«Sahabalaryň durmuşy» kitabynan

Resulyňyzyň sahabalaryny tanaň

Allah olaryň hemmesinden razy bolsun

﴿وَالَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَالَّذِينَ آوَوْا وَنَصَرُوا أُولَٰئِكَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ﴾

Sura Al-Anfal: 74

Okamak usuly

Terjimehal saýlaw hökmünde

Sahabanyň eden saýlawyny we şol saýlawyň ymandan we ahlakdan nämeleri açyp berendigini düşündirmek üçin wakany okaýarys.

Habar amanatdyr

Rawaýatlar salgysy we redaksiýa derejesi görkezilip görkezilýär. Rawaýat bilen ýeňilleşdirilen gaýtadan gürrüň bermegiň arasynda tapawut goýulýar.

Bilim görelde hökmünde

Maksat, terjimehalyň dogruçyllyk, sabyr we rehimdarlyk manylaryny okyjynyň durmuşyna ýakynlaşdyrmakdyr, uzak taryh bolup galmak däl.

Sahabalary, Allah olaryň hemmesinden razy bolsun, tanamak diňe atlary we taryhlary ýygnamak däl; eýsem, Resulullah ﷺ-dan wahy alan nesle ýakynlaşmakdyr, we imany dogruçyllykda, jomartlykda, durnuklylykda we rehimdarlykda görünýän durmuşa öwürmekdir.

«Sahabalaryň durmuşy» kitaby olaryň habarlaryny üç bölüminde görkezýär: çagyryşdan, biatdan, hijretden, goldawdan we jihad-dan, sözi birleşdirmäge, sadaka bermäge, nebsiň isleglerine we ahlaga garşy göreşmäge çenli, soňra iman, ybadat, ylym, zikr, doga, hutbalar, nesihatlar we goldawlar. Bu sahypa şu usuldan başlaýar: biz erkekleri we aýallary olaryň durmuşyny emele getiren wakalar arkaly tanaýarys.

Bu yslam çagyryşy gelip, oňa iman eden, ýürekleri bilen tassyklan adamlaryň taryhydyr, we olar Allah we Resulyna çagyrylanda diňe şeýle diýdiler: ﴿Rabbymyz, biz imana çagyrýan bir çagyryjyny eşitdik, Rabbynyza iman ediň diýip, biz iman etdik.﴾

«Sahabalaryň durmuşy» kitabynyň birinji bölüminden

Saýlanan hekaýalar we wakalar

35 hekaýa üç bölümden alnyp, her hekaýada salgysy we habaryň derejesi elýeterli edilip, ýeňil dil bilen täzeden gürrüň berildi.

Altrüizm

Sahabanyň öz isleglerinden başgalaryň isleglerini ileri tutýan we başgalara peýdaly bolmagy amaly saýlaw edýän ýagdaýlary.

13 hekaýa — Birinji bölüm — Ygtyýarlyk

Malyň ýarysyny almak hökmany däl

Abdurahman ibn Awf we Saad ibn Rabi', Allah olardan razy bolsun

Pygamber ﷺ muhajirler bilen ensarlary doganlaşdyranda, Abdurahman ibn Awf bilen Saad ibn Rabi'i doganlaşdyrdy. Saad muhajir doganyna malynyň ýarysyny teklip etdi we ensarlaryň arasynda iň baý adamlaryň biridigini aýtdy. Ol şeýle hem iki aýalynyň biriniň iddet möhleti gutarandan soň, oňa öýlenmegi üçin aýrylyşmagy teklip etdi. Bu teklip hakyky ygtyýarlygyň subutnamasydy, ýöne ýönekeý sypaýyçylyk däldi; ol doganynyň hijret etmegi bilen bagly ýatyrlyk we zerurlyk ýüküni ýeňletmek isledi. Emma Abdurahman oňa minnetdarlyk bildirdi we maşgalasyna we malyna bereket dileg etdi, soňra işlemek we gazanmak üçin bazary sorady, şonda oňa Bani Kainuka bazary görkezildi. Bu hekaýa myhmansöýerligiň we myhmanyň mertebesiniň utgaşmasydyr: ensar söýen zadyny berdi, muhajir bolsa doganynyň sahylygyny zähmet çekmegiň ýerine goýmady.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ygtyýarlyk kömek gapysyny açýar, mertebe bolsa zerurlygy dowam etdirmegiň ýerine garaşsyz ukyby gurmak üçin ony ulanýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Abdurrahman ibn Awf (Allah ondan razy bolsun)

    Jennet bilen buşlanan on kişiden we ilkinji muhajirlerden. Söwda we sadakasy bilen tanalýardy, alty Şura agzasynyň biridi.

  • Saad ibn er-Rabi (Allah ondan razy bolsun)

    Hazreçden ensarlaryň naýyplaryndan. Pygamber ﷺ ony Abdurrahman ibn Awf bilen doganlaşdyrdy. Uhud güni şehit boldy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, 1-nji jilt, 459-njy sahypa, al-Mu'ahat baby

Salgy: Sahih al-Buhari, Abdurahman ibn Awfdan, Allah ondan razy bolsun

Redaksiýa derejesi: Dogry

17 hekaýa — Ikinji bölüm — Ygtyýarlyk

Aç öýde myhmany iýmitlendirmek

Ensaradan bir adam we aýaly, Allah olardan razy bolsun

Bir adam pygamber ﷺ ýanyna açlykdan şikaýat edip geldi. Pygamber ﷺ öýlerinde ony iýmitlendirmäge hiç zat tapmady we: «Bu gijäni kimi myhman alsa, Allah oňa rehim etsin?» diýdi. Ensaradan bir adam turup, ony maşgalasynyň ýanyna alyp gitdi. Olaryň çagalara ýeterlik iýmiti bardy. Är-aýal çagalary ýatyrmak we öz iýmitlerini myhmana bermek barada ylalaşdylar. Aýaly çyrany düzedýän ýaly edip öçürdi, şeýlelikde myhman olaryň hem iýmitlenýändigini pikir etdi. Olar aç ýatdylar we myhmanyň doýmagyna goýdular. Ertesi gün Pygamber ﷺ olara Allahyň olaryň eden işine haýran galandygyny aýtdy we şeýle hereketler barada şu aýat indi: ﴿Özlerinde zerurlyk bolsa-da, özlerinden öň başgalary saýlap alýarlar.﴾ Dogry rowaýatda ady agzalmaýar, şonuň üçin bu hekaýa belli bir adama degişli edilmeýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ygtyýarlyk köplügi talap etmeýär; ol zerurlygyň manysyny bilýän bolsak-da, mätäjiň mertebesini goranymyzda ýüze çykýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Ensary we aýaly (Allah olardan razy bolsun)

    Resulullahyň ﷺ myhmanyny kabul eden we çagalarynyň iýmitini oňa berip, özleri aç ýatan ensary sahaba we onuň aýaly. Dogry rowaýat olaryň adyny aýtmaýar, şonuň üçin belli bir ada baglamazdan olaryň hereketi bilen tanyşdyrylýar.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 2-nji jilt, s. 412–413, Ygtyýarlyk baby

Salgy: Sahih al-Buhari we Muslim, Abu Huraýradan, Allah ondan razy bolsun

Redaksiýa derejesi: Dogry

Duýduryş: Dogry rowaýatda myhmany kabul eden adam we aýaly agzalmaýar; şonuň üçin biz ony Abu Talha ýa-da Umm Suleýme degişli etmekden saklandyk, käbir ýerlerde atlar agzalýan bolsa-da.

22 hekaýa — Üçünji bölüm — Ygtyýarlylyk

Biz Resulullah ﷺ-den ýokary galmaýarys

Ebu Eýýup we Ummu Eýýup al-Ensariýler (Allah olardan razy bolsun)

Pygamberimiz ﷺ Medinä geleninde Ebu Eýýup al-Ensariýiň öýünde ýerleşdi we ilki bilen aşaky gatyny saýlady, sebäbi ony zyýarat edýänler üçin has amatlydy. Ebu Eýýup we Ummu Eýýup ýokarky gatda ýatanda, özlerini Pygamberimiz ﷺ-den ýokarda bolmakdan oňaýsyz duýdular. Olar otagyň bir burçunda durdular, soňra olardan bir suw gaby gaçdy we olar suwuň Pygamberimiz ﷺ-iň ýerine ýetmezligi üçin ony derrew guratdylar. Olar Pygamberimiz ﷺ-e ýokarky gata geçmegi teklip etdiler, soňra adamlar köp gelip başlanda ol ýere geçdi. Rowaýatlar myhmansöýerlik edebiň manysyny beýan edýär, bu ýerde myhmanyň rahatlygy we haky öý eýeleriniň rahatlygyndan öňde goýulýar.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Myhmany hormatlamak diňe bir sosial görnüş däl; ol iň kyn ýagdaýlarda-da myhmanyň rahatlygyna we hakyna amaly üns bermekdir.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Abu Eýýup Al-Ansari (Allah ondan razy bolsun)

    Halid ibn Zaýd Al-Ansari. Pygamber ﷺ Medinä geleninde onuň öýünde galdy. Ol söweşlere gatnaşdy we Konstantinopol söweşinde aradan çykýança söweşmegini dowam etdirdi.

  • Umm Eýýup Al-Ansariýa (Allah ondan razy bolsun)

    Abu Eýýup Al-Ansariň aýaly we sahabalardan biri. Ol hijret wagtynda Pygamberi ﷺ öýünde kabul etdi. Ol Resulullaha ﷺ Medinedäki ilkinji myhmançylyk habarlarynda agzalýar.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, 3-nji jilt, sah. 29–31, Pygamberimiz ﷺ-i söýmek babaty

Salgy: Tabarani tarapyndan rowaýat edildi, we Pygamberimiz ﷺ-iň Ebu Eýýup al-Ensariýiň öýünde ýerleşendigi Sahihde tassyklanýar

Redaksiýa derejesi: Asyl tassyklanan we jikme-jiklikleri dürli

Duýduryş: Pygamberimiz ﷺ-iň Ebu Eýýup al-Ensariýiň öýünde ýerleşendigi Sahihde tassyklanýar, emma otagyň bir burçunda galmak we suw gaby baradaky jikme-jiklikler siýra we sözlük çeşmelerinde ynamdar bolmadyk sanadlar bilen rowaýat edilýär.

