Oxiratga imon

Musulmon o'limni mavjudlikning oxiri emas, balki amallar makonidan abadiy hayotga — har bir inson uchun haqiqiy boshlanishga — o'tish deb biladi. Gondorlar o'limni yakun deb ko'rsa, mo'min uni dunyodagi bexushlikdan uyg'onish deb anglaydi; shu bilan barzax hayoti boshlanadi, u abadiy ne'matga yoki og'ir azobga olib boruvchi davrdan oldingi bosqichdir. Shu sababli mo'min Alloh bilan uchrashuvga doimo tavba qilish, istig'for so'rash va huquqlarni egalariga qaytarish orqali tayyor turadi.

Oxiratni doim yodda tutish mo'minning hayotini tartibga soluvchi mustahkam ustun hisoblanadi; u janozalar va qabrlarga qarab, bu uning oxiri ekanligini eslaydi, lekin vahimaga tushmaydi, balki vaqt o'tmasidan avval o'zini hisobga oladi. Chin mo'min uchun oxiratni eslash ibodatlarga sabr qilishda yordam beradi va gunohlardan tiyilish uchun kuchli undov bo'ladi — Allohning roziligini xohlab va Uning azobidan qo'rqqan holda, qalb va nigohlar o'zgaradigan kunda.

Qiyomat paytida odamlar qabrlardan tiriltirilganda, har bir inson o'limida bo'lgan holatda yuboriladi va barchasi hoshimga — Allohning adolat sudiga — yig'iladi. O'sha og'ir kunda har bir kishi uchun amallari juda aniq yozilgan kitobi o'qiladi; bu kitobda mol-dunyo yoki martaba hech narsani qutqara olmaydi. Yaxshi amal qilganlar omon qoladi, nafsiga ergashgan va Rabbiga itoat qilmaganlar esa izzatsizlanadi; har kim imoni va amali darajasida mukofot yoki jazo oladi.

Mo'minlarning jannatdagi maqomlari ularning ikhlosi va jihodiga qarab farq qiladi; jannat Alloh tomonidan dunyoda haqqa sabr qilgan muttaqiylar uchun tayyorlangan joydir. Inkori qat'iy va rad etuvchilar esa kofirlikdagi qat'iyligi uchun jazo ko'radi — Qiyomat kuni afsus va pushaymonlik hech qanday foyda bermaydi. Shuning uchun mo'min Allohning rahmati va mag'firatini umid qilib, Uning g'azabiga olib keladigan har qanday ishdan tiyiladi va o'ngdagilar (ahli-yemin)dan bo'lishga intiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.