Rasullarga imon
Insonlar rasullarga muhtojdirlar, chunki rasullar o‘zlariga yuborilgan qavmning insonlaridandirlar: ular tug‘iladi, o‘ladi, yeydi-va ichadi, bozorlarda yuradi va boshqa odamlar kabi yashaydilar. Qadimda ba’zi qavmlar nega odamlar yuborilgani bilan hayron qolganlar, biroq Alloh payg‘ambarni o‘z qavmidan bo‘lishi kerakligini ko‘rsatdi, shunda ular uni o‘zlariga namuna qilib oladilar. Rasullarda ilohiy zotlik yo‘q; ular aldanmagan, balki Alloh tomonidan vahiy bilan tanlangan muqaddas bandalardir.
Rasullarning ismi (asosan dinni yetkazishda) masalasi — vahiyni yetkazishda ularning ishonchliligi tasdiqlanadi; ular Allohdan yetkazganlarida nafsdan gapirmaydilar. Dunyoviy ishlar yoki vahiy tushmagan masalalardagi shaxsiy ijtihodlarida esa xato qilishi mumkin, ammo Alloh ularni bu xatoga rozilik bilan tasdiqlamaydi va to‘g‘risini ko‘rsatadi — buni ko‘pincha A’miyyon haqidagi hikoya yoki Badr mahbuslari voqeasi kabi misollar orqali tushuntiriladi; buning natijasida osmonning vahyi — haqiqiy o‘lchov ekanligi namoyon bo‘ladi.
Muhammad ﷺ payg‘ambarlarning oxiri (khatam al-anbiya) bo‘lib, uning risolasi barcha insoniyatga umumiy va har bir zamon va makonga mosdir. Shariat katta moslashuvchanlikka ega bo‘lib, aqida va ibodat haqida qat’iy, o‘zgarishsiz matnlarni belgilaydi, shu bilan birga muomalalar, ma’muriyat va siyosat singari jihatlarda keng maydon qoldiradi; musulmonlar bu maydonda umumiy islomiy qoidalarni saqlagan holda ijtihod qilib, umumiy manfaatni ta’minlash uchun qaror qabul qilishlari mumkin.
Muhammad ﷺ ning shaxsiyati o‘zi bir mo‘jiza hisoblanadi: uning sidqi, aminligi, sahobalari oldidagi xushmuomalaligi va zahidona hayoti uning buyukligiga dalildir. U mukammal inson edi, biroq Alloh uni maxsus tayyorlab, unga risolani bag‘ishladi; shunday qilib u insoniyat tarixida o‘ziga xos, yolg‘iz namunadir va Alloh unga o‘xshashini boshqa biror bandasida yaratmagan ﷺ.
يحتاج الناس إلى الرسل لأنهم بشرٌ من جنس من أُرسلوا إليهم، يولدون ويموتون ويأكلون ويمشون في الأسواق. وقد عجبت الأمم قديماً من إرسال بشر، لكن الله بين أن الرسول يجب أن يكون من جنس قومه ليتأسوا به. فليس في الرسل شيء من الألوهية، بل هم عباد مكرمون اصطفاهم الله بالوحي.
عصمة الرسل ثابتة فيما يتعلق بتبليغ الشريعة؛ فإذا بلغوا عن الله فهم لا ينطقون عن الهوى. أما في الأمور الدنيوية والاجتهادات الشخصية التي لم ينزل فيها وحي، فقد يقع الخطأ، ولكن الله لا يقرهم عليه بل يبين لهم الصواب، كما حدث في قصة الأعمى وقصة أسرى بدر، تأكيداً لأن وحي السماء هو الميزان القويم.
محمد ﷺ هو خاتم الأنبياء، ورسالته عامة للناس كافة وصالحة لكل زمان ومكان. لقد جاءت الشريعة بمرونة عظيمة، حيث وضعت نصوصاً قطعية للعقائد والعبادات لا تقبل التغيير، بينما تركت مساحة واسعة في المعاملات الإدارية والسياسية ليجتهد فيها المسلمون بما يحقق المصلحة العامة، شريطة الالتزام بقواعد الإسلام العامة.
تتسم شخصية محمد ﷺ بكونها معجزة في حد ذاتها؛ فصدقه وأمانته وتواضعه بين أصحابه وحياته الزاهدة كلها دلائل على عظمته. لقد كان بشراً كاملاً، لكن الله اختصه بالرسالة وأعده إعداداً خاصاً، فكان نموذجاً فريداً في تاريخ البشرية، ولم يخلق الله في طراز أبناء آدم مثله ﷺ.