27 hekaýa — Birinji bölüm — Batyrlyk

Resulullah ﷺ-i goraýan el

Talha ibn Ubaýdullah (Allah ondan razy bolsun)

Uhud söweşinde söweş gyzgalaňly bolup, Resulullah ﷺ-iň ýeri açyk galanda, Talha ibn Ubaýdullah (Allah ondan razy bolsun) Onuň golaýynda durup, ýaralanýança Ony howpdan gorady. Sahih al-Buharide onuň eliniň yzaly bolandygy ýa-da Pygamber ﷺ-i goranda şikes alandygy tassyklanýar. Sahabalar onuň şol gün eden işini öwdüler. Onuň ýaralarynyň sany we söweş meýdanyndaky her bir hereketiniň yzygiderliligi dürli habarlarda beýan edilýär; emma esasy zat, ol agyr pursatda özüni we elini galkan edip hödürledi.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Batyrlyk zyýan gözlemek däl, eýsem saýlawlar çäkli bolanda ynanan durmuşymyzy goramak üçin elimizden geleni etmekdir.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Talha ibn Ubaýdullah (Allah ondan razy bolsun)

    Ilkinji yslamy kabul edenlerden we jennet bilen buşlanan on adamyň biridir. Ol Uhud söweşine gatnaşdy we Pygamberi ﷺ gorady. Ol alty sany Şura agzasynyň biridi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, Birinji jilt, Uhud söweşi we Resulullah ﷺ-i goramak baby

Salgy: Sahih al-Buhari, Kaýs ibn Abi Hazimden Talhanyň Uhud günündäki eliniň şikeslenmegi barada

Redaksiýa derejesi: Dogry

Duýduryş: Onuň Pygamber ﷺ-i gorandygy we eliniň şikeslenendigi Buharide tassyklanýar; ýaralaryň sany we Pygamber ﷺ-i götermeginiň käbir jikme-jiklikleri siýra rowaýatlarynda tapawutlanýar, şonuň üçin ol kesgitli bir sahna hökmünde kabul edilmedi.

29 hekaýa — Ikinji bölüm — Kiçigöwünlilik

Kyýamat güni meniň ýükümi göter

Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun)

Riwatlarda aýdylyşy ýaly, Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun) gijelerine adamlaryň halyny soramak üçin çykýar. Bir ot görýär we açlykdan aglaýan bir aýal we çagalar bilen duşuşýar. Aýal olary ýatyrýança suwly gazan goýupdyr. Ol derrew azyk ammaryna ylgap, uny we ýagy arkasyna ýükläpdir. Hyzmatkäriniň ony götermegine rugsat bermändir. Soňra çagalara nahar bişiripdir, olar iýip, gülüpdirler. Ol öz wezipesini nahar götermek we nahar taýýarlamak üçin päsgelçilik hökmünde görmändir; gaýtam, maşgalanyň açlygyny özüniň gatnaşmagyny we hereketini talap edýän jogapkärçilik hökmünde görüpdir.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Jogapkärçilikde kiçigöwünlilik diňe bir daşky görnüş däl; bu, buýruk bermek ýeterlik bolmadyk ýagdaýda zyýany aradan aýyrmak üçin özüňi götermekdir.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, Ikinji jilt, Garyplara rehim etmek we raýatlaryň halyny soramak baby

Salgy: Ibn Sad, Abu Nu'aým we al-Baýhakiý tarapyndan Dalaýl an-Nubuwah eserinde Omar baradaky habarlar, dürli isnadlar we sözler bilen

Redaksiýa derejesi: Onuň isnadynda ylalaşyk ýok

Duýduryş: Bu hekaýa taryhy riwatlarda meşhurdyr, ýöne onuň ýollary we sözleriniň jikme-jiklikleri derňew astyndadyr we Sahih kitaplarynda merfu hadys däldir; ol Omariň halyny soramagy we nahar götermegi baradaky umumy habaryň esasynda düzülendir.

Hyzmatdaşlyk

Sahabalaryň ylym öwrenmekde, jemgyýete hyzmat etmekde we umumy jogapkärçiligi çekmekde biri-birine goldaw beren pursatlary.

8 hekaýa — Ikinji bölüm — Bilelikdäki jogapkärçilik

Maslahatsyz karar ýokdur

Omar ibn al-Hattab we Şura agzalary (Allah olardan razy bolsun)

Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun) pyçaklananda we ýarasynyň ölüme eltip biljekdigini bilende, adamlardan halifat barada sorady, ýöne bu meseläni miras galdyrmaga ýa-da belli bir adamy hökman saýlamaga öwürmedi. Ol uly sahabalaryň alty sanysyny belledi we Pygamberiň ﷺ olardan razy bolup aradan çykandygyny aýtdy we saýlawy olaryň arasynda goýdy. Ol ogly Abdullahy maslahata goşdy, olaryň onuň pikirinden peýdalanmagy üçin, soňra bolsa onuň bu işde hiç hili ygtyýarynyň ýokdugyny açyk aýtdy, şeýlelikde halifanyň garyndaşlygy hökümet ýoluna öwrülmez ýaly. Onuň aradan çykanyndan soň, Abdurrahman ibn Awf maslahatlaşma işini öz üstüne aldy, ol adamlardan sorady we meseläni uzak wagtlap öwrendi, ahyrsoňy saýlaw Osman (Allah olardan razy bolsun) düşdi. Bu ýagdaýyň gymmaty diňe alty adamyň atlarynda däl-de, eýsem täsir etmäge ukyply bir adamyň geçiş mehanizmini öz şahsy isleginden has giň goýmagynda we kararyň jogapkärçiligini Şura agzalarynda galdyrmagyndady.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Jogapkärli ýolbaşçy jogapkärçiligiň geçişini öz şahsyna bagly bolmaz ýaly gurar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

  • Alty Şura agzalary (Allah olardan razy bolsun)

    Olar Osman, Aly, Talha, Zubeýr, Saad ibn Ebi Waqqas we Abdurrahman ibn Awf. Omar halifat saýlamagy olaryň arasynda goýdy. Olar Pygamberiň ﷺ olardan razy bolup aradan çykan uly sahabalaryndandy, Omariň habardaky formulasy boýunça.

  • Abdullah ibn Umar (Allah olardan razy bolsun)

    Beýik sahaba we Umar ibn al-Hattabyň (Allah ondan razy bolsun) ogly. Ol sünnete berk eýermekligi we köp hadys rowaýat etmekligi bilen tanalýardy. Ol halyflyk hukugy bolmazdan Şura agzalarynyň maslahatyna gatnaşdy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, Ikinji bölüm, s. 38–41, Bab at-Taşawur

Salgy: Sahih al-Buhari, Amr ibn Maýmunyň Omar ibn al-Hattabyň öldürilişi we Şura baradaky habaryndan

Redaksiýa derejesi: Dogry

12 hekaýa — Üçünji bölüm — Ylym öwrenmek

Bir gün özüne, bir gün goňşusyna

Omar ibn al-Hattab we onuň Ensar goňşusy, Allah olardan razy bolsun

Omar ibn al-Hattab, Allah ondan razy bolsun, Medinäniň ýokary böleginde ýaşaýardy we onuň Beni Umayya ibn Zeýdden bolan Ensar goňşusy bardy. Olar Pygamber ﷺ ýanyna gezekleşip barýardylar. Olaryň biri bir gün barýardy, mejlise gatnaşýardy we wahýdan, ylymdan we Pygamber ﷺ habarlaryndan gelen zatlary alýardy, soňra yzyna gelip öz dostuna eşiden zatlaryny habar berýärdi. Beýlekisi bolsa ertesi gün barýardy, şeýlelikde olaryň işleri we ýaşaýyşlary olary hidaýat çeşmesinden aýyrmaýardy. Olaryň her biri gelmejek doly boş wagta garaşmaýardy, eýsem olar öz aralarynda wagt we jogapkärçilik düzgünini goýdular, şeýlelikde ylym goňşularyň arasynda alyş-çalyş edilýän amanata öwrüldi. Bu rowaýatda Omar öwrenmegiň we yzygiderli bolmagyň amaly usulyny beýan edýär: mümkin bolanda göni gatnaşmak, soňra ýok bolanlara takyk ýetirmek, Pygamberlik mejlisi bilen baglanyşygy dowam etdirmek bilen.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ylym öwrenmek hemişe doly boş wagty talap etmeýär; ony adamlar wagty we bilimi paýlaşýan adalatly hyzmatdaşlyk döredip biler.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 3-nji jilt, s. 502–503, Omar bilen onuň Ensar goňşusynyň gezekleşmegi

Salgy: Sahihi Buhariden Omar ibn al-Hattab, Allah ondan razy bolsun

Redaksiýa derejesi: Sahih

14 hekaýa — Birinji bölüm — Hyzmatdaşlyk

Hijret üçin azyk we iki guşak

Asma (Allah ondan razy bolsun) we Abu Bekir As-Siddyk (Allah ondan razy bolsun)

Allah Resuly ﷺ we Abu Bekir As-Siddyk (Allah ondan razy bolsun) hijret etmäge taýýarlananlarynda, Abu Bekir As-Siddygyň öýi diňe hoşlaşyk ýeri däl-de, eýsem, takyk iş torunyň bir bölegi bolupdy. Asma bint Abu Bekir olara syýahat üçin azyk taýýarlady. Azygy daňmaga zat tapmadyk mahaly, ol öz guşagyny iki bölege böldi: bir bölegi bilen iýmiti daňdy, beýleki bölegini bolsa özüne guşak etdi. Şonuň üçin oňa 'Iki guşakly' diýen lakam berildi. Onuň bu taýýarlygy wagtlaýyn simwoliki hereket däldi; ol gizlinlik we taýýarlyk pursatynda amaly zerurlygy ýerine ýetirdi. Öý halkynyň işi, ses-üýn çykarman we öwgüde garaşman, syýahaty taýýarlamaga goşant goşdy.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Uly işler kiçi, ýerine ýetirilen wezipeleri talap edýär; we bir adamyň öýünde edýän işi toparyň üstünliginiň möhüm bölegi bolup biler.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Esma bint Ebu Bekir (Allah ondan razy bolsun)

    Zatun-Nitaqaýn, Yslamy ilkinji kabul edenlerden we Ebu Bekir es-Sydygyň gyzy. Hijreti taýýarlamakda belli bir roly bardy, hadyslar we syratdan habarlar rowaýat etdi.

  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat As-Sahaba, 1-nji jilt, sah. 410–411, Hijret bölüm

Salgy: Sahih Al-Buhari, Asmadan (Allah ondan razy bolsun) rowaýat edilen, siýra kitaplaryndaky jikme-jiklikler bilen

Redaksiýa derejesi: Dogry

Duýduryş: Azygy taýýarlamak we 'Iki guşakly' lakamy Al-Buharide tassyklanýar; yzarlamanyň we zyýaratlaryň käbir sahnalarynyň jikme-jiklikleri siýrada dürli isnadlar bilen gürrüň berilýär.

16 hekaýa — Birinji bölüm — Hyzmatdaşlyk

Hijret edenleriň Nejjaşiniň öňündäki sözi

Jafar ibn Abi Talib we Umm Salama, Allah olardan razy bolsun

Kuraýş wekilleri Efiopiýa hijret edenleri yzyna gaýtarmagy talap edip Nejjaşiniň ýanyna baranlarynda, Nejjaşi hijret edenleri ýygnap, olardan öz halkyndan aýrylan dinleri barada sorady. Hijret edenler Jafar ibn Abi Talibi öz adyndan gürlemek üçin saýladylar. Ol Yslamdan öňki ýagdaýlaryny we Pygamberiň ﷺ olary dogruçyllyga, ynamdarlyga we garyndaşlyk gatnaşyklaryny saklamaga çagyran zatlaryny düşündirdi, soňra bolsa Merýem suresiniň başyny okady. Nejjaşi we onuň töweregindäkiler täsirlendi we olary tabşyrmakdan ýüz öwürdi. Ertesi gün iki ilçisi Isa pygamberiň meselesini gozgamaga synanyşdy, şonda Jafar Pygamberiň ﷺ bu barada getiren zatlaryny düşündirdi, Nejjaşi bolsa olary goramakda has-da berk durdy. Hijret edenlerden bolan Umm Salama bu sira sahnasyny, adamlaryň gürleýjini saýlamagy we öz pozisiýalarynyň dogrulygyny saklamagy başaran bilelikdäki karary hökmünde beýan edýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Krizis döwründäki hyzmatdaşlyk hemmeleriň gürlemegini aňlatmaýar; eýsem, olaryň adyndan dogruçyllyk we bilim bilen gürlejek adamy saýlamagy aňladýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Jafar ibn Ebu Talib (Allah ondan razy bolsun)

    Pygamberiň ﷺ doganoglany we Alynyň dogany, Habeşistana ilkinji hijret edenlerden. Mu'tada serkerde hökmünde şehit boldy, Pygamber ﷺ oňa Zül-Jenahaýn lakamy berdi.

