Oxiratga e'tiqod

Musulmon o'limni mavjudotning oxiri emas, balki amallar makonidan abadiy hayotga o‘tish deb biladi; bu har bir inson uchun haqiqiy boshlanishdir. G'aflatdagi odamlar o'limni yakun deb ko'rsa, iymonli uning dunyodagi g'aflatdan uyg'onish ekanligini anglaydi; shunda barzax hayoti boshlanib, u abadiy ne'matga yoki og'ir azobga olib boruvchi davr bo'ladi. Shu bois iymonli odam Alloh bilan uchrashuvga doimo tayyor — tavba qilish, istig'for aytish va huquqlarni egalariga qaytarishga intiladi.

Oxiratni doimo yodga olish iymonli hayotining asosiy ustunlaridan biridir; u dafn marosimlari va qabrlarga qarab o'z taqdirini eslaydi, lekin vahimaga tushmay, o'zi bilan hisoblashga harakat qiladi. Samimiy iymonli odam uchun oxiratni eslash ibodatlarda sabr qilishga yordam beradi va gunohlardan tiyilishga kuchli undov bo'lib xizmat qiladi — u Allohning roziligini umid qiladi va Azobidan qo'rqadi, ayniqsa qalblar va ko'zlar o'zgaradigan o'sha kunda.

Qiyomat yuz berganida va insonlar qabrlaridan tiriltirilganda, har bir kishi o'zi vafot etgan holatda qayta tug'iladi va hamma hamrohlik uchun to'planish joyiga olib ketiladi, u yerda ular Ilohiy adolat oldida turishadi. O'sha og'ir kunda har bir insonga uning amallari aniq qayd etilgan kitob o'qiladi; na martaba, na mol-mulk birovni qutqarolmaydi — faqat yaxshilik qilganlar omon qoladi, naxhush yo'l tutgan va Parvardigorga itoat etmaganlar esa iztirob va sharmandalikka duch keladi. Har bir kishi imoni va amali bilan muvofiq mukofot yoki jazo oladi.

Mo'minlarning darajalari jannatda ularning iklohiyati va jihodi darajasiga qarab farqlanadi; jannat Taqvo egalari, dunyoda haqqga sabr qilganlar uchun Alloh tomonidan tayyorlangan joydir. Qat'iy inkor qiluvchilar esa kofirliklari ustiga turishlari uchun jazo oladi va Qiyomat kunida pushaymonlik foyda bermayotganini ko'rib katta zararini anglaydi. Shu sababli mo'min Allohning rahmati va mag'firatini umid qiluvchi, uning g'azabidan va azobidan saqlaydigan O'ng tomon ahlidan bo'lishga intiladi.

يؤمن المسلم بأن الموت ليس نهاية الوجود، بل هو انتقال من دار العمل إلى حياة أبدية هي البداية الحقيقية لكل إنسان. فبينما يرى الغافلون الموت غايةً، يدرك المؤمن أنه يقظة من غفلة الدنيا، لتبدأ حياة البرزخ التي تسبق النعيم المقيم أو العذاب الأليم، مما يجعل المؤمن دائم الاستعداد للقاء الله بالتوبة والاستغفار ورد الحقوق لأهلها.

إن استحضار اليوم الآخر يُعدُّ ركناً أصيلاً يضبط حياة المؤمن؛ فهو يرى الجنائز والقبور فيتذكر أنها مصيره، لكنه لا يجزع بل يحاسب نفسه قبل فوات الأوان. فالمؤمن الصادق يجد في استذكار الآخرة عوناً على الصبر على الطاعات، ووازعاً قوياً يمنعه من ارتكاب المعاصي، طمعاً في رضا الله وخوفاً من عقابه يوم تتقلب فيه القلوب والأبصار.

عند قيام الساعة وبعث الناس من قبورهم، يُبعث كل امرئ على الحالة التي مات عليها، فيساق الجميع للحشر ليقفوا أمام محكمة العدل الإلهي. في ذلك اليوم العصيب، يقرأ كل إنسان كتابه الذي سُجلت فيه أعماله بدقة متناهية، ولا يغني فيه جاه ولا مال، بل ينجو من كان عمله صالحاً، ويذلُّ من اتبع هواه وعصى ربه، فلكل جزاؤه بحسب إيمانه وعمله.

تتفاوت منازل المؤمنين في الجنة بحسب إخلاصهم وجهادهم، وهي دار أعدها الله للمتقين الذين صبروا في الدنيا على الحق. أما المنكرون المعاندون فيلقون جزاء إصرارهم على الكفر، حيث يدركون يوم القيامة عظم الخسارة حين لا ينفع الندم. لذا، يسعى المؤمن ليكون من أصحاب اليمين الذين يرجون رحمة الله وعفوه، ويجتنب كل ما يؤدي إلى سخطه وعذابه.