قصيدة البُردة
الكواكب الدرية في مدح خير البرية — الإمام شرف الدين البوصيري (ت 696هـ)
أشهر قصائد المديح النبوي على الإطلاق، نظمها الإمام البوصيري رحمه الله بعد أن أصابه الفالج، فرأى النبي ﷺ في المنام يمسح على وجهه ويلقي عليه بردته، فقام وقد شُفي. سارت بها الركبان وشُرحت مئات الشروح وتُرجمت إلى لغات العالم.
Қасидаи Бурда — Имом Шарафуддин ал-Бусирӣ
Машҳуртарин қасидаи мадҳияи пайғамбарӣ, ки то кунун эҷод шудааст. Онро Имом Бусирӣ, раҳимаҳуллоҳ, пас аз гирифтор шудан ба фалаҷ навиштааст. Ӯ дар хоб Паёмбар ﷺ-ро дид, ки рӯяшро сила карда, бурдаи худро ба ӯ мепӯшонад ва пас аз он комилан шифо ёфт. Ин қасида аз он замон дар саросари ҷаҳон паҳн шуда, садҳо шарҳро илҳом бахшида ва ба забонҳои мухталифи ҷаҳон тарҷума шудааст.
أمِنْ تذَكُّرِ جيرانٍ بذي سلمِ
مزجتَ دمعاً جرى من مقلةٍ بدمِОё аз ёди ҳамсоягони сокини Зи Салам аст, ки ашки аз чашмонат ҷоришударо бо хун омехтаӣ?
أمْ هبَّتِ الريحُ من تلقاءِ كاظمةٍ
وأوْمَضَ البَرْقُ في الظلْماءِ مِنْ إضَمِЁ бод аз самти Козима вазид ва барқ дар торикии шадид аз Изам дурахшид?
فما لعينيكَ إن قلتَ اكففا هَمَتا
ومَا لِقَلْبِك إنْ قُلْتَ اسْتَفِقْ يَهِمِЧашмонат чӣ шудаанд, ки вақте мегӯӣ бас кунанд, ашк мерезанд, ва дилат чӣ шудааст, ки вақте мегӯӣ бедор шавад, орзу мекунад?
أَيَحْسَبُ الصَّبُّ أنَّ الحُبَّ مُنْكتِمٌ
ما بَيْنَ مُنْسَجِم منهُ ومضطَرِمِОё ошиқ воқеан гумон мекунад, ки ишқро пинҳон кардан мумкин аст, дар ҳоле ки ашк аз ӯ ҷорӣ мешавад ва оташ дар дарунаш месӯзад?
لولاَ الهَوَى لَمْ تُرِقْ دَمْعاً عَلَى طَلَلٍ
ولا أرقتَ لذكرِ البانِ والعَلمِАгар ишқ намебуд, ту бар харобаҳои вайрон ашк намерӯхтӣ ва аз ёди дарахти Бан ё қуллаи кӯҳ бехоб намешудӣ.
فكيفَ تُنْكِرُ حُبَّا بعدَ ما شَهِدَتْ
بهِ عليكَ عدولُ الدَّمْعِ والسَّقَمПас чӣ гуна метавонӣ ишқеро инкор кунӣ, дар ҳоле ки шоҳидони одилонаи ашк ва бемории ту бар зидди ту шаҳодат додаанд?
وَأثْبَتَ الوجْدُ خَطَّيْ عَبْرَةٍ وضَنًى
مِثْلَ البَهارِ عَلَى خَدَّيْكَ والعَنَمِВа ишқ ду хатти ашк ва лоғарӣ бар рухсораҳои ту нақш бастааст, ки ба гули зардчаи Баҳор ва буттамеваҳои сурхи Анам монанд аст.
نعمْ سرى طيفُ من أهوى فأرقني
والحُبُّ يَعْتَرِضُ اللَّذاتِ بالأَلَمِБале, хаёли маҳбубам шабона ба ман зоҳир шуд ва маро бехоб кард, зеро ишқ ҳамеша дар миёни ҳама лаззатҳо дардро ҷой медиҳад.
يا لائِمِي في الهَوَى العُذْرِيِّ مَعْذِرَةً
منِّي إليكَ ولو أنصفتَ لم تلُمِЭй маломатгари ман дар ишқи покизам, ман аз ту узр мехоҳам, гарчанде ки агар ту воқеан одилона мебудӣ, маро маломат намекардӣ.
عَدَتْكَ حالِيَ لا سِرِّي بمُسْتَتِرٍ
عن الوُشاةِ ولادائي بمنحسمِҲолати ман ба ту ошкор шудааст; сирри ман аз ғайбатчиён пинҳон нест ва дарди ман низ табобатшаванда нест.
مَحَّضَتْنِي النُّصْحَ لكِنْ لَسْتُ أَسْمَعُهُ
إنَّ المُحِبَّ عَن العُذَّالِ في صَمَمِТу ба ман насиҳати самимӣ додӣ, аммо ман онро намешунавам, зеро воқеан, ошиқ ба суханони маломатгарони худ кар аст.
إني اتهمتُ نصيحَ الشيبِ في عذلٍ
والشَّيْبُ أَبْعَدُ في نُصْحٍ عَنِ التُّهَمМан ҳатто насиҳати пириро ҳангоми сарзаниш кардан гумонбар донистам, аммо пирӣ дар насиҳати худ аз ҳар гумон дуртар аст.
فإنَّ أمَّارَتي بالسوءِ مااتعظتْ
من جهلها بنذيرِ الشيبِ والهرمِЗеро нафси ман, ки ба бадӣ амр мекунад, аз ҷаҳолати худ ба огоҳии пирӣ ва фартутӣ панд нагирифт.
ولا أَعَدَّتْ مِنَ الفِعْلِ الجَمِيلِ قِرَى
ضيفٍ المَّ برأسي غير محتشمِВа барои меҳмони пирӣ, ки бешармона ба сари ман омад, ҳеҷ меҳмоннавозии аъмоли нек омода накард.
لو كنت أعلم أني ما أوقره
كتمت سرا بدا لي منه بالكتمАгар медонистам, ки ин меҳмонро эҳтиром намекунам, сирри омадани ӯро, ки ба ман ошкор шуд, пинҳон медоштам.
من لي بِرَدِّ جماحٍ من غوايتها
كما يُرَدُّ جماحُ الخيلِ باللجمِКӣ метавонад ба ман ёрӣ диҳад, ки саркашӣ ва гумроҳии онро ҷилавгирӣ кунам, ҳамон тавре ки саркашии аспҳо бо лаҷом ҷилавгирӣ мешавад?
فلا تَرُمْ بالمعاصِي كَسْرَ شَهْوَتِها
إنَّ الطعامَ يُقَوِّي شهوةَ النهمِАз ин рӯ, кӯшиш накун, ки шаҳватҳои онро бо гуноҳҳо бишканӣ, зеро воқеан, ғизо танҳо иштиҳои пурхӯрро қавитар мекунад.
والنفسُ كالطفلِ إن تهملهُ شَبَّ على
حُبِّ الرَّضاعِ وإنْ تَفْطِمْهُ يَنْفَطِمВа нафс монанди кӯдак аст: агар онро сарфи назар кунӣ, бо муҳаббат ба ширхорагӣ калон мешавад, аммо агар онро аз шир ҷудо кунӣ, ҷудо мешавад.
