Payg'amlarga iymon

Insonlar payg‘ambarlarga muhtojdir, chunki payg‘ambarlar ular yuborilgan xalq bilan bir xil insonlardir — tug‘iladi, o‘ladi, ovqatlanadi va bozorlarda yuradi. Qadimda xalqlar insonlarni payg‘ambar qilib yuborishga hayron bo‘lishgan, lekin Alloh payg‘ambar o‘z qavmining odami bo‘lishi kerakligini shunday qilib ko‘rsatganki, ular unga taqlid qilsinlar. Payg‘ambarlarda ilohiylik yo‘q; ular Alloh tomonidan tanlangan va hurmat qilingan bandalardir, Alloh ularga vahiyni ato etdi.

Payg‘amlarga nuzul bo‘lgan shariatni yetkazishda ismah (himoya) mavjud: agar ular Alloh nomidan yetkazgan bo‘lsalar, ular nafsga binoan gapirmaydilar. Dunyo masalalari yoki vahiy tushmagan shaxsiy ijtihodlarda xato uchrashi mumkin, lekin Alloh ularni shu xatoga rozilik bilan qoldirmaydi, balki to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatadi — bu ko‘zi ojiz haqidagi voqea va Badr mahbuslari haqidagi rivoyatlarda ham ifoda topgan; chunki osmon vahyi haqiqiy mezon hisoblanadi.

Muhammad ﷺ payg‘ambarlar oxiri bo‘lib, uning risolasi barcha insonlar uchun umumiy va har bir zamon hamda makon uchun mosdir. Shariat katta darajada moslashuvchanlik bilan kelgan: aqida va ibodatlar bo‘yicha qat'iy matnlar o‘zgarmas, ammo muomalalar, boshqaruv va siyosat sohalarida musulmonlarga umumiy manfaatni ta'minlash sharti bilan ijtihad qilish uchun keng maydon qoldirilgan, albatta Islomning umumiy qoidalariga rioya qilgan holda.

Muhammad ﷺ ning shaxsiyati o‘zi alohida bir mo‘jizadir: uning rostgo‘yligi, halolligi, ashoblari orasidagi odamiyligi va zahidona hayoti uning buyukligiga dalildir. U mukammal inson edi, ammo Alloh uni maxsus tarzda risolaga tanladi va tayyorladi; u insoniyat tarixida noyob bir namuna bo‘lib, Alloh Odam avlodidan uning singari boshqa birini yaratmadi ﷺ.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.