න, මන්ද ඔහු සාගරය වන අතර අනෙකුත් සියලුම ජීවීන් එහි ප්‍රතිබිම්බ පමණි.
كلُّ فضل في العالَمين فمن فَض
لِ النبيِّ استعارَهُ الفُضَلاءُසියලු ලෝකයන්හි දක්නට ලැබෙන සෑම විශිෂ්ටත්වයක්ම, විශිෂ්ටයන් විසින් නබි ﷺ තුමාගේම විශිෂ්ටත්වයෙන් ණයට ගන්නා ලදී.
شُقَّ عَنْ صَدْرِهِ وشُقَّ لَهُ البَدْ
رُ وَمِنْ شَرْطِ كلِّ شَرْطٍ جَزاءُඔහුගේ පපුව විවෘත කරන ලදී, පූර්ණ චන්ද්‍රයා ඔහු වෙනුවෙන් දෙබෑ කරන ලදී, මන්ද එවැනි සෑම සලකුණක්ම දිව්‍යමය නියෝගයකි.
ورَمَى بالحَصَى فأَقْصَدَ جَيشاً
ما العَصَا عِنْدَه وَمَا الإِلقاءُඔහු ගල් කැට විසි කර හමුදාවක් බිම හෙළුවේය, මෝසෙස්ගේ සැරයටිය සහ එය විසි කිරීම ඊට සාපේක්ෂව නොවැදගත් බව පෙනෙන්නට සැලැස්සුවේය.
ودعا للأنامِ إذ دَهَمَتْهُم
سَنَةٌ مِنْ مُحولِها شَهْباءُදරුණු, වියළි නියඟයකින් වසරක් පුරා පීඩාවට පත් වූ විට ඔහු ජනතාව වෙනුවෙන් යාඥා කළේය.
فاسْتَهَلّتْ بالغَيْثِ سَبْعَةَ أَيَّا
مٍ عليهم سحابةٌ وَطْفاءُඑබැවින් බර, අඳුරු වලාකුළක් දින හතක් ඔවුන් මත වර්ෂාව වස්සවීය.
تَتَحَرّى مَواضِعَ الرَّعْيِ وَالسَّقْ
يِ وحيث العِطاشُ تُوهَى السِّقاءُඑය තණබිම් සහ ජලය සපයන ස්ථාන සොයා ගත් අතර, පිපාසිතයන් සිටි තැන්වලට බහුල ලෙස ජලය වස්සවීය.
وأتى الناسُ يَشْتَكُونَ أذاها
وَرَخَاءٌ يُؤْذِي الأنام غلاءُජනතාව එහි හානිය ගැන පැමිණිලි කළහ, මන්ද බහුලත්වය පවා එහි අතිරික්තය තුළින් මනුෂ්‍යත්වයට හානි කළ හැකි බැවිනි.
فدعا فانجلى الغمام فقلت في
وصف غيث إِقْلاعَه استسقاءُඑබැවින් ඔහු යාඥා කළේය, වලාකුළු පහව ගියේය, එවැනි වර්ෂාවක් නැවැත්වීමම වර්ෂාව සඳහා වූ යාඥාවක් බව මට පැවසීමට සැලැස්සුවේය.
ثم أَثْرى الثَّرَى فقرَّتْ عُيونٌ
بقُراهَا وَأُحْيِيَتْ أَحْيَاءُඑවිට පොළොව සාරවත් විය, එහි සශ්‍රීක ජනාවාසවලින් දෑස් ප්‍රීතිමත් කරමින්, ජීවීන් නැවත පණ ලැබූහ.
فترى الأرضَ غِبَّهُ كسماءٍ
أشْرَقَتْ مِنْ نُجومِهَا الظَّلْمَاءُඑබැවින් ඔබ එයින් පසු පොළොව දකින්නේ, තාරකාවලින් අන්ධකාරය ආලෝකමත් වූ අහසක් මෙනි.
تُخْجِلُ الدُّرَّ واليواقيتَ من نَوْ
رِ رُباها البَيْضَاءُ والحَمراءُඑහි කඳුකරයේ සුදු සහ රතු මල් මුතු සහ මැණික් ලැජ්ජාවට පත් කළේය.
لَيْتَهُ خَصَّنِي بِرُؤْيَةِ وَجْهٍ
زَالَ عن كلِّ من رآه الشّقاءُඔහු ﷺ මට මුහුණක් දැකීමට අවස්ථාව ලබා දුන්නේ නම්, එය දුටු සියල්ලන්ගෙන් සියලු දුක්ඛ දෝමනස්සයන් පහව ගියේය.
مُسْفِرٌ يَلْتَقِي الكَتِيبَةَ بَسَّا
ماً إذا أسْهَمَ الوُجُوهَ اللِّقاءُදීප්තිමත් වූ ඔහු ﷺ සිනහවකින් සේනාව හමු විය, හමුවීම අනෙකුත් මුහුණු අඳුරු කළ විට පවා.
جُعِلَتْ مَسْجِدَاً له الأرضُ فاهْتز
زَ به للصلاةِ فيها حِرَاءُපොළොව ඔහු ﷺ වෙනුවෙන් පල්ලියක් බවට පත් කරන ලදී, එබැවින් හිරා පවා ඒ මත යාඥා කිරීම සඳහා ප්‍රීතියෙන් වෙව්ලන්නට විය.
مُظْهِرٍ شَجّةَ الْجَبِينِ عَلَى البُرْ
ءِ كما أَظهرَ الهلالَ البَرَاءُසුව වූ පසුව පවා ඔහු ﷺ තම නළලේ කැළල පෙන්වීය, අලුත් සඳ එහි සිහින් ස්වරූපය හෙළි කරනවාක් මෙන්.
سُتِرَ الحُسْنُ منه بالحسنِ فاعجَبْ
لِجَمِالٍ له الْجَمالُ وِقاءُඔහුගේ ﷺ අලංකාරය අලංකාරයෙන් වැසී තිබුණි, එබැවින් අලංකාරයම පලිහක් ලෙස සේවය කරන අලංකාරයක් ගැන මවිත වන්න.
فهْوَ كالزّهْرِ لاحَ من سَجَفِ الأك
مام والعودِ شُقَّ عنه اللّحاءُඔහු ﷺ තම අංකුරවල කොපුවෙන් මතුවන මලක් මෙනි, පොත්ත ඉවත් කරන ලද අත්තක් මෙනි.
كَادَ أَنْ يُغشِيَ العُيونَ سناً مِنْ
هُ لِسِرٍّ فيه حَكَتْهُ ذُكاءُඔහුගේ ﷺ දීප්තිය දෑස් අන්ධ කිරීමට ආසන්න විය, සූර්යයා පවා විස්තර කළ ඔහුගේ අභ්‍යන්තරයේ වූ රහසක් නිසා.
صانَهُ الحُسْنُ وَالسّكِينَةُ أَنْ تُظ
هِرَ فيه آثارها البأساءُඅලංකාරය සහ සන්සුන්කම ඔහු ﷺ දුෂ්කරතාවල බලපෑම් පෙන්වීමෙන් ආරක්ෂා කළේය.
وتَخَالُ الوجوهَ إنْ قابَلَتْه
أَلْبَسَتْهَا ألوانَهَا الحِرْبَاءُඋන්වහන්සේ ﷺ හමුවූ විට, මුහුණු වර්ණ වෙනස් කරන්නේ, හූනෙක් තම වර්ණ ඒවාට දුන්නාක් මෙන් යැයි ඔබට සිතෙනු ඇත.
فإذا شِمْتَ بِشْرَهُ وَنَدَاهُ
أذْهَلَتْكَ الأنوارُ والأنواءُඋන්වහන්සේගේ ﷺ ප්‍රීතිමත් බවත්, ත්‍යාගශීලී බවත් ඔබ දුටුවහොත්, එම ආලෝකයත්, ත්‍යාගත් ඔබව මුළුමනින්ම මවිතයට පත් කරනු ඇත.
أَوْ بتقبيلِ راحةٍ كانَ لل
هِ وباللَّه أخذها والعطاءُනැතහොත්, උන්වහන්සේගේ ﷺ අත්ලක් සිප ගැනීමෙන්, එහි සෑම ගැනීමක්ම සහ දීමක්ම අල්ලාහ් වෙනුවෙන් වූ අතර, එය උන්වහන්සේගේ දිව්‍යමය කැමැත්තෙන් සිදු විය.
تَتَّقِي بأْسَها الملوكُ وَتحْظَى
بالغِنَى من نَوَالِهَا الفُقَراءُරජවරුන් එම හස්තයේ ﷺ බලයට බිය වූ අතර, දුප්පතුන් එහි ත්‍යාගයෙන් ධනය ලබා ගත්හ.
لا تَسَلْ سَيْلَ جُودِها إنما يَك
فِيك مِنْ وكْفِ سُحْبها الأنداءُඑහි ﷺ ත්‍යාගශීලීත්වයේ ගංවතුර ගැන විමසන්න එපා, මක්නිසාද යත් එහි වලාකුළු වලින් වැටෙන පිනි බිංදු පවා ඔබට ප්‍රමාණවත් වනු ඇත.
دَرَّتِ الشاةُ حينَ مرَّتْ عَلَيها
فلها ثَرْوَةٌ بها وَنَماءُඋන්වහන්සේ ﷺ ළඟින් ගිය විට බැටළුවා කිරි දුන්නේය, උන්වහන්සේ තුළින් එය සමෘද්ධිය හා වර්ධනය ලබා ගත්තේය.
نَبَعَ الماءُ أَثْمَرَ النخلُ في عا
مٍ بها سَبَّحَتْ بها الحصباءُජලය ගලා ආවේය, උන්වහන්සේ ﷺ නිසා තල් ගස් එකම වසරකදී පල දැරුවේය, ගල් කැට පවා උන්වහන්සේගේ පැමිණීමෙන් අල්ලාහ්ට ප්‍රශංසා කළේය.
أحْيَتِ المُرْمِلِينَ مِنْ مِوْتِ جَهْدٍ
أَعْوَزَ القَوْمَ فيه زادٌ وماءُඋන්වහන්සේ ﷺ දුප්පතුන්ව දුෂ්කරතාවයේ මරණයෙන් මුදවා ගත් අතර, එහිදී මිනිසුන්ට ආහාර සහ ජලය යන දෙකම නොතිබුණි.
فتغَدَّى بالصَّاعِ أَلْفٌ جِياعٌ
وتَرَوَّى بالصَّاعِ ألفٌ ظِمَاءُඑලෙසින්, බඩගිනි වූ දහසක් දෙනා එක් සා' ආහාරයකින් පෝෂණය වූ අතර, පිපාසයෙන් පෙළුණු දහසක් දෙනා එක් සා' ජලයකින් පිපාසය සංසිඳුවා ගත්හ.
وَوَفَى قدرُ بَيْضَةٍ مِنْ نُضَارٍ
دَيْنَ سَلْمَانَ حِينَ حانَ الوفاءُසල්මාන්ගේ ණය ගෙවීමට කාලය පැමිණි විට, බිත්තරයක බරට සමාන පිරිසිදු රන් ප්‍රමාණයක් ඔහුගේ ණය පියවා ගත්තේය.
كانَ يُدْعَى قِنّاً فأُعْتِقَ لَمَّا
أيْنَعَتْ مِنْ نَخيلِه الأَقْنَاءُඔහු (සල්මාන්) වහලෙකු ලෙස හැඳින්වූ නමුත්, ඔහුගේ තල් ගස්වලින් තල් පොකුරු ඉදුණු විට නිදහස් කරන ලදී.
أفلا تَعْذُرُونَ سَلْمَانَ لَمَّا
أَنْ عَرَتْهُ مِنْ ذِكْرِهِ العُروَاءُඑසේනම්, උන්වහන්සේ ﷺ ගැන සඳහන් කිරීමෙන් පමණක් සල්මාන්ව භක්තියෙන් වෙව්ලන්නට ගත් විට, ඔබ ඔහුට සමාව නොදෙන්නේද?
وَأَزالَت بِلَمْسِهَا كلَّ دَاءٍ
أكْبَرَتْهُ أطِبَّةٌ وَإِسَاءُඑහි ස්පර්ශයෙන්, වෛද්‍යවරුන් සහ සුව කරන්නන් සුව කළ නොහැකි යැයි සැලකූ සෑම රෝගයක්ම ඉවත් විය.
وعُيُونٌ مَرَّتْ بها وَهْي رُمْدٌ
فأَرَتْهَا مَا لَمْ تَرَ الزَّرْقَاءُඇස් රෝගීව තිබියදී උන්වහන්සේ ﷺ ළඟින් ගිය විට, තියුණු ඇස් ඇති අයට පවා නොපෙනෙන දේ දැකීමට එය ඔවුන්ට සැලැස්වීය.
وأَعادَتْ عَلَى قَتَادَةَ عَيْنَاً
فَهْيَ حتى مماتِه النَّجْلاءُඑය කතාදාට ඇසක් යළි ලබා දුන් අතර, එය ඔහුගේ මරණය දක්වාම විශාලව හා අලංකාරව පැවතුණි.
أَوْ بِلَثْمِ التُّرَابِ مِنْ قَدَمٍ لا
نَتْ حَياءً من مَشْيِهَا الصَّفْواءُනැතහොත්, උන්වහන්සේගේ ﷺ පාදයකින් දූවිලි සිප ගැනීමෙන්, උන්වහන්සේගේ ගමන නිසාම දැඩි ගල් පවා ලැජ්ජාවෙන් මෘදු විය.
مَوْطِئُ الأخمَصِ الَّذِي منه للقل
لبِ إذا مَضْجَعي أَقَضَّ وِطاءُඋන්වහන්සේගේ ﷺ පාදයේ ආරුක්කුව තැබූ ස්ථානය, මගේම ඇඳ අපහසු වූ විට හදවතට මෘදු විවේක ස්ථානයක් සපයයි.
حَظيَ المسجدُ الحرامُ بمَمْشا
ها ولم يَنْس حَظه إِيلِيَاءُශුද්ධ වූ මස්ජිදුල් හරාම් උන්වහන්සේගේ ﷺ පා සටහන් වලින් ආශීර්වාද ලැබූ අතර, ජෙරුසලමද උන්වහන්සේගේ ආශීර්වාදයෙන් තම කොටස අමතක කළේ නැත.
وَرَمَتْ إذْ رَمَى بها ظُلَمَ اللي
لِ إلى اللَّه خوفُه والرَّجاءُඋන්වහන්සේ ﷺ තම බිය සහ බලාපොරොත්තුව අල්ලාහ් වෙත යොමු කරමින්, රාත්‍රියේ අන්ධකාරය දුරු කළේය.
دَمِيَتْ في الوَغَى لِتَكْسِبَ طِيباً
ما أراقتْ من الدَّمِ الشُّهداءُඋන්වහන්සේගේ ﷺ පාදය සටනේදී ලේ වැගිරෙව්වේ, දිවි පිදූවන්ගේ ලෙයින් පවා ලබා ගත නොහැකි සුවඳක් ලබා ගැනීමටය.
