القسم السادس: الآداب والأخلاق

Altynjy bölüm: Edep we Ahlak

الباب الأول: السيرة النبوية والشمائل والإعجاز

Birinji bap: Pyhamberimiziň ömür beýany, Şemaýyl we Möjize

قال رسول الله ﷺ «يَا أَنْجَشَةُ، رُوَيْدَكَ سَوْقَكَ بِالْقَوَارِيرِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Eý Anjaşa, aýallary (çüýşeler ýaly näzikleri) ýuwaşlyk bilen sür.»

الباب الثاني: فضائل الأنبياء والصحابة والأعمال

Ikinji bap: Pygamberleriň, Sahabalaryň we Amallaryň Faziletleri

قال رسول الله ﷺ «أَحَبُّ الْأَعْمَالِ إِلَى اللهِ الصَّلَاةُ لِوَقْتِهَا، ثُمَّ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ ثُمَّ الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللهِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Allaha iň söýgüli amallar namazy wagtynda okamak, soňra ata-enä ýagşylyk etmek, soňra Allah ýolunda jihad etmekdir.»

قال رسول الله ﷺ «خَيْرُ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُحْسَنُ إِلَيْهِ، وَشَرُّ بَيْتٍ فِي الْمُسْلِمِينَ بَيْتٌ فِيهِ يَتِيمٌ يُسَاءُ إِلَيْهِ، أَنَا وَكَافِلُ الْيَتِيمِ فِي الْجَنَّةِ هَكَذَا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Musulmanlaryň arasyndaky iň haýyrly öý, içinde ýetim bolup, oňa gowy garalýan öýdür. Musulmanlaryň arasyndaky iň erbet öý bolsa, içinde ýetim bolup, oňa erbet garalýan öýdür. Men we ýetimiň hossary Jennetde şeýle bolarys.»

قال رسول الله ﷺ «صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ تَقِي مَصَارِعَ السُّوءِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Haýyr işler erbet ölümlerden goraýar.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ دَلَّ عَلَى خَيْرٍ فَلَهُ مِثْلُ أَجْرِ فَاعِلِهِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim bir haýra ýol görkezse, oňa şol haýry edeniň sogaby ýaly sogap bardyr.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً حَسَنَةً كَانَ لَهُ أَجْرُهَا وَأَجْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْءٌ، وَمَنْ سَنَّ فِي الإِسْلامِ سُنَّةً سَيِّئَةً كَانَ عَلَيْهِ وِزْرُهَا وَوِزْرُ مَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ بَعْدِهِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْقُصَ مِنْ أَوْزَارِهِمْ شَيْءٌ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim Yslamda bir gowy sünneti ýola goýsa, oňa şol sünnetiň sogaby we ondan soň oňa amal edenleriň sogaby berler, olaryň sogaplaryndan hiç zat kemelmez. Kim Yslamda bir erbet sünneti ýola goýsa, oňa şol sünnetiň günäsi we ondan soň oňa amal edenleriň günäsi ýazylar, olaryň günälerinden hiç zat kemelmez.»

الباب الرابع: الأدب والأخلاق والرقائق

Dördünji bap: Edep, ahlak we ylahy duýgular

«اتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهُ لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ».

«Mazlumyň dogasyndan gorkuň, çünki onuň bilen Allahyň arasynda hiç hili perde ýokdur».

قال رسول الله ﷺ «اتَّقُوا الظُّلْمَ فَإِنَّ الظُّلْمَ ظُلُمَاتٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَاتَّقُوا الشُّحَّ فَإِنَّ الشُّحَّ أَهْلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ حَمَلَهُمْ عَلَى أَنْ سَفَكُوا دِمَاءَهُمْ وَاسْتَحَلُّوا مَحَارِمَهُمْ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Zulmdan saklanyň, çünki zulum Kyýamat güni garaňkylyklardyr. Açgözlükden saklanyň, çünki açgözlük sizden öňküleri heläk etdi, olaryň ganlaryny dökdürdi we haramlaryny halal etdirdi».

قال رسول الله ﷺ «أَثْقَلُ شَيْءٍ فِي مِيزَانِ الْمُؤْمِنِ خُلُقٌ حَسَنٌ، إِنَّ اللهَ يَبْغَضُ الْفَاحِشَ الْمُتَفَحِّشَ البذيء».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Mümminiň terezisinde iň agyr zat gowy ahlakdyr. Hakykatdan-da, Allah haýasyz, edepsiz we agzyhyrçyn adamy ýigrenýär».

قال رسول الله ﷺ «أَحْبِبْ حَبِيبَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ بَغِيضَكَ يَوْمًا مَا، وَأَبْغِضْ بَغِيضَكَ هَوْنًا مَا عَسَى أَنْ يَكُونَ حَبِيبَكَ يَوْمًا مَا».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Dostuňyzy ortaça söýüň, bir gün duşmanyňyz bolup biler. Duşmanyňyzy ortaça ýigreniň, bir gün dostuňyz bolup biler».

قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا حَمَاهُ الدُّنْيَا كَمَا يَحْمِي أَحَدُكُمْ سَقِيمَهُ الْمَاءَ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Allah bir bendesini söýse, ony dünýäden goraýar, edil siziň birisiňiziň syrkawyny suwdan goraýşy ýaly».

قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَحَبَّ الله عَبْدًا نَادَى جِبْرِيلَ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبَّهُ فَيُحِبُّهُ جِبْرِيلُ، فَيُنَادِي جِبْرِيلُ فِي أَهْلِ السَّمَاءِ إِنَّ الله يُحِبُّ فُلَانًا فَأَحِبُّوهُ فَيُحِبُّهُ أَهْلُ السَّمَاءِ، ثُمَّ يُوضَعُ لَهُ الْقَبُولُ فِي الأَرْضِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Allah bir bendesini söýse, Jebraile seslenip: 'Hakykatdan-da, Allah falan kişini söýýär, sen hem ony söý!' diýer. Şonda Jebrail ony söýer. Soňra Jebrail asman halkyna seslenip: 'Hakykatdan-da, Allah falan kişini söýýär, siz hem ony söýüň!' diýer. Şonda asman halky ony söýer. Soňra oňa ýer ýüzünde kabul edilme berler».

قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدٍ خَيْرًا عَسَّلَهُ، قِيلَ: كَيْفَ يُعَسِلُهُ؟ قال: يَفْتَحُ لَهُ عَمَلًا صَالِحًا قَبْلَ مَوْتِهِ ثُمَّ يَقْبِضُهُ عليه».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Allah bir bendesine haýyr islese, ony bal bilen süýjedýär». 'Ony nädip bal bilen süýjedýär?' diýip soraldy. Ol aýtdy: «Ölüminden öň oňa salyh bir işi açýar, soňra ony şol işiň üstünde ruhuny alýar».

قال رسول الله ﷺ «إِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الْخَيْرَ عَجَّلَ لَهُ الْعُقُوبَةَ فِي الدُّنْيَا، وَإِذَا أَرَادَ الله بِعَبْدِهِ الشَّرَّ أَمْسَكَ عَنْهُ بِذَنْبِهِ، حَتَّى يُوَافِي بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Allah bir bendesine haýyr islese, onuň jezasyny dünýäde çaltlandyrýar. Eger Allah bir bendesine şer islese, onuň günäsini saklap, Kyýamat gününe çenli goýýar».

قال رسول الله ﷺ «أَرْبَعٌ إِذَا كُنَّ فِيكَ فَلَا عَلَيْكَ مَا فَاتَكَ مِنَ الدُّنْيَا: صِدْقُ الحَدِيثِ، وحِفْظُ الأمانَةِ، وَحُسْنُ الخُلُقِ، وَعِفَّةُ مَطْعَمٍ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Eger sende dört zat bar bolsa, dünýäden näme ýitirseň hem saňa zyýany ýokdur: dogruçyllyk, amanady goramak, gowy ahlak we halal iýmit».

قال رسول الله ﷺ «ازْهَدْ فِي الدُّنْيَا يُحِبَّكَ الله، وَازْهَدْ فِيمَا فِي أَيْدِي النَّاسِ يُحِبَّكَ النَّاسُ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Dünýä malyna gyzyklanma, Allah seni söýer. Adamlaryň elindäki zatlara göz dikme, adamlar seni söýer».

قال رسول الله ﷺ «أَفْشِ السَّلامَ، وَأَطْعِمِ الطَّعَامَ، وَصِلِ الأَرْحَامَ، وَقُمْ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ، وَادْخُلِ الجَنَّةَ بِسَلامٍ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Salam ýaýratyň, nahar beriň, garyndaşlyk gatnaşyklaryny pugtalandyryň, adamlar uklap ýarka gijeler namaz okaň, şonda Jennete amanlyk bilen girersiňiz».

قال رسول الله ﷺ «أَلا أُخْبِرُكُمْ بِأَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصِّيَامِ وَالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ؟ إِصْلَاحُ ذَاتِ البَيْنِ، فَإِنَّ فَسَادَ ذَاتِ البَيْنِ هِيَ الْحَالِقَةُ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Size oraza, namaz we sadaka derejesinden has gowusyny habar bereýinmi? Ol arany düzetmekdir. Çünki aranyň bozulmagy (dini) ýok edijidir».

قال رسول الله ﷺ «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِخَيْرِكُمْ مِنْ شَرِّكُمْ؟ خَيْرُكُمْ مَنْ يُرْجَى خَيْرُهُ وَيُؤْمَنُ شَرُّهُ، وَشَرُّكُمْ مَنْ لَا يُرْجَى خَيْرُهُ وَلَا يُؤْمَنُ شَرُّهُ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Size haýyrlyňyzy we şerliňyzy habar bereýinmi? Haýyrlyňyz, haýry umyt edilýän we şeri howpsuz bolan kimsedir. Şerliňyz bolsa, haýry umyt edilmeýän we şeri howpsuz bolmadyk kimsedir».

قال رسول الله ﷺ «الْبِرُّ حُسْنُ الْخُلُقِ، وَالإِثْمُ مَا حَاكَ فِي صَدْرِكَ وَكَرِهْتَ أَنْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ النَّاسُ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Ýagşylyk gowy ahlakdyr. Günä bolsa, göwnüňde şübhe döredýän we adamlaryň bilmegini islemeýän zadyňdyr».

قال رسول الله ﷺ «الْحَيَاءُ خَيْرٌ كُلُّهُ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Haýa bütinleý haýyrdyr».

قال رسول الله ﷺ «الرَّاحِمُونَ يَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى، ارْحَمُوا مَنْ فِي الْأَرْضِ يَرْحَمْكُمْ مَنْ فِي السَّمَاءِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Rehimdarlara Rahmanyň Özü, Beýik we Ýokary Allah rehim eder. Ýer ýüzündäkilere rehim ediň, şonda asmandaky (Allah) size rehim eder».

قال رسول الله ﷺ «الْمُسْتَشَارُ مُؤْتَمَنٌ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Maslahat soralan ynamdarlygyň eýesidir.»

قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ لِلْمُؤْمِنِ كَالْبُنْيَانِ يَشُدُّ بَعْضُهُ بَعْضًا».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Mömin mömine bina ýalydyr, onuň bir bölegi beýlekisini berkidýändir.»

قال رسول الله ﷺ «الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ، لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يُسْلمُهُ، وَمَنْ كَانَ فِي حَاجَةِ أَخِيهِ كَانَ اللهُ فِي حَاجَتِهِ، وَمَنْ فَرَّجَ عَنْ مُسْلِمٍ كُرْبَةً فَرَّجَ اللهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرُبَاتِ يَوْمِ القِيَامَةِ، وَمَنْ سَتَرَ مُسْلِمًا سَتَرَهُ اللهُ يَوْمَ القِيَامَةِ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Musulman musulmanyň doganydyr. Ol oňa zulum etmez we ony (zalymyň eline) tabşyrmaz. Kim doganynyň zerurlygyny bitirse, Allah Tagala hem onuň zerurlygyny biter. Kim bir musulmany bir kynçylykdan halas etse, Allah Tagala ony Kyýamat günündäki kynçylyklaryň birinden halas eder. Kim bir musulmanyň aýybyny ýapyp gizlese, Allah Tagala hem Kyýamat güni onuň aýybyny ýapar.»

