Payg'amborlarga imon

Insonlar payg‘ambarlarga muhtoj, chunki payg‘ambarlar o‘sha odamlar yuborilgan qavmlardan bo‘lgan insonlardir; ular tug‘ilib, o‘ladi, ovqatlanadi va bozorlarda yuradilar. Qadimiy ummatlar nega inson yuborilganini hayron bo‘lganlar, biroq Alloh payg‘ambarni o‘sha qavmdan qilishi kerakligini bayon qilgan — shunda odamlar ularga taqlid qilishi oson bo‘ladi. Payg‘ambarlarda ilohiylik yo‘q; ular shunchaki munavvar bandalardir, Alloh ularga vahiyni tanlagan.

Payg‘ambarlarning ishonchliligi asosan shariatni yetkazishda kafolatlangan; ular Allohdan rivoyat qilganda, nafsu-havoga binoan gapirmaydilar. Dunyoviy masalalar yoki vahy kelmagan joylardagi shaxsiy ijtihodlarda xatoga yo‘l qo‘yishlari mumkin, ammo Alloh ularni noto‘g‘ri yo‘ldan to‘g‘rilaydi va haqiqatni ko‘rsatadi — buni ko‘z ko‘rsatgani singari ko‘plab voqealar, masalan ko‘r shaxs haqidagi hikoya yoki Badr asirlarining ishi tasdiqlaydi.

Muhammad ﷺ payg‘ambarlar zanjirining muhridir va uning risolasi barcha insonlarga mo‘ljallangan hamda har bir zamon va makonga mosdir. Shariat katta darajada moslashuvchanlikka ega: aqida va ibodatga oid qatʼiy matnlar o‘zgarmas bo‘lib qolgani holda, ijtimoiy va siyosiy munosabatlar hamda maʼmuriy ishlar borasida musulmonlarga umumiy Islom qoidalari doirasida ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan — bunda umumiy manfaatlar va Islom tamoyillariga rioya etilishi shart.

Muhammad ﷺ ning shaxsiyati o‘zi bir mo‘jiza xususiyatiga ega edi; uning siddiqchiligi, halolligi, sahobalari qarshisidagi kamtarligi va zobid hayoti uning ulug‘vorligini ko‘rsatadi. U mukammal inson edi, biroq Alloh uni maxsus tayyorlab, risolaga mos qilib tanlagan; tarixda unga o‘xshash bir namuna yaratilmadi ﷺ.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.