G'aybga iymon

Dunyo faqat bizning cheklangan his-tuyg'ularimiz anglaydigan narsalarga asoslanib qolmaydi; haqiqat guvohlik (shohidlik) dunyosidan ham kengroqdir. Jon — hayotimiz siri — uning mohiyati bizning hissiy idrokimizga ochiq bo'lmasa ham, haqiqiy mavjudot sifatida e'tirof etiladi. Shu tariqa, g'aybga iymon mo'minni moddiylik ortidagi narsalarga Allohning haqqoniy xabariga tayanib ishongan holda ajratib turadi va bu eng yuksak qat'iy iymon darajasidir.

Bu Allohning hikmati va bizga rahmati bo'lib, U bizga aqlimiz yolg'iz anglab yetolmaydigan narsalarni xabar qildi — bu xabarlar bizning o'zimizdan tashqaridan kelgan ilohiy vahiylar ko'rinishida yetkazildi. Ushbu ilohiy xabarlar qat'iy yo'llar bilan kelgan, eng muhimlaridan biri farishtalarning tanlangan rasullarga yuborilib, shariatni yetkazishidir; bu bizni moddiy cheklovlardan chiqarib, Alloh va oxirat haqidagi bilimning kengligiga olib chiqadi.

Axloqiy fazilatlar faqat e'tiqodiy asosga qurilganda barqaror bo'ladi; Alloh uni siru oshkoda ko'rayotganini qat'iy anglagan mo'mingina yaxshilikka yopishadi va yomonlikdan tiyiladi, maqtov bo'lsa ham, bo'lmasa ham shu yo'ldan ketadi. Aksincha, faqat moddiy sabablar bilan o'z ishlarini izohlovchi kishi shaxsiy manfaatlarining quli bo'lib qoladi va ma'naviy yuksalish hamda ulug' insoniy qadriyatlardan chetda qoladi.

Xulosa qilib aytganda, g'aybga iymon koinot qonunlari bilan ziddiyatda emas; Alloh sabablar va sabab bo'luvchilarni yaratuvchidir. Ba'zi odamlar ilm bilan ayrim g'aybiy narsalar o'rtasida qarama-qarshilik bor deb hisoblashadi, aslida bu tushunmovchilikning belgisi. Masalan, ob-havo bashorati g'aybni bilish emas, balki Allohning moddiy hodisalardagi sunnatlarini kuzatib, ulardan xulosa chiqarishdir — xuddi kimdir xat yetib kelishini ko'rib, uni kelishidan avval aytib berishi kabi.

إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.

من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.

إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.

ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.