  • Umm Salama, Allah ondan razy bolsun

    Hind bint Ebu Umeýýe, möminleriň enelerinden we ilkinji hijret eden aýallardan. Köp hadys rowaýat etdi we paýhasly pikiri hem-de fikh bilimi bilen tanalýardy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, Birinji jilt, sah. 423–427, Efiopiýa hijret baby

Salgy: Ibn Ishak Umm Salamanyň hadysyndan, Allah ondan razy bolsun

Redaksiýa derejesi: Sira habary

Duýduryş: Umm Salamanyň Ibn Ishakda gürrüň beren meşhur sira habary; sahyh isnadly hadys hökmünde garalmaýar.

21 hekaýa — Üçünji bölüm — Hyzmatdaşlyk

Gurhanyň ýygnalmagy: Karar, gözden geçirme we ynam

Abu Bekir es-Siddik (Allah ondan razy bolsun), Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun) we Zeýd ibn Sabit (Allah ondan razy bolsun)

Ýemamada birnäçe garynyň şehit bolmagyndan soň, Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun) Gurhanyň käbir bölekleriniň ony ýat tutanlar bilen bile ýitip gitmeginden gorkdy we Abu Bekir es-Siddige (Allah ondan razy bolsun) ony ýygnamagy maslahat berdi. Abu Bekir es-Siddik (Allah ondan razy bolsun) ilki ikirjiňlendi, sebäbi bu Pygamber ﷺ tarapyndan bu görnüşde edilmedik bir işdi, soňra gözden geçirilenden soň Allah onuň göwnüni açdy. Zeýd ibn Sabit çagyryldy, ol wahyby ýazýanlardan biri bolup, bu işi uly hasaplady, soňra kabul etdi we Gurhany kagyz böleklerinden, hurma şahalaryndan we adamlaryň ýat tutanlaryndan ynamlylyk bilen ýygnady. Bu habar tekstiň saklanmagynyň şahsy dogaçylyk däldigini görkezýär: Omar teklip etdi, Abu Bekir es-Siddik (Allah ondan razy bolsun) tassyklady we Zeýd takyk ätiýaçlyk usuly bilen ýerine ýetirdi.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Bilelikdäki ynam başlangyjy, soňra maslahaty, soňra bolsa diňe gowy niýet bilen çäklenmän, yzygiderli işi talap edýär.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

  • Zaýd ibn Sabit (Allah ondan razy bolsun)

    Ansar neslinden bolan Wahy kätibi. Ol Hendek söweşine we ondan soňky wakalara şaýat boldy. Abu Bekir As-Siddik (Allah ondan razy bolsun) ony Gurhany ýygnamak üçin tabşyrdy, soňra Osman (Allah ondan razy bolsun) Gurhany ýygnamakda rol oýnady.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, 3-nji jilt, sah. 81–82, Gurhany goramak baby

Salgy: Sahih al-Buhari, Zeýd ibn Sabitden (Allah ondan razy bolsun)

Redaksiýa derejesi: Dogry

24 hekaýa — Üçünji bölüm — Gulluk

Özüňe köp sežde etmek bilen kömek et

Rabia ibn Ka'b al-Aslami (Allah ondan razy bolsun)

Rabia ibn Ka'b al-Aslami (Allah ondan razy bolsun) Pygamberimize ﷺ gulluk edip, oňa taharet suwuny we beýleki zerur zatlary getirip bererdi. Bir gün Pygamberimiz ﷺ oňa: «Dile!» diýdi. Rabia derrew peýda berýän bir zady dilemekden has ýokary bir islegi saýlady we: «Senden Jennetde seniň bilen bile bolmagy dileýärin» diýdi. Pygamberimiz ﷺ ondan başga bir islegiň barlygyny sorady, ol öz islegini tassyklanynda bolsa: «Onda özüňe köp sežde etmek bilen kömek et» diýdi. Bu rowaýat gullugy ýa-da mugt artykmaçlygy hormatlamak üçin bir ýol hökmünde hödürlemeýär, eýsem terbiýeçilik gatnaşygyny suratlandyrýar: çyn ýürekden gulluk, soňra ýokary isleg, soňra bolsa maksadyna ýetmäge kömek edýän ybadat we işe gönükdirme.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Çyn ýürekden mugallym diňe umyt bermek bilen çäklenmeýär; ol arzuwy adamy oňa taýýarlaýan iş bilen baglanyşdyrýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Rabi'a ibn Ka'b Al-Aslami (Allah ondan razy bolsun)

    Suffa halkyndan bolan sahabalardan biri. Ol Pygamberimize ﷺ hyzmat etdi we onuň bilen bile boldy. Ol Pygamberi ﷺ Jennetde ýoldaş bolmagy baradaky hadysy rowaýat etdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: حياة الصحابة، الجزء الثالث، ص ٣٩٨–٣٩٩، باب خدمة النبي ﷺ

Salgy: صحيح مسلم عن ربيعة بن كعب الأسلمي رضي الله عنه

Redaksiýa derejesi: Sahyh

25 hekaýa — Birinji bölüm — Batyrlyk

Siz bir adamy, «Rebbim Allahdyr» diýeni üçin öldürýärsiňizmi?

Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

Allah Resuly ﷺ Käbäniň ýanynda namaz okaýarka, Ukbe ibn Ebi Mu'it gelip, eşigini Pygamberiň ﷺ boýnuna saldy we ony gaty bogdy. Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun, derrew hereket edip, ony Allah Resulyndan ﷺ itekledi we şeýle diýdi: «Siz bir adamy, «Rebbim Allahdyr» diýeni üçin öldürýärsiňizmi, eýsem ol size Rebbimizden açyk deliller getiren bolsa-da?» Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun, howpuň ýok bolmagyna ýa-da kömekçileriň köpelmegine garaşmady; ol hüjümiň bolup geçendigini görüp, Pygamberi ﷺ goramak üçin bedeni we sözi bilen öňe çykdy. Bu waka onuň irki batyrlygyna şaýatlyk edýän dogry rowaýatda ýatda saklandy.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ahlak batyrlygy, gatyşmak gymmatly bolanda hüjümi yzyna gaýtarmak üçin öňe çykmakdyr, howp ýok bolandan soň ony ýazgarmak bilen çäklenmek däl.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, 1-nji jilt, Bab: Kynçylyklara döz gelmek we Allah Resulyny ﷺ goramak

Salgy: Sahih al-Buhari, Urwa ibn az-Zubeýrden, Abdullah ibn Amr, Allah ol ikisinden razy bolsun, soragynda

Redaksiýa derejesi: Dogry

26 hekaýa — Birinji bölüm — Batyrlyk

Hijret gijesi we amanatlary yzyna gaýtarmak

Aly ibn Ebi Talyp, Allah ondan razy bolsun

Sira kitaplarynda aýdylyşy ýaly, Kuraýş hijret gijesi Pygamberiň ﷺ öýüni gurşap alanda, Aly ibn Ebi Talyp, Allah ondan razy bolsun, onuň düşeginde ýatdy we ýorgan bilen örtündi, şol wagt Allah Resuly ﷺ Medine ýoluna çykdy. Soňra Aly Mekgede birnäçe gün galdy, Pygamberiň ﷺ ýanyndaky amanatlary eýelerine yzyna gaýtardy, hatda olaryň käbirleri oňa duşmançylyk eden we oňa zyýan ýetiren adamlar bolsa-da. Bu rowaýat özüni howpa salan ýaş ýigidiň batyrlygyny we hukuk eýeleriniň duşmançylygy sebäpli ýitmeýän amanatçylygy birleşdirýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Amanatçylyk adamlaryň bize bolan garaýşyna görä bölünmeýär; wepalylyk, bize garşy çykanlaryň hukuklaryny gorap saklanymyzda, olary terk etmäge güýjümiz ýetende ýüze çykýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Aly ibn Abi Talib (Allah ondan razy bolsun)

    Pygamberiň ﷺ doganoglany we Fatimanyň (Allah ondan razy bolsun) adamsy. Ol ilkinji yslamy kabul edenlerden we dördünji dogry ýol görkeziji halyflaryň biridir. Ol Tebukdan başga ähli söweşlere gatnaşdy, şol wagt Pygamber ﷺ ony Medinede öz ornuna goýdy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, 1-nji jilt, Bab: Hijret

Salgy: Sirat Ibn Ishak we hijret gijesi baradaky sira rowaýatlary

Redaksiýa derejesi: Sira habary

Duýduryş: Alynyň, Allah ondan razy bolsun, ýatmagy we amanatlary yzyna gaýtarmagy sira kitaplarynda meşhurdyr, ýöne wakanyň jikme-jiklikleri we onuň yzygiderliligi Sahihayn hadyslarynyň derejesinde däldir; şonuň üçin ol sira habary hökmünde görkezilýär.