فَهْيَ قُطْبُ المحرابِ وَالْحَرْبِ كم دا
رت عليها في طاعة أَرحاءُඋන්වහන්සේ ﷺ යාඥා ස්ථානයේත්, යුද්ධයේත් කේන්ද්‍රය වන අතර, උන්වහන්සේ වටා බොහෝ මෝල් ගල් කීකරුකමෙන් භ්‍රමණය වී ඇත.
وَأُرَاهُ لو لم يُسَكِّنْ بها قب
لُ حِراءً ماجَتْ بِهِ الدَّأْمَاءُහිරා ගුහාවට පෙර උන්වහන්සේ ﷺ ලෝකය තුළ නොසිටියේ නම්, පැවැත්මේ විශාලත්වය කැළඹීමෙන් උතුරා යනු ඇතැයි මම විශ්වාස කරමි.
عَجَباً للكُفّارِ زادوا ضلالاً
بالذي فيه للعقول اهتداءُසියලු බුද්ධීන්ට පැහැදිලි මඟ පෙන්වීමක් අඩංගු දෙයකින් පවා නොමඟ ගිය අදේවවාදීන් කෙතරම් පුදුම සහගතද!
والذي يسألون منه كتابٌ
مُنْزَلٌ قد أتاهم وارتقاءُඔවුන් ඉල්ලා සිටින දේ නම්, ඔවුන් වෙත දැනටමත් පැමිණ ඇති, උසස් බව සහ ප්‍රගතිය ලබා දෙන එළිදරව් වූ ග්‍රන්ථයකි.
أَوَ لم يَكْفِهِمْ من اللَّهِ ذِكْرٌ
فيه للناس رحمةٌ وشفاءُඅල්ලාහ්ගෙන් වූ සිහි කිරීමක් ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් නොවූයේද, එහි සියලු මනුෂ්‍ය වර්ගයාට දයාව සහ සුවය අඩංගු වන විට?
أَعجزَ الإِنسَ آية منه والجن
نَ فَهَلَّا يأتي بها البُلَغاءُඑහි එක් පදයක් මනුෂ්‍ය වර්ගයාටත්, ජින්වරුන්ටත් අසරණ කර ඇත, එසේනම් ඔවුන් අතරින් වඩාත්ම වාචික අය එහි සමාන දෙයක් ඉදිරිපත් නොකරන්නේ මන්ද?
كلّ يومٍ تُهدَى إلى سامِعِيه
مُعجِزاتٍ من لفظِه القُرَّاءُසෑම දිනකම, පාරායනය කරන්නන් එහි වචන වලින්ම ආශ්චර්යයන් අසන්නන්ට ඉදිරිපත් කරති.
تَتَحَلَّى به المسامِعُ والأف
واه فَهْو الحُلِيُّ وَالحَلْوَاءُකන් සහ මුඛය එයින් අලංකාර වේ, මක්නිසාද යත් එය ආභරණයක් මෙන්ම මිහිරි ප්‍රණීත ආහාරයක්ද වන බැවිනි.
رَقَّ لَفْظاً وراق معنىً فجاءَتْ
في حُلاها وحَلْيِها الخَنْسَاءُවචන වලින් සියුම් වූත්, අර්ථයෙන් උත්තරීතර වූත් එය, අල්-ඛන්සාගේ කාව්‍යය මෙන්, එහි අලංකාරයෙන් හා ආභරණයෙන් යුතුව ඉදිරිපත් විය.
وأرَتْنَا فيه غوامضَ فضلٍ
رِقَّةٌ مِنْ زُلالِهَا وَصَفاءُඑහි ගැඹුරු විශිෂ්ටත්වයන් අපට හෙළි කළේය, එහි පිරිසිදු, පැහැදිලි සාරය සහ පාරිශුද්ධත්වය නිසා ඇති වූ සියුම් බවකි.
إنما تُجْتَلَى الوُجُوهُ إذَا ما
جُلِيَتْ عِنْ مِرْآتِهَا الأصْداءُමුහුණු සැබවින්ම හෙළි වන්නේ, ඒවායේ කැඩපත් වලින් මලකඩ ඉවත් කළ විට පමණි.
سُوَرٌ منه أشْبَهَتْ صُوَراً مِن
نَا ومِثْلُ النَّظَائِر النُّظَراءُඑහි පරිච්ඡේද අපෙන් වූ ස්වරූපයන්ට සමාන වූ අතර, සැබවින්ම සමානයන් සමානයන්ට සැසඳේ.
والأقاويل عندَهمْ كالتماثي
لِ فلا يُوهِمَنَّكَ الخطباءُඔවුන්ගේ කියමන් පණ නැති පිළිම වැනිය, එබැවින් කථිකයන් ඔබට රැවටීමට ඉඩ නොදෙන්න.
كم أبانَتْ آياتُهُ من علومٍ
عن حُروفٍ أبانَ عنها الهجاءُඑහි පද මගින්, උච්චාරණයෙන් ප්‍රකට වූ සරල අකුරු වලින් කොපමණ විද්‍යාවන් හෙළිදරව් කර ඇත්ද!
فهْي كالحَبِّ والنَّوَى أعجبَ الزُّر
راعَ منهُ سنابلٌ وَزَكاءُඑබැවින් එය ධාන්‍ය හා තල් ඇටය මෙනි, එයින් බඩ ඉරිඟු කරල් සහ බහුල වර්ධනය ගොවීන් මවිතයට පත් කර ඇත.
فأطالوا فيه التردُّدَ وَالرَّي
بَ فقالوا سِحْرٌ وقالوا افتراءُඑබැවින් ඔවුන් ඒ පිළිබඳව තම පැකිලීම සහ සැකය දිගටම කරගෙන ගොස්, "එය මායාවකි," සහ "එය ප්‍රබන්ධයකි" යැයි කීහ.
وإذا البيِّنَاتُ لَمْ تُغْنِ شيئاً
فَالتماسُ الهُدَى بِهِنَّ عَناءُපැහැදිලි සාක්ෂි කිසිවක් ප්‍රයෝජනවත් නොවන්නේ නම්, ඒවා තුළින් මඟ පෙන්වීම සෙවීම නිෂ්ඵල උත්සාහයකි.
وإذا ضلَّتِ العُقول على عِلْ
مٍ فماذا تقوله الفُّصَحاءُදැනුම තිබියදීත් බුද්ධිය නොමඟ යන්නේ නම්, වාචික අයට තවත් කුමක් කිව හැකිද?
قومَ عيسى عاملْتم قومَ موسى
بالذي عامَلَتْكُم الحُنفاءُඕ යේසුස්ගේ ජනතාවනි, සැබෑ ඒකදේවවාදීන් ඔබට සැලකූ ආකාරයටම ඔබ මෝසෙස්ගේ ජනතාවට සැලකුවා.
صَدَّقوا كُتْبَكُمُ وكذَبْتُمْ
كُتبَهُمُ إنّ ذا لَبِئْسَ البَواءُඔවුන් (සැබෑ ඒකදේවවාදීන්) ඔබේ පොත් විශ්වාස කළ නමුත්, ඔබ ඔවුන්ගේ පොත් අවිශ්වාස කළා; සැබවින්ම, එය දුක්ඛිත ප්‍රතිලාභයකි.
لو جحدنا جُحُودَكم لاستويْنَا
أوَ للحقِّ بالضَّلالِ استواءُඔබ ප්‍රතික්ෂේප කරන ආකාරයට අපත් ප්‍රතික්ෂේප කළහොත්, අප සමාන වන්නෙමු. එහෙත් සත්‍යය හා මිථ්‍යාව අතර සැබවින්ම සමානත්වයක් තිබිය හැකිද?
مَا لَكُم إِخْوَةَ الكِتابِ أُناساً
ليس يُرْعَى للحقِّ منكم إخاءُඅහෝ ග්‍රන්ථයේ ජනයෙනි, සත්‍යය උදෙසා කිසිදු සහෝදරත්ව බැඳීමක් නොරැකෙන ජනතාවක් වීම ඔබට ඇති වරද කුමක්ද?
يَحْسُدُ الأولُ الأخيرَ وما زا
لَ كذا المُحْدَثُونَ وَالقُدَمَاءُපළමුවැන්නා අන්තිමයාට ඊර්ෂ්‍යා කරයි, අලුත් සහ පැරණි පරම්පරා දෙකම සමඟ එය සැමවිටම එසේ වී ඇත.
قد عَلِمْتُم بِظلمِ قابيل هابي
لَ ومظلومُ الإِخْوَةِ الأَتْقِيَاءُකායින් විසින් ආබෙල්ට කළ අසාධාරණය සහ භක්තිමත් සහෝදරයන් අතර සිටි පීඩිතයන් ගැන ඔබ නිසැකවම දන්නවා ඇත.
وسمِعْتم بكَيْدِ أَبناءِ يعقو
بَ أَخَاهم وكلُّهم صُلَحَاءُයාකොබ්ගේ පුත්‍රයන් තම සහෝදරයාට එරෙහිව කළ කුමන්ත්‍රණය ගැන ඔබ අසා ඇත, ඔවුන් සියල්ලෝම ධර්මිෂ්ඨ වුවද.
حِينَ أَلْقَوْهُ في غَيابَةِ جُبٍّ
وَرَمَوْهُ بالإفْكِ وَهْوَ بَراءُඔවුන් ඔහුව ළිඳක සැඟවුණු ගැඹුරට දමා, ඔහු නිර්දෝෂී වුවද, ඔහුට බොරු චෝදනා කළ විට.
فتأَسَّوْا بِمَن مَضَى إذْ ظَلَمتمْ
فالتَّأَسِّي لِلنَّفْسِ فيه عَزَاءُඑබැවින්, ඔබ අසාධාරණයක් කර ඇති බැවින්, පෙර සිටි අයගෙන් සැනසීම ලබාගන්න, මක්නිසාද එවැනි සැනසීමකින් ආත්මය සුවය ලබයි.
أتُرَاكُم وَفَّيْتُم حينَ خَانُوا
أم تُرَاكُمْ أَحْسَنْتُمُ إذْ أساؤُواඔවුන් ද්‍රෝහි වූ විට ඔබ විශ්වාසවන්ත වූ බව හෝ ඔවුන් නපුර කළ විට ඔබ ධර්මිෂ්ඨව ක්‍රියා කළ බව ඔබ සිතනවාද?
بَلْ تَمَادَتْ عَلَى التَّجَاهُلِ آبَا
ءٌ تَقَفَّتْ آثَارِهَا الأَبناءُඒ වෙනුවට, පියවරුන් නොදැනුවත්කමෙහි නොනැවතුණු අතර, ඔවුන්ගේ දරුවන් ඔවුන්ගේ අඩිපාරේ ගමන් කළහ.
بَيَّنَتْهُ تَوْراتُهُمْ وَالأَناجِي
لُ وَهم في جُحُودِهِ شُرَكاءُඔවුන්ගේ තෝරා සහ ශුභාරංචි ඔහු ﷺ පැහැදිලි කළ නමුත්, ඔහුව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේදී ඔවුන් හවුල්කරුවන්ය.
إنْ تقولوا ما بَيَّنَتْهُ فما زَا
لَتْ بها عن عيونهم غشوَاءُඔවුන් ඔහුව ﷺ පැහැදිලි නොකළ බව ඔබ කියා සිටින්නේ නම්, සෑම විටම ඔවුන්ගේ ඇස්වලින් ඔහුව වසාගත් වැස්මක් තිබී ඇත.
أو تقولوا قد بَيَّنَتْهُ فما لِلْ
أُذْنِ عما تقوله صَمَّاءُනැතහොත් ඔවුන් ඔහුව ﷺ පැහැදිලි කළ බව ඔබ කියා සිටින්නේ නම්, එය ප්‍රකාශ කරන දේට කන බිහිරි වන්නේ ඇයි?
عَرَفُوهُ وَأنْكَرَوهُ وَظُلمَاً
كَتَمَتْهُ الشَّهَادَةَ الشُّهَدَاءُඔවුන් ඔහුව ﷺ හඳුනාගෙන පසුව ප්‍රතික්ෂේප කළහ, සාක්ෂිකරුවන් සාක්ෂිය අසාධාරණ ලෙස සඟවා තැබූහ.
أوَ نُورُ الإِلهِ تُطْفِئُهُ الأَفْ
واهُ وَهْوَ الذي به يُسْتَضاءُදෙවියන් වහන්සේගේ ආලෝකය හුදු මුඛයන්ගෙන් නිවා දැමිය හැකිද, සියල්ලන්ම ආලෝකමත් වන්නේ මේ ආලෝකයෙන්ම වන විට?
أوَلا يُنْكِرُونَ مَن طَحَنَتْهُم
بِرَحاها عِنْ أمْرِهِ الْهَيجاءُඔහුගේ අණ පරිදි යුද්ධයේ ගලින් ඔවුන් පොඩි කළ ඔහු ﷺ ප්‍රතික්ෂේප නොකරන්නේද?
وَكَساهم ثَوْبَ الصَّغارِ وقد
طُلَّت دِماً منهم وصِينَتْ دِمَاءُතවද ඔවුන්ට නින්දාවේ වස්ත්‍රය ඇන්දවූ අතර, ඔවුන්ගෙන් ලේ වැගිරුණත්, වෙනත් ලේ ඉතිරි විය.
كيف يَهدِي الإِله منهم قلوباً
حَشْوُها من حَبِيبِهِ الْبَغْضاءُදෙවියන් වහන්සේට ප්‍රිය වූ ﷺ කෙරෙහි වෛරයෙන් පිරුණු හදවත් ඇති ඔවුන් අතර සිටින අයට දෙවියන් වහන්සේ මඟ පෙන්වන්නේ කෙසේද?
خَبِّرونَا أهلَ الكِتَابَيْنِ من أَيْ
نَ أَتَاكُم تَثْليثكم والبَداءُඅහෝ ග්‍රන්ථ දෙකේ ජනයෙනි, ඔබේ ත්‍රිත්වය සහ "බදා" (දිව්‍ය කැමැත්තේ වෙනස) යන සංකල්පය ඔබට ලැබුණේ කොහෙන්දැයි අපට කියන්න.
مَا أتى بالعقِيدَتَيْنِ كتابٌ
واعتقادٌ لا نَصَّ فيه ادِّعاءُකිසිදු දිව්‍ය ග්‍රන්ථයක් මෙම මූලධර්ම දෙක ගෙනාවේ නැත, ශුද්ධ ලියවිලි පාඨයක් නොමැති ඕනෑම විශ්වාසයක් හුදු ප්‍රකාශයකි.
والدَّعاوَى ما لم تُقيموا عليها
بَيِّنَاتٍ أبناؤُها أَدْعِياءُතවද, පැහැදිලි සාක්ෂි මගින් ඔබ ඒවා තහවුරු නොකරන්නේ නම්, එම ප්‍රකාශයන්ගේ ප්‍රතිඵල අවජාතක වේ.
