పుస్తక పరిచయం

సర్వలోక ప్రభువైన అల్లాహ్‌కే స్తోత్రములు. లోకానికి కారుణ్యంగా పంపబడిన మన నాయకుడు, సత్యవంతుడు, నమ్మకస్తుడు అయిన ముహమ్మద్ బిన్ అబ్దుల్లా ﷺ పై, ఆయన పవిత్ర కుటుంబీకులపై, అనుచరులపై మరియు తీర్పు దినం వరకు వారిని అనుసరించే వారిపై అత్యుత్తమ శుభాలు, సంపూర్ణ శాంతి కురియుగాక. ఓ అల్లాహ్! నీవు మాకు నేర్పినది తప్ప మాకు ఏ జ్ఞానమూ లేదు, నీవు పరిశుద్ధుడవు. ఓ అల్లాహ్! మాకు ప్రయోజనకరమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించు, నీవు మాకు నేర్పిన దానితో మాకు మేలు చేకూర్చు, మా జ్ఞానాన్ని, సహనాన్ని, వివేకాన్ని పెంపొందించు. నిశ్చయంగా నీవు సర్వజ్ఞానివి, సహనశీలివి, వివేకవంతుడవు. నా ప్రభూ! నా హృదయాన్ని విశాలం చేయి, నా నాలుక చిక్కును విడదీయి, తద్వారా వారు నా మాటలను అర్థం చేసుకోగలరు.

ఇక విషయానికి వస్తే, నా ప్రసిద్ధ గ్రంథమైన 'సఫ్వత్ అల్-అహాదీత్ అల్-నబావియ్యా అల్-షరీఫా' (అత్యుత్తమ నబీవి హదీసులు) నుండి ఎంపిక చేసిన ప్రవక్త ﷺ యొక్క గొప్ప మాటల సంకలనాన్ని గౌరవనీయులైన పాఠకులకు అందించడం నాకు సంతోషంగా ఉంది. అనేక హదీస్ ఇమాములు వీటి సత్యతపై ఏకాభిప్రాయపడ్డారు. 'అల్-సఫ్వా' గ్రంథం సాధించిన విజయం తర్వాత ఇది రూపొందించబడింది. ఆ గ్రంథం ఒక సమగ్రమైన ఎన్సైక్లోపీడియా వంటిది, దానిని సేకరించడం, సిద్ధం చేయడం, వర్గీకరించడం మరియు కఠినమైన పదాలకు వివరణ ఇవ్వడం వంటి గౌరవాన్ని అల్లాహ్ నాకు కొన్ని ఏళ్ల క్రితం ప్రసాదించారు. అల్లాహ్ దయవల్ల, ఆ గ్రంథం ప్రపంచవ్యాప్తంగా అరబ్ మరియు ఇస్లామీయ విద్యా వర్గాల్లో గొప్ప ఆదరణ పొందింది. ఎందుకంటే అది అత్యంత ముఖ్యమైన, బలమైన హదీసులను కలిగి ఉంది, వీటి ప్రామాణికతపై ఎటువంటి సందేహం లేదు. ఒక ముస్లింకు తన ధర్మం మరియు నిత్యజీవితం కోసం అవసరమైన హదీసులు ఇందులో ఉన్నాయి. 'అల్-సఫ్వా' గ్రంథంలో నేను విశ్వాసాలు, ఆరాధనలు, చట్టాలు, ప్రవక్త ﷺ వివేకవాక్కులు, ప్రోత్సాహకాలు, హెచ్చరికలు, విశిష్టతలు, ప్రవక్త ﷺ లక్షణాలు, మర్యాదలు, జ్ఞానం, వైద్యం, వ్యాఖ్యానం, అంతిమ కాలపు అలజడులు, ప్రళయ సంకేతాలు, పరలోక వర్ణనలు, స్వర్గ నరకాల వివరాలు మరియు ముస్లింకు ఇహపరలోకాల్లో మేలు చేసే ప్రతి అంశంపై దృష్టి సారించాను. ఇది పరిశోధకులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉండే ఒక హదీస్ మూలాధారంగా ఉండాలని, ఇమాములందరూ ఏకీభవించిన హదీసులను వాటి ప్రధాన ఉల్లేఖకుల గుర్తులతో సహా పొందుపరిచిన ఒక ప్రామాణిక గ్రంథంగా ఉండాలని నేను ఆశించాను.