28 hekaýa — Birinji bölüm — Batyrlyk

Banu Kuraýza kim gider?

az-Zubeýr ibn al-Awwam (Allah ondan razy bolsun)

al-Ahzab güni Pygamber ﷺ-e Banu Kuraýza barada habar getirmeli adam gerek boldy, şonuň üçin ol sahabalaryna: «Banu Kuraýza kim gider?» diýip ýüzlendi. az-Zubeýr ibn al-Awwam (Allah ondan razy bolsun) bu wezipe üçin saýlandy. Pygamber ﷺ çagyryşy ikinji we soňra üçünji gezek gaýtalady, we her gezek az-Zubeýr: Men diýdi. Şonda Pygamber ﷺ: «Her pygamberiň bir hawariýsi bar, we meniň hawariýsim az-Zubeýrdir» diýdi. Gaýtalanýan jogap, ilkinji çagyryşdaky wagtlaýyn höwes däl-de, yzygiderli başlangyjy görkezýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ynamdarlyk diňe bir gezek wezipäni kabul etmekde däl, eýsem zerurlyk dowam edende täzeden taýýar bolmakda ýüze çykýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • ez-Zubeýr ibn el-Awwam (Allah ondan razy bolsun)

    Jennet bilen buşlanan on kişiden we ilkinji musulmanlardan, Pygamberiň ﷺ daýysynyň ogly. Söweşlere gatnaşdy we alty Şura agzasynyň biridi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, Birinji jilt, Jihad we Gözleg baby

Salgy: Sahih al-Buhari we Muslim, Jabir ibn Abdullahdan (Allah ol ikisinden razy bolsun)

Redaksiýa derejesi: Dogry

32 hekaýa — Ikinji bölüm — Kiçigöwünlilik

Men siziň bilen hakyky ynamdar adamy ibereýin

Abu Ubaýda Amir ibn al-Jarraḥ (Allah ondan razy bolsun)

Nejran halky Pygamberden ﷺ özlerine öwretmek we düşünişmezliklerini çözmek üçin ynamdar bir adamy ibermegini haýyş etdiler. Ol olara hakyky ynamdar bir adamy ibermegi wada berdi. Sahabalar bu şahadatnama garaşdylar, ýöne hökümdarlyk islegi bilen däl, eýsem olaryň biriniň onuň eýesi bolmagyny umyt edip. Pygamber ﷺ Abu Ubaýda ibn al-Jarraḥy (Allah ondan razy bolsun) saýlap: «Bu ümmetiň ynamdarydyr» diýdi. Abu Ubaýda bu tabşyrygy kabul etdi we öwgüni öwünjeňlige ýa-da şahsy artykmaçlyga öwürmän, ony ýerine ýetirmäge gitdi.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Kiçigöwünlilik ynamdar adamy onuň bilen aldawdan goraýar; öwgüni jogapkärçilikden boşadýan dereje däl-de, işi talap edýän tabşyryk hökmünde görýär.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Abu Ubaýda Amir ibn al-Jarrah (Allah ondan razy bolsun)

    Ilkinji yslamy kabul edenlerden we jennet bilen buşlanan on adamyň biridir. Pygamber ﷺ ony bu ümmetiň ynamdary diýip atlandyrdy. Ol Şamdaky goşunlara ýolbaşçylyk etdi we Amwas gyrgynçylygynda aradan çykdy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, ikinji jilt, Dawaçylary we ynamdarlary ibermek babaty

Salgy: Sahih al-Buhari we Muslim, Anas ibn Malik we Huzayfa (Allah olardan razy bolsun) tarapyndan rowaýat edilen

Redaksiýa derejesi: Dogry

35 hekaýa — Üçünji bölüm — Akyldarlyk

Mötäde Allanyň gylyçlaryndan bir gylyç

Halyt ibn Walid (Allah ondan razy bolsun)

Pyhamber ﷺ Medinedäki sahabalaryna Mötäde bolan wakalary gürrüň berdi: Baýdagy Zeýd ibn Harisa aldy we şehit boldy, soňra Jafar ibn Abu Talyp aldy we şehit boldy, soňra Abdullah ibn Rawaha aldy we şehit boldy, Pyhamberiň ﷺ gözleri ýaşardy. Soňra baýdagy öňünden hiç hili buýruk bolmazdan Halyt ibn Walid (Allah ondan razy bolsun) aldy, Pyhamber ﷺ ony Allanyň gylyçlaryndan bir gylyç diýip häsiýetlendirdi we Allah ýeňişi ýa-da halas bolmagy onuň eli bilen etdi. Goşunyň ýerlerini çalşyrmak we yza çekilmek meýilnamasy baradaky giňden ýaýran jikme-jiklikler siýra kitaplarynda agzalýar, ýöne olaryň hemmesi sahyh hadysyň sözleri bilen tassyklanmaýar.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Adaty yzygiderliligiň bozulýan pursatynda, jemgyýet karary öz üstüne aljak we öz tejribesi we batyrlygy bilen adamlary gorajak birine mätäçdir.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Halid ibn al-Walid (Allah ondan razy bolsun)

    Mekgäniň fethinden öň yslamy kabul eden serkerde sahaba. Pygamber ﷺ ony Mu'tadan soň Allanyň gylyçlaryndan biri diýip atlandyrdy. Ol ridda söweşlerine we Yragyň hem-de Şamyň fethine gatnaşdy.

  • Zaýd ibn Harisa (Allah ondan razy bolsun)

    Resulullah ﷺ-yň söýgüli guly we azat edilen guly. Ol ilkinji yslamy kabul edenlerden biridir. Pygamber ﷺ ony Mu'ta goşunyna serkerde edip belledi we ol baýdagy göterip, şehit bolýança söweşdi.

  • Jafar ibn Ebu Talib (Allah ondan razy bolsun)

    Pygamberiň ﷺ doganoglany we Alynyň dogany, Habeşistana ilkinji hijret edenlerden. Mu'tada serkerde hökmünde şehit boldy, Pygamber ﷺ oňa Zül-Jenahaýn lakamy berdi.

  • Abdullah ibn Rawaha (radiýallahu anhu)

    Pygamber Muhammet ﷺ şahyrlaryndan we Akaba wekillerinden bolan ensar sahabasy. Zeýd we Jafar şehit bolandan soň, Mutada musulmanlaryň baýdagyny göterdi, soňra bolsa özi hem şehit boldy (radiýallahu anhu).

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hayat as-Sahabah, 3-nji jilt, Möte söweşi we emir bölümi

Salgy: Sahih al-Buhari, Anas ibn Malikden (Allah ondan razy bolsun) Möte baradaky habarda

Redaksiýa derejesi: Dogry

Duýduryş: Buharide Halydyň serkerdeler şehit bolandan soň baýdagy alandygy we oňa Allanyň gylyçlaryndan bir gylyç diýlip at berilendigi tassyklanýar; ýöne jikme-jik manýowrlar we hatarlaryň çalşyrylmagynyň sany siýra rowaýatlarynyň arasynda dürli-dürlüdir.

Bermek

Adamyň iň gowy zatlaryny berýän we paýhas hem rehimdarlyk bilen adamlara ýetýän sadaka hekaýalary.

6 hekaýa — Ikinji bölüm — Sadaka bermek

Onuň iň söýgüli emlägi

Abu Talha al-Ansari (Allah ondan razy bolsun)

Abu Talhanyň (Allah ondan razy bolsun) Medinede Beýrha diýilýän bir bagy bardy, ol onuň iň söýgüli emlägi bolup, metjidiň golaýynda ýerleşýärdi, ol ýerden süýji suw içilýärdi we Allah Resuly ﷺ ol ýere girýärdi. Allah Tagalanyň şu aýaty inen mahaly: ﴿Siz söýýän zatlaryňyzdan sadaka bermeseňiz, hiç haçan ýagşylyga ýetmersiňiz﴾, Abu Talha özüne degişli bolmadyk artykmaç pul gözlemedi, eýsem, Pygamberiň ﷺ ýanyna baryp, iň söýgüli emläginiň Beýrha bagydygyny we ony sadaka hökmünde berýändigini, onuň bereketini we Allahyň ýanyndaky sylagyny umyt edýändigini aýtdy. Pygamber ﷺ bu sadaka begenip, ony garyndaşlaryna bermegi maslahat berdi. Abu Talha razy boldy, şeýlelik bilen emläk şahsy söýgüli zat bolmakdan garyndaşlyk gatnaşyklaryny berkitmäge we jemgyýete hyzmat etmäge öwrüldi. Hekaýa sadakanyň diňe artykmaç zatlardan dynmak däl-de, eýsem, adamyň özüniň gymmatly hasaplaýan zadyny saýlap, soňra ony iň laýyk adamlara paýhaslylyk bilen bermekdigini gürrüň berýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Sadakanyň gymmaty diňe onuň ululygy bilen däl-de, eýsem, goýberýän zadymyzyň ähmiýeti we onuň adamlara paýhaslylyk bilen ýetirilmegi bilen ölçenilýär.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Abu Talha al-Ensary (Allah ondan razy bolsun)

    Zeýd ibn Sahl al-Ensary, Beni Nejjardan, Bedir we Uhud söweşlerine gatnaşan. Sadakasy we jähädi bilen meşhurdy. Enes ibn Mälik ondan rowaýat edipdir.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 2-nji jilt, sah. 407–408, Bab al-Infak

Salgy: Sahih al-Buhari we Muslim, Enesden (Allah ondan razy bolsun)

Redaksiýa derejesi: Sahih

15 hekaýa — Birinji bölüm — Sadaka

Söwda berekedi, eý Abu Ýahýa

Suhaýb ar-Rumi, Allah ondan razy bolsun

Suhaýb ar-Rumi, Allah ondan razy bolsun, Medinä hijret etmek isledi. Emma Kuraýş ony saklap, Mekgä garyp gelendigini, soňra bolsa baýlyk gazanandygyny we ony ne özüni, ne-de malyny alyp gitmäge rugsat bermejekdiklerini aýtdy. Ol olara malynyň ýerini görkezmegi teklip etdi, şonda olar ony goýberdiler. Ol olara malynyň ýerini görkezdi we Pygamber ﷺ tarap hijret etdi. Sira kitaplarynda Pygamberiň ﷺ ony: «Söwda berekedi, eý Abu Ýahýa» diýip garşylandygy we Allahyň razylygyny gazanmak üçin jan we mal sadaka bermegiň manysy barada aýdylýar. Bu hekaýanyň maksady garyplygy şöhratlandyrmak däl, eýsem Suhaýbyň hijret we iman azatlygyny, ýerini dolduryp boljak maldan ileri tutandygyny görkezmekdir.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Sadaka hemişe artykmaçlygymyzdan berýän zadymyz däldir; ol käte puluň bize päsgel bermegine ýol bermezlik üçin bilinçli saýlama bolup biler.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Suhaýb er-Rumi (Allah ondan razy bolsun)

    Yslamy ilkinji kabul edenlerden we Medinä hijret edenlerden. Durnuklylygy we sadakasy bilen tanalýardy, Omar ony ýaralanandan soň adamlara namaz okatmak üçin wekil goýdy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, Birinji jilt, sah. 436, Hijret baby

Salgy: al-Baýhaki we Sira kitaplary Suhaýbyň hijret habarynda

Redaksiýa derejesi: Sira habary

Duýduryş: Hekaýanyň sözleriniň we inmegiň sebäbiniň sanadlary dürli-dürli; Suhaýbyň hijret ýolunda malyny goýup gitmeginiň manysy Sira we terghib çeşmelerinde meşhurdyr.

18 hekaýa — Ikinji bölüm — Sowgat

Jennetde hurma agajy we dünýäde bag

Abu ad-Dahdah we Umm ad-Dahdah, Allah olardan razy bolsun

Höweslendiriji rowaýatlar bir adamyň goňşusyna zyýan berýän hurma agajynyň bardygyny aýdýar. Pygamber ﷺ oňa agajyndan el çekmegiň deregine jennetde bir hurma agajyny teklip etdi, ýöne ol kabul etmedi. Habar Abu ad-Dahdaha ýetende, ol agajy eýesinden öz bagy bilen satyn aldy, soňra ony mätäje berdi we öýüne gaýdyp, aýalyna bagdan çykmagy üçin gygyrdy, sebäbi ol ony Allah üçin karz beripdi. Käbir rowaýatlar Umm ad-Dahdahyň jogabyny şatlyk we razylyk bilen suratlandyrýar. Habaryň maksady Abu ad-Dahdahyň çalt jogap berendigini we maşgalanyň agzalarynyň sowgadyň manysyny paýlaşýan öýüň söýgüli emlägi peýda we rehimdarlyga öwrüp bilýändigini görkezmekdir.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Öýüň agzalary maksatda ylalaşanda, sowgat şahsy ýitgi däl-de, umumy manyny gurýan karar bolýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Abu Dahdah Al-Ansari (Allah ondan razy bolsun)

    Allah ýolunda sadakasy we harçlamasy bilen tanalan Ansar sahabasy. Onuň bagy baradaky hekaýa dürli sözler we jikme-jiklikler bilen höweslendiriji rowaýatlarda agzalýar.