ليت شعري ذِكرُ الثلاثةِ وَالوا
حِدِ نَقْصٌ في عَدِّكم أمْ نَماءُතුන සහ එක සඳහන් කිරීම ඔබේ ගණනය කිරීමේ අඩුපාඩුවක්ද නැතහොත් වැඩිවීමක්ද යන්න මට පුදුමයකි.
كيف وَحَّدْتُم إِلهاً نَفَى التَّو
حِيدَ عنه الآباءُ والأَبناءُපියවරුන් සහ පුත්‍රයන් යන දෙදෙනාම ඒකීයත්වයේ සංකල්පය ප්‍රතික්ෂේප කළ දෙවියන් වහන්සේව ඔබ එක්සත් කළේ කෙසේද?
أإِلهٌ مُرَكَّبٌ ما سَمِعْنَا
بإِلهٍ لذاتِهِ أَجْزَاءُඋන්වහන්සේ සංයුක්ත දෙවියෙක්ද, මක්නිසාද උන්වහන්සේගේ සාරය වෙනම කොටස් වලින් සමන්විත දෙවියෙකු ගැන අප කිසිදා අසා නැත.
أَلِكُلٍّ منهم نَصِيبٌ مِنَ المُل
كِ فَهَلَّا تَمَيَّزُ الأَنْصِبَاءُඔවුන් සෑම කෙනෙකුටම රාජ්‍යයේ කොටසක් තිබේද, එසේ නම්, මෙම කොටස් පැහැදිලිව වෙන්කර හඳුනා නොගන්නේ ඇයි?
أم هُمُ حَلّلوُا بها شِرْكَةَ الأب
دَانِ أمْ هُمْ لبعضِهم كُفَلاءُනැතහොත් ඔවුන් ඒ තුළින් ශරීරවල හවුල්කාරිත්වයට ඉඩ දී තිබේද, නැතහොත් ඔවුන් එකිනෙකාට ඇපකරුවන් ලෙස සිටින්නේද?
أتراهم لحاجةٍ واضطرارٍ
خَلَطُوهَا ومَا بَغَى الخُلَطَاءُඔවුන් එය අවශ්‍යතාවයෙන් හා බලකිරීමෙන් මිශ්‍ර කළ බවත්, මිශ්‍ර කළ අය කිසිදු වරදක් නොකළ බවත් ඔබ සිතනවාද?
أهُوَ الرَّاكِبُ الحمارَ فيا عَجْ
زَ إِلهٍ يَمَسُّهُ الإِعْيَاءُඋන්වහන්සේ බූරුවා පිට නැගී ගිය තැනැත්තාද, මක්නිසාද වෙහෙසට පත් විය හැකි දෙවියෙකුට බලපාන දුර්වලකම කුමක්ද?
أمْ جميعٌ عَلَى الحمار لقد جَل
لَ حِمَارٌ بِجَمْعِهِم مَشَّاءُනැතහොත් ඔවුන් සියල්ලෝම බූරුවා පිට සිටිති; සැබවින්ම, ඔවුන් සියල්ලන්ම දරාගෙන යන බූරුවෙක් සැබවින්ම බලවත්ය!
أم سِواهم هُو الإِلهُ فما نِسْ
بَةُ عيسى إليه والإِنْتِمَاءُනැතහොත් ඔවුන් හැර වෙනත් අයෙක් සැබෑ දෙවියන් වහන්සේද, එසේ නම්, යේසුස් වහන්සේට උන්වහන්සේ සමඟ ඇති සම්බන්ධය සහ අයිතිය කුමක්ද?
أم أردتُم بها الصفاتِ فلمْ خُص
صَتْ ثُلاثٌ بِوصفِه وَثُناءُනැතහොත් ඔබ එයින් දිව්‍ය ගුණාංග අදහස් කළාද, එසේ නම්, උන්වහන්සේගේ විස්තරය සහ ප්‍රශංසාව සඳහා තුනක් පමණක් තෝරාගත්තේ ඇයි?
أم هُو ابنٌ للَّه ما شاركته
في معاني النُّبُوَّةِ الأَنبياءُනැතහොත් උන්වහන්සේ දෙවියන් වහන්සේගේ පුත්‍රයෙක්ද, අනාගතවක්තෘවරුන් අනාගතවක්තෘත්වයේ ගැඹුරු අර්ථයන් බෙදා නොගත්?
قتلَتْهُ اليهودُ فيما زَعَمْتُم
وَلأَمْواتِكم به إحياءُයුදෙව්වන් උන්වහන්සේව මරා දැමූ බව ඔබ කියා සිටියත්, උන්වහන්සේ තුළින් ඔබේ මළවුන්ට නැවත නැගිටීමක් ඇත.
إنَّ قَوْلاً أَطْلَقْتُمُوهُ عَلَى الل
هِ تعالى ذِكْرا لقَوْلٌ هُراءُසැබවින්ම, දෙවියන් වහන්සේ ගැන ඔබ ප්‍රකාශ කළ ප්‍රකාශය, උන්වහන්සේගේ සිහි කිරීම උසස් වේවා, සම්පූර්ණ විකාරයක් මිස අන් කිසිවක් නොවේ.
مِثْلَ مَا قَالَت اليهودُ وكلٌّ
لَزِمَتْهُ مقالَةٌ شَنعاءُඑය යුදෙව්වන් පැවසූ දෙයට සමාන වන අතර, ඔවුන් සෑම කෙනෙකුම පිළිකුල් සහගත කියමනකට බැඳී සිටී.
إذْ همُ اسْتَقْرَؤُوا البَداءَ وكم سا
قَ وَبَالاً إِليهم اسْتِقْرَاءُමක්නිසාද ඔවුන් දෙවියන් වහන්සේගේ කැමැත්තේ වෙනසක් අනුමාන කළ අතර, එවැනි අනුමානයක් ඔවුන්ට කොපමණ විපතක් ගෙනාවාද!
وَأَرَاهم لم يجعلُوا الواحِدَ القَه
هارَ في الخَلْقِ فاعلاً ما يشاءُතවද, මැවීමේදී උන්වහන්සේ කැමති ඕනෑම දෙයක් කරන තැනැත්තා ලෙස, එකම, ආධිපත්‍යධාරී තැනැත්තා ඔවුන් නොසැලකූ බව මම දකිමි.
جَوَّزُوا النَّسْخَ مِثْلَما جوَّزُوا المس
خَ عَلَيْهِم لو أنهم فُقهاءُඔවුන් සැබෑ නීතිවේදීන් නම්, ඔවුන් තමන් මත පරිවර්තනයට ඉඩ දුන්නා සේම, අවලංගු කිරීමටද ඉඩ දුන්හ.
هُوَ إِلَّا أَن يُرْفَعَ الحكمُ بالحك
مِ وخَلْقٌ فيه وأمرٌ سَواءُඑය එක් නියෝගයක් තවත් නියෝගයකින් ඉවත් කිරීමක් පමණි, මේ තුළ, මැවීම සහ අණ කිරීම උන්වහන්සේගේ කැමැත්තට සමානව යටත් වේ.
ولحُكمٍ من الزمانِ انتهاءٌ
ولحُكم من الزمانِ ابتداءُකාලයක නියෝගයකට අවසානයක් ඇත, තවද කාලයක නියෝගයකට ආරම්භයක් ඇත.
فَسَلُوهم أكان في مسخِهِم نَسْ
خٌ لآيات اللَّه أم إنشاءُඑබැවින් ඔවුන්ගෙන් අසන්න: ඔවුන්ගේ පරිවර්තනය දෙවියන් වහන්සේගේ පද අවලංගු කිරීමක්ද නැතහොත් නව මැවීමක්ද?
وَبَدَاءٌ في قَوْلِهمْ نَدِمَ الل
هُ عَلَى خَلْقِ آدمٍ أمْ خَطاءُආදම්ගේ මැවීම ගැන දෙවියන් පසුතැවුණා යැයි ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශයෙහි ඇත්තේ අදහස් වෙනසක්ද, නැතහොත් එය හුදෙක් වැරදීමක්ද?
أم مَحَا اللَّهُ آية الليل ذكراً
بعدَ سَهْوٍ ليوجَدَ الإِمْساءُනැතහොත්, සන්ධ්‍යාව ඇතිවීම සඳහා, යම් අතපසුවීමකින් පසු දෙවියන් රාත්‍රියේ සලකුණ මතකයෙන් මකා දැමුවාද?
أم بدا للإِلهِ في ذَبْحِ إِسْحَا
قَ وقد كان الأمر فيه مَضاءُනැතහොත්, ඊසාක්ගේ පූජාව සම්බන්ධයෙන් දෙවියන්ට පසුව පෙනී ගියාද, ඒ පිළිබඳ නියෝගය දැනටමත් ස්ථිරව නිකුත් කර තිබියදීත්?
أوَ ما حَرَّمَ الإِلهُ نِكَاحَ ال
أُختِ بعدَ التحليلِ فَهْوَ الزِّناءُනැතහොත්, සහෝදරියකට විවාහ වීම අවසර දී තිබියදීත්, දෙවියන් එය තහනම් කර, එමගින් එය කාම අපරාධයක් බවට පත් කළාද?
لا تُكَذِّبْ إنَّ اليَهُودَ وقد زا
غُوا عن الحقِّ مَعْشَرٌ لُؤَماءُඅවිශ්වාස නොකරන්න, මක්නිසාද යත්, සත්‍යයෙන් බැහැර වූ යුදෙව්වන් ඇත්තෙන්ම පිළිකුල් සහගත ජනතාවකි.
جَحَدُوا المصطفى وآمن بالطا
غُوتِ قومٌ همْ عندهمْ شُرَفاءُඔවුන් තෝරාගත් තැනැත්තා ﷺ ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර, පිළිම විශ්වාස කළහ, ඔවුන්ම ගෞරවනීය යැයි සලකන ජනතාවක්.
قتَلوا الأَنبياءَ وَاتَّخَذُوا العِج
لَ أَلا إنهم هم السُّفَهاءُඔවුන් අනාගතවක්තෘවරුන් ඝාතනය කර, වස්සා (නමස්කාරය සඳහා) පිළිගත්තෝය; සැබවින්ම, ඔවුන් සැබෑ මෝඩයෝය.
وسَفيهٌ من ساءَه المنُّ والسَّلْ
وَى وأَرضاهُ الفُومُ وَالقِثَّاءُමන්නා සහ වටුවන් අකමැති වූ, නමුත් සුදුළූණු සහ පිපිඤ්ඤා සතුට ගෙන දුන් තැනැත්තා මෝඩයෙකි.
مُلِئَتْ بالخبيثِ منهم بُطُونٌ
فَهْيَ نَارٌ طِباقُها الأمعاءُඔවුන්ගේ බඩවල් දුෂ්ටකමෙන් පිරී තිබුණි, එබැවින් ඔවුන්ගේ අන්ත්‍ර ස්ථරයන් වන ගින්නක් වැනිය.
لو أُرِيدُوا في حال سَبْتٍ بخيرٍ
كان سَبْتَاً لديهمُ الأَربِعاءُසබත් දිනක ඔවුන්ට යහපතක් අදහස් කර තිබුණා නම්, බදාදා ඔවුන්ගේ නියමිත සබත් දිනය වන්නට තිබුණි.
هُوَ يومٌ مُبارَكٌ قيلَ للتص
ريفِ فيه من اليهود اعتداءُඑය ආශීර්වාද ලත් දිනයකි, එහෙත් යුදෙව්වන් එය පිළිපැදීමේදී වරදක් කළ බව කියනු ලැබේ.
فَبِظُلْمٍ منهمُ وكفْرٍ عَدَتْهُم
طَيِّبَاتٌ في تَرْكِهنَّ ابْتِلاءُඑබැවින්, ඔවුන්ගේ අයුක්තිය සහ අවිශ්වාසය නිසා, යහපත් දේ ඔවුන්ට අහිමි විය, සහ ඒවා අත්හැරීම තුළ දැඩි පරීක්ෂාවක් විය.
خُدِعوا بالمنافقين وهل يَنْ
فُقُ إلَّا على السفيهِ الشَّقاءُඔවුන් කුහකයන් විසින් රැවටුණි, මක්නිසාද යත්, මෝඩයන් හැර වෙනත් කිසිවෙකුට දුක්ඛය පැමිණෙන්නේද?
واطمأنوا بقَوْلِ الَاحزاب إِخوا
نِهِمُ إِننا لكم أولياءُතවද, "ඇත්තෙන්ම, අපි ඔබේ මිත්‍රයෝ වෙමු" යැයි ප්‍රකාශ කළ ඔවුන්ගේ සහෝදරයන් වූ සන්ධානගත වූවන්ගේ වචනවලින් ඔවුන්ට සහනයක් ලැබුණි.
حالَفوهم وخالفوهم ولمْ أَدْ
رِ لماذا تخالَفَ الحُلفاءُඔවුන් ඔවුන් සමඟ සන්ධානගත වී පසුව ඔවුන්ට විරුද්ධ වූහ, සහ මිත්‍රයන්ම එකඟ නොවීමකට පත් වූයේ මන්දැයි මම නොදනිමි.
أسلَمُوهم لأَوَّلِ الحَشْرِ لا مِي
عادُهم صادقٌ ولا الإِيلاءُඔවුන් පළමු රැස්වීමේදී ඔවුන්ව අත්හැර දැමූහ, මක්නිසාද යත් ඔවුන්ගේ පොරොන්දුව සත්‍ය නොවූ අතර ඔවුන්ගේ දිවුරුම බැඳීමක් නොවීය.
سكَنَ الرُّعْبُ والخَرابُ قلوباً
وبُيُوتاً منهمُ نعاها الجَلاءُභීතිය සහ විනාශය ඔවුන්ගේ හදවත් සහ නිවෙස්වල තැන්පත් විය, ඔවුන්ගේම නෙරපා හැරීම ඒ ගැන වැලපුණි.
وَبِيَوْمِ الأحزابِ إِذْ زاغتِ الأَب
صَارُ فيهم وضلتِ الآراءُසහ සන්ධානගත වූවන්ගේ දිනයේදී, ඔවුන් අතර දෑස් වෙනතකට යොමු වූ විට සහ සියලු අදහස් නොමඟ ගිය විට.
وتَعَدَّوْا إلى النبيّ حدوداً
كان فيها عليهم العُدَوَاءُතවද ඔවුන් නබි ﷺ තුමාට විරුද්ධව සීමා ඉක්මවා ගියහ, එමගින් තමන්ටම සතුරුකම් ගෙන දුන් සීමා ඉක්මවා ගියහ.
وَنَهَتْهُم وما انتهت عنه قوم
فأُبيدَ الأَمَّارُ والنَّهاءُතවද ඔහු ඔවුන්ට තහනම් කළේය, එහෙත් ජනතාවක් එයින් වැළකුණේ නැත, එබැවින් අණ කළ තැනැත්තා සහ අණ ලැබූ තැනැත්තා යන දෙදෙනාම මුළුමනින්ම විනාශ විය.
