القسم الرابع: نظام المعاملات المالية والأحكام

Қисми чорум: Низоми муомилоти молӣ ва ҳукмҳо

الباب الأول: البيوع والتجارة والمعاملات والدين

Боби аввал: Фурӯшҳо, савдо, муомилот ва қарз

قال رسول الله ﷺ «أَدْخَلَ الله الجَنَّةَ رَجُلًا كَانَ سَهْلًا: مُشْتَرِيًا، وَبَائِعًا، وَقَاضِيًا، وَمُقْتَضِيًا».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Худо мардееро ба ҷаннат даровард, ки осонгуфтор буд: харидор, фурӯшанда, додрас ва даъвоҷӯ».

قال رسول الله ﷺ «أَمَّا بَعْدُ، فَمَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللهِ، مَا كَانَ مِنْ شَرْطٍ لَيْسَ فِي كِتَابِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فَهُوَ بَاطِلٌ، وَإِنْ كَانَ مِائَةَ شَرْطٍ، قَضَاءُ اللهِ أَحَقُّ، وَشَرْطُ اللهِ أَوْثَقُ، وَإِنَّمَا الْوَلَاءُ لِمَنْ أَعْتَقَ».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Аммо баъд: чӣ ҳоли он қавме аст, ки шартҳое мегузоранд, ки дар Китоби Худо нестанд? Ҳар шарте ки дар Китоби Худо набошад, ботил аст, ҳатто агар сад шарт бошад. Қазои Худо бештар ҳақ аст ва шарти Худо мустаҳкамтар аст. Ва вало танҳо барои касест, ки ғуломро озод кардааст».

قال رسول الله ﷺ «ثَلَاثَةٌ لَا يُكَلِّمُهُمُ اللهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ رَجُلٌ حَلَفَ عَلَى سِلْعَةٍ لَقَدْ أُعْطِيَ بِهَا أَكْثَرَ مِمَّا أُعْطِيَ وَهُوَ كَاذِبٌ، وَرَجُلٌ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ كَاذِبَةٍ لِيَقْتَطِعَ بِهَا مَالَ رَجُلٍ مُسْلِمٍ، وَرَجُلٌ مَنَعَ فَضْلَ مَاءٍ فَيَقُولُ اللهُ الْيَوْمَ أَمْنَعُكَ فَضْلِي كَمَا مَنَعْتَ فَضْلَ مَا لَمْ تَعْمَلْ يَدَاكَ».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Се нафар ҳастанд, ки Худо дар рӯзи Қиёмат бо онҳо сухан намегӯяд ва ба онҳо назар намекунад: марде, ки бар сари мол бо яъме савганд ёд карда, дар ҳақиқат ба ӯ бештар дода шудааст ва ў дурӯғгӯй аст; марде, ки барои гирифтани молу мулки марди муслим бо яъме дурӯғ меёбад; ва марде, ки фаровонии обро манъ мекунад — пас Худо мегӯяд: Имрўз ман неъмати худро аз ту манъ мекунам, тавре ки ту неъматеро, ки дастҳоят кор накардаанд, манъ кардӣ».

قال رسول الله ﷺ «رَحِمَ الله عَبْدًا سَمْحًا إِذَا بَاعَ، سَمْحًا إِذَا اشْتَرَى، سَمْحًا إِذَا قَضَى، سَمْحًا إِذَا اقْتَضَى».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Худо раҳмат кунад ба бандаеро, ки дар фурӯш осон аст, дар харид осон, дар ҳукм осон ва дар талаби ҳақ осон».

قال رسول الله ﷺ «لا تَحَاسَدُوا، وَلا تَنَاجَشُوا، وَلا تَبَاغَضُوا، وَلا تَدَابَرُوا، وَلا يَبِعْ بَعْضُكُمْ عَلَى بَيْعِ بَعْضٍ، وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا، الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ، وَلا يَخْذُلُهُ، وَلَا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هَاهُنَا، وَأَشَارَ إِلَى صَدْرِهِ، بِحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ، كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ، دَمُهُ، وَمَالُهُ، وَعِرْضُهُ».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Ҳасад мовар, ва муноқиша макунед, ва душманӣ накунед, ва пушт ба пушт нашавед, ва ҳеҷ кадоме аз шумо бар фурӯши дигаре алайҳи фурӯши ӯ нафурӯшад. Бошед ибодати Худо — бародар бо ҳам бошед. Муслим бародари муслим аст: ӯро зулм намекунад, ва бад нахоҳад гузошт, ва ӯро таҳқир намекунад. Тақво ҳамин ҷо аст» (ва ба синаи худ ишора кард). «Барои касе аз бадӣ ки бародари муслими худро паст шуморад ин кофист. Ҳар муслим нисбат ба муслим дигар ҳаром аст: хунаш, молаш ва обрӯяш».

قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعُ أَحَدُكُمْ فَضْلَ مَاءٍ لِيَمْنَعَ بِهِ الْكَلأ».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Ҳеҷ кадоме аз шумо набояд фаровонии обро манъ кунад то бо он алафро (барои чорво) манъ кунад».

قال رسول الله ﷺ «لا يَمْنَعْ جَارٌ جَارَهُ أَنْ يَغْرِزَ خَشَبَةً فِي جِدَارِهِ».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Ҳамсоя набояд ҳамсояашро манъ кунад, ки чӯбро дар деворааш барангезад (дар деворааш шинонанд)».

قال رسول الله ﷺ «مَنْ طَالَبَ حَقًّا فَلْيَطْلُبْهُ فِي عَفَافٍ» وَافٍ، أَوْ غَيْرِ وَافٍ».

Паёмбари Худо ﷺ фармуд: «Касе, ки ҳақе талаб мекунад, бояд онро бо шаъну эҳтиром талаб намояд — хоҳ пурра вафо шавад, хоҳ на (вафӣ ё ғайр-вафӣ)».

الباب الثاني: فقه القضاء، نظام القضاء والإمارة في الإسلام

Боби дуюм: Фиқҳи қазо, низоми қазо ва иморат дар Ислом

قال رسول الله ﷺ «إِنِي لَمْ أُومَرْ أَنْ أَنْقُبَ عَنْ قُلُوبِ النَّاسِ وَلَا أَشُقَّ بُطُونَهُمْ».

Расулуллоҳ ﷺ гуфт: «Ман фармон нагирифтаам, ки дар дилҳои мардум ҷустуҷӯ кунам ва шикамҳояшонро бишиканам.»

قال رسول الله ﷺ «رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلَاثَةٍ عَنِ النَّائِمِ حَتَّىٰ يَسْتَيْقِظَ، وَعَنِ الْمُبْتَلَىٰ حَتَّىٰ يَبْرَأَ، وَعَنِ الصَّبِيِّ حَتَّىٰ يَكْبُرَ».

Расулуллоҳ ﷺ гуфт: «Қалам аз се ҳолат бардошта шудааст: аз болои хобидагӣ то он даме ки бедор шавад; аз болои касе, ки дар озмоиш (мубтала) аст, то он даме ки сиҳат ёбад; ва аз болои кӯдак то он даме ки ба камол расад.»

قال رسول الله ﷺ «كَيْفَ يُقَدِّسُ اللهُ أُمَّةً لا يَأْخُذُ ضَعِيفُهَا حَقَّهُ مِنْ قَوِيِّهَا، وَهُوَ غَيْرُ مُتَعْتَعٍ».

Расулуллоҳ ﷺ гуфт: «Чӣ тавр Худо умматеро муқаддас мешуморад, ки заифонаш ҳақи худро аз қавиён намегиранд, дар ҳоле ки Ӯ зулмро маъқул намедонад?»

الباب الثالث: أقضية الرسول صلوات الله وسلامه عليه

Боби сеюм: Қазоҳои Расул صلوات الله وسلامه عليه

قال رسول الله ﷺ «مَا تَأْمُرُنِي؟.. تَأْمُرُنِي أَنْ آمُرَهُ أَنْ يَدَعَ يَدَهُ فِي فِيكَ تَقْضَمُهَا كَمَا يَقْضَمُ الفَحْلُ؟ اذْفَعْ يَدَكَ حَتَّى يَعَضَّهَا ثُمَّ انْتَزِعْهَا».

Расули Худо ﷺ гуфт: «Шумо ба ман чӣ мефармоед? .. Оё ба ман мефармоед, ки ба ӯ бигӯям дасташро дар ту бимонад то онро мисли фаҳл газад? Дастатро тела деҳ то вай онро неш занад, сипас онро каш ва берун бардор».

قال رسول الله ﷺ «مَا عَلَّمْتَهُ إِذْ كَانَ جَاهِلًا، وَلا أَطْعَمْتَهُ إِذْ كَانَ جَائِعًا».

Расули Худо ﷺ гуфт: «Ту ӯро ҳангоме ки нодон буд наомӯзондӣ, ва ҳангоме ки гурусна буд нахӯронидӣ».

قال رسول الله ﷺ «يَا زُبَيْرُ اسْقِ، ثُمَّ احْبِسِ الْمَاءَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَى الْجَدْرِ».

Расули Худо ﷺ гуфт: «Эй Зубайр, об бидиҳ, сипас обро нигоҳ дор то он ба зарф баргардад».