  • Umm Al-Dahdah (Allah ondan razy bolsun)

    Ansar sahabasy. Abu Dahdahyň bagy baradaky hekaýanyň käbir rowaýatlary ony we onuň sadaka bermäge razylygyny agzaýar. Onuň ady ähli habar ýollarynda tassyklanmaýar.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 2-nji jilt, s. 413–414, Sadaka baby

Salgy: Musnad Ahmad we al-Mustadrak li al-Hakim, Abu ad-Dahdahyň hekaýasynda

Redaksiýa derejesi: Esasy berk we jikme-jiklikleri dürli

Duýduryş: Hekaýa dürli sözler we jikme-jiklikler bilen, şeýle hem aýalyň ady we sözleri barada tapawutlar bilen geldi; şonuň üçin bu ýerde meşhur manynyň çäginde düzüldi.

19 hekaýa — Ikinji bölüm — Sadaka

Kynçylyk goşunyny taýýarlamak

Osman ibn Affan, Allah ondan razy bolsun

Tebuk söweşinde, adamlar maddy we azyk taýdan kynçylyk çekýän mahaly, Pygamber ﷺ goşuny taýýarlamaga çagyrdy. Osman ibn Affan, Allah ondan razy bolsun, Kynçylyk goşunyny taýýarlamak üçin uly goşant goşdy. Rowaýatlarda düýeleriň we dinarlaryň sany dürli-dürli bolsa-da, onuň uly çykdajylary we Pygamberiň ﷺ ony öwmegi barada ylalaşylýar. Bu ýerdäki sadaka adamlaryň durmuşyndan aýry pul däldi; gaýtam, gytçylyk döwründe uzak syýahata taýýarlanýan goşunyň zerurlygyny üpjün etdi. Şonuň üçin bu hekaýa baý adamyň zerurlyk ýüze çykanda öz mümkinçiliklerini jemgyýetçilik jogapkärçiligine öwrüp biljekdiginiň mysaly bolup galdy.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Baýlyk, kynçylyk döwründe jemgyýetiň ýüküni ýeňilleşdirýän amaly güýje öwrülende ahlaky many gazanýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Osman ibn Affan (Allah ondan razy bolsun)

    Üçünji Raşid halyf we Yslamy ilkinji kabul edenlerden. Pygamberiň ﷺ iki gyzy bilen öýlenendigi üçin Zun-Nuraýn lakamy berildi. El-Usra goşunyny taýýarlady we halifat döwründe adamlary bir Mushafda jemledi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 2-nji jilt, s. 418, Bab al-Infaq

Salgy: at-Tirmizi, Ahmad we al-Hakim, Osman ibn Affanyň mertebeleri we Kynçylyk goşunyny taýýarlamagy barada

Redaksiýa derejesi: Hasan

Duýduryş: Osman tarapyndan taýýarlanan mukdarlar we öwgüli sözler baradaky rowaýatlar dürli-dürli; umumylykda Kynçylyk goşunyny taýýarlamakda onuň uly goşandy tassyklanýar.

20 hekaýa — Ikinji bölüm — Sadaka

Ýarysy bilen ählisiniň arasynda

Abu Bekir as-Siddik, Allah ondan razy bolsun, we Omar ibn al-Hattab, Allah ondan razy bolsun

Omar, Allah ondan razy bolsun, bir gün sadaka bermegi buýruk berendigini gürrüň berýär. Şol wagt onuň elinde pul bardy we ol öz-özüne: “Eger bir gün Abu Bekir as-Siddikden, Allah ondan razy bolsun, öňe geçsem, bu gün öňe geçerin” diýdi. Ol öz malynyň ýarysyny getirdi. Pygamber ﷺ ondan: “Maşgalaň üçin näme galdyrdyň?” diýip sorady. Ol: “Şonuň ýaly” diýip jogap berdi. Soňra Abu Bekir as-Siddik, Allah ondan razy bolsun, elindäki ähli zadyny getirdi. Ondan maşgalasy üçin näme galdyrandygy soralanda, ol: “Men olara Allany we Onuň Resulyny galdyrdym” diýip jogap berdi. Omar şonda Abu Bekir as-Siddikden, Allah ondan razy bolsun, hiç bir zatda öňe geçip bilmejekdigini bildi. Bu rowaýatda duşmançylyk bolmadyk haýyrda bäsdeşlik görkezilýär, ýöne ol umumy hasaplama düzgüni hökmünde kabul edilmeýär; her bir adamyň özüne degişli bolan çykdajylary we ýitirilmegine ýol berilmeýän jogapkärçiligi bar.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Öwgüli bäsdeşlik haýyra itergi berýär, ýöne ol diňe bir deňeşdirme däl-de, jogapkärçilik düşünjesine mätäçdir.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 2-nji jilt, s. 398, Bab al-Infaq

Salgy: Sunan Abi Dawud we Jami' at-Tirmizi, Omar, Allah ondan razy bolsun, tarapyndan

Redaksiýa derejesi: Hasan

Duýduryş: at-Tirmizi bu habary hasan diýip hasaplady, käbir alymlar onuň käbir ýollary barada gürrüň etdiler; ol as-Siddikyň mertebeleri barada gürrüň berilýär, ýöne ähli maly çykarmakda umumy höküm hökmünde kabul edilmeýär.

31 hekaýa — Ikinji bölüm — Jomartlyk

Kerwen sowgata öwrüldi

Abdurrahman ibn Awf (Allah ondan razy bolsun)

Abdurrahman ibn Awf (Allah ondan razy bolsun) Medinäniň iň üstünlikli söwdagärlerinden biri bolupdyr. Taryhy maglumatlara görä, onuň uly kerweni azyk we harytlar bilen ýüklenip gelende, ol adamlaryň zerurlygyny görüp, ony Allah ýolunda sarp edipdir. Terjimehallar onuň sadakalarynyň köplügi, muhajirlere, Bedr söweşine gatnaşanlara we möminleriň enelerine kömek edişiniň başga-da mysallaryny gürrüň berýär. Düýeleriň we dinarlaryň sany baradaky rowaýatlar dürli-dürli bolup, bir sany kesgitläp bolmaýar; ýöne maglumatlaryň jemi onuň söwda üstünligini ýapyk maksat edinmändigini, eýsem onuň uly bölegini başgalara peýda bermek üçin ulanandygyny görkezýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Durnukly jomartlyk gymmatsyz artykmaçlyga garaşmaýar; eýsem üstünligiň özüni adamlara hyzmat etmek üçin maksatly çeşme edýär.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Abdurrahman ibn Awf (Allah ondan razy bolsun)

    Jennet bilen buşlanan on kişiden we ilkinji muhajirlerden. Söwda we sadakasy bilen tanalýardy, alty Şura agzasynyň biridi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, ikinji jilt, Allah ýolunda sarp etmek we Abdurrahman ibn Awfyň sadakalary babaty

Salgy: Musnad Ahmad, Ibn Sa'dyň at-Tabaqat al-Kubra we Abdurrahman ibn Awfyň (Allah ondan razy bolsun) sarp edişi baradaky terjimehallar kitaplary

Redaksiýa derejesi: Esasy dogry, jikme-jiklikleri dürli-dürli

Duýduryş: Abdurrahman ibn Awfyň (Allah ondan razy bolsun) köp sarp edişi terjimehallarda meşhurdyr, ýöne kerweniň sany, sadakalaryň mukdary we käbir habarlaryň sözleri dürli-dürli; şonuň üçin gürrüň belli bir sana esaslanmady.

Beýleki gymmatlyklar

Sahabalaryň durmuşynda durnuklylyk, ýolbaşçylyk, sabyr, ybadat we ahlak gymmatlyklaryny öz içine alýan ýagdaýlar.

1 hekaýa — Birinji bölüm — Dialog

Ilki otur we diňle

Mus'ab ibn Umaýr, Usaýd ibn Hudayr, Sa'd ibn Mu'az

Mus'ab ibn Umaýr, Allah ondan razy bolsun, Medinede As'ad ibn Zuraranyň ýanynda ýaşaýardy we adamlary Yslama çagyrýardy hem-de Yslamy kabul edenlere Kur'any öwredýärdi. Bu habar Usaýd ibn Hudayra ýetdi, ol şol wagt öz halkynyň öňdebaryjylaryndandy. Ol gazaply halda naýzasyny göterip, bu mejlisiň öňüni almak üçin geldi. Mus'ab ony gaharlandyrmady we oňa haýbat atmady, gaýtam, oňa sabyrlylyk bilen şeýle diýdi: "Otur we diňle. Eger bir zady halasaň, ony kabul edersiň, eger halamasaň, biz senden daşlaşarys." Usaýd naýzasyny goýup oturdy. Mus'ab oňa Kur'any okady we Yslamy düşündirdi. Onuň ýüzi üýtgedi we dine girmek ýoluny sorady, soňra öz halkynyň ýanyna gitdi we Sa'd ibn Mu'azy mejlise görkezdi. Sa'd hem geldi we duşuşyk olaryň ikisiniň hem Yslamy kabul etmegi bilen tamamlandy we Beni Abd al-Aşhalda wagyz etmek üçin giň gapy açyldy.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ynandyrmak, garşy çykýany dymdyrmakdan başlanmaýar, eýsem oňa diňlemek we eşitdirmek üçin ýeterlik howpsuzlyk bermekden başlanýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Mus'ab ibn Umaýr, Allah ondan razy bolsun

    Yslama ilkinji girenlerden. Pygamber ﷺ ony Hijretden öň Medinä mugallym we wagyzçy edip iberdi. Ensar ýolbaşçylarynyň birnäçesiniň onuň eli bilen yslama girmegi Medinäni taýýarlamakda möhüm rol oýnady.

  • Es'ad ibn Zurara, Allah ondan razy bolsun

    Ensar arasynda yslama ilkinji girenlerden we Akaba wadalaşygynyň serdarlaryndan. Mus'ab ibn Umaýr Hijretden öň Medinede onuň öýünde ýaşady. Ol Hijretiň birinji ýylynda, Bedirden öň aradan çykdy.

  • Usaýd ibn Hudaýr, Allah ondan razy bolsun

    Ews taýpasynyň we Beni Abd el-Eşhel taýpasynyň serdarlaryndan. Mus'ab ibn Umaýryň eli bilen yslama girdi. Pygamber ﷺ bilen söweşlere gatnaşdy we mertebesi hem-de Kurany owadan okamak ukyby bilen tanalýardy.