وتعاطَوْا في أحمدٍ مُنْكَرَ القَوْ
لِ وَنُطقُ الأَراذِلِ العَوْراءُඔවුන් අහමඩ් ﷺ තුමාට විරුද්ධව නපුරු කතාබහක නිරත වූහ, මක්නිසාද යත්, නීචයන්ගේ ප්‍රකාශය සහජයෙන්ම දූෂිත හා අන්ධය.
كلُّ رِجْسٍ يَزِيدُه الخُلُقُ السُّو
ءُ سِفاهاً والمِلَّةُ العَوْجاءُසෑම නීච පුද්ගලයෙකුම ඔවුන්ගේ නරක චරිතය සහ ඔවුන්ගේ වංක ආගම නිසා මෝඩකමෙන් පමණක් වැඩි වේ.
فانظروا كيف كان عاقبة القوْ
مِ وَما ساق لِلْبَذِيِّ البَذَاءُඑබැවින්, එම ජනතාවට සිදු වූ දේ සහ ඔවුන්ගේ අශෝභනත්වය නරක කතා කරන අයට ගෙන ආ අවසානය කුමක්දැයි නිරීක්ෂණය කරන්න.
وجَد السَّبَّ فيه سُمَّاً وَلم يَدْ
رِ إِذْ المِيمُ في مواضِعَ بَاءُඔහුට ﷺ එරෙහි අපහාසය විෂක් ලෙස ඔහු දුටුවේය, 'සුම්මුන්' (විෂ) හි 'මීම්' ඇතැම් සන්දර්භයන්හි 'බා' (සබ්බුන් - අපහාසය) බවට පරිවර්තනය වන බව නොදැන, එමගින් අපහාසයම කථිකයාට විෂක් විය.
كانَ مِن فيه قتلُه بِيَدَيْهِ
فهو في سوء فِعله الزَّبَّاءُඔහුගේම මුඛය ඔහුගේම දෑතින් ඔහුගේ විනාශයට හේතු විය, ඔහුගේ නපුරු ක්‍රියාවෙන් ඔහු අස්-සබ්බා'ට සමාන විය.
أوْ هُوَ النحلُ قَرْصُهَا يَجْلُبُ الحَت
فَ إليها وما له إنْكَاءُනැතහොත් ඔහු මී මැස්සෙකු හා සමානයි, එහි දෂ්ට කිරීම තමන්ටම මරණය ගෙන එයි, එහෙත් එය එහි ඉලක්කයට කිසිදු ස්ථිර හානියක් සිදු නොකරයි.
صَرَعَتْ قومَهُ حبائِلُ بَغْيٍ
مَدَّها المكرُ منهم والدَّهاءُඔවුන්ගේම කපටිකම සහ වංචාව විසින් අටවන ලද අයුක්තියේ උගුල්, ඔහුගේ ජනතාව බිඳ දැමීය.
فأتتهم خيلٌ إلى الحرب تختا
لُ وللخيْلِ في الوغَى خُيَلاءُඑවිට යුද්ධය සඳහා අශ්වයන් ඔවුන් වෙත පැමිණියේය, ආඩම්බරයෙන් නටමින්, මක්නිසාද යත් අශ්වයන්ට සටනේදී ස්වභාවික උඩඟුකමක් ඇත.
قَصَدَتْ فيهم القنا فقَوافِي ال
طعْنِ منها ما شأنها الإيطاءُහෙල්ල ඔවුන් ඉලක්ක කළේය, සහ ඔවුන්ගේ පහරවල්වල 'රිද්ම' පුනරාවර්තනය ගැන තැකීමක් නොකළේය, තීරණාත්මකව පහර දුන්නේය.
وأثَارَتْ بأرضِ مكةَ نَقْعَاً
ظُنَّ أن الغُدُوَّ منها عِشاءُතවද ඔවුන් මක්කම දේශයේ දූවිලි වලාකුළක් නැංවූ අතර උදෑසන සන්ධ්‍යාව ලෙස වරදවා වටහා ගන්නා ලදී.
أحْجَمَتْ عندهُ الحجُون وأكْدى
عِنْد إعطائه القليلَ كَدَاءُඔහු ﷺ ඉදිරියේ, රළු කඳු පවා පසුබසින බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි, සහ ඔහු ﷺ සුළු දෙයක් පවා ලබා දුන් විට, වඳභාවය පවා ඵල දැරීය.
وَدَهَتْ أَوْجُهاً بها وبيوتاً
مُلّ منها الإكفاءُ والإقواءُතවද එය එහි මුහුණු සහ නිවෙස්වලට එතරම් නොනවත්වා පහර දුන්නේය, 'ඉක්ෆා' සහ 'ඉක්වා' යන කාව්‍යමය දෝෂ පවා එහි විස්තරයෙන් වෙහෙසට පත් වනු ඇත.
فَدَعَوْا أحْلَمَ البريَّةِ والعفْ
وُ جوابُ الحليمِ والإغْضاءُඑබැවින් ඔවුන් සියලු මැවීම් අතරින් වඩාත්ම ඉවසිලිවන්තයා ﷺ වෙත ආයාචනා කළහ, මක්නිසාද යත්, සමාව දීම සහ නොසලකා හැරීම සැබෑ ඉවසිලිවන්තයන්ගේ ස්වභාවික ප්‍රතිචාර වේ.
ناشدوه القُرْبَى التي من قُرَيْش
قطعَتْهَا التِّراتُ والشَّحْناءُඔවුන් ඔහු ﷺ වෙත කුරයිෂ්ගේ ඥාතිත්වය සිහිපත් කරමින් ආයාචනා කළහ, එය ආරවුල් සහ සතුරුකම් විසින් බොහෝ කලකට පෙර බිඳ දමන ලද බැඳීමකි.
فعَفا عَفْوَ قَادرٍ لم يُنَغِّصْ
هُ عليهم بما مضى إغراءُඑබැවින් ඔහු ﷺ බලය ඇති කෙනෙකුගේ සමාවෙන් සමාව දුන්නේය, ඔවුන්ට එරෙහි අතීත දුක්ගැනවිලි වලින් කිසිදු පෙලඹවීමකින් අපවිත්‍ර නොවූ සමාවකි.
وإذا كان القطْع وَالوصلُ لل
هِ تَسَاوَى التَّقْرِيبُ وَالإِقْصاءُතවද සම්බන්ධතා බිඳ දැමීම සහ සම්බන්ධ කිරීම යන දෙකම දෙවියන් වහන්සේ වෙනුවෙන් පමණක් සිදු කරන විට, සමීප වීම සහ දුරස් වීම යන දෙකම සමානව වැදගත් වේ.
وسواءٌ عليه فيما أتاهُ
مِنْ سِواهُ المَلامُ وَالإطْراءُතවද, අන් අයගෙන් ඔහුට ﷺ ලැබුණු දේ සම්බන්ධයෙන්, එය දොස් පැවරීමක් හෝ ප්‍රශංසාවක් වුවද, ඔහුට ﷺ සියල්ල එක හා සමාන විය.
وَلَو انَّ انتقامَهُ لِهَوَى النَّف
سِ لَدَامَتْ قطيعةٌ وَجَفَاءُතවද ඔහුගේ ﷺ පළිගැනීම පුද්ගලික ආශාවකින් මෙහෙයවනු ලැබුවේ නම්, විරසකය සහ කටුක බව සදහටම පවතිනු ඇත.
قام للَّه في الأُمورِ فأَرْضَى ال
لهَ منه تَبايُنٌ وَوَفاءُඔහු ﷺ සියලු කාරණාවලදී දෙවියන් වහන්සේ වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේය, එබැවින් දෙවියන් වහන්සේ ඔහුගේ ﷺ අද්විතීය විශිෂ්ටත්වය සහ නොසැලෙන විශ්වාසවන්තභාවය ගැන සතුටු විය.
فِعْلُهُ كلُّهُ جَمِيلٌ وَهل يَنْ
صَحُ إلّا بمَا حَوَاهُ الإناءُඔහුගේ ﷺ සියලු ක්‍රියා අලංකාරය, මක්නිසාද යත්, භාජනයක් එහි අඩංගු දේ හැර වෙනත් කිසිවක් වත් කරන්නේද?
أطْربَ السامعينَ ذِكْرُ عُلاهُ
يا لَرَاحٍ مَالَتْ بهَا النُّدَماءُඋන්වහන්සේගේ ﷺ උත්තරීතරභාවය සිහි කිරීම සවන් දෙන්නන් මත් කරවයි, එය මිතුරන් නටවන මත් කරවන ප්‍රීතියක් හා සමානය.
النبيُّ الأميُّ أعلمُ مَنْ أس
نَدَ عنه الرُّوَاةُ وَالحكَماءُඅක්ෂරඥානයක් නොලැබූ නබිතුමා ﷺ, කතන්දරකරුවන් සහ ඍෂිවරුන් දැනුම ලබාගත් සියල්ලන් අතරින් වඩාත්ම ඥානවන්තයා වෙති.
وَعَدَتْنِي ازْدِيَارَهُ العامَ وَجْنا
ءٌ وَمَنَّتْ بِوَعْدِها الوجْناءُවේගවත් ඔටුදෙනක් මේ වසරේ උන්වහන්සේ ﷺ හමුවීමට මා හට පොරොන්දු වූ අතර, එම ශක්තිමත් වාහනය ඇගේ පොරොන්දුව ඉටු කළාය.
أفلا أنْطَوِي لها في اقْتضائِي
ه لِتُطْوَى ما بَيْنَنا الأَفْلاءُඑසේ නම්, අප අතර ඇති විශාල කාන්තාර ඉක්මනින් තරණය වන පරිදි, එම ගමන ඉටු කිරීමට මා ඇය වෙනුවෙන් ඉක්මන් විය යුතු නොවේද?
بألُوفِ البَطْحاءِ يُجْفِلُهَا النِّي
لُ وقد شَفَّ جَوْفَهَا الإِظْماءُනයිල් නදියෙන් මෙහෙයවනු ලබන දහස් ගණන් නිම්න ඔටුවන්ගේ බඩගිනි පිපාසයෙන් සිහින් වී ඇත.
أنْكَرَتْ مِصْرَ فَهيَ تَنْفِرُ ما لا
حَ بِنَاءٌ لِعَيْنِهَا أوْ خَلاءُඇය (ඔටුදෙන) ඊජිප්තුව ප්‍රතික්ෂේප කළාය, ඇගේ දෑස් ඉදිරියේ දිස් වූ ඕනෑම ගොඩනැගිල්ලකින් හෝ විවෘත භූමි ප්‍රදේශයකින් ඈත් වූවාය.
فأَقَضّتْ عَلَى مبَارِكها بِرْ
كَتهَا فالبُّوَيْبُ فالخَضْراءُඑලෙසින්, ඇය බිර්කට්හි, පසුව බුවායිබ්හි, ඉන්පසු අල්-ඛද්‍රාහි ඇගේ විවේක ස්ථාන පසු කළාය.
فالقِبَابُ التي تَلِيها فبِئْرُ ال
نخْلِ وَالرَّكْبُ قائِلُونَ رِوَاءُඉන්පසු ඊට පසු වූ ගෝලාකාර ගොඩනැගිලි, පසුව බිර් අල්-නක්ල්, එහිදී අසරුවන් විවේක ගත්හ, ඔවුන්ගේ පිපාසය සංසිඳුවා ගත්හ.
وَغَدَتْ أَيْلَةُ وَحِقْلٌ وَقُرٌّ
خَلْفَها فَالمَغَارَةُ الفَيْحَاءُඅයිලා, හික්ල් සහ කුර් ඇය පසුපසින් ඉතිරි වූ අතර, ඉන්පසු විශාල ගුහාව විය.
فعيونُ الأَقْصَابِ يَتبعُها النَّب
كُ وَيتْلو كُفَافَةَ العَوْجاءُඉන්පසු අල්-අක්සාබ්හි උල්පත්, පසුව අල්-නබ්ක්, ඉන්පසු කෆාෆාත් අල්-අව්ජා.
حاوَرَتْهَا الحوراءُ شَوْقاً فينبو
عٌ فَرَقَّ اليَنْبُوعُ وَالْحَوْراءُසුරූපී දෑස් ඇති තැනැත්තිය ආශාවෙන් ඇය (ඔටුවා) සමඟ කතා කළාය, පසුව යන්බු', එහිදී උල්පත සහ සුරූපී දෑස් ඇති තැනැත්තිය යන දෙදෙනාම මෘදු විය.
لاحَ بالدَّهْنَوَيْنِ بَدْرٌ لها بَع
دَ حُنَيْنٍ وَحَنَّتِ الصَّفْرَاءُහුනයින් පසු අල්-දහ්නා'අයින්හිදී ඇයට පුන් සඳක් දිස් වූ අතර, අල්-සෆ්රා' ආශාවෙන් පෙළුණාය.
ونَضَتْ بَزْوَةٌ فرابغُ فالجُحْ
فَةُ عنها ما حاكه الإِنضاءُබස්වා, පසුව රබිග්, ඉන්පසු අල්-ජුහ්ෆා ඇය පසුපසින් ඉතිරි වූ අතර, ඇයට වැළඳී තිබූ වෙහෙසද සමඟින්.
وأرَتْهَا الخَلاصَ بئْرُ عَليٍّ
فَعِقَابُ السَّوِيقِ فالخَلصاءُබිර් අලි ඇයට ගමනේ අවසානය පෙන්වූ අතර, පසුව ඉකාබ් අල්-සවීක්, ඉන්පසු අල්-ඛල්සා.
فهْيَ من ماء بئْرِ عُسفَانَ أو مِنْ
بَطْنِ مَرٍّ ظمآنةٌ خَمْصَاءُඑලෙසින්, ඇය බිර් උස්ෆාන්හි ජලයෙන් හෝ මාර් නිම්නයෙන් පැමිණි, තවමත් පිපාසයෙන් හා ක්ෂය වී සිටින්නීය.
قَرَّبَ الزَّاهِرَ المساجِدُ منها
بخُطاها فالبُطءُ منها وَحاءُපල්ලි ඇගේ පියවර සමඟ අල්-සාහීර් ඇයට සමීප කළේය, ඇයගෙන් ඇතිවන ඕනෑම මන්දගාමී බවක් බරක් බවට පත් කරමිනි.
هذه عِدَّةُ المنازلِ لا ما
عدَّ فيه السّماكُ وَالعَوَّاءُමේවා ගමනේ සැබෑ නැවතුම් ගණනයි, අල්-සිමාක් සහ අල්-අව්වා (ආකාශ වස්තූන්) විසින් ගණන් කරන ලද ඒවා නොවේ.
