القسم الثاني: أحكام العبادات

Ikkinchi bo'lim: Ibadat hukmlari

الباب الأول: الطهارة

Birinchi bob: Tahorat

قال رسول الله ﷺ «لَا تُزْرِمُوهُ.. دَعُوهُ» قاله ﷺ للصحابة بشأن أعرابي بال في ناحية المسجد ثم دعاه وقال له «إِنَّ هَذِهِ الْمَسَاجِدَ لَا تَصْلُحُ لِشَيْءٍ مِنْ هَذَا الْبَوْلِ وَلَا الْقَذَرِ، إِنَّمَا هِيَ لِذِكْرِ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ، وَالصَّلَاةِ وَقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ».

Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Uni to'smanglar, qo'yib yuboringlar». Bu gapni Payg'ambarimiz ﷺ sahobalarga masjid yaqinida hojat qilgan bir a'rabiy haqida aytdilar; keyin o'sha kishini chaqirib: «Albatta, bu masjidlar bunday hojat va ifloslik uchun mos emas. Ular faqat Alloh taoloni zikr qilish, namoz o'qish va Qur'on o'qish uchundir», dedilar.

الباب الثاني: الصلاة والمساجد

Ikkinchi bob: Namoz va masjidlar

«مَنْ تَطَهَّرَ فِي بَيْتِهِ ثُمَّ مَشَى إِلَى بَيْتٍ مِنْ بُيُوتِ الله لِيَقْضِيَ فَرِيضَةً مِنْ فَرَائِضِ الله كَانَتْ خَطْوَتَاهُ إِحْدَاهُمَا تَحُطُّ خَطِيئَةً وَالأُخْرَى تَرْفَعُ دَرَجَةً».

«Uyida tahorat qilib, so‘ngra Allohning uylaridan (masjidlaridan) biriga borib, Allohning farzlaridan birini ado etish uchun yo‘lga chiqqan kishi — uning qadamlaridan biri gunohni yo‘q qiladi, ikkinchisi esa darajasini ko‘taradi.»

الباب الثالث: الزكاة والصدقات

Uchinchi bob: Zakat va sadaqalar

قال رسول الله ﷺ «تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ، وَأَمْرُكَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ، وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلَالِ لَكَ صَدَقَةٌ، وَإِمَاطَتُكَ الْحَجَرَ وَالشَّوْكَةَ وَالْعَظْمَ عَنِ الطَّرِيقِ لَكَ صَدَقَةٌ، وَإِفْرَاغُكَ مِنْ دَلْوِكَ فِي دَلْوِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ».

Allohning Rasul ﷺ dedi: «Birodaringning yuziga tabassum qilish — sening uchun sadaqadir; yaxshilikka buyurishing va yomonlikdan qaytarishing — sadaqadir; adashgan yerda odamni toʻgʻri yoʻlga boshlashing — sening uchun sadaqadir; yoʻldan tosh, tikan yoki suyakni olib tashlashing — sadaqadir; chelakingdan birodaringning chelagiga suv quyishing ham sadaqadir.»

قال رسول الله ﷺ «أَنْفِقِي وَلا تُحْصِي فَيُحْصِي اللهُ عَلَيْكِ، ولَا تُوعِي فَيُوعِي اللهُ عَلَيْكِ».

Allohning Rasul ﷺ dedi: «Sarflang va hisoblab bormang, aks holda Alloh sizga hisob qiladi; tejamkorlik qilmang, aks holda Alloh sizdan tejamkorlik qiladi.»

قال رسول الله ﷺ «مَنْ سَأَلَ النَّاسَ أَمْوَالَهُمْ تَكَثُّرًا فَإِنَّمَا يَسْأَلُ جَمْرًا فَلْيَسْتَقِلَّ أَوْ لِيَسْتَكْثِرْ».

Allohning Rasul ﷺ dedi: «Kim odamlaridan mol-mulkni koʻpaytirish maqsadida soʻrasa, u aslida ko‘mir (yongʻin uhlami) soʻraydi; shuning uchun ozroq soʻrasin yoki rizqni koʻpaytirish uchun harakat qilsin.»