قال رسول الله ﷺ «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسَانِهِ وَيَدِهِ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Musulman, dili we eli bilen beýleki musulmanlara zyýan bermeýän adamdyr.»

قال رسول الله ﷺ «المُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنَ المُؤْمِنِ الَّذِي لاَ يُخَالِطُ النَّاسَ وَلاَ يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Adamlar bilen aralaşýan we olaryň ýamanlyklaryna sabyr edýän mömin, adamlar bilen aralaşmaýan we olaryň ýamanlyklaryna sabyr etmeýän möminden has uly sogaba eýedir.»

قال رسول الله ﷺ «الْمُؤْمِنُ يَأْلَفُ وَيُؤْلَفُ وَلَا خَيْرَ فِيمَنْ لَا يَأْلَفُ وَلَا يُؤْلَفُ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Mömin dostluklydyr we dostluk tapýandyr. Dostlukly bolmadyk we dostluk tapmadyk adamda haýyr ýokdur.»

قال رسول الله ﷺ «أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أُمَّكَ، ثُمَّ أَبُوكَ، ثُمَّ الْأَقْرَبُ فَالْأَقْرَبُ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Ejeň, soňra ejeň, soňra ejeň, soňra kakaň, soňra iň ýakynlar we olardan soňky ýakynlar.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الرَّجُلَ لَيُدْرِكُ بِحُسْنِ خُلُقِهِ دَرَجَةَ قَائِمِ اللَّيْلِ صَائِمِ النَّهَارِ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, ynsan öz gowy ahlagy bilen gijesini namazda geçirýän we gündizini oraza tutýan adamyň derejesine ýetip biler.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ، وَإِنَّ الْبِرَّ هْدِي إِلَى الْجَنَّةِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَصْدُقُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ صِدِّيقًا، وَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ، وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللهِ كَذَّابًا».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, dogruçyllyk ýagşylyga eltýändir, ýagşylyk bolsa Jennete eltýändir. Ynsan dogry sözlemegini dowam etdirer, tä ol Allah Tagalanyň ýanynda 'Siddiq' (dogruçyl) diýlip ýazylýança. Hakykatdan-da, ýalançylyk erbetlige eltýändir, erbetlik bolsa Jähenneme eltýändir. Ynsan ýalan sözlemegini dowam etdirer, tä ol Allah Tagalanyň ýanynda 'Kazzab' (ýalançy) diýlip ýazylýança.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ فِيكَ لَخَصْلَتَيْنِ يُحِبُّهُمَا الله تَعَالَى الْحِلْمُ وَالْأَنَاةُ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, sende Allah Tagalanyň söýýän iki sypaty bar: sabyrlylyk we howlukmazlyk.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنْ أَحَبِّكُمْ إِلَيَّ أَحْسَنَكُمْ أَخْلَاقًا».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, maňa iň söýgüliňiz, ahlagyňyz iň gowuňyzdyr.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ لَسِحْرًا».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, käbir söz ussatlygy jady ýalydyr.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حِكْمَةً».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, käbir şygyr hikmetdir.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّكُمْ لَنْ تَسَعُوا النَّاسَ بِأَمْوَالِكُمْ، وَلَكِنْ لِيَسَعْهُمْ مِنْكُمْ بَسْطُ الْوَجْهِ وَحُسْنُ الْخُلُقِ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, siz adamlary baýlygyňyz bilen özüňize çekip bilmersiňiz, ýöne olary açyk ýüzüňiz we gowy ahlagyňyz bilen özüňize çekip bilersiňiz.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا النَّاسُ كَالإِبِلِ المِائَةِ لَا تَكَادُ تَجِدُ فِيهَا رَاحِلَةً».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, adamlar ýüz düýe ýalydyr, olaryň arasynda münmäge ýaramly birini tapmak kyn bolar.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّمَا بُعِثْتُ لأُتَمِمَ مَكَارِمَ الأَخْلَاقِ».

Resulullah ﷺ şeýle diýdi: «Hakykatdan-da, men asylly ahlaklary kämilleşdirmek üçin iberildim.»

قال رسول الله ﷺ «إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلَا تَحَسَّسُوا، وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَنَافَسُوا، وَلَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللهِ إِخْوَانًا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Çaklamadan (ýaman pikirden) saklanyň, çünki çaklama sözleriň iň ýalanysydyr. Gizlin zatlary gözlemäň, içalylyk etmäň, bäsleşmäň, birek-birege hasyllyk etmäň, birek-biregi ýigrenmäň, birek-birege arkasyny öwürmäň we Allahyň gullary bolup, dogan boluň.»

قال رسول الله ﷺ «تَجِدُونَ النَّاسَ مَعَادِنَ خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلَامِ إِذَا فَقُهُوا، وَتَجِدُونَ خَيْرَ النَّاسِ فِي هَذَا الشَّأْنِ أَشَدَّهُمْ لَهُ كَرَاهِيَةً قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَ فِيهِ، وَتَجِدُونَ شَرَّ النَّاسِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عِنْدَ اللهِ ذَا الْوَجْهَيْنِ الَّذِي يَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ وَيَأْتِي هَؤُلَاءِ بِوَجْهٍ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Adamlary magdanlar ýaly taparsyňyz. Jahyliýet döwründe iň gowulary, yslamda hem iň gowularydyr, eger olar dini öwrenseler (düşünseler). Bu işde (hökümdarlykda ýa-da wezipede) adamlaryň iň gowusyny, oňa gelmezden ozal iň ýigrenýänlerini taparsyňyz. Kyýamat güni Allahyň ýanynda adamlaryň iň ýamanysyny ikiýüzli adamy taparsyňyz, ol bir topara bir ýüz bilen, beýleki topara başga bir ýüz bilen gelýändir.»

قال رسول الله ﷺ «تُطْعِمُ الطَّعَامَ وَتَقْرَأُ السَّلَامَ عَلَى مَنْ عَرَفْتَ وَمَنْ لَمْ تَعْرِفْ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Nahary iýdiriň we tanaýanlaryňyza-da, tanamaýanlaryňyza-da salam beriň.»