ఈ గ్రంథాన్ని అనేకమంది పండితులు, హదీస్ నిపుణులు మరియు మేధావులు ప్రశంసించారు. అత్యంత ప్రామాణికమైన, బలమైన హదీసులను కలిగి ఉన్న సమకాలీన హదీస్ మూలాధారంగా దీనిని వారు పరిగణించారు. ఈ తరహాలో, ఈ పద్ధతిలో ఇంతకుముందు ఏ గ్రంథమూ రాలేదు. దీని పద్నాలుగో ముద్రణ తర్వాత, ఈ గ్రంథం అత్యంత ప్రామాణికమైన హదీసుల కోసం ఒక సమగ్ర సూచికగా ఉన్నప్పటికీ, ఇది ప్రధానంగా విద్యార్థులు, పండితులు మరియు మేధావులకు మాత్రమే ఎక్కువగా ఉపయోగపడుతుందని నేను గమనించాను. కొంతమంది పండిత మిత్రుల కోరిక మేరకు, 'అల్-సఫ్వా' గ్రంథాన్ని సంక్షిప్తం చేయాలని నిర్ణయించుకున్నాను. ఎందుకంటే అందులో కొన్ని హదీసులు ప్రారంభ పదాల మార్పు వల్ల లేదా కొన్ని అదనపు పదాల వల్ల లేదా ఉల్లేఖకుల భేదం వల్ల పునరావృతమయ్యాయి, కానీ వాటి అర్థం ఒక్కటే. ఈ 'జవామి అల్-కలిమ్' సంకలనంలో అటువంటి పునరావృతాలను తొలగించాము, తద్వారా దీనిని సులభంగా దగ్గర ఉంచుకోవడానికి మరియు కంఠస్థం చేయడానికి వీలవుతుంది. ఎవరైనా సంపూర్ణమైన ప్రామాణిక హదీసుల సముదాయాన్ని కోరుకుంటే వారు అసలు గ్రంథమైన 'సఫ్వత్ అల్-అహాదీత్ అల్-నబావియ్యా అల్-షరీఫా'ను చూడవచ్చు. ఈ 'జవామి అల్-కలిమ్' గ్రంథం అన్ని రకాల విద్యార్థులకు, ధార్మిక మరియు లౌకిక శాస్త్రాలు అభ్యసించే వారికి సులభంగా అందుబాటులో ఉండాలని, ప్రవక్త ﷺ మాటల్లోని అద్భుతాలను, ఆయన సున్నత్ విశిష్టతలను చాటిచెప్పాలని ఆశిస్తున్నాను. విశ్వాసి అయినా, అవిశ్వాసి అయినా లేదా విమర్శకుడైనా వీటిని పరిశీలిస్తే, అల్లాహ్ తన నిరక్షరాస్య ప్రవక్త ﷺ కు ప్రసాదించిన దైవిక జ్ఞానం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ హదీసులు అత్యంత వివేకవంతమైనవి మరియు అద్భుతమైనవి, ఇవి అల్లాహ్ చేత ఎన్నుకోబడిన, లోకానికి కారుణ్యంగా పంపబడిన వ్యక్తి నుండి మాత్రమే వెలువడగలవు. దీనికి నిదర్శనంగా అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «మేము నిన్ను లోకవాసులందరికీ కారుణ్యంగా తప్ప మరే ఉద్దేశంతోనూ పంపలేదు». ప్రవక్త ﷺ తన గురించి తాను ఇలా చెప్పుకున్నారు: «నిశ్చయంగా నేను బహుకరించబడిన కారుణ్యాన్ని». ఈ హదీసులు ఇస్లామీయ మరియు మానవీయ విలువలకు, ఉన్నతమైన నైతికతకు అనుగుణంగా ఉండి, ప్రపంచంలోని నిష్పక్షపాత మేధావులందరి గౌరవాన్ని పొందుతాయి.

అలాగే, ఈ ముహమ్మదీయ వివేకవాక్కులను విదేశాల్లో నివసిస్తున్న మన సోదరులకు అందించాలని నేను కోరుకున్నాను, తద్వారా వారు వీటిని పవిత్ర ఇస్లామీయ గ్రంథాలుగా అక్కడ ప్రదర్శించగలరు. అక్కడ ఉన్న సమర్థులైన వారు వీటిని ఆయా దేశాల భాషల్లోకి అనువదించాలని నేను కోరుతున్నాను. ఇది శాంతి, న్యాయం మరియు ఉన్నత నైతికతపై ఆధారపడిన సహజీవనాన్ని కోరుకునే వారికి, ఇస్లామీయ ఆలోచనా విధానాన్ని కారుణ్యం, ప్రేమ మరియు సోదరభావంతో కూడిన ఒక విశ్వవ్యాప్త సందేశంగా పరిచయం చేయడానికి ఒక పునాది అవుతుంది.