فاصرفْ هواها وحاذرْ أنْ تُوَلِّيَهُ
إنَّ الهوى ما تولَّى يُصمِ أوْ يَصمِАз ин рӯ, хоҳишҳои онро дур кун ва аз додани қудрат ба он эҳтиёт шав, зеро воқеан, хоҳиш, вақте ки қудрат дода шавад, ё кар мекунад ё нобуд месозад.
وَراعِها وهيَ في الأعمالِ سائِمةٌ
وإنْ هِيَ اسْتَحْلَتِ المَرْعَى فلا تُسِمВа онро дар ҳоле ки дар аъмол озодона чаро мекунад, нигоҳубин кун, аммо агар чарогоҳро ширин ёфт, иҷозат надиҳед, ки бештар чарад.
كَمْ حَسَّنَتْ لَذَّةٍ لِلْمَرءِ قاتِلَةً
من حيثُ لم يدرِ أنَّ السُّمَّ في الدَّسَمِЧӣ қадар лаззатҳои марговар барои инсон худро зебо кардаанд, дар ҳоле ки ӯ намедонист, ки заҳр дар дохили ҷаззобияти он пинҳон аст.
وَاخْشَ الدَّسائِسَ مِن جُوعٍ وَمِنْ شِبَع
فَرُبَّ مَخْمَصَةٍ شَرٌّ مِنَ التُّخَمِАз дасисаҳои пинҳонии ҳам гуруснагӣ ва ҳам серӣ битарс, зеро аксар вақт хатарҳои маҳрумият аз хатарҳои серӣ шадидтаранд.
واسْتَفْرِغ الدَّمْعَ مِنْ عَيْنٍ قد امْتَلأتْ
مِنَ المَحارِمِ وَالْزَمْ حِمْيَةَ النَّدَمِБигзор ашк аз чашме, ки ба чизҳои ҳаром нигаристааст, фаровон ҷорӣ шавад ва парҳезгории аз пушаймонии самимӣ ба вуҷуд омадаро устуворона риоя кун.
وخالفِ النفسَّ والشيطانَ واعصهما
وإنْ هُما مَحَّضاكَ النُّصحَ فاتهمБа нафси худ ва шайтон муқобилат кун ва ҳардуро нофармонӣ кун, ва ҳатто агар онҳо ба ту насиҳати самимӣ пешниҳод кунанд, ба он бо шубҳа нигар.
وَلا تُطِعْ منهما خَصْماً وَلا حَكمَاً
فأنْتَ تَعْرِفُ كيْدَ الخَصْمِ والحَكمِБа ҳеҷ кадоме аз онҳо, на ҳамчун душман ва на ҳамчун довар, итоат накун, зеро ту аз макри ҳам рақиб ва ҳам довар хуб огоҳӣ.
أسْتَغْفِرُ الله مِنْ قَوْلٍ بِلاَ عَمَلٍ
لقد نسبتُ به نسلاً لذي عقمِАз Аллоҳ барои суханони беамал истиғфор мехоҳам, зеро бо чунин суханон ба касе, ки безурриёт аст, насл нисбат додаам.
أمرتكَ الخيرَ لكنْ ماائتمرتُ بهِ
وما استقمتُ فماقولي لك استقمِМан туро ба некӣ амр кардам, аммо худам ба насиҳати худ гӯш надодам ва устувор намондам, пас чӣ гуна метавонам ба ту бигӯям, ки ростқавл бошӣ?
ولا تَزَوَّدْتُ قبلَ المَوْتِ نافِلةً
ولَمْ أُصَلِّ سِوَى فَرْضٍ ولَمْ أَصُمِМан пеш аз марг ҳеҷ захираи иловагӣ ҷамъ накардам, ва ғайр аз намозҳои фарзӣ дигар намозе нагузоштам ва рӯза ҳам надоштам.
ظلمتُ سُنَّةَ منْ أحيا الظلامَ إلى
أنِ اشْتَكَتْ قَدَماهُ الضُّرَّ مِنْ وَرَمМан ба суннати ӯ ﷺ, ки шабҳоро бо ибодат зинда медошт, то он даме, ки пойҳояш аз дард ва варам шикоят карданд, ситам кардам.
وشدَّ مِنْ سَغَبٍ أحشاءهُ وَطَوَى
تحتَ الحجارةِ كشحاً مترفَ الأدمِВа ӯ ﷺ аз гуруснагӣ рӯдаҳои худро сахт баст ва зери сангҳо паҳлӯи пӯсти нармро, ки ба осоиш одат карда буд, баст.
وراودتهُ الجبالُ الُشُّمُّ من ذهبٍ
عن نفسهِ فأراها أيما شممِКӯҳҳои баланди тилло ӯро ﷺ дар бораи нафсаш васваса карданд, аммо ӯ ﷺ ба онҳо ниҳояти шарофат ва нафратро нисбат ба сарватҳои дунявӣ нишон дод.
وأكَّدَتْ زُهْدَهُ فيها ضرورتهُ
إنَّ الضرورةَ لاتعدو على العصمِЭҳтиёҷи худи ӯ зуҳди ӯро нисбат ба онҳо тасдиқ кард, зеро зарурати ҳақиқӣ бар онҳое, ки аз ҷониби илоҳӣ ҳифз шудаанд, ғолиб намеояд.
وَكَيفَ تَدْعُو إلَى الدُّنيا ضَرُورَةُ مَنْ
لولاهُ لم تخرجِ الدنيا من العدمِВа чӣ гуна метавонист зарурати ӯ ﷺ ӯро ба ин дунё моил кунад, дар ҳоле ки бе ӯ худи дунё аз нестӣ ба вуҷуд намеомад?
محمدٌ سيدُّ الكونينِ والثَّقَلَيْنِ
والفريقينِ من عُربٍ ومن عجمِМуҳаммад ﷺ сарвари ду ҷаҳон, ҷинну инс ва ду қавм, арабҳо ва ғайриарабҳост.
نبينَّا الآمرُ الناهي فلا أحدٌ
أبَرَّ في قَوْلِ «لا» مِنْهُ وَلا «نَعَمِ»Паёмбари мо ﷺ фармондеҳ ва манъкунанда аст, ва ҳеҷ кас дар гуфтани "не" ё "бале" аз ӯ ﷺ ростгӯтар нест.
هُوَ الحَبيبُ الذي تُرْجَى شَفَاعَتُهُ
لِكلِّ هَوْلٍ مِنَ الأهوالِ مُقْتَحَمِӮ ﷺ маҳбубест, ки шафоати ӯ барои ҳар даҳшат аз даҳшатҳои мудҳише, ки бояд бо онҳо рӯ ба рӯ шуд, талаб карда мешавад.
دعا إلى اللهِ فالمستمسكونَ بهِ
مستمسكونَ بحبلٍ غيرِ منفصمِӮ ﷺ ба сӯи Аллоҳ даъват кард, ва онҳое, ки ба ӯ ﷺ чанг мезананд, воқеан ба ресмони ногусастанӣ чанг мезананд.