فكأَني بها أُرَحِّلُ منْ مَك
كَةَ شمساً سماؤُها البَيْداءُමා ඇය සමඟ මක්කමෙන් පිටත්ව යනවාක් මෙන්, ඇගේ අහස විශාල කාන්තාරය වන සූර්යයෙක් මෙනි.
مَوْضِعُ البَيْتِ مَهْبِطُ الوَحْي مأْوى ال
رسلِ حيثُ الأنوارُ حيثُ البَهاءُඑය ගෘහයේ ස්ථානයයි, එළිදරව්වේ පහළ වීමයි, දූතවරුන්ගේ රැකවරණයයි, ආලෝකය සහ තේජස බහුලව පවතින තැනයි.
حيثُ فرضُ الطَّوَافِ والسَّعْيُ وَالحل
قُ وَرَمْيُ الجِمار وَالإِهداءُඑහිදී ප්‍රදක්ෂිණා කිරීම, චාරිත්‍රානුකූලව දිවීම, හිස මුඩු කිරීම, කුළුණු වලට ගල් ගැසීම සහ පූජා ඔප්පු කිරීම යන සියල්ල අනිවාර්ය වේ.
حَبَّذا حَبَّذَا معاهِدُ منها
لم يُغَيِّرْ آياتِهِنَّ البِلاءُකෙතරම් විශිෂ්ටද, කෙතරම් විශිෂ්ටද එම පූජනීය ස්ථාන, ඒවායේ සලකුණු විපත්තිවලින් වෙනස් වී නැත.
حَرَمٌ آمِن وَبَيْتٌ حَرامٌ
وَمَقَامٌ فيه المُقامُ تَلاءُඑය ආරක්ෂිත අභයභූමියක් සහ පූජනීය නිවසක් වන අතර, එහි වාසය කිරීමම මහිමයක් වන ස්ථානයකි.
فَقَضَيْنَا بها مَناسِكَ لا يُح
مَدُ إلّا في فِعْلِهِنَّ القضاءُඑබැවින් අපි එහි චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ඉටු කළෙමු, ඒවායේ දිව්‍යමය නියෝගය ප්‍රශංසාවට ලක් වන්නේ ඒවා සැබවින්ම ඉටු කිරීමෙන් පමණි.
وَرَمَيْنَا بها الفِجَاجَ إلَى طَيْ
بَةَ والسَّيْرُ بالمطايا رِماءُඔවුන් සමඟ අපි තායිබා දෙසට පුළුල් මාර්ග තරණය කළෙමු, අපගේ ගමන ඊතල මෙන් වේගවත් වාහන මගින් විය.
فأصَبْنا عَنْ قَوْسِها غَرضَ القُر
بِ وَنِعْمَ الخَبِيئَةُ الكَوْمَاءُඑබැවින් එහි දුන්නෙන් අපි සමීපත්වයේ ඉලක්කයට පහර දුන්නෙමු, ගමන සඳහා අපගේ සැඟවුණු නිධානය වූ තරබාරු ඔටුවා කෙතරම් විශිෂ්ටද.
فرأينا أرضَ الحَبيبِ يَغُضُّ ال
طرفَ منها الضياءُ وَالْلأْلاءُඑවිට අපි ප්‍රියතමයාගේ ﷺ දේශය දුටුවෙමු, එහි ආලෝකය සහ දීප්තිය පවා ගෞරවයෙන් තම දෑස් පහත් කරයි.
فكأنَّ البَيْدَاءَ مِنْ حيثُما قا
بَلَتِ العَينَ رَوْضَة غَنَّاءُඑබැවින් එය හරියට කාන්තාරය, දෑසට හමු වූ ඕනෑම තැනක, සශ්‍රීක, විචිත්‍රවත් උද්‍යානයක් බවට පරිවර්තනය වූවාක් මෙනි.
وكأَنَّ البِقاعَ زَرَّتْ عليها
طَرَفَيْها مُلاءَةٌ حَمْرَاءُතවද, ප්‍රදේශ රතු පැහැති සළුවකින් දෙපසින් බැඳ, අලංකාර කර තිබුණාක් මෙනි.
وكأَنَّ الأَرجاء تَنشُر نَشْر ال
مِسْكِ فيها الجَنُوبُ وَالجِرْبِياءُතවද, දකුණු සහ වයඹ දිග සුළං සමඟින් අවට පරිසරය පුරා කස්තුරි සුවඳ විහිදුවා හැරියාක් මෙනි.
فإذا شِمتَ أو شَمِمْتَ رُبَاها
لاحَ منها برقٌ وفاحَ كِباءُඑබැවින් ඔබ එහි උස් බිම් දෙස බැලුවහොත් හෝ සුවඳ විඳින්නට ලැබුණහොත්, එයින් විදුලි කෙටීම් දිස් වූ අතර මිහිරි සුවඳක් පැතිර ගියේය.
أيَّ نُورٍ وَأيَّ نَوْرٍ شَهِدْنا
يَوْمَ أَبْدَت لَنا القِبَابَ قُباءُකුබා එහි ගෝලාකාර ගොඩනැගිලි අපට හෙළි කළ දින, අප දුටු ආලෝකය සහ මල් පිපීම කෙතරම්ද!
قَرَّ منها دَمْعِي وفَرَّ اصْطبَارِي
فدُمُوعي سَيْلٌ وصَبْرِي جُفاءُමගේ කඳුළු එයින් නිදහසේ ගලා ගිය අතර මගේ ඉවසීම පලා ගියේය, එබැවින් මගේ කඳුළු දිය පහරක් බවට පත් වූ අතර මගේ ඉවසීම පෙණ මෙන් අතුරුදහන් විය.
فترى الرَّكْبَ طائرِينَ من الشَّوْ
قِ إِلى طَيْبَةٍ لَهُمْ ضَوْضاءُඑබැවින් ඔබ දකින්නේ තායිබා දෙසට ආශාවෙන් පියාසර කරන තවලමකි, එය ඝෝෂාවක් නගයි.
وكأَنَّ الزُّوَّارَ مَا مَسَّتِ البَأْ
ساءُ منهم خَلْقاً ولا الضَّرَّاءُතවද, කිසිදු දුෂ්කරතාවයක් හෝ විපත්තියක් කිසිදා අමුත්තන්ගේ ජීවිත ස්පර්ශ කර නොතිබුණාක් මෙනි.
كلُّ نفسٍ منها ابتهال وسؤْلٌ
ودُعاءٌ وَرَغْبَة وَابْتِغَاءُඔවුන් අතර සිටි සෑම ආත්මයක්ම යාච්ඤාවෙන් හා ඉල්ලීම්වලින්, ප්‍රාර්ථනාවෙන්, ආශාවෙන් සහ දැඩි සෙවීමකින් පිරී තිබුණි.
وَزَفيرٌ تَظُنُّ منه صُدوراً
صادحاتٍ يَعْتادُهُنَّ زُقاءُතවද, සුසුම්ලෑමක්, එයින් ඔබ සිතන්නේ පපුව ගායනා කරන කුරුල්ලන් මෙන් වන අතර ඔවුන්ගේ කෑගැසීම් පුරුද්දක් වී ඇති බවයි.
وَبُكَاءٌ يُغْرِيِهِ بالعين مَدّ
وَنجيبٌ يَحُثُّه اسْتِعلاءُතවද, දෑසට කඳුළු ගලා ඒමට පොළඹවන හැඬීමක්, සහ අධ්‍යාත්මික උත්කර්ෂයෙන් පොළඹවන ලද උතුම් විලාපයක්.
وجُسومٌ كَأَنَّمَا رَحَضَتْهَا
منْ عظيم المَهَابَةِ الرُّحَضاءُතවද, ශරීර, ඒවා අතිමහත් භීතියේ දහඩියෙන් සෝදා හරිනු ලැබුවාක් මෙනි.
وَوجُوهٌ كأَنَّما ألْبَسَتْها
منْ حياءٍ ألوانَها الحرْباءُතවද, මුහුණු, ඒවා ලැජ්ජාවෙන් ගිරවුන් විසින් තම වර්ණවලින් ආවරණය කරනු ලැබුවාක් මෙනි.
ودموعٌ كأنّما أرسلتها
من جفونٍ سحابةٌ وطفاءُතවද, කඳුළු, ඒවා බරින් පිරුණු වලාකුළකින් ඇහිබැමිවලින් පිටතට යවනු ලැබුවාක් මෙනි.
فَحَطَطْنا الرِّحالَ حيثُ يحَطُّ ال
وِزْرُ عنّا وترفع الحوجاءُඑබැවින් අපගේ පව් පහව ගොස්, අපගේ අවශ්‍යතා ඉටුවන තැන, අපි අපගේ බර බාහිරාදිය බිම තැබුවෙමු.
وَقَرَأْنا السلامَ أكْرَمَ خلق ال
لَه مِنْ حيثُ يُسمَعُ الإقْراءُඑවන් පාරායනයන් ඇසෙන හා පිළිගැනෙන තැනකින්, අල්ලාහ්ගේ මැවීම් අතරින් අති උතුම් වූ තැනැත්තාට අපි ආචාර ප්‍රශංසා කියවූයෙමු.
وذهلنا عند اللقاء وكم أَذْ
هَلَ صَبَّاً من الحَبيبِ لِقاءُඑම හමුවීමේදී අපි විස්මයට පත් වූයෙමු, මක්නිසාද යත්, ප්‍රේමවන්තයෙකුට තම ප්‍රේමවන්තයා හමුවීම කොපමණ වාරයක් සම්පූර්ණයෙන්ම වශී කරවන්නේද?
وَوَجمنَا مِنَ المَهَابَةِ حتَّى
لا كلامٌ منا ولا إيماءُඑවන් ගෞරවයකින් අපි නිහඬ වූයෙමු, අපෙන් වචනයක් හෝ ඉඟියක් හෝ පිට නොවීය.
وَرَجَعْنا وَللقلُوبِ التفاتا
تٌ إليه وللجُسوم انْثِناءُඅපි ආපසු හැරුණෙමු, එහෙත් අපගේ හදවත් ආශාවෙන් ඔහු දෙසට හැරී තිබුණි, අපගේ ශරීර ඔහු දෙසට නැඹුරු වී තිබුණි.
وَسَمحْنا بما نُحِبُّ وقد يَس
مَحُ عند الضرورةِ البُخلاءُඅපි අපට ආදරය කළ දේ නොමසුරුව දුන්නෙමු, මක්නිසාද යත්, අවශ්‍යතාවය බල කරන විට අතිශය මසුරු අය පවා තම වස්තු අත්හැරිය හැකිය.
يا أبا القاسمِ الذي ضِمنَ إِقسا
مِي عليه مَدْحٌ لهُ وَثَنَاءُඅහෝ අබුල් කාසිම් ﷺ, මාගේ දිවුරුම් ඔබගේ ප්‍රශංසාවට හා ගුණ කථනයට කැප කර ඇත.
بالعلومِ التي عَليكَ مِن الل
هِ بلا كاتِبٍ لها إِمْلاءُඔබට අල්ලාහ්ගෙන් පහළ වූ දිව්‍යමය ඥානය මත, එය කිසිදු ලේඛකයෙකුගේ අවශ්‍යතාවයකින් තොරව ඔබට නියම කරන ලදී.
ومسير الصَّبا بنصْرِك شَهْرا
فكأَنَّ الصَّبا لَدَيكَ رُخاءُඔබට උපකාර පිණිස මාසයක් පුරා ගමන් කළ පෙරදිග සුළඟ මත, එය ඔබගේ අණට අනුව මෘදු හා කීකරු වූවාක් මෙනි.
وَعَلِيٍّ لمَّا تَفَلْتَ بِعَيْنَيْ
هِ وكلتاهما مَعاً رمْداءُතවද අලී මත, ඔබ ﷺ ඔහුගේ දෑස් මත පිඹින විට, ඒ දෙකම එකවර අක්ෂි රෝගයෙන් පීඩා විඳිමින් තිබුණි.
فَغَدا ناظراً بِعَيْنَيْ عُقَابٍ
في غَزاةٍ لها العُقَابُ لِواءُඑබැවින් ඔහු රාජාලියෙකුගේ දෑස් මෙන් තියුණු ලෙස දැකීමට සමත් විය, රාජාලියාම ජයග්‍රාහී ධජයක් ලෙස සේවය කළ සටනකදී.
وَبِرَيْحانَتَيْنِ طيبُهُما مِن
كَ الذي أودعتهُما الزَّهْراءُතවද සුවඳවත් බැසිල් පැල දෙක මත, ඒවායේ සුවඳ ඔබෙන් විහිදුවා, අස්-සහ්රා ඒවා ඔබගේ ආදරණීය රැකවරණයට භාර දුන්නාය.
كُنْتَ تُؤْوِيهِمَا إليك كما آ
وَتْ من الخَطِّ نُقْطَتَيْهَا اليَاءُඔබ ඒවා ඔබ වෙත සමීපව වැළඳ ගත්තා, හරියට 'යා' අක්ෂරය එහි තිත් දෙක එහි රේඛාව යට ආරක්ෂා කරන්නාක් මෙන්.
مِنْ شهيدَيْنِ ليس يُنْسِيَني الطَّف
فُ مُصابَيْهِما وَلا كَرْبَلاءُදිවි පිදූවන් දෙදෙනෙකුගෙන්, අත්-තෆ් දේශයට හෝ කර්බලාට හෝ ඔවුන්ගේ විපත් කිසිදා මට අමතක කරවිය නොහැක.
مَا رَعَى فيهما ذِمامَك مرؤو
سٌ وَقد خانَ عَهْدَكَ الرُّؤساءُකිසිදු නායකයෙකු ඔවුන් සම්බන්ධයෙන් ඔබගේ පූජනීය විශ්වාසය ගරු කළේ නැත, ඇත්ත වශයෙන්ම, පාලකයෝ ඔබ සමඟ කළ ගිවිසුම පාවා දුන්හ.
أبْدَلوا الودَّ وَالحَفيظَةَ في القُرْ
بَى وَأَبدَتْ ضِبَابها النَّافِقاءُඔවුන් ඥාතිත්වය සඳහා වූ ආදරය හා ආරක්ෂාව සතුරුකමෙන් හුවමාරු කර ගත්හ, කුහකත්වයේ සැඟවුණු ද්වේෂය එහි සැබෑ ස්වභාවය හෙළි කළේය.
وَقَسَتْ منهم قلوبٌ عَلَى مَنْ
بَكَتِ الأرضُ فقدَهم والسماءُඔවුන්ගේ හදවත් දැඩි විය, ඔවුන්ගේ අහිමිවීම වෙනුවෙන් පොළොව හා අහස පවා කඳුළු සැලූ අය කෙරෙහි.
فابْكِهِمْ ما اسْتَطَعْتَ إنَّ قليلاً
في عَظيمٍ مِن المُصابِ البُكاءُඑබැවින් ඔබට හැකි පමණින් ඔවුන් වෙනුවෙන් හඬන්න, මක්නිසාද යත්, එවන් මහත් විපතක් හමුවේ ඕනෑම කඳුළු ප්‍රමාණයක් ඉතා අල්පය.