అరబ్ మరియు ఇస్లామీయ నాగరికత నిర్మాణంలో ప్రవక్త ﷺ సున్నత్ విశిష్టమైన పాత్రను కలిగి ఉంది మరియు ఇస్లామీయ చట్టనిర్మాణంలో ఇది ప్రాథమిక స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. ప్రవక్త ﷺ బోధనలను పాటించాలని అల్లాహ్ స్పష్టమైన ఆదేశాన్ని ఇచ్చాడు. అల్లాహ్ తన పవిత్ర గ్రంథంలో ఇలా సెలవిచ్చాడు: «ప్రవక్త మీకు దేనిని ఇస్తారో దానిని తీసుకోండి, దేనిని వద్దని వారిస్తారో దాని నుండి దూరంగా ఉండండి». అల్లాహ్ ఆయన గురించి ఇలా అన్నాడు: «నిశ్చయంగా నీవు సరైన మార్గం వైపునకు మార్గదర్శకత్వం చేస్తున్నావు». మరియు విశ్వాసులతో ఇలా అన్నాడు: «నిశ్చయంగా అల్లాహ్ ప్రవక్తలో మీకు ఒక ఉత్తమ మాదిరి ఉంది—ఎవరైతే అల్లాహ్‌ను మరియు అంతిమ దినాన్ని ఆశిస్తారో, అల్లాహ్‌ను ఎక్కువగా స్మరిస్తారో వారి కోసం».

అల్లాహ్ తన ప్రవక్త ﷺ కు తనకు అవతరించిన దానిని చేరవేయమని ఇలా ఆజ్ఞాపించాడు: «ఓ ప్రవక్తా! నీ ప్రభువు తరపు నుండి నీకు అవతరించిన దానిని చేరవేయి». ఇతర ఆయత్‌లలో, ప్రజలకు వివరించి చెప్పడానికే తాను ఈ వివేకవంతమైన గ్రంథాన్ని ప్రవక్తపై అవతరింపజేశానని అల్లాహ్ ఇలా స్పష్టం చేశాడు: «ప్రజల కోసం అవతరింపజేయబడిన దానిని నీవు వారికి వివరించి చెప్పాలని మరియు వారు ఆలోచించాలని మేము నీపై ఈ గ్రంథాన్ని అవతరింపజేశాము». అల్లాహ్ మరియు ఆయన ప్రవక్త తీర్పునిచ్చిన తర్వాత దానిని పాటించడం విశ్వాసి యొక్క ముఖ్య లక్షణమని అల్లాహ్ ఇలా నొక్కి చెప్పాడు: «అల్లాహ్ మరియు ఆయన ప్రవక్త ఏదైనా విషయంలో తీర్పునిచ్చినప్పుడు, ఏ విశ్వాసికి గానీ, విశ్వాసురాలికి గానీ తమ విషయంలో స్వంత నిర్ణయం తీసుకునే అధికారం లేదు; ఎవరైతే అల్లాహ్ మరియు ఆయన ప్రవక్తను ధిక్కరిస్తారో, వారు స్పష్టమైన మార్గభ్రష్టత్వంలో పడినట్లే». ప్రవక్త ﷺ తన ఇష్టానుసారం మాట్లాడరని, అది దైవిక వహీ (సందేశం) అని అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «ఆయన తన ఇష్టానుసారం మాట్లాడరు, అది ఆయనకు పంపబడిన వహీ మాత్రమే». అలాగే విశ్వాసులను ఆయనకు విధేయులుగా ఉండమని ఆజ్ఞాపిస్తూ, ప్రవక్త ﷺ విధేయతను అల్లాహ్ తన విధేయతతో ముడిపెట్టాడు: «ఎవరైతే అల్లాహ్‌కు మరియు ప్రవక్తకు విధేయులవుతారో, వారు అల్లాహ్ అనుగ్రహించిన ప్రవక్తలు, సత్యవంతులు, అమరవీరులు మరియు పుణ్యాత్ములతో కలిసి ఉంటారు; వారు ఎంతటి ఉత్తమ సహచరులు!». ప్రవక్త ﷺ బోధనలను అనుసరించాలని, ఆయన వారించిన వాటికి దూరంగా ఉండాలని మరియు ఆయన సున్నత్‌ను గట్టిగా పట్టుకోవాలని ప్రోత్సహించే ఆయత్‌లు ఇంకా చాలా ఉన్నాయి.