فاقَ النبيينَ في خلْقٍ وفي خُلُقٍ
ولمْ يدانوهُ في علمٍ ولا كَرَمِӮ ﷺ аз ҳама паёмбарон ҳам дар офариниши ҷисмонӣ ва ҳам дар ахлоқи наҷиб бартарӣ дошт, ва ҳеҷ кас наметавонист ба бузургии ӯ ﷺ дар илм ё саховат наздик шавад.
وكلهمْ من رسول اللهِ ملتمسٌ
غَرْفاً مِنَ البَحْرِ أوْ رَشْفاً مِنَ الدِّيَمِВа ҳамаи онҳо, паёмбарон, аз Расули Аллоҳ ﷺ танҳо як қатра аз уқёнуси ӯ ё як ҷуръа аз боронҳои фаровони ӯро талаб мекарданд.
وواقفونَ لديهِ عندَ حَدِّهمِ
من نقطةِ العلمِ أومنْ شكلةِ الحكمِВа онҳо дар назди ӯ ﷺ дар ҳадди муқарраршудаи худ истодаанд, аз ӯ ﷺ танҳо як нуқтаи илм ё як аломати диакритикии ҳикматро мегиранд.
فهْوَ الذي تَمَّ معناهُ وصُورَتُه
ثمَّ اصطفاهُ حبيباً بارىءُ النَّسمِӮ ﷺ касест, ки моҳият ва шакли ӯ комил буд, ки Офаридгори ҷонҳо ӯро дӯстдори худ интихоб кард.
مُنَّزَّهٌ عن شريكٍ في محاسنهِ
فَجَوْهَرُ الحُسْنِ فيهِ غيرُ مُنْقَسِمَӮ ﷺ аз ҳар шарик дар фазилатҳояш пок аст, зеро моҳияти зебоӣ дар ӯ тақсимнашаванда аст.
دَعْ ما ادَّعَتْهُ النَّصارَى في نَبيِّهِمِ
وَاحكُمْ بما شِئْتَ مَدْحاً فيهِ واحْتَكِمِОн чиро, ки насрониён дар бораи паёмбари худ иддао карданд, тарк кун ва он гоҳ дар ситоиши ӯ ҳар чӣ хоҳӣ ҳукм кун ва дар ҳукми худ қатъӣ бош.
وانْسُبْ إلى ذاتِهِ ما شِئْتَ مِنْ شَرَفٍ
وَانْسُبْ إلى قَدْرِهِ ما شِئْتَ منْ عِظَمِБа зоти ӯ ﷺ ҳар шараферо, ки хоҳӣ, нисбат деҳ ва ба мақоми ӯ ҳар бузургиеро, ки орзу кунӣ, мансуб дон.
فإن فضلَ رسولِ اللهِ ليسَ لهُ
حَدٌّ فيُعْرِبَ عنه ناطِقٌ بفَمِЗеро фазилати Паёмбари Аллоҳ ﷺ ҳадде надорад, ки гӯяндае онро бо даҳон баён кунад.
لو ناسبتْ قدرهُ آياتهُ عظماً
أحيا اسمهُ حينَ يُدعى دارسَ الرِّممِАгар мӯъҷизаҳои ӯ ба мақоми бузургаш мувофиқат мекарданд, номи ӯ, вақте ки ёд мешуд, устухонҳои пӯсидаро зинда мекард.
لَمْ يَمْتَحِنَّا بما تعْمل العُقولُ بِهِ
حِرْصاً علينا فلمْ ولَمْ نَهَمِАз рӯи ғамхорӣ ба мо, ӯ ﷺ моро бо масъалаҳое, ки ақлҳо дар дарки онҳо душворӣ мекашанд, наозмуд, аз ин рӯ мо на парешон шудем ва на ҳайрон.
أعيا الورى فهمُ معانهُ فليس يُرى
في القُرْبِ والبعدِ فيهِ غير منفحِمِФаҳмиши маъноҳои ӯ тамоми махлуқотро хаста кард, аз ин рӯ ҳеҷ кас, хоҳ наздик ва хоҳ дур, дида намешавад, магар ин ки аз моҳияти ӯ мафтун аст.
كالشمسِ تظهرُ للعينينِ من بُعُدٍ
صَغِيرَةٍ وَتُكِلُّ الطَّرْفَ مِنْ أممٍӮ ﷺ монанди офтоб аст, ки аз дур ба чашм хурд менамояд, аммо аз наздик нигоҳ кардан чашмро хаста мекунад.
وكيفَ يُدْرِكُ في الدُّنْيَا حَقِيقَتَهُ
قومٌ نيامٌ تسلَّوا عنهُ بالحُلُمِВа чӣ гуна мардуме, ки хобанд ва аз ӯ ﷺ бо хобҳо парешон шудаанд, метавонанд ҳақиқати аслии ӯро дар ин дунё дарк кунанд?
فمبلغُ العلمِ فيهِ أنهُ بشرٌ
وأنهُ خيرُ خلقِ اللهِ كلهمِҲадди ниҳоии дониш дар бораи ӯ ﷺ ин аст, ки ӯ инсон аст ва ӯ беҳтарини тамоми махлуқоти Аллоҳ аст.
وَكلُّ آيِ أَتَى الرُّسْلُ الكِرامُ بها
فإنما اتَّصلتْ من نورهِ بهمِВа ҳар нишонае, ки паёмбарони гиромӣ оварданд, дар асл, аз нури ӯ ﷺ ба онҳо пайваст буд.
فإنهُ شمسٌ فضلٍ همْ كواكبها
يُظْهِرْنَ أَنْوارَها للناسِ في الظُلَمЗеро ӯ ﷺ офтоби фазилат аст ва онҳо ситораҳои он мебошанд, ки нурҳои худро дар миёни торикӣ ба мардум нишон медиҳанд.
أكرمْ بخلقِ نبيٍّ زانهُ خُلُقٌ
بالحُسْنِ مُشْتَمِلٍ بالبِشْرِ مُتَّسِمِЧӣ қадар бузург аст офариниши паёмбаре ﷺ, ки бо чунин ахлоқ ороста шудааст, ки тамоми зебоиро дар бар мегирад ва бо шодмонӣ мушаххас аст!
كالزَّهرِ في تَرَفٍ والبَدْرِ في شَرَفٍ
والبَحْر في كَرَمٍ والدهْرِ في هِمَمِӮ ﷺ монанди гул дар нозукӣ, моҳи пурра дар шараф, баҳр дар саховатмандӣ ва худи замон дар иродаи баланд аст.
كأنهُ وهو فردٌ من جلالتهِ
في عَسْكَرٍ حينَ تَلْقاهُ وفي حَشَمِГӯё ӯ ﷺ, ҳарчанд танҳо бошад ҳам, аз сабаби бузургиаш, вақте ки касе бо ӯ вомехӯрад, дар миёни лашкар ва ҳашамат қарор дорад.
كَأَنَّما اللُّؤْلُؤُ المَكْنونُ في صَدَفِ
من معدني منطقٍ منهُ ومبتسمِГӯё марвориди ниҳон дар садафи худ аз ду маъдани сухани ӯ ﷺ ва табассуми ӯ сарчашма мегирад.
