Oxiratga iymon

Musulmon o'limni mavjudotning tugashi emas, balki amallar makonidan abadiy hayotga o‘tish, har bir inson uchun haqiqiy boshlanish deb biladi. G'ofillarga o'lim — yakun tuyulsa, mo'min uchun u dunyodagi bexushlikdan uyg'onishdir; shunda barzax hayoti boshlanib, u abadiy ne'mat yoki og'ir azobdan oldingi davr hisoblanadi. Shu bois mo'min har doim Alloh bilan uchrashishga tavba, istig'for va huquqlarni egalariga qaytarish yo'li bilan tayyorlanadi.

Oxiratni yodga olish mo'min hayotini tartibga soluvchi muhim ustunlardan biridir; u janoza va qabrlarga qarab o'z taqdirini eslaydi, lekin vahimaga tushmay, erta kech bo'lmasidan avval o'zini hisoblashi kerak. Chinakam mo'min uchun oxiratni eslash ibodatlarga sabr qilishga yordam beradi va gunohdan tiyilishga kuchli turtki bo'lib, Allohning roziligini orzu qilish va u kuning qattiq jazosidan qo'rqish kabi his-tuyg'ularni uyg'otadi.

Qiyomat turib, odamlar qabrdan tiriltirilganda har bir kishi o'lgani holatda jonlanadi; hamma jam bo'lib Allohning adolat sudining oldida turadi. O'sha og'ir kunda har bir insonning amallari aniq va puxta yozilgan kitobi o'qiladi; unda na martaba, na boylik hech kimga foyda bermaydi. Najot topguvchi — amallari solih bo'lgan kimsadir, o'z nafsiga ergashgan va Robbini inkor etgan kimsalar esa izdan chiqadi. Har bir kimsaning jazo yoki mukofoti uning iymoni va amallariga qarab belgilanadi.

Mo'minlarning jannatdagi maqomlari ularning samimiyati va jihodi (mehnat va sabr)ga ko'ra farq qiladi; jannat Alloh tomonidan haq yo'lga sabr qilgan taqvo egalariga tayyorlangan maskandir. Inkordagi qat'iy odamlar esa kofirlikda qat'iy qolishlarining jazosi bilan yuzlashadilar; qiyomat kunida afsuslanishdan hech qanday foyda bo'lmaydi. Shu sababli mo'min Allohning rahmati va mag'firatini umid qilib, o'ng tarafdagilardan bo'lishga intiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keluvchi har qanday narsadan tiyiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.