నిస్సందేహంగా, ఇస్లామీయ చట్టనిర్మాణానికి ఖురాన్ మొదటి మూలాధారం కాగా, ప్రవక్త ﷺ మాటలు మరియు క్రియలతో కూడిన సున్నత్ రెండవ మూలాధారం. ఇది ఖురాన్ లోని ఆదేశాలను వివరిస్తుంది, సాధారణ విషయాలను ప్రత్యేకపరుస్తుంది, పరిమితులు లేని వాటిని పరిమితం చేస్తుంది లేదా సంక్షిప్త విషయాలను విపులీకరిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఖురాన్ లో ప్రస్తావించబడని కొన్ని విషయాలలో ఇది స్వతంత్రంగా చట్టాలను నిర్దేశిస్తుంది. ఈ ప్రాముఖ్యత కారణంగానే, ఈ ఉమ్మత్ పండితులు మరియు ఇమాములు దీనిపై అత్యంత శ్రద్ధ చూపారు. దీనిని సేకరించడానికి, భద్రపరచడానికి తమ విలువైన సమయాన్ని, సంపదను వెచ్చించారు. ప్రవక్త ﷺ హదీసులను సేకరించడంలో, వారి లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా వాటిని అమర్చడంలో వారు ఎంతో నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించారు, వాటి కోసం ప్రయాణాలు చేశారు మరియు వాటిని గ్రంథస్థం చేయడంలో, వర్గీకరించడంలో నిమగ్నమయ్యారు.

గౌరవనీయులైన సహచరులు (సహాబాలు) పవిత్ర హదీసులను తమ హృదయాలలో భద్రపరచుకోవడం ద్వారా ఈ ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది. వారు వాటిని కంఠస్థం చేయడానికి మరియు ధృవీకరించుకోవడానికి ఒకరితో ఒకరు పోటీపడేవారు. ఎందుకంటే, ప్రారంభ రోజుల్లో ఖురాన్ వాక్యాలతో హదీసులు కలిసిపోతాయనే ఆందోళనతో ప్రవక్త ﷺ వాటిని రాయవద్దని వారించారు. ఆ తర్వాత, ప్రవక్త ﷺ అలీ బిన్ అబీ తాలిబ్, అబూ షా, జాబిర్ బిన్ అబ్దుల్లా మరియు అబ్దుల్లా బిన్ అమర్ బిన్ అల్-ఆస్ వంటి కొందరు సహచరులకు రాయడానికి అనుమతి ఇచ్చారు. అబ్దుల్లా బిన్ అమర్ ప్రతి విషయాన్ని రాయడం చూసి కొందరు సహచరులు, 'ప్రవక్త ﷺ కోపంలోనూ, సంతోషంలోనూ మాట్లాడే మనిషి కదా, ఆయన చెప్పే ప్రతిదీ రాస్తావా?' అని ప్రశ్నించినప్పుడు, ఆయన ఈ విషయాన్ని ప్రవక్త ﷺ దృష్టికి తీసుకెళ్లారు. అప్పుడు ప్రవక్త ﷺ తన నోటి వైపు చూపిస్తూ, 'రాయి, నా ప్రాణం ఎవరి చేతిలో ఉందో ఆయన సాక్షిగా, దీని నుండి సత్యం తప్ప మరేదీ రాదు' అని సెలవిచ్చారు. దీనిని అబూ హురైరా ధృవీకరిస్తూ, 'అబ్దుల్లా బిన్ అమర్ తప్ప నాకంటే ఎక్కువ హదీసులు తెలిసిన వారు సహచరులలో ఎవరూ లేరు, ఎందుకంటే ఆయన రాసేవారు, నేను రాసేవాడిని కాదు' అని పేర్కొన్నారు. అబ్దుల్లా బిన్ అమర్ రాసిన ఆ సేకరణ 'అల్-సహీఫా అల్-సాదికా' (సత్యమైన పత్రం) గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇదంతా ప్రవక్త ﷺ మాటలను, చర్యలను కాపాడటంలో సహచరులకు ఉన్న శ్రద్ధకు నిదర్శనం. వారు తమ బలమైన జ్ఞాపకశక్తితో, నిర్మలమైన హృదయాలతో వాటిని తమ జీవిత మార్గదర్శకాలుగా మార్చుకున్నారు. మదీనాలోని సహచరుల సమాజం సున్నత్‌ను అనుసరించే ఆదర్శ సమాజంగా నిలిచింది. ఆ తర్వాత ఈ అమూల్యమైన జ్ఞాన సంపదను వారు తర్వాతి తరాల వారైన తాబియీలకు అందించారు.