لا طِيبَ يَعْدِلُ تُرْباً ضَمَّ أَعْظُمَهُ
طُوبَى لِمُنْتَشِقٍ منهُ ومُلْتَئِمҲеҷ бӯе ба хоке, ки устухонҳои ӯро ﷺ дар бар гирифт, баробар шуда наметавонад; хушбахт аст касе, ки аз он нафас мекашад ва ба он часпида мегирад.
أبان مولدهُ عن طيبِ عُنصرهِ
يا طِيبَ مُبْتَدَإٍ منه ومُخْتَتَمِТаваллуди ӯ ﷺ покии моҳияти ӯро ошкор кард; эй, чӣ қадар пок аст оғоз ва анҷоми ӯ!
يومٌ تفرَّسَ فيهِ الفرسُ أنهمُ
قد أنذروا بحلولِ البؤسِ والنقمِИн рӯзе буд, ки форсҳо пешбинӣ карданд, ки онҳо аз фарорасии бадбахтӣ ва интиқом огоҳ карда шудаанд.
وباتَ إيوانُ كسرى وهو منصدعٌ
كشملِ أصحابِ كسرى غيرَ ملتئمِАйвони Хусрав он шаб шикаста ва пора-пора шуд, ҳамон тавре ки ҷамъи парокандаи ёрони ӯ ҳеҷ гоҳ дубора ҷамъ нахоҳанд шуд.
والنَّارُ خامِدَةُ الأنفاس مِنْ أَسَفٍ
عليه والنَّهرُ ساهي العين من سدمِОташи муқаддас, гӯё аз ғам оҳ мекашид, бар ӯ хомӯш шуд, дар ҳоле ки дарё, бо чашмони хира аз андӯҳ, гӯё хушк шуд.
وساء ساوة أن غاضتْ بحيرتها
ورُدَّ واردها بالغيظِ حين ظمىَСава ғамгин шуд, вақте ки кӯлаш хушк шуд ва онҳое, ки барои нӯшидан омада буданд, бо ноумедӣ баргардонида шуданд, ташнагии онҳо қонеъ нагардид.
كأنَّ بالنارِ مابالماء من بللٍ
حُزْناً وبالماءِ ما بالنَّارِ من ضرمِГӯё оташ, дар андӯҳаш, намнокии обро дошт ва об, дар ғамаш, шӯълаи сӯзони оташро дар бар мегирифт.
والجنُّ تهتفُ والأنوار ساطعةٌ
والحَقُّ يَظْهَرُ مِنْ مَعْنىً ومِنْ كَلِمҶинҳо фарёд мезаданд ва нурҳои дурахшон медурахшиданд, зеро Ҳақиқат ҳам тавассути маънои амиқ ва ҳам тавассути суханони гуфташуда зоҳир мешуд.
عَموُا وصمُّوا فإعلانُ البشائرِ لمْ
تُسْمَعْ وَبارِقَةُ الإِنْذارِ لَمْ تُشَمАммо онҳо кӯр ва кар буданд, аз ин рӯ эълони хушхабар шунида нашуд ва огоҳии дурахшон дарк нагардид.
مِنْ بَعْدِ ما أَخْبَرَ الأقْوامَ كاهِنُهُمْ
بأَنَّ دينَهُمُ المُعْوَجَّ لَمْ يَقُمِИн пас аз он буд, ки коҳинони худашон ба мардум хабар дода буданд, ки дини каҷрафтори онҳо дигар пойдор нахоҳад монд.
وبعدَ ما عاينوا في الأفقِ من شُهُبٍ
منقضةٍ وفقَ مافي الأرضِ من صنمِВа пас аз он ки онҳо дар уфуқ ситораҳои тирандозро диданд, ки мувофиқи бутҳои дар рӯи замин сарнагуншуда меафтоданд.
حتى غدا عن طريقِ الوحيِ مُنهزمٌ
من الشياطينِ يقفو إثرَ منهزمِТо он даме, ки аз роҳи ваҳйи илоҳӣ, шайтонҳо комилан шикаст хӯрданд, яке аз паси дигаре мегурехт.
كأَنُهُمْ هَرَباً أبطالُ أَبْرَهَةٍ
أوْ عَسْكَرٌ بالحَصَى مِنْ رَاحَتَيْهِ رُمِيДар фирори худ, онҳо монанди қаҳрамонони Абраҳа буданд, ё лашкаре, ки аз кафҳои ӯ ﷺ бо сангчаҳо партофта шуда буд.
نَبْذاً بهِ بَعْدَ تَسْبِيحِ بِبَطْنِهما
نَبْذَ المُسَبِّحِ مِنْ أحشاءِ مُلْتَقِمِОнҳо пас аз он ки Худоро дар кафҳои ӯ ﷺ тасбеҳ гуфта буданд, партофта шуданд, ҳамон тавре ки тасбеҳгӯянда аз даруни фурӯбаранда партофта шуд.
جاءتْ لدَعْوَتِهِ الأشجارُ ساجِدَةً
تَمْشِي إليهِ عَلَى ساقٍ بِلا قَدَمِДарахтон ба даъвати ӯ ﷺ омаданд, саҷдакунон, бе пойҳояшон бар танаҳои худ ба сӯи ӯ роҳ мерафтанд.
كأنَّما سَطَرَتْ سَطْراً لِمَا كَتَبَتْ
فروعها من بديعِ الخطِّ في اللقمِГӯё шохаҳои онҳо хатти хаттотии зебоеро бар замин нақш баста буданд, ки роҳи онҳоро нишон медод.
مثلَ الغمامةِ أنىَسارَ سائرةٌ
تقيهِ حرَّ وطيسٍ للهجيرِ حميМонанди абр, он ҳар куҷое, ки ӯ ﷺ роҳ мерафт, ҳаракат мекард ва ӯро аз гармии шадиди офтоби сӯзони нисфирӯзӣ муҳофизат мекард.
أقسمتُ بالقمرِ المنشقِّ إنَّ لهُ
مِنْ قَلْبِهِ نِسْبَةً مَبْرُورَةَ القَسَمِҚасам ба моҳи шикофта, зеро он ба қалби ӯ ﷺ робита дорад, қасаме, ки воқеан иҷро шудааст.
ومَا حَوَى الغارُ مِنْ خَيْرٍ ومَنْ كَرَم
وكلُّ طرفٍ من الكفارِ عنه عميВа чӣ некӣ ва саховатмандие, ки ғор дар бар дошт, аммо ҳар чашми кофирон аз он кӯр буд.
فالصدقُ في الغارِ والصديقُ لم يرِما
وَهُمْ يقولونَ ما بالغارِ مِنْ أَرمِҲақиқат ﷺ ва Сиддиқ (Абубакр) дар ғор устувор монданд, дар ҳоле ки кофирон эълон мекарданд, ки дар дохили он касе нест.
ظَنُّوا الحَمامَ وظَنُّو العَنْكَبُوتَ على
خيْرِ البَرِيَّةِ لَمْ تَنْسُجْ ولمْ تَحُمОнҳо гумон карданд, ки кабӯтарҳо ва тортанак, бар беҳтарини махлуқот, на тор бофтаанд ва на парвоз кардаанд, то ӯро муҳофизат кунанд.