قال رسول الله ﷺ «رُبَّ أَشْعَثَ أَغْبَرَ، مَدْفُوعٍ بِالْأَبْوَابِ، لَوْ أَقْسَمَ عَلَى اللهِ لأَبَرَّهُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Käbir saçlary bulaşyk, tozanly, gapylardan kowulýan adamlar bardyr, eger olar Allaha ant içseler, Allah olaryň antlaryny ýerine ýetirer.»

قال رسول الله ﷺ «عِفُوا تَعِفُّ نِسَاؤُكُمْ، وبَرُّوا آبَاءَكُمْ تَبَرُّكُمْ أَبْنَاؤُكُمْ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Arassa boluň, şonda aýallaryňyz hem arassa bolar. Ata-eneleriňize gowy garaň, şonda çagalaryňyz hem size gowy garar.»

قال رسول الله ﷺ «كَفَى بِالمَرْءِ كَذِبًا أَنْ يُحَدِّثَ بِكُلِّ مَا سَمِعَ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Adamyň ýalançy bolmagy üçin her eşiden zadyny gürrüň bermegi ýeterlikdir.»

قال رسول الله ﷺ «لا بَأْسَ بِالْغِنَى لِمَنِ اتَّقَى، وَالصِّحَّةُ لِمَنِ اتَّقَى، خَيْرٌ مِنَ الْغِنَى، وَطِيبُ النَّفْسِ مِنَ النَّعِيمِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Takwaly adam üçin baýlykda hiç hili zyýan ýokdur. Takwaly adam üçin saglyk baýlykdan has haýyrlydyr. Ruhy rahatlyk (ýa-da göwün hoşluk) bolsa nygmatlardandyr.»

قال رسول الله ﷺ «لا تَبَاغَضُوا وَلا تَقَاطَعُوا وَلا تَحَاسَدُوا وَلا تَدَابَرُوا وَكُونُوا عِبَادَ الله إِخْوَانًا كَمَا أَمَرَكُمُ الله، وَلا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاثِ لَيَالٍ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Birek-biregi ýigrenmäň, aragatnaşygy kesmäň, birek-birege hasyllyk etmäň, birek-birege arkasyny öwürmäň we Allahyň size buýruşy ýaly, Allahyň gullary bolup, dogan boluň. Hiç bir musulmana doganyny üç günden artyk terk etmek (ýa-da gürleşmezlik) halal däldir.»

قال رسول الله ﷺ «لَا تَحْقِرَنَّ مِنَ الْمَعْرُوفِ شَيْئًا وَلَوْ أَنْ تَلْقَى أَخَاكَ بِوَجْهِ طَلْقٍ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Hiç bir haýyr işi kiçeltmäň, hatda doganyňyzy açyk ýüz bilen garşylamak bolsa-da.»

قال رسول الله ﷺ «لا تضربوا إماء الله».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Allahyň gullukçy aýallaryny uruň.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ قَتَّاتٌ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Gybatkeş (ýa-da söz daşaýan) adam Jennete girmez.»

قال رسول الله ﷺ «لا تَغْضَبْ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Gaharlanma.»

قال رسول الله ﷺ «لا تَكُونُوا عَوْنًا لِلشَّيْطَانِ عَلَى أَخِيكُمْ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Doganyňyza garşy şeýtana kömekçi bolmaň.»

قال رسول الله ﷺ «لا تُنْزَعُ الرَّحْمَةُ إِلَّا مِنْ شَقِيٍّ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Rehimdarlyk diňe bagtsyz (ýa-da zalym) adamdan aýrylýar.»

قال رسول الله ﷺ «لا حَلِيمَ إِلا ذُو عَثْرَةٍ، وَلا حَكِيمَ إِلا ذُو تَجْرِبَةٍ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Diňe ýalňyşlyk eden adam sabyrlydyr, we tejribesi bolmadyk adam akyldar däldir.»

قال رسول الله ﷺ «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلَاثِ يَلْتَقِيَانِ، فَيَصُدُّ هَذَا وَيَصُدُّ هَذَا، وَخَيْرُهُمَا الَّذِي يَبْدَأُ بِالسَّلَامِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Hiç bir musulmana doganyny üç günden artyk terk etmek halal däldir. Olar duşuşanda, biri beýlekisinden ýüz öwürýär, beýlekisi hem ondan ýüz öwürýär. Olaryň iň haýyrlysy bolsa ilki salam berenidir.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ ذَرَّةٍ مِنْ كِبْرٍ، قِيلَ: إِنَّ الرَّجُلَ يُحِبُّ أَنْ يَكُونَ ثَوْبُهُ حَسَنًا وَنَعْلُهُ حَسَنًا، قَالَ: إِنَّ اللهَ جَمِيلٌ يُحِبُّ الْجَمَالَ، الْكِبْرُ بَطَرُ الْحَقِّ وَغَمْطُ النَّاسِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Kalbynda zerre agramyça tekepbirlik bolan adam Jennete girmez.» Aýdyldy: «Adam öz eşiginiň we aýakgabynyň owadan bolmagyny halaýar.» Ol (Resulullah) aýtdy: «Allah owadandyr, owadanlygy söýer. Tekepbirlik – haky inkär etmek we adamlary kemsitmekdir.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَرْحَمُ اللهُ مَنْ لا يَرْحَمُ النَّاسَ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Adamlara rehim etmeýäne Allah rehim etmez.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالْفُسُوقِ، وَلا يَرْمِيهِ بِالْكُفْرِ إلا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ، إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Hiç bir adam başga bir adamy faslykda ýa-da küfürde aýyplamasyn. Eger aýyplanan adam şeýle bolmasa, bu aýyplama aýyplananyň özüne gaýdyp geler.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَزَالُ قَلْبُ الْكَبِيرِ شَابًَّا فِي اثْنَتَيْنِ: فِي حُبِّ الدُّنْيَا، وَطُولِ الأَمَلِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Uly ýaşly adamyň kalby iki zatda ýaş galýar: dünýä söýgüsinde we uzak arzuwda.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ الله عَلَى عَبْدٍ فِي الدُّنْيَا، إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Allah dünýäde bir bendesiniň aýbyny ýapanda, Kyýamat güni hem onuň aýbyny ýapar.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَسْتُرُ عَبْدٌ عَبْدًا فِي الدُّنْيَا إلاَّ سَتَرَهُ الله يَوْمَ الْقِيَامَةِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Kim dünýäde bir bendesiniň aýbyny ýapsa, Allah Kyýamat güni onuň aýbyny ýapar.»