ఇస్లాం వ్యాప్తి చెంది, సామ్రాజ్యం విస్తరించినప్పుడు, సహచరులు వివిధ ప్రాంతాలకు వెళ్ళిపోయారు. అప్పుడు హదీసులను క్రమబద్ధమైన పుస్తకాలుగా కూర్చవలసిన అవసరం ఏర్పడింది. ఖలీఫా ఉమర్ బిన్ అబ్దుల్ అజీజ్ ఈ విషయంలో చొరవ తీసుకుని, హదీసులను సేకరించి గ్రంథస్థం చేయాలని పండితులను ఆదేశించారు. ఇబ్న్ షిహాబ్ అల్-జుహ్రీ (హిజ్రీ 124), ఇబ్న్ ఇషాక్ (మరణం 151), సుఫ్యాన్ అల్-తౌరీ (మరణం 161) వంటి వారు ఈ పనిని ప్రారంభించారు. ఆ కాలం నాటి ప్రసిద్ధ గ్రంథాలలో ఇమామ్ మాలిక్ (హిజ్రీ 93-179) రాసిన 'మువత్తా', అబ్దుల్ రజాక్ (మరణం 211) మరియు ఇబ్న్ అబీ షైబా (మరణం 235) ల 'ముసన్నఫ్'లు ముఖ్యమైనవి. ఆ తర్వాత హదీసు వర్గీకరణలో కొత్త దశ ప్రారంభమైంది. కొందరు పండితులు ప్రవక్త ﷺ నుండి ఉల్లేఖించబడిన వాటన్నింటినీ సేకరించి 'ముస్నద్'లను రూపొందించారు. ఇమామ్ అహ్మద్ (హిజ్రీ 164-241), ఉస్మాన్ బిన్ అబీ షైబా (హిజ్రీ 156-239) వంటి వారు ఇందులో అగ్రగాములు. మరికొందరు కేవలం సహీహ్ (ప్రామాణిక) హదీసులనే సేకరించారు. ఈ పద్ధతిలో ఇమామ్ బుఖారీ (మరణం 256), ఇమామ్ ముస్లిం (మరణం 261) మొదటగా గ్రంథాలను రూపొందించారు. వారి బాటలోనే అనేక మంది ఇమామ్‌లు నడిచి ముస్నద్, సహీహ్, సునన్, ముస్తదరక్ వంటి వివిధ రకాల హదీసు గ్రంథాలను రూపొందించారు. ఇవే తర్వాతి కాలంలో హదీసు శాస్త్రాలకు (రివాయత్ మరియు దిరాయత్) పునాదిగా మారాయి.

చరిత్రలో ఏ ఇతర శాస్త్రానికి లేని విధంగా, అత్యంత విశ్వసనీయమైన మరియు కచ్చితమైన ఉల్లేఖకుల గొలుసు (సనద్) ద్వారా ప్రవక్త సున్నత్ రక్షించబడింది. ఈ ఉమ్మత్ పండితులు మరియు ఇమామ్‌లు దీనిపై అపారమైన శ్రద్ధ కనబరిచారు, ఫలితంగా చరిత్రలో సాటిలేని ఒక భారీ గ్రంథాలయం ఏర్పడింది. ప్రవక్త హదీసులను సేకరించడంలో మరియు అమర్చడంలో వారు అద్భుతమైన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించారు. ఇది ప్రవక్త కాలం నుండే ప్రారంభమైంది. నేడు మనకు వందలాది హదీసు గ్రంథాలు అందుబాటులో ఉన్నాయి, అయితే వాటిలో సహీహ్ (బలమైనవి), హసన్ (మంచివి), దయీఫ్ (బలహీనమైనవి) మరియు కొన్ని మౌదూ (కల్పితమైనవి) కూడా ఉన్నాయి.

నా మేధో జీవితం ప్రారంభం నుండి, సున్నత్ మరియు హదీసు గ్రంథాలను చదవడం నా అభిమాన వ్యాపకం. ప్రవక్త ﷺ హదీసులను అధ్యయనం చేస్తున్నప్పుడు, విశ్లేషిస్తున్నప్పుడు నేను ఎంతో ఆనందాన్ని, సంతృప్తిని పొందేవాడిని. అయితే, ఇస్లామీయ షరియా లక్ష్యాలకు భిన్నంగా అనిపించే కొన్ని సమస్యాత్మక హదీసులను చూసినప్పుడు నా ఆనందం తగ్గేది. ఒక ముస్లిం తన ధార్మిక మరియు లౌకిక జీవితానికి అవసరమైన అత్యంత ముఖ్యమైన మరియు బలమైన సహీహ్ హదీసులన్నింటినీ ఒకే చోట చేర్చే ఒక పుస్తకం ఉంటే బాగుంటుందని నేను పండితులను కోరుకునేవాడిని. ఎందుకంటే, ఒక విద్యార్థి హదీసు గ్రంథాలలో వెతికినప్పుడు లక్షకు పైగా హదీసులు కనిపిస్తాయి, వాటి ప్రామాణికతపై ఇమామ్‌ల మధ్య భిన్నాభిప్రాయాలు ఉంటాయి. వేల సంఖ్యలో ఉన్న హదీసుల సముద్రంలో ఒక సామాన్య ముస్లిం తన షరియాకు రెండో ముఖ్య ఆధారమైన సున్నత్‌ను ఎలా అర్థం చేసుకోగలడు అని నేను నన్ను నేను ప్రశ్నించుకునేవాడిని.