الباب الرابع: الحج والعمرة والزيارة

To'rtinchi bob: Haj va umra va ziyorat

قال رسول الله ﷺ في خطبة الوداع: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَيُّ يَوْمٍ هَذَا قَالُوا: يَوْمٌ حَرَامٌ، قَالَ (فَأَيُّ بَلَدٍ هَذَا) قَالُوا بَلَدٌ حَرَامٌ قَالَ (فَأَيُّ شَهْرٍ هَذَا) قَالُوا شَهْرٌ حَرَامٌ قَالَ (فَإِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ عَلَيْكُمْ حَرَامٌ، كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ، اللَّهُمَّ هَلْ بَلَّغْتُ، فَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ، لَا تَرْجِعُوا بَعْدِي كُفَّارًا يَضْرِبُ بَعْضُكُمْ رِقَابَ بَعْضٍ».

Rasululloh ﷺ xayrlashuv xutbasida aytdilar: «Ey odamlar, bu qanday kun?» Ular: «Haram kun», dedilar. U zot: «Bu qanday shahar?» Ular: «Haram shahar», dedilar. U zot: «Bu qanday oy?» Ular: «Haram oy», dedilar. U zot: «Albatta sizning qonlaringiz, mol-mulklaringiz va nomuslaringiz sizlarga haramdir, bu kunning hurmati kabi, bu shaharning hurmati kabi, bu oyning hurmati kabi. Allohumma, men yetkazdimmi? Allohumma, men yetkazdimmi? Ko'ringan kishi ko'rinmaganga yetkazsin. Mendan keyin kufrga qaytmanglar, biringiz biringizning bo'yiningizni urib o'ldirmasin».

الباب الخامس: الجنائز والوفاة والقبور

Beshinchi bob: Janazalar, vafot va qabrlar

قال رسول الله ﷺ «اذْكُرُوا مَحَاسِنَ مَوْتَاكُمْ وَكُفُّوا عَنْ مَسَاوِيهِمْ».

Payg'ambarimiz ﷺ dedilar: «O'lganlaringizning yaxshi tomonlarini eslab turinglar va ularning kamchiliklari haqida gapirishdan tiyilinglar».

قال رسول الله ﷺ «(السَّلَامُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ، وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللهُ بِكُمْ لَاحِقُونَ، وَدِدْتُ أَنَّا قَدْ رَأَيْنَا إِخْوَانَنَا)» قَالُوا: أَوَلَسْنَا إِخْوَانَكَ؟ قَالَ: «بَلْ أَنْتُمْ أَصْحَابِي، وَإِخْوَانُنَا الَّذِينَ لَمْ يَأْتُوا بَعْدُ» فَقَالُوا كَيْفَ تَعْرِفُ مَنْ لَمْ يَأْتِ بَعْدُ مِنْ أُمَّتِكَ؟ فَقَالَ: «أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ رَجُلًا لَهُ خَيْلٌ غُرٌّ مُحَجَّلَةٌ بَيْنَ ظَهْرَيْ خَيْلٍ دُهْمٍ بُهْمٍ أَلَا يَعْرِفُ خَيْلَهُ؟) قَالُوا: بَلَى، قَالَ: (فَإِنَّهُمْ يَأْتُونَ غُرًّا مُحَجَّلِينَ مِنَ الْوُضُوءِ، وَأَنَا فَرَطُهُمْ عَلَى الْحَوْضِ، أَلَا لَيُذَادَنَّ رِجَالٌ عَنْ حَوْضِي كَمَا يُذَادُ الْبَعِيرُ الضَّالُّ، أُنَادِيهِمْ أَلَا هَلُمَّ فَيُقَالُ: إِنَّهُمْ قَدْ بَدَّلُوا بَعْدَكَ فَأَقُولُ: سُحْقًا سُحْقًا)».