  • Sa'd ibn Mu'az, Allah ondan razy bolsun

    Ews taýpasynyň serdary we Beni Abd el-Eşhel taýpasynyň ýolbaşçysy. Yslama girenden soň, onuň taýpasy irki döwürde oňa eýerip yslama girdi. Bedir, Uhud we Hendek söweşlerine gatnaşdy. Hendekden soň alan ýaralary sebäpli aradan çykdy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: حياة الصحابة, 1-nji tom, 219–220-nji sahypalar, Wagyz bölüm

Salgy: سيرة ابن إسحاق من طريق عبد الله بن أبي بكر وغيره

Redaksiýa derejesi: Sira habary

Duýduryş: Meşhur sira habary; dogry merfu hadys däl-de, sira rowaýaty hökmünde görkezilýär.

2 hekaýa — Birinji bölüm — Durnuklylyk

Aýrylyşandan bir ýyl soňky syýahat

Umm Salama, Allah ondan razy bolsun

Ebu Salama, Allah ondan razy bolsun, Medinä hijret etmegi karar edeninde, Umm Salama hem onuň bilen gitdi, ýöne onuň maşgalasy onuň gitmegine päsgel berdi we ony Mekgä gaýtaryp getirdi. Soňra Ebu Salamanyň maşgalasy geldi we onuň çagasyny ondan aldy, şeýlelik bilen ol ärinden, çagasyndan we watanyndan aýrylyşdy. Ol her gün irden al-Abṭaḥa çykýardy, agşama çenli oturyp aglaýardy, diňe şikaýatyny Allaha ýetirmekden başga hiç zady ýokdy. Takmynan bir ýyl geçenden soň, onuň maşgalasyndan bir adam oňa rehim etdi we öz halkyny ony goýbermäge ynandyrdy, soňra Ebu Salamanyň maşgalasy hem rehim etdi we çagasyny oňa gaýtaryp berdi. Şondan soň ol çagasy bilen ýeke özi gitdi, Osman ibn Talha oňa duşdy we ony howpsuz ýagdaýda Medinedäki ärine ýetirdi. Şeýlelik bilen, onuň durnuklylygy geçegçi söz däl-de, hijret tamamlanýança dowam eden uzak sabyr we işdi.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ýitgi we mejbury päsgelçilik döwründe, ynsan sabyr, iş we ygtybarly kömegi kabul etmek bilen öz ugruny saklaýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Umm Salama, Allah ondan razy bolsun

    Hind bint Ebu Umeýýe, möminleriň enelerinden we ilkinji hijret eden aýallardan. Köp hadys rowaýat etdi we paýhasly pikiri hem-de fikh bilimi bilen tanalýardy.

  • Ebu Salama ibn Abd el-Esed, Allah ondan razy bolsun

    Yslama ilkinji girenlerden we Pygamber ﷺ-den öň Umm Salamanyň adamsy. Habeşistana, soňra Medinä hijret etdi. Uhudda alan ýaralary sebäpli aradan çykdy.

  • Osman ibn Talha, Allah ondan razy bolsun

    Beni Abd ed-Dar taýpasyndandy. Mekgäniň fethinden öň yslama girdi we Medinä hijret etdi. Pygamber ﷺ feth güni Kaba açaryny Beni Şeýbe taýpasynda galdyrdy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: حياة الصحابة, 1-nji tom, 434–435-nji sahypalar, Hijret bölüm

Salgy: ابن إسحاق عن أم سلمة رضي الله عنها

Redaksiýa derejesi: Sira habary

3 hekaýa — Birinji bölüm — Ynsanyň ynam azatlygy

Biri, Biri

Bilal ibn Rabah (Allah ondan razy bolsun) we Abu Bakr as-Siddik (Allah ondan razy bolsun)

Bilal (Allah ondan razy bolsun) Mekgede ejizdi, Umayya ibn Khalaf ony yssyda gynaýardy, ony gyzgyn çäge üstüne zyňyp, döşüne uly daş goýup, Yslamdan dänmegini talap edýärdi. Ol azapdan goranmaga güýji ýokdy, ýöne olaryň aýyryp bilmejek bir sözi bardy: «Biri, Biri». Abu Bakr as-Siddik (Allah ondan razy bolsun) onuň ýanyndan geçip barýarka, iman üçin gynaýan adamy gördi, şonuň üçin Umayya bilen ony satyn almak üçin gepleşdi. Abu Bakr as-Siddik (Allah ondan razy bolsun) ýazgaryp durmady, pul töläp Bilaly halas etdi we soňra Allanyň razylygy üçin ony azat etdi. Şondan soň Bilal Resulullah ﷺ-iň müezzini boldy, we daşyň aşagynda aýdan sözi, bedeniň ejizliginiň ynsanyň ynamynyň ýykylmagyny aňlatmaýandygynyň şaýady bolup galdy.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ynam azatlygy, zorluklara garşy durmak we güýçlileriň ejizlere goldaw bermegi bilen goralýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Bilal ibn Rabah, Allah ondan razy bolsun

    Yslama ilkinji girenlerden. Mekgede gynamalara sezewar edildi, soňra Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun, ony azat etdi. Pygamber ﷺ ony müezzin edip saýlady we onuň bilen söweşlere gatnaşdy.

  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: حياة الصحابة، الجزء الأول، ص ٣٤٧–٣٤٨، باب تحمل الشدائد

Salgy: روايات ابن إسحاق وأبي نعيم في الحلية

Redaksiýa derejesi: Terjimehal habary

Duýduryş: Hekaýanyň käbir jikme-jiklikleriniň usullary dürli-dürli; Bilalyň gynamalarynyň we durnuklylygynyň hem-de Abu Bakr as-Siddigiň (Allah ondan razy bolsun) ony azat etmeginiň esasy meşhur we durnuklydyr.

4 hekaýa — Birinji bölüm — Jemgyýetçilik hyzmaty

Çykarylmaly däl adam

Abu Bakr as-Siddik (Allah ondan razy bolsun) we Ibn ad-Daghinnah

Kuraýşyň zyýany güýçlenende, Abu Bakr as-Siddik (Allah ondan razy bolsun) Habeşistan ýurduna gitmek isledi, ol Birk al-Ghimada ýetdi, şol ýerde Ibn ad-Daghinnah oňa duşdy we onuň nirä barýandygyny sorady. Ol öz ýurdundan çykarylandygyny bilende, oňa şeýle adam çykarylmaly däldigini aýtdy; ol ýoklara gazanç edýär, garyndaşlyk gatnaşyklaryny saklaýar, agyr ýükleri göterýär, myhmanlary garşylaýar we hakykatyň kynçylyklarynda kömek edýär. Ol ony Mekgä öz goragynda yzyna getirdi we Kuraýşyň öňünde bu häsiýetleri bilen şaýatlyk etdi, şonuň üçin olar Abu Bakr as-Siddigiň (Allah ondan razy bolsun) onuň goragynda ýaşamagyny kabul etdiler. Ýöne olar adamlaryň täsir etmeginden gorkup, okamakda we namazda sesini galdyrmazlygy şert etdiler, soňra hatda onuň goragynda-da darlyk etdiler, şonuň üçin Abu Bakr as-Siddik (Allah ondan razy bolsun) Ibn ad-Daghinnahyň goragyny yzyna gaýtarmagy we diňe Allanyň goragynda Rebine ybadat etmegi saýlady. Hekaýa, jemgyýetçilik durmuşynyň adama nähili şaýatlyk edip biljekdigini we şertli howpsuzlykdan has gymmatly ýörelgäniň nähili galýandygyny görkezýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Adamyň iň güýçli goragy, olaryň goragyna mätäç bolmazdan ozal goňşularynyň durmuşynda galdyran täsiri bolup biler.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: حياة الصحابة، الجزء الأول، ص ٣٣٩–٣٤٠، باب تحمل الشدائد

Salgy: Sahih al-Buhari, Aişeden (Allah ondan razy bolsun)

Redaksiýa derejesi: Dogry

5 hekaýa — Ikinji bölüm — Kriz wagtynda ýolbaşçylyk

Gynanç adamlary hakykatyň ýüzüne çykaran mahaly

Abu Bekir es-Siddik (Allah ondan razy bolsun) we Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun)

Allah Resuly ﷺ aradan çykan mahaly, bu habar sahabalara agyr degdi, hatda Omar (Allah ondan razy bolsun) Pygamberiň ölenine ynanmady we ýitgi duýgusy bilen adamlara ýüzlendi. Abu Bekir es-Siddik (Allah ondan razy bolsun) Allah Resulynyň ﷺ ýanyna girdi, onuň iki gözüniň arasyny öpdi we: “Sen dirikäň hem, ölükäň hem arassa boldyň” diýdi. Soňra adamlaryň ýanyna çykdy we olaryň gynanjyny inkär etmedi, ýöne olary ynanjyň esasyna gaýtardy. Ol Allah Tagalanyň şu aýatyny okady: ﴿Muhammet diňe bir pygamberdir, ondan öň hem pygamberler geçipdir﴾, soňra bolsa: “Kim Muhammede ybadat eden bolsa, Muhammet öldi. Kim Allaha ybadat eden bolsa, Allah diridir, ölmez” diýdi. Şok aýatyň açyklygynyň öňünde gowşady, Omar ony eşiden mahaly aýaklarynyň ony götermeýändigini aýtdy. Abu Bekir es-Siddigiň (Allah ondan razy bolsun) sözleri söýgini inkär etmek däl-de, eýsem, iň uly ýitgiden soň jemgyýetiň öz borjuny ýerine ýetirmek ukybyny we ýekebir Allaha ybadat etmegi goramakdy.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ýitgi pursatyndaky ýolbaşçylyk gynanjy inkär etmeýär; ýöne ol gynanjyň hakykaty we borjy togtatmagyna ýol bermeýär.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 2-nji jilt, sah. 44–45, Bab Ijtima al-Kalima

Salgy: Sahih al-Buhari, we Aişeden we Ibn Abbasdan sahih şaýatlar bar

Redaksiýa derejesi: Sahih

7 hekaýa — Ikinji bölüm — Zähmet we mertebe

Başyndaky hurma çigitleri

Asma bint Abu Bakr (Allah ondan razy bolsun)

Asma bint Abu Bakr (Allah ondan razy bolsun) Zubeýr (Allah ondan razy bolsun) bilen durmuşynyň ilkinji günlerinden bir bölegini gürrüň berýär; ol wagtda Zubeýriň atyndan başga ne maly, ne-de guly bardy. Ol ata ot bererdi, suw içerdi, onuň derisini tikinlerdi, hamyr ýugurardy we suw çekýän düýeleri üçin hurma çigitlerini döwerdi, soňra Zubeýriň uzak ýerinden hurma çigitlerini başynda göterip getirerdi. Bir gün yzyna gaýdyp gelýärkä, Resulullah ﷺ we onuň bilen birnäçe sahaba duş geldi. Ol oňa yzyna münmegi teklip etdi, ýöne ol erkekler bilen gitmäge utandy we Zubeýriň gabanjaňlygyny ýatlady, şonuň üçin ýüküni göterip gitdi. Asma bu hekaýany kynçylyksyz ideal bir keşbi döretmek üçin gürrüň bermedi, eýsem zähmeti bolşy ýaly beýan etdi: çeşmeleri az bolan bir öýde gündelik zähmet, utanç, mertebe we jogapkärçiligi çekmäge ukyplylyk bilen. Şonuň üçin bu hekaýa bize diňe söweşler we kararlar baradaky habarlarda görünmeýän maşgala taryhynyň bir tarapyny berýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Taryhy diňe minber eýeleri döretmeýär; ony öýleri gurýan gündelik dymyk işler hem döredýär.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Esma bint Ebu Bekir (Allah ondan razy bolsun)

    Zatun-Nitaqaýn, Yslamy ilkinji kabul edenlerden we Ebu Bekir es-Sydygyň gyzy. Hijreti taýýarlamakda belli bir roly bardy, hadyslar we syratdan habarlar rowaýat etdi.