وقايةُ اللهِ أغنتْ عن مضاعفةٍ
من الدروعِ وعن عالٍ من الأطمِҲифзи Худо кофӣ буд, ки ҳар сипарҳои дучанд ё қалъаҳои баландро бекор мекард.
ما سامني الدهرُ ضيماً واستجرتُ بهِ
إلاَّ استلمتُ الندى من خيرِ مُستلمِҲеҷ гоҳ замон ба ман сахтӣ наовардааст ва ман ба ӯ ﷺ паноҳ набурдаам, магар ин ки аз беҳтарини паноҳгоҳҳо саховатмандӣ гирифтаам.
لاتنكرُ الوحيَ من رؤياهُ إنَّ لهُ
قَلْباً إذا نامَتِ العَيْنانِ لَمْ يَنمِВаҳйро, ки аз рӯъёҳои ӯ ﷺ меомад, инкор макун, зеро ӯ қалбе дошт, ки ҳатто вақте чашмонаш дар хоб буданд, бедор мемонд.
وذاكَ حينَ بُلوغٍ مِنْ نُبُوَّتِهِ
فليسَ يُنْكَرُ فيهِ حالُ مُحْتَلِمِИн дар оғози нубуввати ӯ ﷺ рӯй дод, аз ин рӯ, ҳолати хоббинӣ (ба маънои дунявӣ) ба рӯъёҳои ӯ нисбат дода намешавад.
تَبَارَكَ الله ما وحْيٌ بمُكْتَسَبٍ
وَلا نَبِيٌّ عَلَى غَيْبٍ بِمُتَّهَمِМуборак бод Худо, зеро ваҳй бо кӯшиш ба даст намеояд ва ҳеҷ паёмбаре дар бораи ғайб ба дурӯғгӯӣ муттаҳам намешавад.
كَمْ أبْرَأَتْ وَصِبا باللَّمْسِ راحَتهُ
وأَطْلَقَتْ أرِباً مِنْ رِبْقَةِ اللَّمَمِЧӣ қадар беморонро кафи мубораки ӯ ﷺ бо як ламс шифо бахшид ва чӣ қадар девонагонро аз занҷирҳои бандагӣ озод кард.
وأحْيَتِ السنَةَ الشَّهْبَاءَ دَعْوَتُهُ
حتى حَكَتْ غُرَّةً في الأَعْصُرِ الدُّهُمِДуои ӯ ﷺ соли хушксолиро эҳё кард, то он ки мисли нури дурахшон дар миёни асрҳои торик дурахшид.
بعارضٍ جادَ أو خلتَ البطاحَ بها
سيبٌ من اليَمِّ أو سيلٌ من العرمِБо абри саховатманд, водиҳо чунон пур шуданд, ки кас гумон мекард, онҳо аз мавҷи баҳр ё сели сарбанди Арам пур шудаанд.
دعني ووصفي آياتٍ له ظهرتْ
ظهورَ نارِ القرى ليلاً على علمِБигзор ман нишонаҳои ошкореро, ки барои ӯ ﷺ зоҳир шуданд, тасвир кунам, ки мисли оташи деҳаҳо дар шаб бар қуллаи кӯҳ медурахшиданд.
فالدرُّ يزدادُ حُسناً وهو منتظمٌ
وليسَ ينقصُ قدراً غير منتظمِЗеро марворид вақте ки ба ришта кашида мешавад, зебоияш меафзояд, аммо арзиши аслии он вақте ки аз ришта берун аст, кам намешавад.
فما تَطاوَلُ آمالُ المَدِيحِ إلى
ما فيهِ مِنْ كَرَمِ الأَخْلاَقِ والشِّيَمِАз ин рӯ, орзуҳои ситоиш аз дарбар гирифтани тамоми бузургии ахлоқи наҷиб ва хислатҳои олии ӯ ﷺ кӯтоҳ меоянд.
آياتُ حقٍّ من الرحمنِ محدثةٌ
قَدِيمَةٌ صِفَةُ المَوْصوفِ بالقِدَمИнҳо нишонаҳои ҳақ аз Раҳмон ҳастанд, ки нав нозил шудаанд, аммо сифати қадимии Зотеро, ки ба қадимӣ тавсиф шудааст, дар бар мегиранд.
لم تقترنْ بزمانٍ وهي تخبرنا
عَن المعادِ وعَنْ عادٍ وعَنْ إرَمِОнҳо бо ҳеҷ замоне маҳдуд нестанд, аммо моро аз рӯзи қиёмат ва аз қавмҳои қадимии Од ва Ирам хабар медиҳанд.
دامَتْ لَدَيْنا فَفاقَتْ كلَّ مُعْجِزَةٍ
مِنَ النَّبِيِّينَ إذْ جاءتْ ولَمْ تَدُمِОнҳо бо мо пойдор мондаанд, аз ин рӯ, аз ҳар мӯъҷизаи паёмбарони пешин, ки зоҳир шуданд, вале пойдор намонданд, бартарӣ доранд.
مُحَكَّماتٌ فما تبقينَ من شبهٍ
لذي شقاقٍ وما تبغينَ من حكمِОнҳо қатъӣ ва равшананд, барои ҳеҷ мухолифе ҷои шак намегузоранд ва ҳеҷ ҳукми дигареро талаб намекунанд.
ما حُورِبَتْ قَطُّ إلاَّ عادَ مِنْ حَرَبٍ
أَعْدَى الأعادي إليها مُلقِيَ السَّلَمِҲаргиз бар зидди онҳо ﷺ (ё паёми ӯ/Қуръон) ҷанг нашуд, магар ин ки душманони сарсахттарин аз ҷанг баргашта, таслими сулҳ шуданд.
رَدَّتْ بلاغَتُها دَعْوى مُعارِضِها
ردَّ الغيور يدَ الجاني عن الحُرمِФасоҳати ӯ ﷺ даъвоҳои мухолифонашро рад кард, ҳамон тавре ки як муҳофизи ғайратманд дасти таҷовузкорро аз муқаддасот дур мекунад.
لها مَعانٍ كَمَوْجِ البَحْر في مَدَدٍ
وفَوْقَ جَوْهَرِهِ فِي الحُسْنِ والقِيَمِМаъноҳои ӯ ﷺ ба мисли мавҷҳои баҳр васеъанд, аммо аз зебоӣ ва арзиши моҳияти худ болотаранд.
فما تُعَدُّ وَلا تُحْصَى عَجَائبُها
ولا تُسامُ عَلَى الإكثارِ بالسَّأَمِМӯъҷизаҳои ӯ ﷺ шумурда намешаванд ва ҳисоб карда намешаванд, ва ҳаргиз аз такрори зиёд дилгиркунанда намегардад.
قرَّتْ بها عينُ قاريها فقلت له
لقد ظفِرتَ بِحَبْلِ الله فاعْتَصِمِЧашми тиловаткунандаи он дар он оромӣ меёбад, пас ман ба ӯ гуфтам: «Ту ба ҳақиқат ресмони Худоро гирифтаӣ, пас ба он сахт чанг зан».