قال رسول الله ﷺ «لا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلاحِ، فَإِنَّهُ لا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنَ النَّارِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Hiç biriňiz doganyňyza ýarag bilen yşarat etmesin. Çünki ol bilmeýär, belki Şeýtan onuň elini herekete getirip, ony dowzah çukuryna düşürer.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ عَبْدِي وَأَمَتِي، كُلُّكُمْ عَبِيدُ الله، وَكُلُّ نِسَائِكُمْ إِمَاءُ الله، وَلَكِنْ لِيَقُلْ غُلامِي وَجَارِيَتِي، وَفَتَايَ وَفَتَاتِي».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Hiç biriňiz "meniň gulym" ýa-da "meniň gyrnagym" diýmesin. Hemmäňiz Allanyň gullarysyňyz, ähli aýallaryňyz hem Allanyň gyrnaklarydyr. Emma "meniň oglanjygym" we "meniň gyzjagazym" ýa-da "meniň ýaş oglanym" we "meniň ýaş gyzym" diýsin.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَكُونُ اللَّعَّانُونَ شُفَعَاءَ وَلا شُهَدَاءَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Köp gargyş edýänler Kyýamat güni şepagatçy hem, şaýat hem bolmazlar.»

قال رسول الله ﷺ «لا يُلْدَغُ الْمُؤْمِنُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Mömin bir deşikden iki gezek çakylmaz.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِصِدِّيقٍ أَنْ يَكُونَ لَعَّانًا».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Sydyk (dogruçyl) adama köp gargyş etmek ýaraşmaz.»

قال رسول الله ﷺ «لا يَنْبَغِي لِمُؤْمِنٍ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ قِيلَ وَكَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟ قَالَ (يَتَعَرَّضُ مِنَ الْبَلَاءِ لِمَا لا يُطِيقُ)».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Mömine özüni kemsitmek ýaraşmaz.» Aýdyldy: «Özüni nädip kemsider?» Ol (Resulullah) aýtdy: «Güýji ýetmejek bela-betere özüni atar.»

«لَقَلْبُ ابْنِ آدَمَ أَشَدُّ انْقِلابًا مِنَ الْقِدْرِ إِذَا اسْتَجْمَعَتْ غَلْيًا».

«Adam balasynyň kalby, gaýnap duran gazandan has çalt öwrülýändir.»

قال رسول الله ﷺ «لَوْ أَنَّ لِابْنِ آدَمَ وَادِيًا مِنْ ذَهَبٍ، أَحَبَّ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَادِيَانِ، وَلَنْ يَمْلأَ فَاهُ إِلَّا التُّرَابُ، وَيَتُوبُ الله عَلَى مَنْ تَابَ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Eger adam balasynyň bir jülgesi altyndan bolsa, ol iki jülgesi bolmagyny arzuw eder. Onuň agzyny diňe toprak doldurar. Allah toba edeniň tobasyny kabul eder.»

قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الشَّدِيدُ بِالصُّرَعَةِ، إِنَّمَا الشَّدِيدُ الَّذِي يَمْلِكُ نَفْسَهُ عِنْدَ الغَضَبِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Güýçli adam göreşde ýeňýän däl. Hakyky güýçli adam gahar gelende özüni saklaýan adamdyr.»

قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ الغِنَى عَنْ كَثْرَةِ العَرَضِ وَلَكِنَّ الغِنَى غِنَى النَّفْسِ».

Resulullah ﷺ aýtdy: «Baýlyk köp mal-mülk bilen däl. Eýsem, baýlyk kalbyň baýlygydyr.»

قال رسول الله ﷺ «لَيْسَ المُؤْمِنُ بالَّذِي يَشْبَعُ وَجَارُهُ جَائِعٌ إلى جَنْبِهِ وهو يَعْلَمُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Goňşusy açka, özi doýan adam hakyky mömin däldir, ol muny bilýän bolsa.»

قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ القَائِمِ عَلَى حُدُودِ الله وَالوَاقِعِ فِيهَا، كَمَثَلِ قَوْمِ اسْتَهَمُوا عَلَى سَفِينَةٍ فَأَصَابَ بَعْضُهُمْ أَعْلَاهَا وَبَعْضُهُمْ أَسْفَلَهَا، فَكَانَ الَّذِينَ فِي أَسْفَلِهَا إِذَا اسْتَقَوْا مِنَ المَاءِ مَرُّوا عَلَى مَنْ فَوْقَهُمْ فَقَالُوا لَوْ أَنَّا خَرَقْنَا فِي نَصِيبِنَا خَرْقًا وَلَمْ نُؤْذِ مَنْ فَوْقَنَا، فَإِنْ يَتْرُكُوهُمْ وَمَا أَرَادُوا هَلَكُوا جَمِيعًا، وَإِنْ أَخَذُوا عَلَى أَيْدِيهِمْ نَجَوْا وَنَجَوْا جَمِيعًا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Allahyň çäklerini berjaý edýän we olara düşýän (bozýan) adamlaryň mysaly, bir gämide bije atan adamlaryň mysalyna meňzeýär. Olaryň käbirine gäminiň ýokarky gatlagy, käbirine bolsa aşaky gatlagy düşdi. Aşaky gatlakdakylar suw almak isleseler, ýokarkylaryň ýanyndan geçmeli bolýardylar. Şonda olar: 'Eger biz öz paýymyza bir deşik açsak we ýokarkylara azar bermesek nähili bolarka?' diýdiler. Eger olar (ýokarkylar) bulary (aşakylary) öz islegleri bilen ýeke goýsalar, hemmesi heläk bolar. Eger olaryň ellerinden tutsalar (olary saklasalar), özleri hem, beýlekiler hem halas bolar.»

قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ مُصِيبَةٍ تُصِيبُ الْمُسْلِمَ إِلَّا كَفَّرَ اللهُ بِهَا عَنْهُ، حَتَّى الشَّوْكَةَ يُشَاكُهَا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Musulmana ýetýän her bir musybet üçin Allah onuň günälerini bagyşlar, hatda oňa sanjylýan tiken üçin hem.»

قال رسول الله ﷺ «مَثَلُ الْمُؤْمِنِينَ فِي تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ بِالسَّهَرِ وَالْحُمَّى».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Möminleriň birek-birege bolan söýgüsiniň, rehimdarlygynyň we duýgudaşlygynyň mysaly bir bedeniň mysalyna meňzeýär. Eger bedeniň bir agzasy agyrsa, bedeniň galan ähli agzalary oňa ukusyzlyk we gyzzyrma bilen jogap berýär.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ آمِنًا فِي سِرْبِهِ، مُعَافًى فِي جَسَدِهِ، عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ، فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيرِهَا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim arasynda aman-esen oýansa, bedeni sagdyn bolsa we bir günlük iýmiti bolsa, onda oňa ähli dünýä berlen ýalydyr.»

قال رسول الله ﷺ «مِنَ الكَبَائِرِ شَتْمُ الرَّجُلِ وَالِدَيْهِ، قَالُوا: يَا رَسُولَ الله، وَهَل يَشْتُمُ الرَّجُلُ وَالِدَيْهِ؟ قَالَ: نَعَمْ، يَسُبُّ أَبَا الرَّجُلِ فَيَسُبُّ أَبَاهُ، وَيَسُبُّ أُمَّهُ فَيَسُبُّ أُمَّهُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Uly günälerden biri, adamyň ata-enesine sögmekdir.» Olar: «Eý Allahyň Resuly, adam ata-enesine sögermi?» diýdiler. Ol: «Hawa, ol başga bir adamyň atasyna sögýär, şonda ol hem onuň atasyna sögýär. Ol başga bir adamyň ejesine sögýär, şonda ol hem onuň ejesine sögýär» diýdi.

قال رسول الله ﷺ «مَنْ ذَبَّ عَنْ لَحْمِ أَخِيهِ بِالغَيْبَةِ كَانَ حَقًّا عَلَى اللهِ أَنْ يُعْتِقَهُ مِنَ النَّارِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim doganynyň etini gybatdan gorasa, Allahyň ony dowzahdan azat etmegi hakykatdyr.»

قال رسول الله ﷺ «مِنْ رَأَى عَوْرَةً فَسَتَرَهَا كَانَ كَمَنْ أَحْيَا مَوْءُودَةً مِنْ قَبْرِهَا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim bir kemçiligi görüp, ony ýapdyrsa (gizlese), gabyrdan diri gömülen gyzy çykaryp, ony direlden ýalydyr.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَرَّهُ أَنْ يُبْسَطَ لَهُ فِي رِزْقِهِ وَأَنْ يُنْسَأَ لَهُ فِي أَثَرِهِ فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim ryzkynyň giňeldilmegini we ömrüniň uzadylmagyny islese, onda garyndaşlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrsyn.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَانَ سَهْلًا هَيِّنًا لَيِّنًا، حَرَّمَهُ الله عَلَى النَّارِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim ýumşak, ýeňil we mylaýym bolsa, Allah ony dowzaha haram eder.»

قال رسول الله ﷺ «(مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيُكْرِمْ ضَيْفَهُ جَائِزَتَهُ قال: وما جائزته يا رسول الله؟ (يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ، وَالضِّيَافَةُ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ، فَمَا كَانَ وَرَاءَ ذَلِكَ فَهُوَ صَدَقَةٌ عَلَيْهِ، وَمَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَاليَوْمِ الآخِرِ فَلْيَقُلْ خَيْرًا أَوْ لِيَصْمُتْ)».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim Allaha we Ahyrky Güne ynanýan bolsa, myhmanyna hormat goýsun.» Onuň sylagy näme? (Sahabalar) «Eý Allahyň Resuly, onuň sylagy näme?» diýdiler. Ol: «Bir gije-gündizdir. Myhmançylyk üç gündür. Ondan artykmajy oňa sadakadyr. Kim Allaha we Ahyrky Güne ynanýan bolsa, ýa gowy söz aýtsyn, ýa-da dymsyn» diýdi.

قال رسول الله ﷺ «مَنْ لَا يَرْحَمِ النَّاسَ لَا يَرْحَمُهُ اللهُ عَزَّ وَجَلَّ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim adamlara rehim etmese, Allah Azza we Jelle oňa rehim etmez.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ كَظَمَ غَيْظًا وَهُوَ قَادِرٌ عَلَى أَنْ يُنْفِذَهُ دَعَاهُ اللهُ عَلَى رُؤُوسِ الْخَلَائِقِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يُخَيِّرَهُ فِي أَيِّ الْحُورِ شَاءَ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim gazabyny ýuwutsa, ony amala aşyrmaga güýji ýetýän bolsa-da, Allah ony Kyýamat güni ähli mahluklaryň öňünde çagyrar we oňa islegine görä haýsy hury saýlamagyny teklip eder.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ وَقَاهُ اللهُ شَرَّ مَا بَيْنَ لَحْيَيْهِ وَشَرَّ مَا بَيْنَ رِجْلَيْهِ دَخَلَ الْجَنَّةَ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kimi Allah iki eňeginiň arasyndaky (diliniň) şerinden we iki aýagynyň arasyndaky (jyns agzasynyň) şerinden gorasa, ol Jennete girer.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُحْرَمِ الرِّفْقَ يُحْرَمِ الْخَيْرَ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim ýumşaklykdan mahrum bolsa, ol ähli haýyrdan mahrum bolar.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ يُردِ الله بِهِ خَيْرًا يُصِبْ مِنْهُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kime Allah haýyr islese, ony synaglara duçar eder.»

قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا عَائِشَةُ، عَلَيْكِ بِالرِّفْقِ، وَإِيَّاكِ وَالْعُنْفَ وَالْفُحْشَ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Haýsy, eý Aişe, ýumşak bol, gahar-gazapdan we haýasyzlykdan daş dur.»