ఈ ఆలోచనే నన్ను ప్రసిద్ధ హదీసు గ్రంథాలను లోతుగా అధ్యయనం చేసేలా ప్రేరేపించింది. నా పరిశోధనలో, కొందరు ముహద్దిత్‌లు (హదీసు పండితులు) తమ గ్రంథాలలో కేవలం సహీహ్ హదీసులనే చేర్చాలని కఠినమైన నిబంధనలు పెట్టుకున్నారని తెలుసుకున్నాను. ఇమామ్ సుయూతీ తన 'జామి అల్-కబీర్' పీఠికలో పేర్కొన్న పండితులు మరియు వారి గ్రంథాలు ప్రామాణికమైనవిగా గుర్తించబడ్డాయి. నా తాతగారు, ముహద్దిత్ ఇమామ్ ముహమ్మద్ బిన్ జాఫర్ అల్-కట్టాని కూడా తన 'అల్-రిసాలా అల్-ముస్తతరఫా' గ్రంథంలో, 'కొందరు పండితులు కేవలం సహీహ్ హదీసులనే సేకరిస్తామని కట్టుబడి ఉన్నారు' అని ధృవీకరించారు. ఈ ఇమామ్‌లు ప్రవక్త ﷺ నుండి వచ్చిన ప్రతి చిన్న విషయాన్ని ధృవీకరించడానికి తమ సమయాన్ని, సంపదను మరియు శ్రమను ధారపోశారు. హదీసు పండితులందరూ హదీసులను ప్రధానంగా మూడు రకాలుగా విభజించారు:

సహీహ్ (ప్రామాణికమైనది), హసన్ (మంచిది), మరియు దయీఫ్ (బలహీనమైనది). వాటి వివరాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

మొదటిది: సహీహ్ హదీసు అంటే, ఆది నుండి అంతం వరకు ప్రతి ఉల్లేఖకుడు నమ్మకస్థుడై (అద్ల్), జ్ఞాపకశక్తి మరియు కచ్చితత్వం (దాబిత్) కలిగి ఉండి నిరంతరంగా ఉల్లేఖించినది. ఇది మూడు రకాలు:

ముతవాతిర్ హదీసు: ఇది ఒక సమూహం నుండి మరొక సమూహం ద్వారా నివేదించబడినది, వీరందరూ అబద్ధంపై ఏకం కావడం అసాధ్యం.

మష్‌హూర్ హదీసు: ఇది కనీసం ముగ్గురు నమ్మకమైన నివేదికకర్తల ద్వారా నివేదించబడినది.

ఆహాద్ హదీసు: ఇది ఒకే ఒక్క నమ్మకమైన నివేదికకర్త ద్వారా నివేదించబడిన సహీహ్ హదీసు.

రెండవది: హసన్ హదీసు. ఇది అంగీకార యోగ్యమైన లక్షణాలలో కనీస స్థాయిని కలిగి ఉన్నది.

మూడవది: దయీఫ్ హదీసు. ఇది అంగీకార యోగ్యమైన లక్షణాలలో దేనినీ కలిగి ఉండదు మరియు ఇది అనేక రకాలుగా ఉంటుంది.

ఇక హదీస్ ఎ ఖుద్సీ విషయానికి వస్తే, ఇవి ప్రవక్త ﷺ అల్లాహ్ సుభానహు వతఆలా నుండి నివేదించిన మాటలు. ఇతర నబీవి హదీసుల వలెనే వీటిలో కూడా సహీహ్, హసన్, దయీఫ్ మరియు కొన్ని మౌదూ (కల్పిత) హదీసులు ఉంటాయి.

