ความเชื่อในกฎแห่งกะดาร์ (พรหมลิขิต)

ความเชื่อในกฎแห่งกะดาร์ในอิสลามไม่หมายความถึงการถูกบังคับหรือการขี้เกียจพึ่งพาอย่างเดียว แต่เป็นการยอมรับในความประสงค์ของอัลลอฮ์พร้อมกับการยืนยันความรับผิดชอบของมนุษย์ ความยุติธรรมของอัลลอฮ์ไม่สามารถวัดได้ด้วยมาตรฐานจำกัดของมนุษย์; เช่นที่ศิษย์อาจเห็นการลงโทษจากครูเป็นความอยุติธรรม ทั้งที่แท้จริงแล้วเป็นความยุติธรรมเพื่อประโยชน์ของเขา กฎของอัลลอฮ์อาจดูคลุมเครือต่อเรา แต่แท้จริงแล้วเปี่ยมด้วยปัญญาและความยุติธรรมซึ่งเราไม่อาจหยั่งรู้ได้ทั้งหมด

อัลลอฮ์ประทานแก่มนุษย์สติปัญญาและเจตจำนง และจะทรงวัดเขาในขอบเขตความสามารถและเสรีภาพของเขาเท่านั้น ข้อความที่ชี้ถึงการถูกบังคับมักหมายถึงเรื่องระดับจักรวาลที่เกินอำนาจของเรา ซึ่งผู้รับใช้จะไม่ถูกสอบถามในเรื่องนั้น ขณะที่การงานที่นำมาซึ่งรางวัลหรือโทษเป็นเรื่องของการเลือกของมนุษย์ ดังนั้น การได้รับแสงนำทางหรือการหลงทางจึงเป็นผลจากความพยายามและการกระทำซึ่งบุคคลเลือกด้วยเจตจำนงเสรีของตน

บรรพชนผู้ดีงามได้นำความเชื่อในกฎแห่งกะดาร์มาเป็นแรงจูงใจในการทำงาน การต่อสู้ และการเอาเหตุเอาผล โดยเชื่อว่ารองและอายุขัยถูกกำหนดไว้แล้ว ดังนั้นพวกเขาจึงขยันขันแข็งและวางใจในอัลลอฮ์โดยไม่เกียจคร้าน แต่การเอากฎแห่งกะดาร์มาอ้างเพื่อแก้ตัวในการละเลยหรือทำบาปเป็นข้ออ้างอันอ่อนแอและไม่อาจยอมรับได้ เพราะมนุษย์ไม่รู้อนาคต และหากตอบสนองต่อความใคร่ของตน ก็ไม่มีข้อแก้ตัวในการละทิ้งสิ่งที่อัลลอฮ์ได้สั่งให้ทำ

الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.

يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.

اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.