قال رسول الله ﷺ «هَلْ مَعَكَ مِنْ شِعْرِ أُمَيَّةَ بْنِ الصَّلْتِ» شَيْئًا؟».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Sende Umayya ibn as-Saltiň şygyrlaryndan bir zat barmy?»

قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، وَاللَّهِ لَا يُؤْمِنُ، الَّذِي لَا يَأْمَنُ جَارُهُ بَوَائِقَهُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Allaha ant içýärin, iman etmez, Allaha ant içýärin, iman etmez, Allaha ant içýärin, iman etmez, goňşusy onuň şerinden aman bolmadyk adam.»

قال رسول الله ﷺ «وَاللَّهِ لَلدُّنْيَا أَهْوَنُ عَلَى اللهِ مِنْ هَذَا عَلَيْكُمْ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Allaha ant içýärin, dünýä Allah üçin siziň üçin mundan has ähmiýetsizdir.»

قال رسول الله ﷺ «يا أبا ذر، أَتَرَى أَنَّ كَثْرَةَ المَالِ هُوَ الغِنَى؟ إِنَّمَا الغِنَى غِنَى القَلْبِ، والفقر فَقْرُ القَلْبِ مَنْ كَانَ الغِنَى فِي قَلْبِهِ، فَلَا يَضُرُّهُ مَا لَقِيَ مِنَ الدُّنْيَا، وَمَنْ كَانَ الفَقْرُ فِي قَلْبِهِ، فَلَا يُغْنِيهِ مَا أَكْثَرَ لَهُ مِنَ الدُّنْيَا، وَإِنَّمَا يَضُرُّ نَفْسَهُ شُحُّهَا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Eý Abu Zerr, baýlygyň köplügini baýlyk hasaplaýarmyň? Hakyky baýlyk diňe kalbyň baýlygydyr, garyplyk bolsa kalbyň garyplygydyr. Kimde kalbynda baýlyk bolsa, oňa dünýäden tapan zady zyýan bermez. Kimde kalbynda garyplyk bolsa, oňa dünýäden näçe köp zat berilse-de, ol ony baý etmez. Diňe onuň gysgançlygy özüne zyýan berer.»

قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، أَعَيَّرْتَهُ بِأُمِّهِ، إِنَّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ، إِخْوَانُكُمْ خَوَلُكُمْ، جَعَلَهُمُ اللهُ تَحْتَ أَيْدِيكُمْ، فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِمَّا يَأْكُلُ، وَلِيُلْبِسْهُ مِمَّا يَلْبَسُ، وَلَا تُكَلِّفُوهُمْ مَا يَغْلِبُهُمْ، فَإِنْ كَلَّفْتُمُوهُمْ فَأَعِينُوهُمْ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Eý Abu Zerr, sen ony ejesi bilen kemsitdiňmi? Sen jähiliýet döwrüniň häsiýetleri bolan bir adamsyň. Doganlaryňyz siziň hyzmatkärleriňizdir. Allah olary siziň golastyňyza berdi. Kimde dogany golastynda bolsa, oňa öz iýýäninden iýdirsin, öz geýýäninden geýdirsin. Olara güýçlerinden agyr ýük ýüklemäň. Eger olara agyr ýük ýükläňizde, olara kömek ediň.»

قال رسول الله ﷺ «يَا أَبَا ذَرٍ، انْظُرْ أَرْفَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ فِي عَيْنِكَ قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ حُلَّةٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ لِي: انْظُرْ أَوْضَعَ رَجُلٍ فِي الْمَسْجِدِ، قَالَ: فَنَظَرْتُ فَإِذَا رَجُلٌ عَلَيْهِ أَخْلَاقٌ، قُلْتُ هَذَا، قَالَ: وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ هَذَا عِنْدَ اللهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خَيْرٌ مِنْ مِلْءِ الْأَرْضِ مِنْ مِثْلِ هَذَا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Eý Abu Zerr, metjitde seniň gözüňde iň beýik adama seret.» Ol aýtdy: «Men seretdim we bir adam gördüm, üstünde owadan eşik bardy. Men: «Bu» diýdim.» Ol maňa aýtdy: «Metjitde iň pes adama seret.» Ol aýtdy: «Men seretdim we bir adam gördüm, üstünde köne-küşül eşik bardy. Men: «Bu» diýdim.» Ol aýtdy: «Janym elinde bolan Zata ant içýärin, Kyýamat güni bu adam Allahyň ýanynda ýer ýüzüni doldurýan beýleki ýaly adamlardan has haýyrlydyr.»

قال رسول الله ﷺ «يَا حَنْظَلَةُ! سَاعَةً وَسَاعَةً وَلَوْ كَانَتْ تَكُونُ قُلُوبُكُمْ كَمَا تَكُونُ عِنْدَ الذِّكْرِ لَصَافَحَتْكُمُ الْمَلائِكَةُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Eý Hanzala! Bir wagt we bir wagt (dünýä işleri üçin). Eger kalbyňyz zikr edýän wagtyňyzdaky ýaly bolsa, perişdeler siziň bilen el sıkışardy.»

قال رسول الله ﷺ «يَا عَائِشَةُ، مَتَى عَهْدُتِنِي فَحَّاشًا، إِنَّ شَرَّ النَّاسِ عِنْدَ اللهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ اتِّقَاءَ شَرِّهِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Eý Aişe, sen meni haçan haýasyz gördüň? Hakykatda, Kyýamat güni Allahyň ýanynda iň erbet adam, şerinden goranmak üçin adamlaryň terk edenidir.»

قال رسول الله ﷺ «يَا نِسَاءَ الْمُسْلِمَاتِ لَا تَحْقِرَنَّ جَارَةٌ لِجَارَتِهَا وَلَوْ فِرْسِنَ شَاةٍ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Eý musulman aýallar, hiç bir goňşy öz goňşusyna, hatda bir goýnuň toýnagyny sowgat berse-de, ony kiçeltmesin.»

قال رسول الله ﷺ «يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا وَبَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Ýeňilleşdiriň, kynlaşdyrmaň. Şatlandyryň, ýigrendirmeň.»