ఈ విస్తృతమైన హదీసు అధ్యయనాల వెలుగులో, నా మొదటి పుస్తకం 'సఫ్వత్ అల్-అహాదీత్ అల్-నబావియ్యా'లో, అనేకమంది సహీహ్ హదీసు ఇమాములు వాటి సత్యతపై ఏకాభిప్రాయం వ్యక్తం చేసిన హదీసులపై నేను దృష్టి సారించాను. వేర్వేరు ఆలోచనలు, ప్రాంతాలు మరియు కాలాలకు చెందిన అనేకమంది హదీసు ఇమాములు ఒక హదీసును ధృవీకరించినప్పుడు, దాని అర్థం ఏమిటంటే, ఆ హదీసు గౌరవనీయులైన ప్రవక్త ﷺ కు ఆపాదించబడటంలోని యథార్థతను నిర్ధారించడానికి వారిలో ప్రతి ఒక్కరూ తమ శాయశక్తులా కృషి చేశారని అర్థం. ఇది ఆ హదీసు యొక్క ప్రామాణికతకు మేధోపరమైన, భౌగోళిక మరియు చారిత్రక పరిమాణాన్ని ఇస్తుంది. తద్వారా 'సఫ్వత్ అల్-అహాదీత్' లోని హదీసులు గౌరవనీయులైన ప్రవక్త ﷺ కు ఆపాదించబడటంలో ఖచ్చితమైన నిశ్చయత స్థాయికి చేరుకుంటాయి. ఎందుకంటే వారందరూ కలిసి పొరపాటు చేయడం లేదా అశ్రద్ధ వహించడం లేదా వారందరినీ కలిపి మోసగించడం అసాధ్యం. ఉదాహరణకు, 'మీరు కర్మలు చేయండి, ప్రతి ఒక్కరికీ వారు దేని కోసం సృష్టించబడ్డారో అది సులభతరం చేయబడుతుంది' అనే పవిత్ర హదీసును పది కంటే ఎక్కువ మంది గొప్ప సహీహ్ హదీసు ఇమాములు పేర్కొన్నారని మనకు తెలిసినప్పుడు, అది అత్యంత ప్రామాణికమైన హదీసులలో ఒకటి అని నిశ్చయంగా నమ్మడానికి మనల్ని ప్రేరేపిస్తుంది.

అందువల్లనే, ఒక హదీసు యొక్క ప్రామాణికతపై మన నమ్మకం, దానిని ఉల్లేఖించిన సహీహ్ హదీసు ఇమాముల సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ పెరుగుతుందని నేను చెప్పాను. సహీహ్ హదీసుల ఇమాములలో పలువురు ఏకాభిప్రాయం వ్యక్తం చేసిన ఈ అద్భుతమైన హదీసుల సేకరణ సుమారు నాలుగు వేల హదీసులను కలిగి ఉంది. ఇవి విశ్వాసాలు, ఆరాధనలు, లావాదేవీలు, శిక్షలు, మర్యాదలు, నైతికత, పరిపాలన వంటి ఉజ్వలమైన షరియా యొక్క అన్ని శాఖలను కవర్ చేస్తాయి. ఇవన్నీ పవిత్ర ఖురాన్‌కు గానీ, షరియా యొక్క ఉద్దేశ్యాలకు మరియు స్థిరమైన సూత్రాలకు గానీ, లేదా నిరూపితమైన ఖచ్చితమైన విజ్ఞానానికి గానీ విరుద్ధంగా లేవు.

నేను నా ఈ పుస్తకంలో ఇమాముల గుర్తులను వారి కాలక్రమానుసారం పొందుపరిచాను. హదీసు ఇమాముల కోసం (అల్లాహ్ వారిపై ప్రసన్నుడవుగాక) నేను ఎంచుకున్న అతి ముఖ్యమైన సంకేతాలను ఇక్కడ ఇస్తున్నాను, వీటిని మెజారిటీ హదీసు పండితులు అంగీకరించారు, అవి:

(ఖ) బుఖారీ కోసం, (మ) ముస్లిం కోసం, (ఖ్వ) వారిద్దరి మధ్య ఏకాభిప్రాయం కుదిరిన హదీసుల కోసం, (ద) అబూ దావూద్ కోసం, (త) తిర్మిజీ కోసం, (న) నసాయి కోసం, (హ) ఇబ్న్ మాజా కోసం, (నలుగురు) ఈ నలుగురు ఇమాముల కోసం, (ముగ్గురు) ఇబ్న్ మాజా మినహా మిగిలిన ముగ్గురి కోసం, (హమ్) అహ్మద్ బిన్ హన్బల్ తన ముస్నద్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (అమ్) ఆయన కుమారుడు అబ్దుల్లా చేసిన అదనపు ఉల్లేఖనాల కోసం, (క) హాకిమ్ తన ముస్తదరక్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (హబ్) ఇబ్న్ హిబ్బాన్ తన సహీహ్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ఖజ్) ఇబ్న్ ఖుజైమా తన సహీహ్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (తబ్), (తస్), (తస్వ) తబరానీ తన కబీర్, అవ్సత్ మరియు సగీర్ గ్రంథాలలో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (స్వ) సయీద్ బిన్ మన్సూర్ తన సునన్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ఖద్) బుఖారీ తన అదబ్ అల్-ముఫ్రద్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (తఖ్) బుఖారీ తన తారీఖ్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ద్వ) దియా అల్-మఖ్దిసీ తన అల్-ముఖ్తారాలో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ఫై) షాఫియీ తన ముస్నద్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ష) ఇబ్న్ అబీ షైబా తన ముస్నద్ మరియు ముసన్నఫ్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (అబ్) అబ్దుల్ రజాక్ తన జామి మరియు ముసన్నఫ్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (అ) అబూ యాలా తన ముస్నద్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ఖత్) దారఖుత్నీ తన సునన్ మరియు అఫ్రాద్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ఫర్) దైలమీ తన ఫిర్దౌస్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (హల్) అబూ నుయైమ్ తన హిల్యాలో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (హబ్, హఖ్) బైహఖీ తన షుఅబ్ అల్-ఈమాన్, సునన్, మారిఫా, దలాయిల్ అల్-నుబువ్వా మరియు అస్మా వస్-సిఫాత్ గ్రంథాలలో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (అద్) ఇబ్న్ అది తన అల్-కామిల్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (అఖ్) ఉఖైలీ తన దుఅఫాలో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (ఖత్) ఖతీబ్ తన జామి మరియు తారీఖ్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (మీ) దారిమీ తన సునన్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (త) తయాలిసీ తన ముస్నద్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (కర్) ఇబ్న్ అసాకిర్ తన తారీఖ్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం, (బజ్) బజ్జార్ తన సునన్‌లో ఉల్లేఖించిన వాటి కోసం.

