Rasullarga iymon

Odamlar rasullarga muhtojdirlar, chunki rasullar ham xuddi ularning oʻz xalqidan boʻlgan insonlardir; ular tugʻiladi, vafot etadi, ovqatlanadi va bozorda yuradi. Dastlabki ummatlar inson yuborilishi bilan hayron qolgan boʻlishadi, biroq Alloh rasulning oʻsha xalq orasidan boʻlishi lozimligini koʻrsatgan — shunda odamlar undan oʻrnak olishlari mumkin. Rasullarda hech qanday ilohiylik yoʻq; ular Allohning bandalari boʻlib, vahiy bilan tanlab olingan sharafli xizmatchilardir.

Rasullarning ismi — shariatni yetkazishda xato qilmaslik nafisati mavjud; ular Allohdan rivoyat qilganda oʻz nafslari bilan gapirmaydilar. Dunyo masalalarida yoki vahiy yoʻq joylardagi shaxsiy ijtihodlarida xatoga yoʻl qoʻyilishi mumkin, lekin Alloh bularni tasdiqlamaydi va toʻgʻrini ularga koʻrsatadi — masalan, koʻr odam haqidagi voqealar yoki Badr asirlariga oid hodisalardagi misollar bunga yaqqol dalildir; chunki osmonda kelgan vahiy har doim toʻgʻri meʼzondir.

Muhammad ﷺ oxirgi paygʻambar boʻlib, uning risolasi barcha insonlar uchun umumiy va har zaman hamda har joyda amal qiluvchi xususiyatga ega. Shariat katta darajada moslashuvchan tarzda kelgan: aqidalar va ibodatlarga oid qatʼiy matnlar oʻzgarmas qilib belgilangan, biroq maʼmuriy va siyosiy muomalalar sohasida musulmonlarga umumbashariy manfaatni taʼminlash maqsadida ijtihod qilish uchun keng maydon qoldirilgan, albatta Islomning asosiy qoidalarga rioya qilgan holda.

Muhammad ﷺ ning shaxsi oʻzi alohida bir muʼjiza boʻlib, uning rostgoʻyligi, halolligi, sohiblari oldidagi kamtarligi va zahidona hayoti uning buyukligiga dalildir. U mukammal inson edi, lekin Alloh uni maxsus vazifaga tayyorlab, boshqalar orasida oʻziga xos namunaga aylantirdi; Alloh Odam avlodidan oʻsha kabi birini yana yaratmagan, va Muhammad ﷺ shunday betakror namunadir.

يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.

عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.

محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.

تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.