Oxiratga imon

Musulmon o'ylaydiki, o'lim mavjudlikning oxiri emas, balki amallar uyi (dunyodagi hayot)dan abadiy hayotga o‘tishdir; bu har bir inson uchun haqiqiy boshlanishdir. Gaflatdagilar o'limni yakun deb ko'rsalar, mo'min uni dunyo g'aflatidan uyg'onish deb biladi; shundan barzax hayoti boshlanadi, u abadiy ne'mat yoki og'ir azobdan oldingi davrdir, va shu sababli mo'min Alloh bilan uchrashuvga tavba, istiğfor va haq-huquqlarni egalariga qaytarish orqali doimo tayyor turadi.

Oxiratni doimo yodga olish mo'minning hayotini tartibga soluvchi asosiy rukn hisoblanadi; u marhumlarni va qabrliklarni ko'rib, buning o'zining ham atalgan oqibati ekanligini eslaydi, lekin vahimaga tushmay, vaqt o'tishidan oldin o'zini hisobga oladi. Chindan mo'min uchun oxiratni eslash ibodatlarda sabr qilishga yordam beradi va uni gunoh qilishdan saqlaydigan kuchli undovdir — Allohning rozi bo'lishi uchun umid va Uning azobidan qo'rqishdir.

Qiyomat qo'zg'alishi va odamlar qabrlaridan tiriltirilganida, har bir kishi o'zi o'lgandek holatda tiriltiriladi, va hamma majmualash uchun olib keltiriladi, ular ilohiy adolat huzurida turadilar. O'sha qiyin kunda har bir insonning unga yozilgan amallar kitobi o'qiladi — juda aniq yozilgan; unda shon-sharaf va boylik foyda bermaydi. Faqat yaxshi amali bo'lgan omon qoladi, o'z nafsiga ergashgan va Robbiga itoat qilmagan odam esa kamsitiladi. Har biriga uning imoni va amali mutanosib mukofot beriladi.

Mo'minlarning Jannatdagi maqomlari ularning ikhlosi va jihodi bo'yicha farq qiladi; bu Allohning dunyoda haqiqat uchun sabr qilgan muttaqiylar uchun tayyorlagan joyidir. Qasddan inkor etuvchilar va qat'iy qarshilik ko'rsatganlar esa o'zlarining kufrda qat'iy turishlari bois munosib jazo topadilar — Qiyomat kunida pushaymonlik foyda bermaydigan katta zarar ekanligini anglab yetadilar. Shuning uchun mo'min Allohning rahmati va kechirimiga umid qilib, o'ng ahlidan bo'lishga intiladi va Uning g'azabiga va azobiga olib keladigan hamma narsadan tiyiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.