నేను నా పుస్తకం 'సఫ్వత్ అల్-అహాదీత్ అల్-నబావియ్యా అల్-షరీఫా' నుండి ఈ అద్భుతమైన ప్రవక్త హదీసులను ఎంచుకున్నాను మరియు వీటికి 'జవామి అల్-కిలమ్ అల్-నబవీ అల్-షరీఫ్' (ప్రవక్త ﷺ యొక్క గొప్ప మాటల సంగ్రహం) అని పేరు పెట్టాను. ఇందులో అత్యుత్తమమైన మరియు అత్యంత అద్భుతమైన హదీసులు ఉన్నాయి, ఇవి గౌరవనీయులైన ప్రవక్త ﷺ యొక్క గొప్పతనాన్ని, ఆయన జ్ఞానాన్ని, పాండిత్యాన్ని, విశ్వవ్యాప్తతను, సహనాన్ని, ధైర్యాన్ని, అన్యాయానికి మరియు అన్యాయం చేసేవారికి వ్యతిరేకంగా ఆయన చేసిన పోరాటాన్ని, సత్యాన్ని స్థాపించడాన్ని మరియు అసత్యాన్ని రూపుమాపడాన్ని ధృవీకరిస్తాయి. ఇవి మన బిడ్డలకు మరియు మొత్తం సమాజానికి మార్గదర్శక దీపాలుగా నిలుస్తాయి.

నేను గొప్ప ఇస్లాం ధర్మానికి సాధారణంగానూ, గౌరవనీయమైన ప్రవక్త సున్నత్‌కు ప్రత్యేకంగానూ ఒక గొప్ప పనిని అందించానని అల్లాహ్‌ను మనస్ఫూర్తిగా కోరుకుంటున్నాను. ఇది అల్లాహ్ చిత్తం ప్రకారం ముస్లింల ఐక్యతకు దోహదపడుతుందని మరియు ఇస్లాం యొక్క శాశ్వతమైన ఆధ్యాత్మికతను ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న విద్యావంతుల హృదయాలకు, మేధావుల ఆలోచనలకు చేరువ చేస్తుందని ఆశిస్తున్నాను. అల్లాహ్ సత్యాన్ని పలుకుతాడు మరియు ఆయనే సరైన మార్గాన్ని చూపుతాడు. 'ప్రతి జ్ఞాని పైన అంతకంటే ఎక్కువ జ్ఞానం కలవాడు ఒకడు ఉంటాడు' అని సెలవిచ్చిన అల్లాహ్‌కే సర్వస్తోత్రాలు. మీపై అల్లాహ్ యొక్క శాంతి, కరుణ మరియు శుభాలు వర్షించుగాక.

ప్రొఫెసర్ డాక్టర్ అబ్దుల్ ఖాదిర్ అల్-మక్కీ అల్-కట్టాని
సలహాదారు మరియు ఇంజనీరింగ్ మరియు ఉన్నత ఇస్లామిక్ అధ్యయనాల ప్రొఫెసర్

ప్రవక్త ﷺ అన్నారు: «అల్లాహ్ ఆ వ్యక్తిని ప్రకాశవంతుడిగా చేయుగాక—మనలోంచి ఏదో విని దానిని విన్నట్లే ఇతరులకు తెలిసేలా చెప్పినవాడు శుభప్రదుడిచే అవుతాడు; బహుశా చెప్పినవాడు విన్నవాడికన్నా ఎక్కువ అవగాహన కలిగి ఉండవచ్చు»