  • ez-Zubeýr ibn el-Awwam (Allah ondan razy bolsun)

    Jennet bilen buşlanan on kişiden we ilkinji musulmanlardan, Pygamberiň ﷺ daýysynyň ogly. Söweşlere gatnaşdy we alty Şura agzasynyň biridi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, Ikinji tom, sah. 517–518, Ahlak we gatnaşyklar bölüm

Salgy: Sahih al-Buhari we Muslim, Asmadan (Allah ondan razy bolsun)

Redaksiýa derejesi: Sahih

9 hekaýa — Üçünji bölüm — Gözden geçirmegiň öňündäki kiçigöwünlilik

Her bir gijikdirme ýeňliş däldir

Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun) we Abu Bekir as-Siddyk (Allah ondan razy bolsun)

Hudaýbiýada Omar ibn al-Hattab (Allah ondan razy bolsun) ýaraşyk şertlerini musulmanlar üçin agyr hasaplady. Dini goramak islegi ony ýeňdi we ol Pygamberden ﷺ açyk sorady: "Biz hakda dälmi? Olar ýalňyşda dälmi? Onda näme üçin dinimizde peselmäni kabul edýäris?" Onuň soragy wahýa garşy çykmak däldi, eýsem, ýeňiş wadasynyň bu açyk ylalaşyk bilen nädip gabat gelýändigini düşünmek isledi. Soňra ol Abu Bekir as-Siddyk (Allah ondan razy bolsun) ýanyna baryp, şol soraglary berdi. Abu Bekir as-Siddyk (Allah ondan razy bolsun) oňa: "Onuň ýanynda dur, çünki ol hakda" diýdi. Omar soňra özüni gözden geçirdi, hatda sözüniň täsirinden gorkup, şonuň üçin işler edendigini aýtdy. Soňra Allah ýaraşygyň bir ýeňişdigini görkezdi we musulmanlar ondan soň Mekgä howpsuz girdiler. Bu hekaýa mömine soramak hukugyny berýär we şol bir wagtyň özünde hikmet aýdyňlaşanda yzyna gaýtmagyň edep-terbiýesini öwredýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Batyrlyk soramazlyk däl; eýsem, edep bilen soramak, soňra has giň surat bize aýan bolanda hökümimizi gözden geçirmekdir.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, 3-nji jilt, sah. 19–20, Gaýba iman babaty

Salgy: Sahihi Buhary Hudaýbiýa ýaraşygy hekaýasynda

Redaksiýa derejesi: Dogry

10 hekaýa — Üçünji bölüm — Işjeň sabyr

Agyr pursadyň aňyrsynda näme bar

Habbab ibn al-Aratt (Allah ondan razy bolsun)

Habbab ibn al-Aratt (Allah ondan razy bolsun) Mekgede ilkinji azap çekenlerden biri bolupdy. Synaglar güýçlenende, ol Pygamberiň ﷺ ýanyna geldi, Kabaň kölegesinde ýorgana dolanyp ýatyrdy, doga we kömek sorap, şeýle diýdi: "Bize kömek soramazmyň? Biziň üçin Allaha doga etmezmiň?" Pygamber ﷺ onuň agyrysy üçin ony käýemedi, eýsem, ondan öňki möminleriň demir daraklar bilen süňklerine çenli daralyp, iki ýaryma bölünendigini, emma munuň olary dinlerinden saklamandygyny ýatlatdy. Soňra ol Allanyň bu işi tamamlaýandygyny, hatda Sanaadan Hadramawta çenli atlynyň diňe Allahdan we goýunlaryna möjekden gorkup ýörjekdigini aýtdy we olaryň howlugýandygyny belledi. Jogapda wada we geljek bardy, azaby inkär etmek ýa-da zulumy aklamak ýokdy; çünki bu ýerde garaşmak, ynam we iş bilen ýolda sabyr etmekdir, häzirki ýagdaýa boýun egmek däl.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Umut gyssagly agyryny inkär etmeýär, ýöne geljegiň gorkudan doly bolmagynyň öňüni alýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Habbab ibn Al-Aratt (Allah ondan razy bolsun)

    Yslamy ilkinji kabul edenlerden we Mekgede yzarlanan gowşaklardan biri. Ol Bedir söweşine we ondan soňky wakalara şaýat boldy we hadyslar rowaýat etdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, 3-nji jilt, sah. 11–12, Imanyň beýikligi babaty

Salgy: Sahihi Buhary Habbabdan (Allah ondan razy bolsun)

Redaksiýa derejesi: Dogry

11 hekaýa — Üçünji bölüm — Ybadat

Her kime öz hukugyny ber

Salman Farsi we Abu Darda, Allah olardan razy bolsun

Pygamber ﷺ Salman Farsi bilen Abu Dardany doganlaşdyrdy. Bir gün Salman Abu Dardanyňka myhmançylyga geldi. Ol Umm ad-Dardanyň ýagdaýynyň gaty erbetdigini, geýimleriniň ýyrtyk-ýurtukdygyny gördi we ondan ýagdaýyny sorady. Ol bolsa Abu Dardanyň dünýäde hiç hili işiniň ýokdugyny aýtdy. Abu Darda myhmany üçin nahar taýýarlady we özüniň oruçlydygyny aýtdy. Salman ol iýýänçä iýmegi ret etdi, şonuň üçin ol agzyny açdy. Soňra gije bolanda, Abu Darda namaz okamak üçin turdy, Salman oňa: «Ýat» diýdi, ol ýatdy. Ol ýene-de turmaga synanyşdy, Salman oňa ýatmaga buýurdy, tä gijäniň ahyryna çenli. Soňra oňa: «Indi tur» diýdi, olar namaz okadylar. Soňra Salman oňa: «Hakykatdan-da, seniň Rebbiniň seniň üstüňde haky bar, seniň özüňiň seniň üstüňde haky bar, we seniň maşgalaňyň seniň üstüňde haky bar; şonuň üçin her kime öz hukugyny ber» diýdi. Bu Pygamber ﷺ aýdylanda, ol: «Salman dogry aýtdy» diýdi. Bu hekaýa gije namazynyň ähmiýetini peseltmeýär, eýsem ybadaty bedeniň we maşgalanyň hukuklaryny ýitirmäge öwrülmez ýaly bir deňagramlylyga goýýar.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ybadat bedeni ýa-da maşgalany äsgermezlik etmek bilen gurulmaýar; onuň kämilligi Allahyň hukugyny we adamlaryň hukuklaryny birleşdirýän deňagramlylykdadyr.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Salman Al-Farisi (Allah ondan razy bolsun)

    Hakykaty gözläp Parsdan gelen sahabalardan biri, ahyrsoňy Pygamberimize ﷺ duşdy. Ol Hendek gazmagy teklip etdi we ylmy we zühdi bilen tanalýardy.

  • Abu Ad-Darda (Allah ondan razy bolsun)

    Uwaýmir Al-Ansari. Pygamberiň ﷺ sahabalaryndan we ylym we ybadat eýelerinden biri. Ol Omar we Osman (Allah olardan razy bolsun) halifalygy döwründe Şamda ýaşady we ol ýerdäki adamlara bilim berdi.

  • Umm ad-Darda Hira bint Abi Hadrad (Allah ondan razy bolsun)

    Sahabanyň aýaly we Abu ad-Dardanyň aýaly. Ol pygamber ﷺ döwründe ýaşap, ondan rowaýat etdi. Ol uly Umm ad-Darda bolup, ylymda meşhur bolan kiçi Umm ad-Darda tabiin däl.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hýat as-Sahaba, 3-nji jilt, s. 516–517, Salman bilen Abu Dardanyň arasynda bolan waka

Salgy: Sahihi Buhariden Abu Juhafa, Allah ondan razy bolsun

Redaksiýa derejesi: Sahih

23 hekaýa — Üçünji bölüm — Arassa ýürek

Gizlin amal: Hilesiz ýürek

Abdullah ibn Amr ibn al-As (Allah ondan razy bolsun) we ensardan bir adam

Aýdylmagyna görä, Pygamberimiz ﷺ üç gün yzly-yzyna sahabalaryna ensardan bir adamyň olaryň ýanyna geljekdigini we onuň jennetliklerden boljakdygyny habar beripdir. Abdullah ibn Amr onuň näme amal edýändigini bilmek isläpdir we üç gije onuň ýanynda galmaga rugsat sorapdyr. Ol adamyň adatyndan artykmaç ybadat edýändigini görmändir, ýöne ol Allahy ýatlamazdan ýatmaýan eken. Abdullah oňa näme üçin galandygyny aýdanda, ol adam musulmanlaryň hiç birine hile etmeýändigini we Allahyň hiç kime beren zadyna göriplik etmeýändigini aýdypdyr. Abdullah: “Ine, seni bu derejä ýetiren zat şudur” diýipdir. Bu habar adamlaryň adatça görmeýän gizlin ýürek amalyna ünsi çekýär, şol bir wagtda hadysanyň derejesi üns berilmeli ýer bolup galýar.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Adamlaryň görmeýän ahlaklary, mysal üçin, göripligi we hilekärligi terk etmek, adamlaryň el çarpan amallaryndan has agyr bolup biler.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Abdullah ibn Amr ibn Al-As (Allah olardan razy bolsun)

    Köp hadys rowaýat eden sahabalardan biri. Ol ybadaty we Pygamberiň ﷺ rugsat bermegi bilen hadys ýazmagy bilen tanalýardy. Ol sahabalaryň fakihi we ylym eýelerindendi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: حياة الصحابة، الجزء الثالث، ص ١٥٩–١٦٠، باب سلامة الصدر

Salgy: مسند أحمد والسنن الكبرى للنسائي عن أنس رضي الله عنه

Redaksiýa derejesi: Onuň isnadynda (rowaýat zynjyrynda) dürli pikirler bar

Duýduryş: Käbir alymlar onuň käbir ýollaryny sahyh ýa-da hasen diýip hasaplapdyrlar, ýöne onuň isnadlarynda gürrüňler bar; şonuň üçin ol amallaryň fazyletleri babatda käbir çekinmeler bilen agzalýar, we ensardan bolan adam rowaýatda atlandyrylmaýar.

30 hekaýa — Ikinji bölüm — Kiçigöwünlilik

Perişdeleriň utanýan adamdan men utanmaýarynmy?

