අදෘශ්යමාන දේ කෙරෙහි විශ්වාසය
ලෝකය අපගේ සීමිත ඉන්ද්රියයන්ට ගෝචර වන දේට පමණක් සීමා නොවේ. සත්යය භෞතික ලෝකයට වඩා පුළුල් ය. අපගේ ජීවිතයේ රහස වන ආත්මය, එහි ස්වභාවය අපගේ සංවේදී අවබෝධයෙන් නොපෙනුණත්, අප විශ්වාස කරන පවතින සත්යයකි. මේ අනුව, අදෘශ්යමාන දේ කෙරෙහි විශ්වාසය, විශ්වාසවන්තයාට සුවිශේෂී ලක්ෂණයකි. මක්නිසාද යත්, ඔහු අල්ලාහ්ගේ සත්යවාදී පණිවිඩය මත පදනම්ව, ද්රව්යයට එහා ඇති දේ විශ්වාස කරන බැවිනි. එය ඉහළම විශ්වාසයේ මට්ටමයි.
අපගේ මනසට තනිවම අවබෝධ කරගත නොහැකි දේ පිළිබඳව, අපගේ ආත්මයෙන් පිටතින් පැමිණි උන්වහන්සේගේ පණිවිඩ හරහා අපට දැනුම් දීම අල්ලාහ්ගේ ප්රඥාව හා දයාවයි. මෙම දිව්යමය පණිවිඩ ස්ථාවර මාර්ග ඔස්සේ පැමිණ ඇත. ඉන් ශ්රේෂ්ඨතම මාර්ගය වන්නේ ෂරීආව (ඉස්ලාමීය නීතිය) ප්රකාශ කිරීම සඳහා තෝරාගත් දූතයන් වෙත මලක්වරුන් (දේවදූතයන්) යැවීමයි. එය අපව ද්රව්යයේ පටු බවින් මුදවා, අල්ලාහ් පිළිබඳ දැනුමේ සහ පරලොව සඳහා ක්රියා කිරීමේ පුළුල් බව කරා ගෙන යන පැහැදිලි කිරීමක් වේ.
යහපත් සදාචාරය ස්ථාපිත වන්නේ විශ්වාසයේ මූලධර්ම මත ගොඩනැගුණහොත් පමණි. අල්ලාහ් තමන්ව රහසින් සහ ප්රසිද්ධියේ දකින බව විශ්වාස කරන තැනැත්තා පමණක්, ප්රශංසා ලැබුණත් නොලැබුණත්, යහපතට කැපවී නපුරෙන් වැළකී සිටියි. නමුත් තම ක්රියාවන් භෞතික හේතූන් සමඟ පමණක් සම්බන්ධ කරන තැනැත්තා, තම පෞද්ගලික අවශ්යතාවලට වහල් වී, අධ්යාත්මික උන්නතියෙන් සහ උසස් මානව වටිනාකම්වලින් ඈත් වේ.
අවසාන වශයෙන්, අදෘශ්යමාන දේ කෙරෙහි විශ්වාසය විශ්වීය නීති සමඟ ගැටෙන්නේ නැත. මක්නිසාද යත්, අල්ලාහ් හේතූන් සහ ප්රතිඵලවල නිර්මාතෘ වන බැවිනි. සමහරු විද්යාව සහ සමහර අදෘශ්යමාන දේ අතර ගැටුමක් ලෙස සලකන දේ, ඇත්ත වශයෙන්ම අවබෝධයේ අඩුපාඩුවකි. නිදසුනක් වශයෙන්, කාලගුණ අනාවැකියක් යනු අදෘශ්යමාන දේ අවබෝධ කර ගැනීමක් නොව, දෘශ්යමාන භෞතික සංසිද්ධිවල අල්ලාහ්ගේ නීති අධ්යයනය කිරීමකි. එය තැපෑල පැමිණෙනු දැක, එය පැමිණීමට පෙර ඒ පිළිබඳව දැනුම් දෙන පුද්ගලයෙකු හා සමානයි.
إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.
من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.
إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.
ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.