إنْ تَتْلُها خِيفَةً مِنْ حَرِّ نارِ لَظَى
أطْفَأْتَ نارَ لَظَى مِنْ وِرْدِها الشَّبمِАгар онро аз тарси гармии оташи дӯзах тиловат кунӣ, оташи дӯзахро бо тиловаташ, ки сардӣ мебахшад, хомӯш хоҳӣ кард.
كأنها الحوضُ تبيضُّ الوجوه به
مِنَ العُصاةِ وقد جاءُوهُ كَالحُمَمِГӯё он Ҳавзи Кавсар аст, ки бо он чеҳраҳои гунаҳкорон, ки мисли ангишти сиёҳ ба он наздик шуда буданд, дурахшон мегарданд.
وَكالصِّراطِ وكالمِيزانِ مَعدِلَةً
فالقِسْطُ مِنْ غَيرها في الناس لَمْ يَقُمِАдолати ӯ ﷺ мисли Сироти мустақим ва Тарозу дар инсофаш аст, зеро бе он, адолат дар миёни мардум барпо намешуд.
لا تعْجَبَنْ لِحَسُودٍ راحَ يُنكِرُها
تَجاهُلاً وهْوَ عَينُ الحاذِقِ الفَهِمِАз ҳасуде, ки ин фазилатҳоро аз рӯи нодонӣ инкор мекунад, ҳайрон нашав, ҳарчанд ӯ худи моҳияти шахси доно ва бофаҳм аст.
قد تنكرُ العينُ ضوء الشمسِ من رمدٍ
ويُنْكِرُ الفَمُّ طَعْمَ الماء منْ سَقَمБале, чашм метавонад нури офтобро аз сабаби беморӣ инкор кунад ва даҳон метавонад таъми обро аз сабаби дард рад кунад.
ياخيرَ من يَمَّمَ لعافونَ ساحتَهُ
سَعْياً وفَوْقَ مُتُونِ الأَيْنُقِ الرُّسُمِЭй беҳтарини касоне, ки талабгорони бахшиш ба сӯи ҳарами муқаддаси ӯ ﷺ сафар кардаанд, хоҳ пиёда ва хоҳ бар пушти шутурони тезрав ва нишондор.
وَمَنْ هُو الآيَةُ الكُبْرَى لِمُعْتَبِرٍ
وَمَنْ هُوَ النِّعْمَةُ العُظْمَى لِمُغْتَنِمِВа кист нишонаи бузургтарин барои касе, ки тафаккур мекунад, ва кист бузургтарин неъмат барои касе, ки мехоҳад ба даст орад.
سريتَ من حرمٍ ليلاً إلى حرمِ
كما سرى البدرُ في داجٍ من الظلمِШумо шабона аз як ҳарами муқаддас ба ҳарами дигар сафар кардед, ҳамон тавре ки моҳи пурра дар торикии амиқ ҳаракат мекунад.
وَبِتَّ تَرْقَى إلَى أنْ نِلْتَ مَنْزِلَةً
من قابِ قوسينِ لم تدركْ ولم ترمِВа шумо шабона баланд шуданро идома додед, то он даме ки ба мақоми «ду камон» ё наздиктар расидед, ки ин баландӣ на ба даст омадааст ва на ҳатто аз ҷониби дигарон орзу шудааст.
وقدَّمتكَ جميعُ الأنبياءِ بها
والرُّسْلِ تَقْدِيمَ مَخْدُومٍ عَلَى خَدَمВа ҳамаи паёмбарон ва расулон шуморо дар он меъроҷ пеш гузоштанд, ки ин пешқадамӣ ба соҳиб бар хизматгоронаш дода мешавад.
وأنتَ تخترق السبعَ الطِّباقَ بهمْ
في مَوْكِبٍ كنْتَ فيهِ صاحِبَ العَلَمِВа шумо бо онҳо аз ҳафт осмони табақа-табақа гузаштед, дар як корвони бошукӯҳе, ки дар он шумо соҳиби парчам будед.
حتى إذا لَمْ تَدَعْ شَأْواً لمُسْتَبِقٍ
من الدنوِّ ولا مرقيً لمستنمِТо он даме ки барои ҳеҷ рақибе дар наздикӣ орзуе нагузоштед ва барои ҳеҷ касе, ки мехост баландтар барояд, баромаде намонд.
خفضتَ كلَّ مقامٍ بالإضافة إذ
نُودِيتَ بالرَّفْعِ مِثْلَ المُفْرَدِ العَلَمШумо ҳар мақоми дигарро дар муқоиса паст кардед, вақте ки шумо ба чунин мартабаи баланд даъват шудед, мисли як парчами ягона ва барҷаста.
كيما تفوزَ بوصلٍ أيِّ مستترٍ
عن العيونِ وسرٍّ أيِ مُكتتمِТо ин ки шумо ба васлшавӣ ноил шавед, ҳарчанд аз ҳама чашмҳо пинҳон бошад, ва ба сирре, ҳарчанд амиқ пинҳон бошад.
فَحُزْتَ كلَّ فَخَارٍ غيرَ مُشْتَرَكٍ
وجُزْتَ كلَّ مَقامٍ غيرَ مُزْدَحَمِҲамин тавр, шумо ҳар шараферо, ки хоси шумо буд, ба даст овардед ва аз ҳар мақоме, ки бе издиҳом буд, гузаштед.
وَجَلَّ مِقْدارُ ما وُلِّيتَ مِنْ رُتَبٍ
وعزَّ إدْراكُ ما أُولِيتَ مِنْ نِعَمِВа бузург буд миқдори мартабаҳое, ки ба шумо супурда шуда буд, ва дарки неъматҳое, ки ба шумо ато шуда буд, душвор аст.
بُشْرَى لَنا مَعْشَرَ الإسلامِ إنَّ لنا
من العنايةِ رُكناً غيرَمنهدمِХушхабар барои мо, ҷамоати Ислом, зеро мо ба воситаи ғамхории илоҳӣ, сутуни шикастнопазире дорем.
لمَّا دعا الله داعينا لطاعتهِ
بأكرمِ الرُّسلِ كنَّا أكرمَ الأممِВақте ки Худо даъваткунандаи моро (Паёмбар ﷺ)-ро ба итоати Худ даъват кард, ба воситаи гиромитарин паёмбарон, мо гиромитарин умматҳо шудем.
راعتْ قلوبَ العدا أنباءُ بعثتهِ
كَنَبْأَةٍ أَجْفَلَتْ غَفْلاً مِنَ الغَنَمِХабарҳои рисолати ӯ дилҳои душманонро ба ваҳшат андохт, мисли як ҳушдори ногаҳонӣ, ки гӯсфандони бехабарро метарсонад.
ما زالَ يلقاهمُ في كلِّ معتركٍ
حتى حَكَوْا بالقَنا لَحْماً على وضَمӮ ﷺ дар ҳар майдони ҷанг бо онҳо рӯ ба рӯ мешуд, то он даме ки онҳо аз найзаҳо мисли гӯшти бар тахтаи қассобӣ гузошташуда шуданд.
ودوا الفرار فكادوا يغبطونَ بهِ
أشلاءَ شالتْ مع العقبانِ والرَّخمِОнҳо аз фирор орзу мекарданд ва қариб буд, ки ба пораҳои парокандае, ки аз ҷониби уқобҳо ва каргасҳо баланд бардошта мешуданд, ҳасад баранд.
