Paniniwala sa Kapalaran (Al‑Qadar)

Ang paniniwala sa kapalaran (al‑qadar) sa Islam ay hindi nangangahulugang pagpipilit o pagtitiyak na wala nang gawin (tawaakul), kundi pagkilala sa kalooban ng Diyos kasabay ng pagkilala sa pananagutan ng tao. Ang katarungan ng Diyos ay hindi nasusukat sa makitid na pamantayan ng tao; tulad ng isang mag-aaral na maaaring makita ang pagdidisiplina ng kanyang guro bilang pag‑aapi, ngunit ito nga ang katarungan para sa kanyang ikabubuti, maaaring magmukhang misteryoso sa atin ang mga takdang‑kapalaran ng Diyos, subalit sa kakanyahan ay naglalaman ang mga ito ng karunungan at katarungan na hindi natin lubusang nauunawaan.

Binigyan ng Diyos ang tao ng pag-iisip at malayang kalooban, at siya'y hahatulan sa loob lamang ng saklaw ng kanyang kakayahan at kalayaan. Ang mga teksto na tila nagpapahiwatig ng sapilitang kapalaran ay tumutukoy sa mga bagay na kosmiko at lampas sa ating pananagutan, samantalang ang mga gawa na may gantimpala o parusa ay nasa loob ng pagpili ng tao. Kaya't ang paggabay (hidayah) at pagkaligaw ay bunga ng pagsisikap ng tao at ng mga gawa na kanyang pinili nang malaya.

Ginamit ng mga matatapat na salaf ang paniniwala sa kapalaran bilang hamon sa paggawa, pakikibaka, at pagkuha ng mga paraan, naniniwala na ang suplay at ang takdang buhay ay naitala, kaya't nagsikap sila nang buong sipag at nagtitiwala sa Diyos nang hindi nagiging tamad o mapaghabol. Ang paggamit ng kapalaran bilang dahilan upang ipagtanggol ang kapabayaan o kasalanan ay mahina at hindi tinatanggap, sapagkat hindi alam ng tao ang kanyang nakatagong kapalaran; madalas siyang sumusunod sa kanyang mga pagnanasa, kaya't wala siyang lehitimong dahilan para iwanan ang ipinag-uutos ng Diyos.

الإيمان بالقدر في الإسلام لا يعني الجبر أو التواكل، بل هو إقرار بمشيئة الله مع إثبات مسؤولية الإنسان. إن عدالة الله لا تُقاس بمقاييس البشر القاصرة؛ فكما قد يرى التلميذ تأديب معلمه ظلماً وهو عين العدل لمصلحته، قد تبدو لنا أقدار الله غامضة، لكنها في جوهرها حكمة وعدل لا نحيط بكافة جوانبهما.

يعطي الله الإنسان عقلاً وإرادة، ويحاسبه في نطاق قدرته وحريته فقط. النصوص التي توحي بالإجبار تشير إلى أمور كونية فوق طاقتنا لا يُسأل عنها العبد، بينما الأعمال التي يترتب عليها الثواب والعقاب هي في دائرة اختيار الإنسان. لذا، فإن الهداية والضلال هما نتيجة لسعي المرء وأعماله التي اختارها بإرادته الحرة.

اتخذ السلف الصالح من الإيمان بالقدر دافعاً للعمل والجهاد والأخذ بالأسباب، مؤمنين أن الرزق والأجل مقدران، فعملوا بجد وتوكلوا على الله دون كسل أو خمول. أما الاحتجاج بالقدر لتبرير التقصير أو المعصية فهو حجة واهية ومردودة، لأن الإنسان لا يعلم غيبه، بل يستجيب لشهوته، فليس لأحد عذر في ترك ما أمره الله به.