Payg'ambarimiz ﷺ dedilar: «(Salom bo'lsin sizlarga, imonli bir qavmning yurti. Agar Xudo xohlasa, biz sizlar bilan payrav bo'lib yetamiz, va men xohlar edimki, biz birodarlarimizni ko'rgan bo'lurdik)». Ular so'radilar: «Biz sizning birodarlaringiz emasmizmi?» U aytdilar: «Yoq, sizlar mening sahobalarimsiz, va bizdan keyin keladiganlar — bizdan birodarlarimizdir». Ular: «Qanday qilib o'tganlardamizdan keyingi ummatimning hali kelmaganlarini tanisiz?» deb so'radilar. Ular: «Bir kishi o'rtada aq qanotli, ikki tomoni to'q otlar orasida ajralib turgan otga ega bo'lsa, o'z otini tanimay qolarmi?» deb so'radilar. Ular: «Ha», dedilar. U aytdilar: «Ana shunday, ular vudu'lari tufayli yuzlari ochiq-ochiq, ko'rkli keladilar, va men Hovz (hovz)da ularga birinchi bo'lib yetasiz; ayrim kishilar mening hovzimdan haydab olib qo'yilaar, shunday adoshgan to'qimak haydagan kabi. Men ularni chaqirib: “Kelinglar!” deb o'tirsam, ular haqida: “Ular sendan keyin burilish qildilar (kimonoq bo'lib qoldilar)” deyishadi, men esa: “Yomon bo'lsinlar, yomon bo'lsinlar” deb aytaman».

قال رسول الله ﷺ «لا تسبوا الأموات، فتؤذوا الأحياء».

Payg'ambarimiz ﷺ dedilar: «O'lganlarni haqorat qilmanglar, chunki bu tiriklarga zarar yetkazadi».

قال رسول الله ﷺ «لَا يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمُ الْمَوْتَ إِمَّا مُحْسِنًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَزْدَادَ خَيْرًا، وَإِمَّا مُسِيئًا فَلَعَلَّهُ أَنْ يَسْتَعْتِبَ».

Payg'ambarimiz ﷺ dedilar: «Hech biringiz o'limni tilimasin: agar kim yaxshi amal qiluvchi bo'lsa, ehtimol u yana yaxshiroq bo'lib qoladi; agar kim yomonchilik qiluvchi bo'lsa, ehtimol u tavba qilib, yaxshilikka qaytadi».

قال رسول الله ﷺ «مَا مِنْ مُسْلِمَيْنِ يَتَوَفَّى لَهُمَا ثَلَاثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ لَمْ يَبْلُغُوا الْحِنْثَ إِلَّا أَدْخَلَهُمُ الله الجَنَّةَ بِفَضْلِ رَحْمَةِ الله إِيَّاهُمْ».

Payg'ambarimiz ﷺ dedilar: «Agar ikki musulmonning o'limi orqasidan uchta farzand qolsa va ular hamoncha baloga yetmagan bo'lsalar, Alloh taolo ularni o'zining fazlu rahmati bilan jannatga kiritur».

قال رسول الله ﷺ «مَنْ عَادَ مَرِيضًا لَمْ يَزَلْ فِي خُرْفَةِ الجَنَّةِ حَتَّى يَرْجِعَ».

Payg'ambarimiz ﷺ dedilar: «Kim bemorni ziyorat qilsa, u qaytib kelguncha jannatning soyasida bo'lib turadi».

قال رسول الله ﷺ «يَقُولُ اللهُ تَعَالَى: مَا لِعَبْدِي الْمُؤْمِنِ عِنْدِي جَزَاءٌ إِذَا قَبَضْتُ صَفِيَّهُ مِنْ أَهْلِ الدُّنْيَا ثُمَّ احْتَسَبَهُ إِلَّا الْجَنَّةُ».

Payg'ambarimiz ﷺ dedilar: «Alloh taolo shunday deydi: ‘Agar Men dunyodan sening eng azizingni olib ketmasam va sen bu holatda sabr qilsan, Menda senga beradigan ajr — faqat Jannatdan boshqa narsa emas’».