تمضي الليالي ولا يدرونَ عدتها
ما لَمْ تَكُنْ مِنْ ليالِي الأَشْهُرِ الحُرُمِШабҳо мегузаштанд ва онҳо шумораи онҳоро намедонистанд, магар ин ки онҳо аз шабҳои моҳҳои ҳаром мебуданд.
كأنَّما الدِّينُ ضَيْفٌ حَلَّ سَاحَتَهُمْ
بِكلِّ قَرْمٍ إلَى لحْمِ العِدا قَرِمГӯё дин худ, чун меҳмон, дар миёни онҳо макон гирифта буд, ҳамроҳ бо ҳар ҷанговари тавоно, ки сахт ба гӯшти душманонаш ташна буд.
يَجُرُّ بَحْرَ خَمِيسٍ فوقَ سابِحَةٍ
يرمي بموجٍ من الأبطالِ ملتطمِӮ ﷺ лашкареро чун баҳр, савори аспҳои тезрав, пеш мебурд, ки мавҷҳои қаҳрамонони даргирро мепартофт.
من كلِّ منتدبٍ لله محتسبٍ
يَسْطو بِمُسْتَأْصِلٍ لِلْكُفْرِ مُصطَلِمҲар яке аз онҳо қаҳрамонест, ки худро ба Худо бахшида, подоши Ӯро меҷӯяд ва бо силоҳе зарба мезанад, ки куфрро аз реша меканад ва комилан нобуд месозад.
حتَّى غَدَتْ مِلَّةُ الإسلام وهْيَ بِهِمْ
مِنْ بَعْدِ غُرْبَتِها مَوْصُولَةَ الرَّحِمТо он даме, ки ба шарофати кӯшишҳои онҳо, дини Ислом, пас аз давраи бегонагӣ, устувор гардид ва бо риштаҳои хешовандӣ пайваст шуд.
مكفولةً أبداً منهم بخيرٍ أبٍ
وخير بعلٍ فلم تيتم ولم تئمِҲамеша аз ҷониби онҳо ҳифзшуда, гӯё аз ҷониби беҳтарин падар ва беҳтарин шавҳар, он на ятим монд ва на бе муҳофиз.
هُم الجِبالُ فَسَلْ عنهمْ مُصادِمَهُمْ
ماذا رأى مِنْهُمُ في كلِّ مُصطَدَمОнҳо чун кӯҳҳоянд, пас аз душманонашон бипурс, ки дар ҳар як даргирии ҷанг аз онҳо чӣ диданд.
وسل حُنيناً وسل بدراً وسلْ أُحُداً
فُصُولَ حَتْفٍ لهُمْ أدْهَى مِنَ الوَخَمВа аз Ҳунайн бипурс, ва аз Бадр бипурс, ва аз Уҳуд бипурс, зеро онҳо шоҳиди фаслҳои ҳалокате ҳастанд, ки бар душманонашон омад, даҳшатноктар аз ҳар вабо.
المصدري البيضَ حُمراً بعدَ ما وردت
من العدا كلَّ مُسْوَّدٍ من اللممِОнҳо касонеанд, ки шамшерҳои сафеди худро пас аз рӯ ба рӯ шудан бо ҳар душмани сиёҳмӯй аз миёни адувон, сурх карданд.
وَالكاتِبِينَ بِسُمْرِ الخَطِّ مَا تَرَكَتْ
أقلامهمْ حرفَ جسمٍ غبرَ منعجمِВа онҳо нависандагонеанд, ки бо найзаҳои қаҳваранги худ чунон хатте навиштанд, ки қаламҳояшон ҳеҷ узви баданро безахм нагузоштанд.
شاكي السِّلاحِ لهم سيمى تميزهمْ
والوردُ يمتازُ بالسيمى عن السلمِБо силоҳи сангин муҷаҳҳаз, онҳо нишони фарқкунанда доранд, ҳамон тавре ки гули садбарг бо хусусиятҳои беназири худ аз дарахти ақоқиё фарқ мекунад.
تُهدى إليكَ رياحُ النصرِ نشرهمُ
فتحسبُ الزَّهرَ في الأكمامِ كلَّ كميБодҳои пирӯзӣ бӯи онҳоро ба ту меоранд, ва ту ҳар ҷанговарро чун гули шукуфта дар ғилофаш мебинӣ.
كأنهمْ في ظهورِ الخيلِ نبتُ رُباً
مِنْ شِدَّةِ الحَزْمِ لاَ مِنْ شِدَّةِ الحُزُمБар пушти аспҳояшон, онҳо чун гиёҳони дар теппаҳо устувор реша давонда ба назар мерасанд, ба шарофати азми қавии худ, на танҳо ба сабаби қуввати зинҳояшон.
طارت قلوبُ العدا من بأسهمِ فرقاً
فما تُفَرِّقُ بين البهم والبُهمِДилҳои душманонашон аз қудрати онҳо дар ваҳшат гурехтанд, чунон саргардон шуданд, ки заифро аз қавӣ фарқ карда наметавонистанд.
ومن تكنْ برسول الله نصرتُه
إن تلقهُ الأُسدُ في آجامها تجمِВа ҳар кӣ аз Паёмбари Худо ﷺ пирӯзӣ ёбад, агар шерҳо дар лонаҳояшон бо ӯ рӯ ба рӯ шаванд, аз ҳашаматаш хомӯш мемонанд.
ولن ترى من وليٍّ غير منتصرِ
بهِ ولا مِنْ عَدُوّ غَيْرَ مُنْقصمِВа ту ҳеҷ гоҳ дӯсти ӯро ﷺ нахоҳӣ дид, ки ба воситаи ӯ пирӯз набошад, ва на душманеро, ки комилан мағлуб нагардад.
أحلَّ أمَّتَهُ في حرزِ ملَّتهِ
كاللَّيْثِ حَلَّ مَعَ الأشبال في أجَمӮ ﷺ уммати худро дар паноҳгоҳи дини худ ба амният ҷой дод, ҳамон тавре ки шер бо бачаҳояш дар буттазори зич макон мегирад.
كمْ جدَّلَتْ كلماتُ اللهِ من جدلٍ
فيهِ وكم خَصَمَ البُرْهانُ مِنْ خَصِمِЧӣ қадар баҳсҳо бо каломи Худо дар бораи ӯ ﷺ ҳал шуданд, ва чӣ қадар душманон бо далели равшан мағлуб гардиданд!
كفاكَ بالعِلْمِ في الأُمِيِّ مُعْجِزَةً
في الجاهليةِ والتأديبِ في اليتمِБарои ту чун мӯъҷиза кофист донише, ки дар Паёмбари бесавод ﷺ, дар миёни даврони ҷаҳолат, ва интизоми комили ӯ бо вуҷуди ятим буданаш ёфт мешавад.
خَدَمْتُهُ بِمَديحٍ أسْتَقِيلُ بِهِ
ذُنُوبَ عُمْرٍ مَضَى في الشِّعْرِ والخِدَمМан ба ӯ ﷺ бо ин мадҳ хидмат кардам, ки ба воситаи он барои гуноҳҳои умре, ки дар шеъру хидмати дигарон гузашт, омурзиш металабам.