كلَّ يوْمٍ وَكلُّ أَرْضٍ لِكَرْبي
منهمُ كَرْبَلا وَعاشورَاءُඔවුන් කෙරෙහි මාගේ ශෝකය නිසා, සෑම දිනක්ම ආශූරා මෙන් දැනේ, සෑම බිමක්ම කර්බලා බවට පත්වේ.
آلَ بَيْتِ النبيِّ إِنَّ فُؤادِي
ليسَ يُسْلِيهِ عَنْكم التَّأْسَاءُඅහෝ නබි ﷺ තුමාගේ පවුල, සැබවින්ම ඔබගේ දුක්ඛිත තත්ත්වය සම්බන්ධයෙන් මාගේ හදවතට කිසිදු සැනසීමක් හෝ සහනයක් නොලැබේ.
غيرَ أَنِّي فَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَى الل
هِ وَتَفْوِيضِيَ الأُمورَ بَراءُඑහෙත්, මාගේ කාරණය අල්ලාහ්ට භාර දී ඇත, මාගේ සියලු කාරණා භාර දීමෙන් සියලු දොස් වලින් නිදහස් වීමකි.
رُبَّ يومٍ بِكَربَلاءَ مُسيئٍ
خَفَّفَتْ بعض وِزْرِهِ الزَّوْراءُකර්බලාවේදී කොපමණ දිනක්, වැරදිකරුවෙකුට, සෞරා ඔහුගේ පාප බරින් කොටසක් සැහැල්ලු කර ඇත්ද?
وَالأَعادِي كَأَنَّ كلَّ طَرِيحٍ
منهمُ الزَّقُّ حُلَّ عَنْه الوِكاءُසතුරන්, ඔවුන් අතරින් වැටී සිටි සෑම කෙනෙක්ම, මුඩිය ගලවා දැමූ වයින් බඳුනක් මෙන්, ජීවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම සිඳී ගියාක් මෙන් විය.
آلَ بيتِ النبيِّ طبتُم فطابَ الْ
مَدْحُ لِي فيكُمُ وَطابَ الرّثاءُඅහෝ නබි ﷺ තුමාගේ පවුල, ඔබ පිරිසිදු හා විශිෂ්ටයි, එබැවින් ඔබ වෙනුවෙන් මාගේ ප්‍රශංසාව සහ මාගේ විලාපය යන දෙකම යහපත් හා සුදුසුය.
أنا حَسَّانُ مَدْحِكم فإذَا نُحْ
تُ عليكمْ فإنَّنِي الخنساءُමම ඔබගේ ප්‍රශංසාවේ හස්සාන් වෙමි, මම ඔබ වෙනුවෙන් විලාප නගන්නේ නම්, මම අල්-ඛන්සා වෙමි.
سُدْتُمُ النّاسَ بالتُّقَى وَسِواكم
سَوَّدَتْهُ البَيْضاءُ والصَّفْراءُඔබ භක්තියෙන් මිනිසුන් මෙහෙයවූ අතර, අන් අය රිදී හා රන් වලින් නායකයන් බවට පත් කරන ලදී.
وَبِأصحابك الذين همُ بَعْ
دَكَ فينا الهُداةُ وَالأوْصِياءُතවද ඔබගේ සහචරයන් මත, ඔබෙන් පසු අප අතර සිටින මඟ පෙන්වන්නන් හා අනුප්‍රාප්තිකයින් වන.
أَحْسَنُوا بعدكَ الخِلافَةَ فِي الدي
نِ وَكلٌّ لِما تَوَلَّى إزَاءُඔවුන් ඔබෙන් පසු ආගමික කලීෆා පාලනය විශිෂ්ට ලෙස කළමනාකරණය කළහ, සෑම කෙනෙක්ම තමන් භාරගත් කාර්යයට පරිපූර්ණ ලෙස ගැලපුණි.
أَغْنياءٌ نزاهَةً فُقَرَاء
عُلَمَاءٌ أَئمَّةٌ أُمَرَاءُඔවුන් අවංකභාවයෙන් පොහොසත් වූ නමුත් ලෞකික වස්තුවලින් දුප්පත් වූහ, විද්වතුන්, නායකයන් සහ අණ දෙන නිලධාරීන් වූහ.
زَهِدُوا في الدُّنَا فما عُرِفَ المَي
لُ إلَيْهَا منهم وَلا الرَّغْبَاءُඔවුන් ලෞකික ජීවිතය අත්හැර දැමූහ, එබැවින් ඔවුන්ගෙන් කිසිදු නැඹුරුවක් හෝ දැඩි ආශාවක් ඒ සඳහා කිසිදා දැන සිටියේ නැත.
أَرْخَصُوا في الوغَى نُفُوسَ مُلُوكٍ
حارَبُوها أسلابُها إغْلاءُසටනේදී, ඔවුන් සටන් කළ රජවරුන්ගේ ජීවිත ඔවුන් ලාභදායී කළහ, ඔවුන්ගේ කොල්ලය වටිනා වුවද.
كلُّهُمْ في أحكامه ذو اجتهادٍ
وَصَوابٍ وَكُلُّهمْ أَكفاءُඔවුන් සියල්ලෝම, තම විනිශ්චයන්හිදී, කඩිසරකම හා නිවැරදිභාවය සතු වූහ, ඔවුන් සියල්ලෝම සමානව දක්ෂ වූහ.
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمُ وَرَضُوا عَنْ
هُ فأنَّى يَخطو إليهم خَطَاءُඅල්ලාහ් ඔවුන් ගැන සතුටු විය, ඔවුන්ද ඔහු ගැන සතුටු වූහ, එබැවින් දෝෂයක් ඔවුන් වෙත ළඟා විය හැක්කේ කෙසේද?
جاء قَوْمٌ مِنْ بَعْدِ قَوْمٍ بحَقٍّ
وَعَلَى المَنْهَجِ الحَنِيفِيِّ جاؤواපරම්පරා එකින් එක සත්‍යය තහවුරු කරමින් පැමිණියහ, ඔවුන් අවංක ආබ්‍රහම්ගේ මාර්ගය අනුගමනය කළහ.
ما لموسى وَلا لعِيسى حَوارِي
يُونَ في فَضْلِهم وَلا نُقَبَاءُමෝසෙස්ට හෝ ජේසුස්ට හෝ සහචරයන්ගේ ගුණධර්මවලට ගැලපෙන ගෝලයන් හෝ ප්‍රධානීන් සිටියේ නැත.
بأَبي بَكْرٍ اِلذي صَحَّ لِلنَّا
سِ به في حياتك الإِقتِداءُඅබු බකර් මත, ඔබ ﷺ ජීවත්ව සිටියදී මිනිසුන් නිවැරදිව අනුගමනය කළ.
والمُهَدِّي يَوْمَ السَّقِيفَةِ لَما
أرْجَفَ الناسُ أنه الدَّأْدَاءُතවද සකීෆා දිනයේදී මඟ පෙන්වූ තැනැත්තා මත, මිනිසුන් එය මහත් විපතක් යැයි කටකතා පැතිරවූ විට.
أَنقذَ الدينَ بعدَ ما كان للد
دينِ عَلَى كلِّ كُرْبَةٍ إشْفَاءُඔහු ආගම බේරා ගත්තේය, එය සෑම දුෂ්කරතාවයකම අද්දර තිබූ පසු.
أَنْفَقَ المالَ في رِضَاكَ وَلا مَن
نٌ وَأَعْطَى جَمَّاً وَلا إكْداءُඔහු ඔබගේ සතුට වෙනුවෙන් ධනය වියදම් කළේය, තම ත්‍යාගශීලීත්වය ගැන පුරසාරම් දෙඩීමකින් තොරව, ඔහු නොමසුරුව දුන්නේය, කිසිදා පසුබට නොවී.
وأبي حَفْصٍ الذي أظهر الل
هُ به الدينَ فارعَوى الرُّقباءُතවද අබු හෆ්ස් (උමර්) මත, අල්ලාහ් ආගම ප්‍රකට කළේ ඔහු තුළින්, එමගින් විමසිලිමත් සතුරන් අධෛර්යමත් කරමින්.
والذي تَقْرُبُ الأباعِدُ في الل
هِ إليه وَتَبْعُدُ القُرَباءُඔහු තුළින් ඈත සිටින්නන් දෙවියන් වෙත සමීප වන අතර, සමීපව සිටින්නන් ඈත් වේ.
عُمَر بن الخطابِ مَنْ قَوْلُهُ الفَص
لُ ومَنْ حُكْمُهُ السَّوِيُّ السّواءُඋමර් ඉබ්නු අල්-ඛත්තාබ්, ඔහුගේ වචනය තීරණාත්මක වන අතර ඔහුගේ විනිශ්චය අතිශයින්ම සාධාරණ ය.
فَرَّ منه الشيطانُ إذْ كانَ فارو
قاً فلِلنَّارِ مِنْ سَنَاهُ انْبِراءُෂයිතාන් ඔහුගෙන් පලා ගියේය, මක්නිසාද ඔහු අල්-ෆාරුක් විය, ඔහුගේ දීප්තිමත් ආලෝකයෙන් නිරා ගින්න පසුබසී.
وَابْن عفَّانَ ذِي الأيادي التي طا
لَ إلى المصطفى بها الإِسْدَاءُතවද ඉබ්නු අෆ්ෆාන්, තෝරාගත් තැනැත්තා ﷺ කෙරෙහි ඔහුගේ ත්‍යාගශීලීත්වය දිගු කල් පැවති ක්‍රියාවන්හි හිමිකරුය.
حَفَر البِئْرَ جَهَّزَ الجَيْشَ أهْدَى الْ
هَدْيَ لما أنْ صَدَّهُ الأعْداءُඔහු ළිඳ කැණුවේය, හමුදාව සන්නද්ධ කළේය, සතුරන් ඔහුට බාධා කළ විට පූජා සතුන් පූජා කළේය.
وَأبَى أنْ يَطُوفَ بالبيتِ إذْ لمْ
يَدْنُ منه إلى النبيِّ فِناءُතවද නබිතුමාගේ ﷺ පිරිවරෙන් කිසිවෙකු ඒ අසල නොසිටි විට ඔහු කඃබාව වටා යාම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.
فَجَزَتْهُ عنها بِبِيعَةِ رِضْوا
نٍ يَدٌ مِنْ نَبِيِّهِ بَيْضَاءُඑබැවින්, ඔහුගේ නබිතුමාගේ ﷺ ආශීර්වාද ලත් හස්තයක් රිද්වාන් ප්‍රතිඥාවෙන් ඒ සඳහා ඔහුට විපාක දුන්නේය.
أدَبٌ عنده تَضَاعَفَتِ الأع
مالُ بالترْكِ حَبَّذَا الأُدَباءُඑබඳු විය ඔහුගේ ආචාර ධර්ම, එමගින් වැළකීම තුළින් ක්‍රියා ගුණ විය; කෙතරම් විශිෂ්ටද එම සංයමයෙන් යුත් අය!
وَعَلِيٍّ صِنْوِ النبيّ وَمَنْ دِي
نُ فُؤادِي وِدادُهُ وَالوَلاءُතවද අලී, නබිතුමාගේ ﷺ ඥාතියා, ඔහුගේ ආදරය හා පක්ෂපාතිත්වය මාගේ හදවතේ ආගමයි.
وَوَزيرِ ابن عَمِّه في المعالي
ومِنَ الأهلِ تُسْعَدُ الوُزَراءُතවද උතුම් ක්‍රියාවන්හි ඔහුගේ ඥාති සොහොයුරාගේ අමාත්‍යවරයා, මක්නිසාද පවුලේ අමාත්‍යවරුන්ට ආශීර්වාද ලැබේ.
لم يَزِدْهُ كَشْفُ الغِطاءِ يَقِيناً
بَل هُوَ الشمْسُ ما عليه غِطاءُවැස්ම ඉවත් කිරීම ඔහුගේ ස්ථිරභාවය වැඩි නොකළේය, මක්නිසාද ඔහු වැස්මක් නොමැති සූර්යයා හා සමාන ය.
وبباقِي أصحابِكَ المُظْهِرِ التَّرْ
تيبِ فينا تَفْضِيلُهم والولاءُතවද ඔබේ සෙසු සහචරයන් විසින්, ඔවුන්ගේ උසස් බව සහ පක්ෂපාතිත්වය ඔවුන්ගේ තරාතිරම අනුව අප අතර ප්‍රකට ය.
طَلْحَةِ الخَيْرِ المُرْتَضِيهِ رَفيقاً
وَاحداً يومَ فَرَّت الرُّفَقَاءُතල්හා යහපත් තැනැත්තා, අනෙකුත් සහචරයන් පලා ගිය දවසේ ඔහු ﷺ තනි සහචරයෙකු ලෙස තෝරා ගත්තේය.
وَحَوارِيِّكَ الزُّبَيْرِ أبي القَرْ
مِ الذي أَنْجَبَتْ بِهِ أسماءُතවද ඔබේ ශිෂ්‍ය අල්-සුබයිර්, අස්මා බිහි කළ උතුම් තැනැත්තාගේ පියා.
وَالصَّفِيَّيْنِ تَوْأَمِ الفضل سَعْدٍ
وسَعِيدٍ إنْ عُدَّتِ الأصْفياءُතවද තෝරාගත් දෙදෙනා, ගුණධර්මයේ නිවුන් දරුවන් වන සාද් සහ සයීද්, පිරිසිදු අය ගණන් කළහොත්.
وابْنِ عَوْفٍ مَنْ هَوَّنَتْ نفسُه الدُّن
يَا بِبَذْلٍ يُمِدُّهُ إثْراءُතවද ඉබ්නු අව්ෆ්, ඔහුගේ ධනයෙන් පවත්වාගෙන ගිය ත්‍යාගශීලීත්වය තුළින් ඔහුගේ ආත්මය ලෝකය සුළු කොට තැකුවේය.
والمُكَنَّى أبا عُبيْدَةَ إذْ يَعْ
زِي إليه الأمانةَ الأُمَناءُතවද අබු උබයිදා ලෙස හැඳින්වෙන තැනැත්තා, විශ්වාසවන්තයෝ විශ්වාසවන්තභාවය ආරෝපණය කරති.
وَبِعَمَّيْكَ نَيِّرَي فَلَكِ المَج
دِ وكلٌّ أتَاهُ منك إتاءُතවද ඔබේ මාමාවරු දෙදෙනා විසින්, මහිමයේ මන්දාකිනියේ දීප්තිමත් තරු දෙක, ඔබෙන් එක් එක් කෙනාට ත්‍යාගය ලැබුණි.
وبأمِّ السِّبْطَيْنِ زَوْجِ عَلِيٍّ
وَبَنِيها وَمَنْ حَوَتْهُ العَبَاءُතවද මුණුබුරන් දෙදෙනාගේ මව, අලීගේ බිරිඳ, සහ ඇගේ පුතුන්, සහ සළුවෙන් වැසී සිටි සියල්ලන් විසින්.
