G‘aybga imon

Dunyo faqat bizning cheklangan hissiyotlarimiz idrok eta oladigan narsalarga cheklanmaydi; haqiqat shahodat (mashhuri) va moddiy olamdan ham kengroqdir. Ruh — bu hayotimiz siri — uning mohiyati bizning hissiy idrokimizdan yo'q bo'lsa-da, mavjud bo‘lgan haqiqatdir va biz unga iymon keltiramiz. Shu tariqa, g‘aybga imon mo‘minni ajratib turadi: u moddiy dunyoning ortida turgan narsalarga Allohning haqqoniy xabariga tayanib ishonadi, bu esa eng oliy darajadagi ishonaverdir.

Allohning hikmati va rahmati shundaki, U bizning ongimiz erisha olmagan narsalar haqida boshqacha yo'llar bilan xabar bergan, ya'ni O'zining risolalari orqali, ular bizning o'zimizdan tashqaridan kelgan. Ushbu ilohiy xabarlar mustahkam kanallar orqali yetkazilgan; eng buyug'i — farishtalarning U Zot tanlagan payg'ambarlar orqali shariatni yetkazishi; bu bizni moddiylik chegarasidan chiqib, Allohni bilish va oxirat uchun amaliyotga yetaklaydigan izohdir.

Axloqiy fazilatlar faqat iymoniy e'tiqod asosiga qurilganida barqaror bo'ladi: Alloh uni sir-asrorida ham, oshkoraligida ham ko'rishini qat'iy biladigan mo'mingina doimo yaxshilik qiladi va yomonlikdan tiyiladi, mukofot yoki maqtov bo'lsin-yu bo'lmasin. Boshqa tomondan, faqat moddiy sabablar orqali harakatlarini izohlovchi kishi o'z manfaatlariga mahkum bo'lib qoladi va ma'naviy yuksalish hamda oliy insoniy qadriylardan chetda qoladi.

Xulosa qilib aytganda, g‘aybga imon koinot sunnatlari bilan ziddiyatda emas; Alloh sabablar va sabablarni yaratuvchisidir. Ba'zilar ilm bilan ba'zi g‘aybiy narsalar o'rtasidagi ziddiyatni ko'rsalar, bu aslida tushunishdagi kamchilikdir. Masalan, ob-havo ma'lumoti g‘aybni bilish emas, balki Allohning moddiy hodisalardagi sunnatlarini kuzatish va ulardan xulosa chiqarishdir; bu, pochta kelishini oldindan aytib berishga o‘xshash, g‘aybni bevosita bilish bilan aralashtirilmasligi kerak.

إن العالم لا يقتصر على ما تدركه حواسنا المحدودة، فالحقيقة أوسع من عالم الشهادة المادي. فالروح، التي هي سر حياتنا، حقيقة قائمة نؤمن بها رغم غياب ماهيتها عن إدراكنا الحسي. وهكذا، يُعد الإيمان بالغيب تمييزاً للمؤمن، حيث يصدق بما وراء المادة اعتماداً على خبر الله الصادق، وهو أسمى مراتب اليقين.

من حكمة الله ورحمته بنا أن أخبرنا عما تعجز عقولنا عن إدراكه وحده، وذلك عبر رسالاته التي جاءت من خارج ذواتنا. وقد اتخذت هذه الأخبار الإلهية طرقاً ثابتة، أعظمها إرسال الملائكة إلى الرسل المصطفين لتبليغ الشريعة؛ ليكون ذلك بياناً لنا يخرجنا من ضيق المادة إلى رحابة المعرفة بالله والعمل لليوم الآخر.

إن الأخلاق الفاضلة لا تستقيم إلا إذا بُنيت على أساس العقيدة الإيمانية، فالمؤمن الذي يوقن بأن الله يراه في سره وعلانيته هو وحده الذي يلتزم الخير ويجتنب الشر، سواء وجد ثناءً أو لم يجد. أما من يربط أفعاله بالأسباب المادية وحدها، فإنه يظل أسيراً لمصالحه الشخصية، معرضاً عن الرقي الروحي والقيم الإنسانية السامية.

ختاماً، إن الإيمان بالغيب لا يتناقض مع السنن الكونية، فالله هو خالق الأسباب والمسببات. وما يظنه البعض تعارضاً بين العلم وبعض الغيبيات، هو في الحقيقة قصور في الفهم. فالنشرة الجوية مثلاً ليست إدراكاً للغيب، بل استقراءً لسنن الله في الظواهر المادية المشهودة، تماماً كمن يرى قدوم البريد ويخبر به قبل وصوله.