إذ قلداني ما تُخشى عواقبهُ
كَأنَّني بهما هَدْيٌ مِنَ النَّعَمЗеро онҳо (шеъру хидмат) маро бо оқибатҳое бор карданд, ки аз натиҷаи онҳо метарсам, гӯё ба сабаби онҳо ман қурбонӣ ҳастам.
أطَعْتُ غَيَّ الصِّبَا في الحَالَتَيْنِ ومَا
حصلتُ إلاَّ على الآثامِ والندمِМан ба беақлии ҷавонӣ дар ҳар ду марҳилааш тан додам ва аз он ҷуз гуноҳу пушаймонӣ чизе ба даст наовардам.
فياخسارةَ نفسٍ في تجارتها
لم تشترِ الدِّينَ بالدنيا ولم تَسُمِОҳ, чӣ зиёни амиқе барои ҷоне дар тиҷорати дунявиаш, зеро он на имонро бо дунёи фонӣ харид ва на ҳатто барои он пешниҳоде кард.
وَمَنْ يَبِعْ آجِلاً منهُ بِعاجِلِهِ
يَبِنْ لهُ الغَبْنُ في بَيْعِ وَفي سَلَمِВа ҳар кӣ охирати абадии худро ба фоидаи дунявии зудгузари худ иваз кунад, зиёни амиқ дар ҳар муомила, хоҳ фаврӣ ва хоҳ мавқуф, барояш ошкор хоҳад шуд.
إنْ آتِ ذَنْباً فما عَهْدِي بِمُنْتَقِضٍ
مِنَ النبيِّ وَلا حَبْلِي بِمُنْصَرِمِАгар гуноҳе содир кунам ҳам, паймони ман бо Паёмбар ﷺ нашикаста боқӣ мемонад ва риштаи пайванди ман бо ӯ ҳеҷ гоҳ қатъ намегардад.
فإنَّ لي ذمةً منهُ بتسميتي
مُحمداً وَهُوَ الخَلْيقِ بالذِّمَمِБа дурустӣ, ман аз ӯ ﷺ ба сабаби номам Муҳаммад будан, аҳди ҳифз дорам, ва ӯ ﷺ воқеан сазовортарин шахс барои риояи чунин паймонҳост.
إنْ لَمْ يَكُن في مَعادِي آخِذاً بِيَدِي
فضلاً وإلا فقلْ يازَلَّةَ القدمِАгар ӯ ﷺ дар Рӯзи Бозгашт дасти маро бо лутф нагирад, пас воқеан, кас метавонад нола кунад: "Оҳ, чӣ лағзиши сахте!"
حاشاهُ أنْ يحرمَ الرَّاجي مكارمهُ
أو يرجعَ الجارُ منهُ غيرَ محترمِАз ӯ ﷺ дур бод, ки файзҳои олиҷаноби худро аз умедвор боздорад, ё барои паноҳҷӯяндаи ӯ беиззат баргардад.
ومنذُ ألزمتُ أفكاري مدائحهُ
وَجَدْتُهُ لِخَلاصِي خيرَ مُلْتَزِمВа аз он вақте ки фикрҳои худро ба мадҳи ӯ ﷺ бахшидам, ӯро беҳтарин кафил барои наҷоти худ ёфтам.
وَلَنْ يَفُوتَ الغِنى مِنْهُ يداً تَرِبَتْ
إنَّ الحَيا يُنْبِتُ الأزهارَ في الأكَمِВа саховати фаровони ӯ ﷺ ҳеҷ гоҳ ба дасти камбағал нарасида намемонад, зеро воқеан, борони ҳаётбахш гулҳоро ҳатто бар теппаҳо мешукуфонад.
وَلَمْ أُرِدْ زَهْرَةَ الدُّنْيا التي اقتطَفَتْ
يدا زُهيرٍ بما أثنى على هرمِМан гули зудгузари ин дунёро наҷустам, чунон ки Зуҳайр ба шарофати мадҳи Ҳарам чида буд.
يا أكرَمَ الخلق مالي مَنْ أَلُوذُ به
سِوَاكَ عندَ حلولِ الحادِثِ العَمِمِЭй ашрафи махлуқот, ҷуз ту ﷺ касеро надорам, ки шафоаташро назди Аллоҳ биҷӯям, чун ҳодисоти умумӣ фаро расад.
وَلَنْ يَضِيقَ رَسولَ الله جاهُكَ بي
إذا الكريمُ تَحَلَّى باسْمِ مُنْتَقِمِВа мақоми баланди ту, эй Паёмбари Аллоҳ ﷺ, бо ҳузури ман танг нахоҳад шуд, ҳатто вақте ки Парвардигори Карим худро бо сифати Инқиёмкунанда оро диҳад.
فإنَّ من جُودِكَ الدنيا وَ ضَرَّتها
ومن علومكَ علمَ اللوحِ والقلمِЗеро аз саховати бепоёни ту ﷺ ҳам ин дунё ва ҳам охират сарчашма мегирад, ва аз дониши амиқи ту ﷺ дониши Лавҳи Маҳфуз ва Қалам бармеояд.
يا نَفْسُ لا تَقْنَطِي مِنْ زَلَّةٍ عَظُمَتْ
إنَّ الكَبائرَ في الغُفرانِ كاللَّمَمِЭй нафси ман, аз гуноҳе, ҳарчанд бузург бошад, ноумед машав, зеро воқеан, дар фарохии омурзиши илоҳӣ, ҳатто гуноҳҳои калон ба гуноҳҳои хурд монанданд.
لعلَّ رحمةَ ربي حين يقسمها
تأتي على حسب العصيانِ في القسمِШояд раҳмати Парвардигорам, вақте ки онро тақсим мекунад, мувофиқи андозаи нофармонӣ дар тақсимоташ бошад.
ياربِّ واجعل رجائي غير منعكسٍ
لَدَيْكَ وَاجعَلْ حِسابِي غَيرَ مُنْخَزِمِЭй Парвардигор, умеди маро ба Ту бебозгашт гардон ва ҳисоби маро беайб соз.
والطفْ بعبدكَ في الدارينَِّ إن لهُ
صبراً متى تدعهُ الأهوالُ ينهزمِВа бо бандаи Худ дар ҳар ду олам меҳрубон бош, зеро сабри ӯ, вақте ки бо даҳшатҳо рӯ ба рӯ мешавад, зуд фурӯ мепошад.
وائذنْ لِسُحْبِ صلاةٍ منكَ دائمةٍ
على النبيِّ بمنهلٍّ ومنسجمِВа иҷозат деҳ, ки абрҳои дурудҳои доимӣ аз Ту бар Паёмбар ﷺ фуруд оянд, ки фаровон ва пайваста ҷорӣ бошанд.
ما رَنَّحَتْ عَذَباتِ البانِ ريحُ صَباً
وأطْرَبَ العِيسَ حادي العِيسِ بِالنَّغَمِТо он даме, ки боди шарқӣ шохаҳои нозуки дарахти Банро меҷунбонад, ва шутурбон шутурҳоро бо суруди форамаш мафтун месозад.