Imani katika Qadar

Imani katika Qadar katika Uislamu haimaanishi kulazimishwa wala kutegemea bila kufanya juhudi, bali ni kukiri Mapenzi ya Mwenyezi Mungu huku tukithibitisha uwajibikaji wa mwanadamu. Haki ya Mwenyezi Mungu haipimwi kwa vipimo finyu vya binadamu; kama vile mwanafunzi anaweza kuona kumrekebisha kwa mwalimu kuwa ni dhuluma ilhali ni uadilifu kwa manufaa yake, vivyo hivyo makadirio ya Mwenyezi Mungu huenda yakatuonekana kuwa ya ajabu au yasiyoeleweka, lakini kwa asili ni hekima na uadilifu ambao hatuukamata kikamilifu.

Mwenyezi Mungu humjalia mwanadamu akili na hiari, na humhesabu tu ndani ya upeo wa uwezo na uhuru wake. Maandiko yanayoonekana kuashiria kulazimishwa yanahusu mambo ya kimaumbile yaliyo juu ya uwezo wetu ambayo mja hachukuliwi kuwajibika kwayo, ilhali yale matendo yanayosababisha thawabu na adhabu yako katika uwanja wa kuchagua wa mwanadamu. Hivyo basi, uongofu na upotevu ni matokeo ya jitihada za mtu na matendo aliyoyachagua kwa hiari yake.

Wema waliotangulia walifanya imani katika Qadar kuwa msukumo wa kufanya kazi, kujitahidi na kuchukua sababu, wakiamini kwamba riziki na muda wa maisha vimeshaandikwa; hivyo walifanya kazi kwa bidii na wakamtegemea Mwenyezi Mungu bila uvivu au uzembe. Ama kutoa hoja ya Qadar kuhalalisha uzembe au maasi ni hoja dhaifu na inayokataliwa, kwa kuwa mwanadamu hajui yaliyofichika kwake, bali mara nyingi hujibu tamaa yake; kwa hiyo hakuna yeyote mwenye udhuru wa kuacha aliyoamrishwa na Mwenyezi Mungu.

الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.

يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.

اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.