وَبِأَزواجكَ اللَّواتي تَشَرَّفْ
ن بأنْ صانَهُنَّ منك بِناءُතවද ඔබේ භාර්යාවන් විසින්, ඔබෙන් ලැබුණු ආරක්ෂාවකින් ගෞරවයට පාත්‍ර වූ.
الأمانَ الأمانَ إنَّ فُؤادِي
من ذُنوبٍ أَتَيْتُهُنَّ هَواءُරැකවරණය, රැකවරණය! මක්නිසාද මාගේ හදවත මා කළ පව් නිසා සම්පූර්ණයෙන්ම නිරාවරණය වී වෙව්ලයි.
قد تَمَسَّكْتُ مِنْ وِدَادِكَ بالحَب
لِ الذي اسْتَمْسَكَتْ به الشفَعاءُමම ඔබේ ආදරයේ කඹයට ඇලී සිටිමි, සියලු මැදිහත්කරුවන් තදින් අල්ලාගෙන සිටි එම කඹයටම.
وَأبى اللَّهُ أنْ يَمَسَّنِيَ السُّو
ءُ بحالٍ وَلِي إليك الْتِجاءُකිසිදු හානියක් මට සිදු වීමට දෙවියන් වහන්සේ ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත, මක්නිසාද මම ඔබ තුළ රැකවරණය පතා ඇත.
قد رَجَوْناكَ للأُمورِ الّتي أب
رَدُها فِي فُؤَادِنا رَمْضاءُසියලු කාරණා සඳහා අපි ඔබ කෙරෙහි බලාපොරොත්තු තබා ඇත, ඉන් කුඩාම දේ පවා අපගේ හදවත් තුළ දැවෙන වැලි මෙන් දැනේ.
وَأَتَيْنا إليكَ أَنْضاءَ فَقْرٍ
حَمَلَتْنا إلى الغِنَى أَنْضاءُඅපි දරිද්‍රතාවයෙන් වෙහෙසට පත්ව ඔබ වෙත පැමිණ ඇත්තෙමු, මක්නිසාද මෙම වෙහෙසකර තත්ත්වයම අපව සැබෑ ධනය කරා ගෙන ගොස් ඇත.
وانْطَوَتْ في الصُّدُورِ حاجاتُ نفسٍ
ما لها عَنْ نَدَى يَدَيْكَ انْطِوَاءُතවද අපගේ හදවත් තුළ ආත්මයේ සැඟවුණු අවශ්‍යතා ඇත, ඔබේ දෑත්වල ත්‍යාගශීලීත්වය හැර වෙන කිසිවකින් විසඳීමට හෝ තෘප්තිමත් කිරීමට නොහැකි.
فأَغِثْنَا يَا مَنْ هُوَ الغَوثُ والغَيْ
ثُ إذا أَجْهَدَ الورَى اللّأْوَاءُඑබැවින් අපට පිහිට වන්න, අහෝ, ඔබ පිහිට සහ සහනය දෙන වැස්සයි, දුෂ්කරතාවලින් මනුෂ්‍යත්වය වෙහෙසට පත් වූ විට ﷺ.
وَالجَوَادُ الذِي به تُفْرَجُ الغُم
مَةُ عَنا وتُكْشَفُ الحَوْباءُතවද අපෙන් දුක් කරදර දුරු කරන ත්‍යාගශීලී තැනැත්තා, සහ විපත් හෙළිදරව් වේ.
يا رحيماً بالمؤمنين إذا ما
ذَهِلَت عن أبنائها الرُّحَماءُඅහෝ, ඔබ විශ්වාසවන්තයන්ට දයාවන්තයි, මිනිසුන් අතරින් වඩාත්ම දයාවන්ත අය පවා තම දරුවන් අමතක කරන විට පවා.
يا شفيعاً في المُذنبين إذا أش
فقَ مِنْ خَوفِ ذَنْبِهِ البُرَآءُඅහෝ, පව්කාරයන් සඳහා මැදිහත්කරු, අහිංසකයන් පවා තම පව්වලට ඇති බියෙන් වෙව්ලන විට පවා.
جُدْ لعاصٍ ومَا سِوايَ هُوَ العا
صِي وَلكنْ تَنَكُّرِي اسْتِحْياءُපව්කාරයෙකුට ත්‍යාගශීලී වන්න, මම ඇත්ත වශයෙන්ම පව්කාරයා වුවද, මාගේ ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නිහතමානීත්වයේ වැස්මක් පමණි.
وتَدَارَكْهُ بالعناية ما دا
مَ له بالذِّمامِ منك ذماءُතවද ඔහු ඔබේ ආරක්ෂාවේ සහ ගිවිසුමේ කිසියම් හෝ අවශේෂයක් රඳවා තබා ගන්නා තාක් කල් ඔබේ රැකවරණයෙන් ඔහු වෙත ළඟා වන්න.
أخَّرَتْهُ الأعمالُ والمالُ عَمَّا
قدَّمَ الصَّالحُونَ والأغنياءُධර්මිෂ්ඨයන් සහ ධනවතුන් ඉදිරිපත් කළ යහපතෙන් ඔහුගේ ක්‍රියා සහ ධනය ඔහුව වළක්වා ඇත.
كل يومٍ ذُنُوبُهُ صاعداتٌ
وعليها أنفاسُهُ صُعَدَاءُසෑම දිනකම ඔහුගේ පව් ඉහළට නැඟේ, සහ ඔහුගේ හුස්ම ඒවායේ බර යටතේ බර සුසුම් ය.
أَلِفَ البِطْنَةَ المُبَطِّئَة السَّيْ
رِ بدار بها البِطانُ بِطَاءُඔහු කෑදරකමට පුරුදු විය, එය ගමන මන්දගාමී කරයි, කෑදර අය ස්වභාවයෙන්ම මන්දගාමී වන වාසස්ථානයක.
فَبَكَى ذَنْبَهُ بِقَسْوَةِ قَلْبٍ
نَهَتِ الدَّمْعَ فالبُكاءُ مُكاءُඑබැවින් ඔහු තම පාපය වෙනුවෙන් හැඬුවේය, කඳුළු තහනම් කළ දැඩි හදවතකින්, ඔහුගේ හැඬීම හිස් ශබ්දයක් බවට පත් කරමින්.
وغَدَا يَعْتِبُ القَضَاءُ ولا عذ
ر لعاص فيما يسوق القضاءُතවද ඔහු දිව්‍යමය නියෝගයට දොස් පැවරීමට පටන් ගත්තේය, එහෙත් දෛවය ගෙන එන දේ සම්බන්ධයෙන් පව්කාරයෙකුට නිදහසට කරුණක් නැත.
أوثقته من الذنوب دُيُونٌ
شَدَّدَتْ فِي اقْتِضائِها الغُرَماءُපාපයේ ණය ඔහුව බැඳ දමා ඇත, සහ ණය හිමියන් නොනවත්වා ඔවුන්ගේ ගෙවීම් ඉල්ලා සිටිති.
ما لَهُ حِيلَةٌ سِوَى حِيلَةِ المُو
ثَقِ إِمَّا تَوَسُّلٌ أَوْ دُعَاءُඔහුට බැඳී සිටින කෙනෙකුගේ හැර වෙනත් පිළිසරණක් නැත: එක්කෝ මැදිහත්වීමක් හෝ යාඥාවක් ඉල්ලා සිටීම.
رَاجِياً أَنْ تعودَ أعمالُه السُّو
ءُ بِغُفْرَانِ اللَّهِ وَهْيَ هَباءُඔහුගේ නරක ක්‍රියා දෙවියන් වහන්සේගේ සමාවෙන් කිසිවක් බවට පත් වනු ඇතැයි බලාපොරොත්තු වෙමින්.
أَوْ تُرَى سَيِّئاتُهُ حَسَناتٍ
فيقَالُ اسْتحالتِ الصَّهْباءُනැතහොත් ඔහුගේ දුෂ්ට ක්‍රියා යහපත් ක්‍රියා ලෙස පෙනෙන්නේද, රතු වයින් පවා වෙනස් වී ඇතැයි ප්‍රකාශ වන අයුරින්?
كلُّ أمْرٍ تُعنَى به تُقْلَبُ الأعْ
يانُ فيه وتَعْجَبُ البُصَراءُඔබ ﷺ අවධානය යොමු කරන සෑම කාරණාවක්ම එහි සාරයම වෙනස් වී යයි, තීක්ෂ්ණ බුද්ධිය ඇති අය මවිත කරවමින්.
رُبَّ عَيْنٍ تَفَلْتَ في مائها المِلْ
حِ فأضْحَى وَهْوَ الفُراتُ الرَّوَاءُඔබ ﷺ ලුණු සහිත ජලයට කෙළ ගැසූ කොපමණ උල්පත් තිබුණාද, ඉන්පසු ඒවා මිහිරි, ගලා යන යුප්‍රටීස් ගඟක් බවට පත් විය.
آهِ مِما جَنَيْتُ إنْ كانَ يُغْنِي
ألِفٌ مِنْ عَظيمِ ذنْبٍ وهاءُඅහෝ, මා කළ දේ ගැන! මහා පාපයකින් සුළු කොටසක් හෝ ප්‍රමාණවත් නම්!
أرْتَجِي التَّوْبَةَ النَّصُوحَ وفِي القَلْ
بِ نفَاقٌ وفي اللسانِ رِياءُමම අවංක පසුතැවිල්ලක් පතමි, එහෙත් මගේ හදවතේ කුහකකමද, මගේ දිවේ මවාපෑමද ඇත.
ومتى يَسْتَقيمُ قَلْبِي ولِلْجِسْ
مِ اعْوِجَاجٌ مِنْ كَبْرتي وانْحِناءُමගේ මහලු විය හා දුබලකම නිසා මගේ ශරීරය නැමී, ඇද වී ඇති විට, මගේ හදවත කෙළින් වන්නේ කවදාද?
كُنْتُ في نَوْمَةِ الشَّبابِ فما اسْتَيْ
قَظْتُ إِلَّا ولِمَّتي شَمْطاءُමම යොවුන් වියේ නින්දේ ගිලී සිටියෙමි, මගේ හිසකෙස් පැසෙන තුරු මම අවදි නොවූයෙමි.
وتمادَيْتُ أَقْتَفي أَثَرَ القَوْ
مِ فطالَتْ مَسَافَةٌ واقْتِفَاءُමම අන් අයගේ අඩිපාරේ යමින් සිටියෙමි, එබැවින් ගමන සහ ලුහුබැඳීම අතිශයින් දිගු විය.
فوَرا السائرينَ وهْوَ أمامِي
سُبُلٌ وَعْرَةٌ وأرضٌ عَراءُධර්මිෂ්ඨ ගමන් කරන්නන් පසුපසින්, එහෙත් තවමත් මට ඉදිරියෙන්, කටුක මාවත් සහ පාළු, ජනශූන්‍ය බිම් ඇත.
حَمِدَ المُدلِجونَ غِبَّ سُرَاهُم
وكَفَى مَنْ تَخَلَّف الإِبْطاءُරාත්‍රියේ වෙහෙස මහන්සි වී ගමන් කළ අය තම ගමනින් පසු ප්‍රශංසා ලැබූහ, පසුගාමී වූවන්ට නම්, ප්‍රමාදයම ඔවුන්ට ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිඵලය විය.
رِحلةٌ لَمْ يَزَلْ يُفنِّدني الصَّي
فُ إِذَا مَا نَوَيْتُها والشِّتاءُඑය ගමනකි, එයට යාමට අදහස් කරන සෑම විටම ගිම්හානය මාව වළක්වයි, ශීත ඍතුවද එසේමය.
يَتَّقِي حُرُّ وجْهِي الحَرَّ والبَرْ
دَ وَقَدْ عَزَّ مِنْ لَظى الاتِّقاءُමගේ උතුම් මුහුණ උණුසුමෙන් හා සීතලෙන් වැළකී සිටීමට උත්සාහ කරයි, එහෙත් දැවෙන ගිනිදැල්වලින් ආරක්ෂා වීම අතිශයින් දුෂ්කර වී ඇත.
ضِقْتُ ذَرْعاً مِمَّا جَنَيْتُ فَيوْمِي
قَمْطَرِيرٌ وليلَتي دَرْعاءُමා කළ දේ නිසා මම අතිශයින්ම පීඩාවට පත්ව සිටිමි, එබැවින් මගේ දවස අඳුරුය, මගේ රාත්‍රියද අඳුරුය.
وَتَذَكَّرْتُ رَحْمَةَ اللَّهِ فالبِش
رُ لِوَجْهِي أنّى انْتَحَى تِلْقاءُඑවිට මට අල්ලාහ්ගේ දයාව සිහිපත් විය, එය හැරෙන සෑම තැනකම ප්‍රීතිය මගේ මුහුණ ආලෝකමත් කළේය.
فألحَّ الرَّجاء والخوفُ بالقَلْ
بِ ولِلْخَوفِ والرَّجا إِخْفاءُඑබැවින් බලාපොරොත්තුව සහ බිය මගේ හදවතේ රැඳී තිබුණි, මක්නිසාද බියට සහ බලාපොරොත්තුවට සියුම් සැඟවීමක් ඇත.
صَاحِ لا تأسَ إنْ ضَعُفْتَ عَنِ الطَّا
عةِ واسْتَأْثَرَتْ بها الأقوياءُමිත්‍රයාණෙනි, ඔබ කීකරුකමෙන් දුර්වල නම් සහ ශක්තිමත් අය එය ඒකාධිකාරී කරගෙන සිටී නම් බලාපොරොත්තු සුන් කර නොගන්න.
إنَّ للَّهِ رَحمةً وأحَقُّ ال
ناسِ منه بالرَّحمةِ الضُّعَفَاءُසැබවින්ම, අල්ලාහ්ට දයාව ඇත, උන්වහන්සේගේ දයාවට වඩාත්ම සුදුසු වන්නේ දුර්වලයන්ය.
فابقَ في العُرْجِ عندَ مُنْقَلَبِ الذَّوْ
دِ ففِي العَوْدِ تَسْبِقُ العَرْجاءُඑබැවින් රංචුව හැරෙන තැනදී කොර වූවන් අතර රැඳී සිටින්න, මක්නිසාද නැවත පැමිණීමේදී කොර වූ තැනැත්තාට අභිබවා යාමට හැකි වනු ඇත.
لا تَقُلْ حاسداً لِغَيْرِك هذَا
أثْمَرَتْ نَخْلَهُ ونَخْلِي عَفاءُඅන් අය කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් මෙසේ නොකියන්න: "ඔහුගේ තල් ගස පල දැරූ අතර, මගේ තල් ගස වඳ වී ඇත."