Osman ibn Affan (Allah ondan razy bolsun)

Pygamber ﷺ öýünde ýatyrdy, aýagynyň ýa-da butlarynyň bir bölegi açykdy. Abu Bekir we Omar (Allah olardan razy bolsun) rugsat soradylar, olara şol ýagdaýda rugsat berildi. Osman (Allah ondan razy bolsun) rugsat soranda, Allah Resuly ﷺ oturdy we eşiklerini düzedi. Aýşa (Allah ondan razy bolsun) onuň kabul edişiniň tapawudyny sorady, ol şeýle diýdi: «Perişdeleriň utanýan adamdan men utanmaýarynmy?». Riwat utançlylygy gysylmak ýa-da gowşaklyk hökmünde görkezmeýär; gaýtam, Osmana Pygamberiň ﷺ onuň barlygyny göz öňünde tutan asylly häsiýetini tassyklaýar.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Adamlaryň asylly häsiýetlerini göz öňünde tutmak gowy dostlugyň bir görnüşidir; hormat beýlekiniň duýgurlygyny belläp geçýär we ony masgaralamaýar.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Osman ibn Affan (Allah ondan razy bolsun)

    Üçünji Raşid halyf we Yslamy ilkinji kabul edenlerden. Pygamberiň ﷺ iki gyzy bilen öýlenendigi üçin Zun-Nuraýn lakamy berildi. El-Usra goşunyny taýýarlady we halifat döwründe adamlary bir Mushafda jemledi.

  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

  • Aýşa bint Abi Bakr (Allah ondan razy bolsun)

    Möminleriň enesi, Pygamberiň ﷺ aýaly we Abu Bakr as-Siddigiň (Allah ondan razy bolsun) gyzy. Ol sahabalaryň iň bilimlilerinden biri bolup, Osman ﷺ-yň haýasy we Pygamberiň ﷺ beýleki görkezmeleri barada hadys rowaýat etdi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Haýat as-Sahaba, Ikinji jilt, Osmaniň fazylyklary we utançlylygy baby

Salgy: Sahih Muslim, Aýşadan (Allah ondan razy bolsun)

Redaksiýa derejesi: Sahih

33 hekaýa — Üçünji bölüm — Batyrlyk

Ilkinji ok atyjy we pygamberlik höweslendirme

Sa'd ibn Abi Waqqas (Allah ondan razy bolsun)

Sa'd ibn Abi Waqqas (Allah ondan razy bolsun) ok atmakda öňdebaryjy hökmünde tanalýardy we Allah ýolunda ilkinji bolup ok atan adamdygy habar berilýär. Sahihayn kitaplarynda Pygamber ﷺ-iň Uhud söweşinde oňa ok berip: «At, atam we ejem saňa gurban bolsun» diýendigi tassyklanýar. Bu iki habar Sa'dyň öňdebaryjylygyny, ussatlygyny we mertebesini bilelikde görkezýär, ýöne olar ilkinji okyň we Uhud söweşindäki höweslendirmäniň bir wagtda bolandygyny aňlatmaýar; şonuň üçin bu hekaýa her bir wakanyň öz kontekstini saklaýar we ussatlygyň başlangyç we soňra höweslendirme bilen nähili ösýändigini görkezýär.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Ussatlyk irki tejribe bilen gurulýar we lider ussatlygy görüp, ony açyk-aýdyň höweslendirende ony has-da berkitýär.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Saad ibn Abi Waqqas (Allah ondan razy bolsun)

    Ilkinji yslamy kabul edenlerden we jennet bilen buşlanan on adamyň biridir. Ol sahabalaryň arasynda iň ussat okçularyň biridi. Ol Yragyň basylyp alynmagyna ýolbaşçylyk etdi we alty sany Şura agzasynyň biridi.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hayat as-Sahabah, Üçünji jilt, Jihad we ok atmak baby

Salgy: Sahih al-Bukhari ilkinji ok barada, we Sahih al-Bukhari we Muslim Pygamber ﷺ-iň Sa'da Uhud söweşinde aýdan sözleri barada: At, atam we ejem saňa gurban bolsun

Redaksiýa derejesi: Dogry

Duýduryş: Ilkinji ok we Pygamber ﷺ-iň ony höweslendirmegi dogry habarlarda tassyklanýar, ýöne olar rowaýatda aýry-aýry wakalardyr; olar bu ýerde bir wagtlaýyn sahnada birleşdirilmedi.

34 hekaýa — Üçünji bölüm — Batyrlyk

Onuň şaýatlygy we sahabalary goramak

Sa'id ibn Zayd (Allah ondan razy bolsun)

Bir adam Sa'id ibn Zayd (Allah ondan razy bolsun) bar wagtynda Ali ibn Abi Talibe (Allah ondan razy bolsun) dil ýetireninde, Sa'id muňa garşy çykdy we Resulullah ﷺ-den käbir sahabalarynyň mertebesi barada eşiden zatlaryny ýatlatdy. Ol Abu Bakryň, Umaryň, Osmanyň, Aliniň, Talhanyň, az-Zubairyň, Sa'dyň, Abd ar-Rahman ibn Awfyň we Abu Ubaýdanyň atlaryny tutdy, soňra özüniň onunjydygyny aýtdy we olara Jennetiň wada edilendigini rowaýat etdi. Onuň pozisiýasy saklan zatlary bilen tassyklanan goragdy, kör fanatizm däldi, we ol ýamanlyga jogap bermegi talap edýän bir kontekstde ony açyk aýtdy.

Näme üçin bu gün bizi gyzyklandyrýar? Tassyklanan hakykat bilen ýalan töhmetlere jogap bermek batyrlykdyr, ýöne fazyletleri täze duşmançylygyň ýangyjyna öwürmezden.

Agzalan sahabalar barada maglumat
  • Saeed ibn Zaýd (Allah ondan razy bolsun)

    Ilkinji yslamy kabul edenlerden we jennet bilen buşlanan on adamyň biridir. Ol Zaýd ibn Amr ibn Nufaýlyň ogludyr. Ol Bedirden soňky söweşlere gatnaşdy we häkimiýet islemezligi bilen tanalýardy.

  • Ebu Bekir es-Siddik, Allah ondan razy bolsun

    Abdullah ibn Ebu Kuhafa, ilkinji Raşid halyfalaryndan we yslama ilkinji giren adamlardan. Hijretde Pygamber ﷺ-iň ýoldaşy. Onuň aradan çykanyndan soň halyflyga geçdi.

  • Omar ibn el-Hattab, Allah ondan razy bolsun

    Ikinji Raşid halyfa we Pygamber ﷺ-iň uly sahabalaryndan. Söweşlere gatnaşdy. Onuň halyflyk döwründe döwlet giňeldi we adalat hem-de maslahatlaşmak bilen aýdyň alada edildi.

  • Osman ibn Affan (Allah ondan razy bolsun)

    Üçünji Raşid halyf we Yslamy ilkinji kabul edenlerden. Pygamberiň ﷺ iki gyzy bilen öýlenendigi üçin Zun-Nuraýn lakamy berildi. El-Usra goşunyny taýýarlady we halifat döwründe adamlary bir Mushafda jemledi.

  • Aly ibn Abi Talib (Allah ondan razy bolsun)

    Pygamberiň ﷺ doganoglany we Fatimanyň (Allah ondan razy bolsun) adamsy. Ol ilkinji yslamy kabul edenlerden we dördünji dogry ýol görkeziji halyflaryň biridir. Ol Tebukdan başga ähli söweşlere gatnaşdy, şol wagt Pygamber ﷺ ony Medinede öz ornuna goýdy.

  • Talha ibn Ubaýdullah (Allah ondan razy bolsun)

    Ilkinji yslamy kabul edenlerden we jennet bilen buşlanan on adamyň biridir. Ol Uhud söweşine gatnaşdy we Pygamberi ﷺ gorady. Ol alty sany Şura agzasynyň biridi.

  • ez-Zubeýr ibn el-Awwam (Allah ondan razy bolsun)

    Jennet bilen buşlanan on kişiden we ilkinji musulmanlardan, Pygamberiň ﷺ daýysynyň ogly. Söweşlere gatnaşdy we alty Şura agzasynyň biridi.

  • Saad ibn Abi Waqqas (Allah ondan razy bolsun)

    Ilkinji yslamy kabul edenlerden we jennet bilen buşlanan on adamyň biridir. Ol sahabalaryň arasynda iň ussat okçularyň biridi. Ol Yragyň basylyp alynmagyna ýolbaşçylyk etdi we alty sany Şura agzasynyň biridi.

  • Abdurrahman ibn Awf (Allah ondan razy bolsun)

    Jennet bilen buşlanan on kişiden we ilkinji muhajirlerden. Söwda we sadakasy bilen tanalýardy, alty Şura agzasynyň biridi.

  • Abu Ubaýda Amir ibn al-Jarrah (Allah ondan razy bolsun)

    Ilkinji yslamy kabul edenlerden we jennet bilen buşlanan on adamyň biridir. Pygamber ﷺ ony bu ümmetiň ynamdary diýip atlandyrdy. Ol Şamdaky goşunlara ýolbaşçylyk etdi we Amwas gyrgynçylygynda aradan çykdy.

Çeşme we habaryň derejesi

Ýerleşýän ýeri: Hayat as-Sahabah, Üçünji jilt, Sahabalaryň fazyletleri we dili saklamak baby

Salgy: Sunan Abi Dawud, Jami' at-Tirmidhi we Musnad Ahmad Sa'id ibn Zayd (Allah ondan razy bolsun) arkaly

Redaksiýa derejesi: Gowy

Duýduryş: Onuň hadysy ähli ýollary bilen gowudyr, we rowaýatlaryň sözleri, mejlisiň kontekstleri we sözleri aýdan adamyň kesgitlenmegi tapawutlanýar; şonuň üçin bu ýerde diňe Sa'idyň inkär etmeginiň we fazyleti rowaýat etmeginiň esasy görkezildi.

Üç bölüm

Birinji Jilt

Dawat we Jemgyýeti Gurmak

  • Allaha Çagyrmak
  • Bäýat we Wepalylyk
  • Kynçylyklara Döz Gelmek
  • Hijret
  • Goldaw we Penakärlik
  • Jihad we Sadaka

Ikinji Jilt

Birlik we Durmuşy Arassalamak

  • Birlik
  • Allanyň Ýolunda Sadaka Bermek
  • Nefsi Terbiýelemek
  • Ahlak we Häsiýetler
  • Özara Maslahatlaşmak

Üçünji Jilt

Iman, Ybadat we Ylym

  • Gaýyba Ynanmak
  • Namazda Jemlenmek
  • Ylym we Zikr
  • Doga
  • Hutbalar we Nesihatlar
  • Gaýypdan Goldaw we Ýeňiş Sebäpleri

Sahabalaryň durmuşy, Allah olardan razy bolsun

Şeýh Muhammet Ýusuf Al-Kandahlawi — Birinji, ikinji we üçünji bölümler — Täze, gözden geçirilen neşir

Ýygnady, tertipledi we düşündirdi: Muhammet Ilýas Al-Barabankawi

Kitaby we onuň mazmunyny Şamela kitaphanasynda okaň

Bu sahypa üç bölüm üçin goşulan nusgalara esaslanýar, Şamela kitaphanasyndaky kitabyň mazmunyna salgylanyp. Ýokardaky giriş sitatasy birinji bölümiň girişine degişlidir, bölümleriň görkezilişi bolsa kitabyň bölümlerini we temalaryny üç bölümde jemleýär.