Besimi në Kadër (Paracaktimi Hyjnor)

Besimi në kader në Islam nuk do të thotë determinim absolut ose lenësi, por njohje e vullnetit të Zotit së bashku me vërtetimin e përgjegjësisë njerëzore. Drejtësia e Zotit nuk matet me matëset njerëzore të kufizuara; ashtu si nxënësi mund të shikojë dënimin e mësuesit si padrejtësi, ndërkohë që ai është drejtësi për të mirën e tij, ashtu edhe përcaktimet e Zotit mund të na duken të pakuptueshme, por në thelb janë urtësi dhe drejtësi që nuk i përfshijmë të gjitha.

Zoti i ka dhënë njeriut arsyen dhe vullnetin, dhe e pyet atë brenda kufijve të aftësisë dhe lirisë së tij. Tekste që japin përshtypjen e detyrimit i referohen çështjeve kozmike që janë jashtë mundësisë sonë dhe për të cilat njeriu nuk pyetet, ndërsa veprat që sjellin shpërblim ose dënim janë në fushën e zgjedhjes së njeriut. Prandaj udhëzimi dhe devijimi janë rezultat i përpjekjes dhe veprimeve që njeriut i takon t’i zgjedhë me vullnet të lirë.

Salafët e mirë e përdornin besimin në kader si nxitje për veprim, përpjekje dhe marrje të shkaktores; ata besonin se riziku dhe mosha janë të paracaktuara, prandaj punuan me zell dhe u varën te Zoti pa lenësi ose apati. Përdorimi i kaderit si justifikim për mangësi ose për të kryer mëkate është një argument i dobët dhe i refuzueshëm, sepse njeriu nuk e njeh të ardhmen e vet të fshehtë dhe zakonisht i nënshtrohet epsheve; kështu askush nuk ka justifikim për të lënë atë që Zoti i ka urdhëruar.

الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.

يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.

اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.