وائْتِ بالمَسْتَطاع مِنْ عَمَل البر
ر فقدْ يُسْقِطُ الثِّمارَ الإِتاءُඔබට හැකි යහපත් ක්‍රියා කරන්න, මක්නිසාද පලතුරු බහුල වුවද සමහරක් වැටීමට ඉඩ ඇත.
وبِحُبِّ النبيِّ فابْغِ رِضَى الل
هِ فَفِي حُبِّهِ الرِّضا والحِبَاءُඑබැවින්, නබි ﷺ තුමාට ප්‍රේම කිරීමෙන් අල්ලාහ්ගේ සතුට පතන්න, මක්නිසාද උන්වහන්සේගේ ප්‍රේමය තුළ දිව්‍යමය සතුට සහ බහුල විපාක දෙකම ඇත.
يا نبيَّ الهُدَى اسْتِغَاثَةَ مَلْهو
فٍ أَضَرَّتْ بحالِه الحوْبَاءُඅහෝ මඟ පෙන්වීමේ නබි ﷺ තුමනි, මෙය ගැඹුරු දුක්ඛිත තත්වයක සිටින කෙනෙකුගේ දැඩි ආයාචනයයි, ඔහුගේ තත්වය පාපයෙන් දරුණු ලෙස පීඩාවට පත්ව ඇත.
يَدَّعِي الحُبَّ وهْوَ يأْمُرُ بالسُّو
ءِ ومَنْ لِي أنْ تَصْدُقَ الرَّغْبَاءُඔහු ප්‍රේම කරන බව කියා සිටියද, ඔහු නපුරට අණ කරයි, මගේම අවංකභාවය පිළිබඳ ආශාව සැබෑ වනු ඇතැයි මට අපේක්ෂා කළ හැක්කේ කෙසේද?
أَيُّ حُبٍّ يَصِحُّ منه وطَرْفِي
لِلْكَرَى واصِلٌ وطَيْفُكَ رَاءُඔහුගේ ඇස නිරන්තරයෙන් නින්දට ඇදී යන විට, ඔබේ ආශීර්වාද ලත් රූපය ﷺ නිරන්තරයෙන් පෙනෙන විට, ඔහුගෙන් කුමන සැබෑ ප්‍රේමයක් පිටවිය හැකිද?
ليت شِعرِي أَذَاكَ مِنْ عُظمِ ذَنْبٍ
أمْ حُظُوظُ المُتَيَّمِينَ حُظَاءُමගේ පාපයේ විශාලත්වය නිසා මෙම තත්වය ඇති වූවක්ද, නැතහොත් මේවා දැඩි ලෙස භක්තිමත් අයගේ නියමිත කොටස්දැයි මම දැන සිටියා නම්!
إنْ يكُنْ عُظْمُ زَلَّتي حَجْبَ رُؤْيَا
كَ فقدْ عَزَّ داءَ قلبي الدَّواءُමගේ වරදේ විශාලත්වය ඔබ ﷺ දැකීම මගෙන් වසා දමා ඇත්නම්, මගේ හදවතේ පීඩාවට පිළියම සම්පූර්ණයෙන්ම ලබා ගත නොහැකි වී ඇත.
كيف يَصدا بالذَّنْبِ قلبُ مُحِبٍّ
وله ذِكْرُكَ الجميلُ جِلاءُප්‍රේමවන්තයෙකුගේ හදවත පාපයෙන් අපිරිසිදු විය හැක්කේ කෙසේද, ඔබේ සුන්දර සිහි කිරීම ﷺ එහි දීප්තිමත් ඔප දැමීම ලෙස සේවය කරන විට?
هذه عِلَّتي وأنت طبيبي
ليسَ يَخفَى عليك في القلبِ داءُමෙය මගේ රෝගයයි, ඔබ ﷺ මගේ වෛද්‍යවරයාය, මක්නිසාද හදවතේ කිසිදු රෝගයක් ඔබේ දැනුමෙන් සැඟවී නොපවතී.
ومِنَ الفَوْزِ أنْ أبُثَّكَ شكوَى
هِيَ شكوَى إليكَ وهْيَ اقْتضاءُඔබ ﷺ වෙත මගේ පැමිණිල්ල ඉදිරිපත් කිරීමට හැකිවීම සැබවින්ම ජයග්‍රහණයකි, එය ඔබට යොමු කරන ලද පැමිණිල්ලක් වන අතර එය යුක්ති සහගත ඉල්ලීමක්ද වේ.
ضُمِّنتها مَدَائح مُستطابٌ
فيك منها المَديحُ والإصغاءُමම එහි ප්‍රශංසා අන්තර්ගත කර ඇත්තෙමි, එයින් ප්‍රශංසාව සහ අවධානයෙන් සවන් දීම යන දෙකම ඔබ ﷺ වෙත යොමු කරන විට ප්‍රියජනක වේ.
قلما حاوَلتْ مَدِيحكَ إِلّا
سَاعَدَتْهَا مِيمٌ ودالٌ وحَاءُමම ඔබේ ප්‍රශංසාව ﷺ රචනා කිරීමට උත්සාහ කළේ කලාතුරකිනි, මීම්, දාල්, සහ හා යන අකුරු මගේ උත්සාහයට පහසුවෙන් උපකාර නොකළේය.
حقَّ لِي فيكَ أنْ أُسَاحِلَ قوْماً
سَلَّمَتْ منهم لَدَلْوِي الدِّلاءُඔබ ﷺ සම්බන්ධයෙන් මට අයිතියක් ඇත, මගේ කවි හැකියාවට ඔවුන්ගේ බාල්දි යටත් වූ කවියන් සමඟ තරඟ කිරීමට.
إنَّ لِي غيرةً وقد زَاحَمَتْني
في معاني مَديحِكَ الشُّعراءُසැබවින්ම, මට දැඩි ඊර්ෂ්‍යාවක් ඇත, මක්නිසාද අනෙකුත් කවියන් ඔබේ ප්‍රශංසාවේ ﷺ ගැඹුරු අර්ථයන් ග්‍රහණය කර ගැනීමට මා සමඟ තරඟ කර ඇත.
ولقلبي فيك الغُلوُّ وأنَّى
لِلِساني في مَدْحِكَ الغُلواءُමගේ හදවතට ඔබ ﷺ කෙරෙහි අතිශයෝක්තියෙන් යුත් ප්‍රේමයක් ඇත, එහෙත් මගේ දිවට ඔබේ ප්‍රශංසාව ප්‍රකාශ කිරීමේදී එවැනි අන්තයකට ළඟා විය හැක්කේ කෙසේද?
فأَثِبْ خاطِراً يَلَذُّ له مَدْ
حُك عِلْماً بأَنه اللَّأْلاءُඑබැවින්, ඔබේ ප්‍රශංසාව ﷺ දීප්තිමත් බව හොඳින් දැනගෙන, එයින් සතුටක් ලබන මනසකට විපාක දෙන්න.
حاكَ مِنْ صَنْعَةِ القَرِيض بُرُوداً
لَكَ لم تحْكِ وشْيَها صَنْعَاءُඑය කවි කලාවෙන් ඔබට ﷺ අලංකාර වස්ත්‍ර වියන ලදී, එහි සංකීර්ණ එම්බ්‍රොයිඩරි සානාහි දක්ෂ ශිල්පීන්ට පවා අනුකරණය කළ නොහැකි විය.
أعجزَ الدُّرَّ نَظمُهُ فاستوتْ في
هِ اليَدَانِ الصَّناعُ والخَرْقَاءُඑහි සංයුතිය මුතු පවා ප්‍රමාණවත් නොවන බවට පත් කර ඇත, එය නිර්මාණය කිරීමේදී දක්ෂ හා අදක්ෂ දෑත් දෙකම සමාන කර ඇත.
فَارْضَهُ أفْصَحَ امرئٍ نطقَ الضَّا
دَ فقامتْ تَغَارُ منها الظاءُඑබැවින්, දාද් අකුර උච්චාරණය කළ වඩාත්ම වාචික මිනිසා ﷺ වන ඔබ එය පිළිගන්න, එවිට ළා අකුර ඊර්ෂ්‍යාවෙන් නැගී සිටියේය.
أبِذِكْرِ الآياتِ أُوفِيكَ مَدْحَاً
أيْنَ مِنى وأَيْنَ منها الوفَاءُදිව්‍යමය පද සඳහන් කිරීමෙන් පමණක් මට ඔබේ ප්‍රශංසාව ﷺ සැබවින්ම ඉටු කළ හැකිද, මගේම හැකියාව සීමිත වන අතර ඒවායින් සැබෑ ඉටුවීමක් කොහිද?
أمْ أُمَارِي بهِنَّ قَوْمَ نَبِيٍّ
ساءَ ما ظَنَّهُ بِيَ الأغبياءُනැතහොත් මම මෙම පද සමඟ නබි ﷺ තුමාගේ ජනතාව සමඟ තරඟ කළ යුතුද, අඥානයන් මා ගැන කෙතරම් දුර්වල ලෙස විනිශ්චය කර ඇත්ද!
ولَكَ الأُمَّةُ التي غَبَطَتْهَا
بكَ لَمَّا أتيْتَها الأنبياءُඔබ පැමිණි විට, අන්‍ය නබිවරුන් පවා ඊර්ෂ්‍යා කළ ජාතිය ඔබට අයිති විය.
لَمْ نَخَفْ بَعْدَكَ الضَّلالَ وفينا
وَارِثُوا نُورِ هَدْيِكَ العُلَماءُඔබෙන් පසු අප නොමඟ යෑමට බිය නොවූයෙමු, මක්නිසාද යත්, ඔබගේ මඟ පෙන්වීමේ ආලෝකය උරුම කරගත් විද්වතුන් අප අතර සිටින බැවිනි.
فانْقَضَتْ آيُ الَانبياءُ وَآيا
تُكَ في الناس ما لَهُنَّ انْقضاءُමක්නිසාද යත්, අන්‍ය නබිවරුන්ගේ සලකුණු පහව ගොස් ඇත, එහෙත් මිනිසුන් අතර ඔබගේ සලකුණු නිමක් නැත.
والكراماتَ منهمُ مُعجزاتٌ
حازَهَا مِنْ نَوَالِكَ الأولياءُඔවුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද ආශ්චර්යයන් (කරාමත්) යනු, ඔබගේ ත්‍යාගය තුළින් ශුද්ධවන්තයන් විසින් ලබාගත් පුදුම දේවල්ය.
إنَّ مِنْ مُعجزاتِكَ العَجزَ عَنْ وص
فِكَ إذْ لا يَحُدُّهُ الإحصاءُසැබවින්ම, ඔබගේ ආශ්චර්යයන් අතරින් එකක් නම්, ඔබව විස්තර කිරීමට ඇති නොහැකියාවයි, මක්නිසාද යත්, කිසිදු ගණනය කිරීමකින් ඔබගේ සාරය ආවරණය කළ නොහැකි බැවිනි.
كيفَ يَسْتَوعِبُ الكلامُ سَجَايا
كَ وَهَلْ تَنْزِحُ البحار الرِّكَاءُහුදු වචනවලට ඔබගේ උතුම් ගුණාංග ආවරණය කළ හැක්කේ කෙසේද, නොගැඹුරු මුහුදු කිසිදා සිඳී යයිද?
ليسَ مِنْ غايَةٍ لِوَصْفِكَ أَبغي
ها وللْقَوْلِ غايَةٌ وانتهاءُමා ඔබගේ විස්තරයට සීමාවක් නොපතමි, කථාවටම සීමාවක් සහ අවසානයක් ඇතත්.
إنما فضلُكَ الزَّمَانُ وآيا
تُكَ فيما نَعُدُّهُ الآناءُසැබවින්ම, ඔබගේ විශිෂ්ටත්වය කාලයම වන අතර, ඔබගේ සලකුණු අප ගණන් කරන සෑම මොහොතක්ම වේ.
لَمْ أُطِلْ في تَعْدادِ مَدْحِكَ نُطْقي
ومُرادِي بذلك استقصاءُඔබගේ ප්‍රශංසා ගණන් කිරීමේදී මාගේ කථාව දීර්ඝ නොකළෙමි, මාගේ අභිප්‍රාය සම්පූර්ණයෙන් විස්තර කිරීම වුවද.
غير إنيَ ظمآنُ وَجْدٍ ومَا لي
بِقَليلٍ مِنَ الورودِ ارْتِواءُඑහෙත් මා දැඩි ආදරයෙන් වියළී ගොස් ඇත, කුඩා බිඳකින්වත් මාගේ පිපාසය සංසිඳුවිය නොහැක.
فسلامٌ عليك تَتْرَى مِنَ الل
هِ وَتَبْقَى به لَكَ البَأواءُඑබැවින්, අල්ලාහ්ගෙන් නොකඩවා ඔබ ﷺ වෙත සාමය ලැබේවා, එමගින් ඔබගේ මහිමය නොනැසී පවතීවා.
وسلامٌ عليك منكَ فما غَي
رُك منه لكَ السلام كِفاءُතවද, ඔබ ﷺ වෙත ඔබගෙන්ම සාමය ලැබේවා, මක්නිසාද යත්, එම සාමයට ඔබ හැර වෙන කිසිවෙක් සුදුසු නොවන බැවිනි.
وَسَلامٌ مِنْ كلِّ ما خَلَقَ الل
هُ لِتحْيا بِذِكْرِكَ الأملاءُතවද, අල්ලාහ් මැවූ සියල්ලෙන් සාමය ලැබේවා, එවිට පරම්පරා ගණනාවක් ඔබගේ සිහි කිරීමෙන් ජීවත් වේවා.
وَصلاةٌ كالمِسْكِ تَحْمِله مِن
ني شمَالٌ إليكَ أَو نكْباءُතවද, කස්තුරි වැනි යාඥාවක්, උතුරු සුළඟකින් හෝ හරස් සුළඟකින් මා වෙතින් ඔබ ﷺ වෙත ගෙන යනු ලැබේවා.
وَسَلامٌ عَلَى ضَرِيحِكَ تخْضَل
لُ به منه تُرْبَةٌ وَعْساءُතවද, ඔබ ﷺ ගේ සොහොනට සාමය ලැබේවා, එමගින් එහි මෘදු, වැලි සහිත පස තෙත් වේවා.
وَثَنَاءٌ قَدَّمْتَ بينَ يَدَيْ نَجْ
وَايَ إذْ لم يكن لَديَّ ثَراءُතවද, මා සතුව ධනයක් නොතිබූ බැවින්, මාගේ යාඥාවට පෙර මා විසින් පිරිනමන ලද ප්‍රශංසාව.
ما أَقَامَ الصلاةَ مَنْ عَبَدَ الل
هِ وقامتْ بِربِّهَا الأشياءُඅල්ලාහ්ට නමස්කාර කළ තැනැත්තා කෙතරම් පරිපූර්ණ ලෙස සලාතය (යාඥාව) පිහිටුවා ගත්තේද, සියලු දේ ඔවුන්ගේ පරමාධිපති විසින් පිහිටුවා ඇති අතර!