قال رسول الله ﷺ «يُسَلِّمُ الرَّاكِبُ عَلَى الْمَاشِي وَالْمَاشِي عَلَى الْقَاعِدِ وَالْقَلِيلُ عَلَى الْكَثِيرِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Münýän adam ýöräp barýana salam bersin, ýöräp barýan oturan adama, az adam köp adama.»

قال رسول الله ﷺ «يَهْرَمُ ابْنُ آدَمَ وَيَشِبُّ فِيْهِ اثْنَتَانِ: الْحِرْصُ عَلَى الْعُمْرِ، وَالْحِرْصُ عَلَى الْمَالِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Adam ogly garraýar, emma onda iki zat ýaş galýar: ömre bolan höwes we mala bolan höwes.»

قال رسول الله ﷺ «اغْتَنِمْ خَمْسًا قَبْلَ خَمْسٍ: حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ، وَصِحَّتَكَ قَبْلَ سَقَمِكَ، وَفَرَاغَكَ قَبْلَ شُغْلِكَ، وَشَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ، وَغِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Bäş zady bäş zatdan öň gymmat saý: ölümiňden öň ýaşaýşyňy, keseliňden öň saglygyňy, işiňden öň boş wagtyňy, garrylygyňdan öň ýaşlygyňy we garyplygyňdan öň baýlygyňy.»

الباب الخامس: التوبة والمغفرة

Bäşinji bap: Towba we bagyşlama

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَبْسُطُ يَدَهُ بِاللَّيْلِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ النَّهَارِ وَيَبْسُطُ يَدَهُ بِالنَّهَارِ لِيَتُوبَ مُسِيءُ اللَّيْلِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Hakykatdan-da, Allah Tagala gijesine elini uzadýar, gündiz günä edenleriň towbasyny kabul etmek üçin; we gündizine elini uzadýar, gije günä edenleriň towbasyny kabul etmek üçin, Gün batar ýerinden dogýança.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يَقْبَلُ تَوْبَةَ الْعَبْدِ مَا لَمْ يُغَرْغِرْ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Hakykatdan-da, Allah Tagala bendäniň towbasyny, jany bogazyna gelmänkä kabul edýär.»

قال رسول الله ﷺ «إِنَّ الله تَعَالَى يُمْهِلُ حَتَّى إِذَا كَانَ ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ نَزَلَ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْيَا فَنَادَى: هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ، هَلْ مِنْ تَائِبٍ، هَلْ مِنْ سَائِلٍ، هَلْ مِنْ دَاعٍ، حَتَّى يَنْفَجِرَ الْفَجْرُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Hakykatdan-da, Allah Tagala garaşýar, gijäniň soňky üçden bir bölegi bolanda dünýä asmanyna inýär we çagyrýar: 'Bagyşlanma soraýan barmy? Towba edýän barmy? Bir zat soraýan barmy? Doga edýän barmy?' Daň atýança.»

قال رسول الله ﷺ «كُلُّ ابْنِ آدَمَ خَطَّاءٌ، وَخَيْرُ الخَطَّائِينَ التَّوَّابُونَ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Adam ogullarynyň hemmesi ýalňyşýandyr, ýalňyşýanlaryň iň gowusy bolsa towba edýänlerdir.»

قال رسول الله ﷺ «كُلُّ أُمَّتِي مُعَافَى إِلاَّ الْمُجَاهِرِينَ، وَإِنَّ مِنَ الْمُجَاهَرَةِ أَنْ يَعْمَلَ الرَّجُلُ بِاللَّيْلِ عَمَلًا، ثُمَّ يُصْبِحَ وَقَدْ سَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَيَقُولَ: يَا فُلَانُ، عَمِلْتُ البَارِحَةَ كَذَا وَكَذَا، وَقَدْ بَاتَ يَسْتُرُهُ رَبُّهُ، وَيُصْبِحُ يَكْشِفُ سِتْرَ اللَّهِ عَنْهُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Ümmetimiň hemmesi bagyşlanandyr, açyk günä edýänlerden başga. Açyk günä etmek şeýledir: bir adam gijesine bir iş edýär, soňra daň atanda, Allah ony ýaşyrsa-da, ol: 'Eý, pylan, men düýn gije şeýle-şeýle etdim' diýýär. Onuň Rabbi ony gije ýaşyrdy, emma ol daň atanda Allahyň örtügini özünden aýyrýar.»

قال رسول الله ﷺ «للهُ أَشَدُّ فَرَحًا بِتَوْبَةِ عَبْدِهِ مِنْ أَحَدِكُمْ أَنْ يَسْقُطَ عَلَى بَعِيرِهِ وَقَدْ أَضَلَّهُ بِأَرْضِ فَلَاةٍ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Allah bendesiniň towbasyna, siziň biriňiziň düýesini ýitirip, çölde tapanyndan has köp begenýändir.»

قال رسول الله ﷺ «لِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Ümmetimden oňa amal edenler üçin.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ تَابَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ مِنْ مَغْرِبِهَا تَابَ الله عَلَيْهِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Kim Gün batar ýerinden dogmanka towba etse, Allah onuň towbasyny kabul eder.»

قال رسول الله ﷺ «مَهْلًا يَا خَالِدُ فَوَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Haýsy, eý Halid! Janym elinde bolan Zata ant içýärin, ol şeýle bir towba etdi, eger bir salgyt ýygnaýjy şeýle towba eden bolsa, ol hem bagyşlanardy.»

«هَلَّا تَرَكْتُمُوهُ؟ لَعَلَّهُ أَنْ يَتُوبَ فَيَتُوبَ اللَّهُ عَلَيْهِ».

«Ony goýmadyňyzmy? Belki, ol towba eder we Allah onuň towbasyny kabul eder.»

قال رسول الله ﷺ «وَيْحَكِ ارْجِعِي فَاسْتَغْفِرِي الله وَتُوبِي إِلَيْهِ».

Allah Resuly ﷺ aýtdy: «Waý saňa! Yzyna gaýt we Allahdan bagyşlanma dile we Oňa towba et.»